KHOA HOC K? THUAT THU Y TAP XXI SO 3 - 2014
XAC DjNH MOT SO CHJ TIEU SINH SAN VA BENH THlTifNG GAP 6 LdN HifNG NUOI THEO HiNH THOC BAN HOANG DA TAI TJNH YEN B A I
Vd Trung Anh, Vu Nhu Qudn Khoa thil y - Dai hoc Ndng nghiep Hd Ngi
TOM TAT
Ket qua khao sat va theo doi 215 Ign rimg nuoi tai mot so trang trai a tinh Yen Bai cho thay:
- Tuoi thanh thuc siiJi (due ciia Ipn rimg lal91 - 200 ngay tu6i; Tu6i ph6i gifing lin dku la 232 - 242 ngay tu6i; Tuoi delua dau la 353-362 ngay tuoi; Thai gian mang thai la 113- 115 ngay; S61gn con trung binh la 6,7 con/Ign nil. Khoi lugng binh quan cua lgn so sinh la 0,44 kg/con; Khoi lirgng trung binh cua lgn con sau cai sira la 4,56 kg/con. Thai gian tai dong due ciia lgn nai sau khi de la 6 4 - 6 7 ngay; Sinh truang tuyet d6i ciia lgn rung la 151,61 g/con/ngay.
- Dan lgn riing nuoi theo hinh thuc ban hoang da lai Yen Bai thucmg mac mgt so benh nhu phan tring a lgn con, tieu chay, viem duang ho hap, giun dQa...
Tirkhoa. Lgn rimg, Chi lieu sinh san, Benh thuong gap, Tinh Yen Bai.
Determination of some reproductive norms and common diseases in the wild life pig raising in semi-wild life condition in Yen Bai province
Vu Trung Anh, Vu Nhu Quan
SUMMARY
The result of survey and supervision of 215 wild boars raising al some farms in Yen Bai province indicated that:
- The age of sexual maturation of the v*/ild boar was from 191 to 200 days old; Age of the first mating was from 232 to 242 days old; Age of the first litter was 353 to 362 days old. The pregnancy time was from 113 to 115 days; Average number of piglet per litter per sow was 6.7.
The average weight of newborn piglet was 0.44 kg per piglet, The average weight of piglet at post weaning was 4.56 kg per piglet. The time for reruting after breeding was 64 - 67 days Daily weight gain of the wild pig was 151.61 g per piglet per day
- Some common diseases of wild pigs raised in the semi - wild life condition were white feces disease in piglet, diarrhoea, inflammation of the respiratory system and ascariasis.
Key ivords.'Wild boar, Reproductive norm, Common disease, Yen Bai province.
I. BArr VAN DE
Da tir lau, nong dan Vi?t Nam da biet nuoi Lgn rimg co chal lugng thit tham ngon dac Ign dS phyc vu cho nhu cSu cua minh va no da trung, bi gion, it mo, ham lugng cholesterol tro thanh mot nganh truyen th6ng. Co nhieu thSp dugc nguai lieu diing ua chuong. Khong giong lgn ban dja va nhap ngoai dugc nuoi ph6 nhChig t h i lgn rimg con co sue de khang lot, biln 6 khap cac dia phuong, nhung lgn rimg it benh tat, thirc an ciia Ion rimg co (he duac thi thvc si; la mgt giong moi dugc nuoi trong tan dung tir nhirng san pham phu trong san xuat nhihig nam gSn day. nong nghiep vai chi phi thap.
KHOA HOC KY THUAT THU Y TAP XXI S6 3 - 2014
Do doi song ve tinh than va vat chat ciia nhan dan ngay cang dugc nang cao thi nhu cau ve thuc pham sach co chat lugng tot ngay cang lan. Vi vay, nghe chan nuoi lgn rimg tuy con mai me song ngay cang phat trien rong rai do nhu cau sir dung thit lgn rimg Iam thuc pham va xuat khau ngay cang tang.
Chan nuoi Ign rimg khong chi mang lai nguon lgi nhuan cao ma con gop phan lam da dang giong vat nuoi, dam bao chan nuoi ben vimg, an ninh luong thuc va thuc pham, nhat la doi vai tinh Yen Bai. Tuy nhien, ciing giong nhu cac loai vat nuoi khac, lgn rimg nuoi trong gia dinh, trang trai ciing gap phai nhirng kho khan: san choi hep, nang suat sinh san thap, dich benh,.. .do chua dugc nghien cuu day du va ung dung rong rai cac lien bg ky thuat.
De gop phan phat trien nghe chan nuoi lgn rimg CO hieu qua va ben vimg, chiing toi tien hanh nghien cuu de tai: Nghien cini xdc dinh mot sd chi tieu sinh sdn vd binh thudng gdp a ian rirng nudi theo hinh thirc bdn hoang dd tgi tinh Yen Bdi.
II. NOI DUNG , VAT LIEU
VA PHU^ONG P H A P NGHIEN ClTU
2.1. Ngi dung nghien cihi
- Xac djnh mgt so chi lieu sinh san a lgn rirng nuoi tai Yen Bai; Tuoi thanh thuc ve tinh, tuoi phoi giong lan dau, tuoi de lira dau, thoi gian mang thai, thai gian dgng due tro lai sau khi de, so con trung binh tren liia, khoi luong trung binh so sinh, khoi lugng trung binh sau cai sira.
- Khao sat mgt so chi tieu sinh tnrdng d lgn rirng: Sinh trudng tuong doi ciia lgn rirng qua cac thang tuoi va smh trudng tuyet d6i cua chiing.
- Nghien cim mgt so benh thuang gap d lgn rimg cac lira tuoi.
2.2. V^t lieu
Lgn rimg nuoi d cac gia dinh, trang trai tren dia ban tinh Yen Bai, d cac lua tuoi khac nhau:
lgn con 1 ngay tuoi, lgn choai, lgn hau bi, Ign sinh san.
2.2. Phirmtg phap nghieD CIJU
- Cac chi tieu sinh san dugc theo doi bang phuang phap quan sat true tiep, qua so sach ghi chep CLia cac trang trai, phong van nhUng ngucri phu trach ky thuat chan nuoi - thu y.
- Theo doi cac chi tieu sinh trudng: Sir dung can dong ho de xac dinh trgng lugng cua lgn qua cac thang nuoi. Thdi gian tien hanh can vao sang sdm, trudc khi cho an hoac trudc khi tha Ign mdi mua ve.
- Xac dmh benh ma dan lgn rimg d cac lira tuoi thudng mac phai bang phuang phap hoi ciru, thong qua so sach ghi chep cua cac trang trai, phong van true tiep ngudi chan nuoi va lam cong tac thil y, ket hgp vdi theo doi kiem tra true tiep.
- So lieu dugc ghi chep day du va xu ly bang phuang phap thong ke sinh hgc, sir dung phan mem Excel.
Thdi gian nghien ciru: Tir thang 7/2010 den 7/2012.
Dia diem nghien ciru.
- Trai thuc nghiem cua Trung tam img dung tien bg khoa hgc va cong nghe tinh Yen Bai.
- Mgt so trang trai nuoi lgn rimg tren dia ban cac huyen: Yen Binh, Tran Yen, Van Yen, Van Chan va Thanh pho Yen Bai.
III. KET QUA VA THAO LUAN
3.1. Kit qua nghien cun mOt so chi tieu sinh san cua Itm rirng nuoi tai Yen B^i 3.1.1 Tudi thdnh thuc ve tinh
Ket qua dugc trinh bay tai bang 1.
KHOA HOC KY THUAT THUY TAP XXI SO 3 - 2014
Bang 1. Tuoi thanh thuc ve tinh cua icrn ripng {n = 215)
Lipa tuoi (ngay)
<170 170-180 1 8 1 - 1 9 0 191-200 201 - 2 1 0 211-220 221 - 230
>230
So lirg'ng (con) 3 17 47 129
9 5 4 1
T y l | ( % ) 1,4 7.9 21,9 60,0 4,2 2,3 1,9 0,5
Qua bang 1 cho thay: Tuoi thanh thuc ve tinh cua lgn rimg dao dgng trong khoang ! 65 - 230 ngay, pho bien trong khoang tir 191 - 200 ngay tuoi, chiem ty le 60%. Lgn rimg xual hien su thanh thuc ve tinh sdm nhat lir 150 - 170 ngay chi^m ty le 1,4 %, sau 200 ngay tuoi chiem ty le 8,9%.
So sanh vdi nghien cuu ciia Vo Van Su va cs (2008), tu6i thanh thuc ve tinh ctia lgn rimg Thai Lan nhap noi vao Viet Nam la 187,53±I0,86 ngay, sdm hon so vdi ket qua khao sat cua chung toi.
Theo Phiing Quang Trudng (2011), tuoi thanh thuc ve tinh cua dan lgn rimg cai trong dieu kien nuoi nhot tai dia ban Ba Vi, Ha Noi tap trung cao nhSt vao do tuoi tir 171 - 200 ngay, chigm ty le 81,67%. Do Thi Kim Lanh va cs (2010) cho bi^t, tuoi thanh thuc ve linh ciia lgn rimg tai mgt so tinh mien Bac dao dgng tir 166-235 ngay tu6i va phd bi^n tir 181 - 191
ngay tuoi. Nguyen Xuan Quynh (2011), khi nghien cihi tai Quang Ninh cho thay, lgn rimg nuoi theo hinh thuc trang trai tai day thanh thuc linh vao giai doan 181 - 200 ngay tuoi vdi ty le 54,80% (d giong lgn rimg nhap npi tir Thai Lan) va 211 -230ngay tu6i,chi^m ty le 55% (d giong lgn rirng Viet Nam).
Nhu vay, tuoi thanh thuc ve linh ciia lgn rimg dugc nuoi theo hinh thirc ban hoang da d Yen Bai la mugn hon so lgn rimg nuoi lai cac dja phuong khac So vdi mgl so giong lgn ngi thong thudng khac (lgn i thanh thuc ve tinh liic 3 - 4 thang tu6i, lgn Mong Cai liic 4 - 5 thang tuoi) thi lgn rimg nuoi tai Yen Bai ciing cham thanh Ihuc ve tinh hon.
3.1.2 Tudi phdi giong ldn ddu ciia lan rimg Chiing loi lien hanh theo doi chi lieu tuoi phoi giong lan dau ciia 215 lgn rimg hau bi gi6ng. Ket qua dugc trinh bay tai bang 2.
Bang 2. Tuoi phoi giong lan dau cCia Ion rirng (n = 215) Lu'a tuoi (ngdy)
2 1 0 - 2 2 0 2 2 1 - 2 3 1 232 - 242 243 - 253 254 - 264
> 265
So lu'iyng plioi giong (con) 15 42 121
17 13 7
Ty le (%) 7.0 19,5 55 3 7.9 60 3,3
KHOA HOC KY THUAT THlJ Y TAP XXI SO 3 - 2014
Qua bang 2 cho thay: Tuoi phoi giong lan dau ciia lgn rimg nuoi theo hinh thiic ban hoang da tai tinh Yen Bai cao nhit la trong do tuoi 232 - 242 ngay, chiSm ti le 56,3%. Ca the ph6i gi6ng ISn dau sdm nhit la 211 ngay va mugn nhSt la 283 ngay.
Theo Phiing Quang Trudng va cs (2009), tuoi phoi giong lan dau cua Ign rimg Thai Lan nhap ngi la: 229,5 ± 7,5 ngay. Cung tac gia nay (2011) thong bao: Tuoi phoi giong lan dau cua lgn rimg nuoi tai khu vuc Ba Vi, Ha Ngi tap trung trong khoang 221 - 242 ngay, chi€m ty le 71,42%. Vo Van Su va cs (2008) cho bik: Tuoi phoi giong
lan d§u cua lgn rimg trung binh la 6,29 thang.
K6t qua nghien ciiu ciia Nguyen Xuan Quynh (2011): Tu6i phoi gi6ng lan dau cua lgn ning nuoi tai Quang Ninh tap trung trong khoang 221 - 242 ngay, chiSm ty le 69,08%.
Nhu vay, so vdi ket qua nghien cuu cua cac tac gia khac thi Ign rimg nuoi theo hinh thiic ban hoang da d Yen Bai c6 tuoi phoi giong lan dau mugn hem.
3.1.3 Tudi di lira dau cua lan rimg Chiing toi da tien hanh theo doi tren 201 Ign nai gi6ng. Ket qua dugc trinh bay tai bang 3.
Bang 3. Tuoi de lipa dau cua lo-n rCmg (n = 201) Lu'a tuoi (ngay)
330 - 340 3 4 1 - 3 5 1 352 - 362 363 - 373
>374
So nai de 10 37 125
17 12
Ty le (%) 5.0 18,4 62,2 8,5 6,0
Qua kel qua lai bang 3 cho thay: Tuoi de lira dau ciia Ign rimg nuoi theo hinh thirc ban hoang da tai Yen Bai tap trung vao giai doan 352 - 362 ngay tuoi, chiem ty Ie 62,2%p.
So vdl ket ciia nghien ciiu ciia Phiing Quang Trudng (2011), chi lieu nay la 341 - 351 ngay luoi d Ign rimg nuoi tai Ba Vi, Ha Ngi (chiem ty le la 62.88%), thi ign rimg nuoi theo hinh thirc ban hoang da tai Yen Bai co tuoi de lua dau muon hon mot chut.
Ket qua nghien ciiu ciia chiing toi tucmg duong vdi thong bao ciia Nguyen Xuan Quynh (2011) khi nghien ciiu tren lgn rimg nuoi tai Quang Ninh cho biet tuoi de liia dau tap trung a giai doan 341 - 351 ngay, chiem ty le 61,31%.
3.1.4 Th&i gian mang thai cua lan rung Chung toi tien hanh theo doi chi tieu thcri gian mang thai cua 244 liia de cua lgn rimg nuoi tai Yen Bai. Ket qua dugc trinh bay tai bang 4.
Bang 4. Tho'i gian Thoi gian mang thai (ngay)
110-112 113-115 116-118
>118
mang thai cua lo'n ri>ng (n = So nai (con)
17 185 33 9
244) Ty le (%)
7,0 75,8 13,5 3.7
KHOA HOC KY THUAT THU Y TAP XXI SO 3 - 2014
Qua bang 4 cho thiy: Thdi gian mang thai ciia lgn rung trong nghien curu ciia chiing toi trong khoang 113 -115 ngay chigm ty le cao nhat (75,8%)). Thdi gian mang thai Idn hon 116 ngay chiem ty le 17,2%).
Theo Phiing Quang Trudng va cs (2009), thdi gian mang thai cua lgn rimg Thai Lan nhap nOi vao Viet Nam la 110 - 118 ngay, trung binh la 114 ± 0,5 5 ngay, ngan han lgn nha 2 - 3 ngay.
Cung theo Phiing Quang Trudng (2011), thdi gian mang thai cua lgn rimg nuoi nhot tai Ba Vi, Ha Ngi dao dgng trong khoang 113 ngay den 115 ngay chigm ty le la 82,99%.
Theo Nguyin Thuy Toan (2010), thdi gian mang thai trung binh ciia lgn rimg hau bi nuoi trong cac nong h6 tai Quang Ninh la 125,62
ngay. Trong nghien cim cua Nguyen Xuan Quynh (2011), thdi gian mang thai ciia Ign rimg nuoi theo mo hinh trang trai tai tinh Quang Ninh trong khoang 113 ngay d6n 115 ngay, chidm ty le la 87,22%.
Nhieu tac gia khac khi nghien ciiu ve lgn rimg cung thSy rang thdi gian mang thai ciia !an rimg la 114 ngay, giong nhu lgn nha. Nhu va\, ket qua theo doi ciia chiing toi phii hop vdi cac ket qua nghien ciiu ciia cac lac gia khac.
3.1.5 Kit qud theo doi khd ndng sinh sdn cua lan rung
Kha nang sinh san ciia lgn rirng dugc the hien bang so con sinh ra, khoi lucmg so sinh trung binh, khoi lugng tmng binh sau cai siia Ket qua dugc ghi tren bang 5
Bang 5. So con/6, khoi lu'ang Ivn con so sinh va sau cai s&a
STT 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 TB
So con/6 6 5 9 10 7 4 6 7 5 8 6 9 5 7 6 8 7 5 9 5 6,7
Khoi lu'ong so sinh (kg/con)
0,37 0.47 0.45 0.49 0.42 0.41 0.47 0.40 0,41 0,43 0,46 0,47 0,42 0.46 0.46 0.37 0.41 0.43 0.46 0.48 0,44
Khoi lu'ong sau cai su'a (kg/con)
3,90 5,20 4,00 5,1 3,70 5.20 5.10 4.50 4,60 4,70 4,80 4,00 4,50 4.3 5.00 3.90 4.40 4.30 4,90 5.00 4,56
KHOA HOC KY THUAT THU Y TAP XXI SO 3 - 2014
Qua bang 5 cho thSy: S6 con trung binh tren Ilia la 6,7 con; khoi lugng sa siah trung binh la 0,44 kg/con; khoi lugng trung binh sau cai siia d 60 ngay tuoi la 4,56 kg/con.
Theo Dd Thi Kim Lanh va cs (2011), cac chi tieu nay tuong irng la 7,6 con; 0,34 - 0,54kg/
con va 4,35 - 5,28 kg/con. Ket qua nghien ciiu cua Nguyen Xuan Quynh (2011): So con trung binh tren lira la 7,8 con, khoi Iugng so sinh trung binh la 0,466 kg/con, khoi lugng trung binh sau cai sua dat 5,945 kg/con. Theo Phimg Quang Trudng (2011), thi so con trung binh tren Ilia la 7,7 con, khoi lugng so sinh trung binh la
0,465kg/con, khdi lugng trung binh sau cai sua dat 5,938kg/con.
Nhu vay, so vdi cac nghien cuu cua cac tac gia khac, lgn rimg nuoi theo hinh thiic ban hoang da d Yen Bai co s6 con de ra/Iira, khoi Iugng so sinh, khoi lugng sau cai sila la thap han mgt chiit.
3.1.6 Thdi gian ddng due tra lai cua Igm ndi Theo doi thdi gian dgng due trd lai sau khi sinh con tren dan lgn rimg nghien ciiu (dugc tach con d 60 ngay sau khi sinh), ket qua dugc trinh bay tai bang 6.
Bang 6. Thai gian dpng due tro* lai cua lan nai sau de (n = 214)
Thoi gian cho phoi (ngay) 6 0 - 6 3 6 4 - 6 7 6 8 - 7 1 7 2 - 7 5
>75
So nai dong due t r o lai (con) 5 147 46 12 4
Ty le (%) 2,34 68,69 21,49 5,61 1,87
Qua bang 6 cho thay. Thai gian dgng due trd lai sau de tren dan lgn rimg dao dgng trong khoang tir 64 - 71 ngay chiem 90,18%, trong do tap trung cao d khoang 64 - 67 ngay sau sinh, chiem 68,69%o. Lgn rimg xuat hien bieu hien dgng due sdm nhat la d 63 ngay sau khi de chiem ty Ie 2,34%i va mugn nhat la a ngay thir 81 sau khi de.
Ket qua nghien cim cua Phiing Quang Trudng (2011). thdi gian dgng due Iai cua lgn nai sau khi cai sira cho Ign con tir 4 ngay den 6 ngay chiem ty Ie 62,79%o. Theo Nguyen Xuan Quynh (2011), thdi gian tuang iing la 72 -81 ngay vdi Ign rimg Thai Lan, chiem ty Ie 63,26%o; con vdi
Ign rimg Viet Nam chi so nay la 77 ngay ngay, chiem ty le 71,42%i.
d6n8
3.2. Ket qua nghien cihi mgt sd chi tieu sinh trirdng
3.2.1 Khoi lu0ig cua lan rimg qua cdc thdng nudi
De danh gia mgt so chi tieu sinh trudng cua lgn rimg, chiing toi tien hanh theo doi 100 Ign nuoi thit tai cac nong hg. Lgn theo doi dugc chgn tir cac lua khac nhau tai cac trang trai sau khi da tach me, vdi thdi gian khdi diem nuoi ciia loan bg dan la 60 ngay tuoi sau khi sinh.
KHOA HOC KY THUAT THU Y TAP XXI SO 3 - 2014
Bang 7. Khoi lu'p'ng cua Ion riFng qua cac thang nuoi (n = 100) Don VI tinti: kg Lipa tuoi (thang)
2 3 4 5 6 7 8
X 4,46 7,49 12.29 16.65 21.31 25.84 31.26
+
±
±
± +
± +
±
SE 0,04 0.05 0.08 0.07 0.10 0.09 0,14
Cv(%) 9.04 6,00 6,39 4,46 4,67 3,81 4,50
Qua ket qua thu dugc chiing toi thay: Khoi lugng binh quan cua Ign rimg qua cac thang tuoi thSp ban so vai cac giong lon ngi khac. Khoi Iugng ciia lgn rimg nuoi theo hinh thirc ban hoang da tai Yen Bai dat trung binh la 12,29 kg/
con d4 thang tuoi. Theo Tir Quang Hien (2004), chi tieu nay cua lgn lang d huyen Ha Lang, Cao Bang la 17,18 kg/con. Va theo Le Dinh Cudng (2003), khoi luong lgn Mudng Khuong liic 4
thang tuoi dal trung binh la 25,17 kg/con.
So sanh khoi lugng trung binh d cac Iiia tuoi khac ciing co ket qua nhu nhan dinh chiing toi da neu tren.
3.2.2 Sinh trudng tuyit ddi ctia lan rimg Chiing toi theo doi toe do sinh trudng tuyet doi ciia dan lgn rimg qua cac thang tuoi. Ket qua dugc trinh bay d bang 8.
Bang 8. Sinh tru'O'ng tuyet doi ciia lo-n rirng (n = 100 con)
Dan vt tinh: g/con/ngay
Lira tudi (thang) 2 - 3 3 - 4 4 - 5 5 - 6 6 - 7 7 - 8 Trung binh
X 101,04 165,45 145,27 155,51 161.75 180.63 151,61
+
±
±
±
±
±
±
±
SE 0.08 2.78 2.08 2.36 2.23 2.73 2,41
Cv (%) 7.96 16,80 14,33 15,20 13,81 15,13 14.25
Qua bang 8 co the nhan thay loc do smh trudng tuyet d6i cua lgn rirng trong nghien cim ciia chung toi binh quan dat 151,61 g/con/ngay.
Theo Nguyin Van Thien va cs (1994), toe do sinh trudng tuyet doi eiia Ign i la tir 104,00 - 173,00 g/con/ngay va t6c do sinh trudng tuyet d6i cua Ign Mong Cai la 179.00 - 197,00 g/con/
ngay. Qua d6 co thg nhan thay rang toe do sinh
trudng tuyet doi ciia lgn rimg nuoi tat Yen Bai la cao hon Ign i va thap hon Ign Mong Cai.
3.3. Kit qua theo doi mgt so benh thirdng gSp ff iffn rimg
3.3.1 Binh thuimggap dlipt con theo mf Kgl qua mot so benh tren dan lan con tir so sinh dgn cai sira dugc thg hien tai bang 9.
KHOA HOC KY THUAT THU Y TAP XXI SO 3-2014
Bang 9. Cac benh thuang gap tren dan lan con theo me Ten benh
Phan tring Icyn con Viem du'dng ho h i p Hpi chu'ng tieu chay Benh ngoai l<hoa
Giun dua C4u trung
So theo doi (con) 237 237 237 237 237 237
So mac (con) 57 25 45 31 42 16
n = 237)
T y i | ( % ) 24,1 10.5 19.0 13.1 17,7 6,8
Qua bang 9 cho thay. Lgn d lira tuoi tir so sinh den cai sira thudng mac cac benh: phan trang Ign con, viem dudng ho hap, hgi chiing tigu chay, vet thuang, giun diia, cau triing. Phan trang lgn con co ty le mac cao nhat (24,1%), sau do den hgi chirng tieu chay (19%) va giun diia (17%), cac benh con lai it gap hem.
Theo nghien ciiu ciia Phiing Quang Trudng (2011): Phan trang lgn con la benh pho bign nhat d lgn rimg con theo me vdi ty le mac la 34,06%, sau do la hoi chiing tieu chay (25,27%) va giun dua (9,89%). Ket qua nghien ciiu cua Nguygn Xuan Quynh (2011) cho biet: Phan trang lgn
con la benh thudng gap d dan Ign con (27,60%), sau do la hgi chiing tieu chay (24,61%) va viem dudng ho hap (12,31%). Do Thi Kira Lanh vacs (2011): Phan trang lgn con la benh thudng gap nhat d lgn con liia tuoi theo me vdi ty le mac la 10,56%.
Nhu vay, ket qua nghien ciru cita chiing loi cung phii hgp vdi ket qua nghien ciiu trudc day ciia cac tae gia khac.
3.3.2 Benh thu&ng gap a ddn lan choai Theo doi benh tren 205 con 1cm choai (tir cai sira den xuat ban), ket qua dugc the hien trong bang 10.
Bang 10. Mot so benh thu'ang xay ra tren dan Iwn choai
Ten benh Hoi chiing tieu chay Viem diyang ho hip Benh tu huygt trung
Vet thuang Giun dua
So theo doi (con) 205 205 205 205 205
So mic (con) 23 61 15 36 56
Ty ie (%) 11.2 29.8 7.3 17.6 27.3
Qua bang 10 chiing toi nhan thdy Cl Ign choai thudng mac cac benh: vigm dudng ho hap, giun dua, vgt thuang, hgi chirng tigu chay.
Benh gap nhieu nhat la vigm dudng ho hap (29.8%); tigp theo la giun dua (27,3%) Cac bgnh khac lgn rirng mac it hon: vgt thuang (17,6%); hgi chimg tieu chay (11,2%); tu huygt triing (7,3%).
Phiing Quang Trudng (2011) eho bigt: Hoi chiing tieu chay cd ty le mac cao nhat d dan Igo rirng choai trong digu kien nuoi nhot vdi ty Ie mdc la 31,14%, sau do la giun dua (12,58%).
Ket qua nghien ciru ciia Nguyin Xuan Quynh (2011): Benh co ty Ie mac cao nhdt trgn dan Ign rimg choai nuoi theo mo hinh trang trai tai Quang Ninh la viem dudng ho hdp (23,33%), sau do !a hgi chiing tieu chay (17,67%).
KHOA HOC KY THUAT THU Y TAP XXI SO 3 - 2014
Theo chiing toi, lgn rirng d Yen Bai mdc 3.3.3 Binh thudng gap dddn lan trudng Ihdnh 2 benh neu tren nhieu la do: Digu kien thdi
tiet miia dong d mien mii khac nghiet, mua ret keo dai ngn de dan dgn cac benh dudng ho hap tang cao trong thdi ky nay. Vdi hinh thiic chan nuoi ban hoang da, lgn rimg rdt dg nhigm tning giun san.
Dg danh gia muc do nhiem cac benh thudng gap tren dan lgn trudng thanh, chiing toi tien hanh theo doi 118 con, ket qua dugc the hien tai bang 11.
Bang 11. Mot so benh thu>6>ng gap tren dan ip-n tru'O'ng thanh theo doi Ten benh
Viem duang ho hap HOI chi>ng tieu chay
Vet thuong Ngoai ky sinh trung
Giun dua
So theo doi (con) 118 118 118 118 118
So mic (con) 33 15 4 28 13
Ty le (%) 27,97 12,71 3,39 23.73 11.02
Qua bang 11 chiing toi nhan thay: Tren dan lgn trudng thanh thudng xual hien mgt so benh sau: vigm dudng ho hap, ngoai ky sinh triing, hoi chimg tigu chay, giun dua, vet thuang, Trong do, ty le mac cao nhdt la vigm dudng ho hdp (27,97%); tiep theo la ngoai ky sinh triing (23,73%).
Trong qua trinh theo doi, chiing loi nhan thay mot so nguyen nhan gay benh chinh cho dan Ign rimg, do la:
- Dieu kien ngoai canh: Khi hau mien niii (Yen Bai) khac nghiet vdi miia dong lanh, miia xuan khi hau qua am udt tao dieu kien cho cac tac nhan gay benh dudng ho hap trgn dan Ign phat trign manh. Han niia, bien do dao dong nhiet cao trong ngay lam cho lgn khong kip thich nghi, suy giam kha nang thich irng phong ve ciia ca the.
- Cong tac ve sinh thii y tai cac trang trai nuoi lgn rimg con nhigu han ehg. Vdi digu kien chan nuoi ban hoang da tren dia ban rong ngn gSp kho
khan trong viec thuc hien cong tac khir triing, tigu dgc chuong trai, xii ly chat thai, nguon nudc, dung cu chan nuoi, thiic an,...
Hpi chimg tieu chay va giun diia bi mac vdi tyle kha cao la 12,71% va 11,02%.
Theo Phiing Quang Trudng (2011), trgn dan Ion rirng trong digu kien nuoi nhot thi ty le nhigm hgi chiing tieu chay 18,39%, giun diia 17,82%. Nguygn Xuan Quynh (2011). trgn dan lgn rirng choai nuoi theo mo hinh trang trai thi ty le nhilm hpi chung lieu chay la 18,33%, benh giun diia la 17.22''o
Nhu vay. lgn rimg trudng thanh nuoi lai Yen Bai mac hgi chimg ligu chay va giun diia thdp hon so vdi ket qua nghien ciru ciia cac lac gia khac.
3.3.4. Binh thudng gap d ddn lan ndi sinh sdn Theo doi tren 65 nai sinh san, ket qua duac ghi trong bang 12.
KHOA HOC KY THUAT THC Y TAP XXI SO 3 - 2014
Bang 12. Mot so benh san khoa o lo>n ripng nai sinh san Ten benh
De kho Viem vu Ivlat sCra Cham dong duc lai
Say thai
So theo ddi (con) 65 65 65 65 65
So mic (con) 1 3 7 15 2
(n = 65) Tyl#(%)
1,54 4,62 10,77 23,08 3,08
Qua bang 12 cho thay: Lgn rimg nai nuoi theo hinh thiic ban hoang da tai tinh Yen Bai thudng mac: cham dgng due Iai, say thai, mat siia, viem vit va de kho. Trong do, cham dgng due lai sau dg c6 ty lg mac cao nhat (23,08%), tigp theo la mat sira sau de (10,77%), vigm vu mdc It hon (4,62%).
Cac tac gia khae ciing cho rang: cham dgng due lai va mat sira la nhung bgnh xay ra pho bien nhat tren dan lgn rirng sinh san.
IV. KET LUAN
- Tuoi thanh thuc ve linh cua Ign rung nuoi theo hinh thirc ban hoang da lai Yen Bai la 191 - 200 ngay (60%).
- Tuoi phoi giong lan dau la 232 - 242 ngay (56,3%).
Tuoi dg lira dau la 352 - 362 ngay tu6i (62,2%).
Thdi gian mang thai 113 - 115 ngay (75,8%), trung binh la 114,38 ngay.
- So con trung binh tren lua !a 6,7 con.
- Khoi lugng so sinh trung binh la 0,437kg/
con.
- Khoi lugng trung binh sau cai sira d 60 ngay moi la 4,555 kg/con.
- Thdi gian dgng due trd lai sau de 64 - 67 ngay (68.69%).
- Lgn rung d lira tuoi tir so sinh dgn eai sira thudng mac cac benh phan trang Ign con, hgi chung tieu chay va giun dua.
- Lgn rimg choai thudng mac viem dudng ho hap, giun dua (27,3%); vgt thuang (17,6%); hoi chiing tieu chay (11,2%).
- Lgn rimg trudng thanh thudng mac cac benh: viem dudng ho hap va ngoai ky sinh triing - Lgn rirng nai mac cham dgng due lai sau de (23,08%), mdt sira sau de (10,77%).
TAI LIEU THAM KHAO 1. Le Dinh Cudng, Trdn Thanh Thuy (2006)
Nghien ciiu khao nghiem mpt so ky thuat thich hgp chan nuoi lgn sinh san nong hg cr huyen Mai Scm - San La. Tgp chi Chan nuoi, sd 2
2. Tir Quang Hien, Tran Van Phiing, Luc Diic Xuan (2004): Nghien eiiu mpt so chi tieu cua giong lgn Lang lai huyen Ha Lang, tinh Cao Bang. Tgp chi Chdn nudi, sd 6.
3. Do Thi Kim Lanh, Nguygn Van Thanh, Nguygn Diic Trudng (2011): Nghign ciiu xac dinh mot so chi lieu sinh san va benh thuang gap tren dan lgn rimg nuoi tai mgl so tinh phia Bac Viet Nam. Tgp chi Khoa hoc ky thudt thii y tap XVIII, sd 4, tr 60 - 65.
4. Nguygn Xuan Quynh (2011): Nghien ciiu xac dinh mgl so chi tieu sinh san va benh thucmg gap tren dan lgn rimg nuoi theo mo hinh trang trai tai tinh Quang Ninh Luan van thac sT nong nghiep/ Dai hgc Nong nghiep I Ha Npi.
5. Vo Van Su va cs (2008): Kgt qua budc dau nuoi lgn rimg Thai thudn tai Ba Vi va BSc Giang. Bao cao khoa hoc Vien ChSn nuoi 9/2008, tr 172- 184.
KHOA HOC KY THUAT THU Y TAP XXI SO 3 - 2014
Nguyen Thuy Toan (2010): Nghien ciiu xac djnh mpt so chi tieu lam sang va benh d lgn rimg nuoi trong nong hg lai tinh Quang Ninh.
Luan van thac sT Nong nghiep/ Dai hgc N o n g n g h i ? p H a N p i .
Phiing Quang Trucmg, Tang Xuan Luu, Tran Thj Loan va cs (2009): Nghien cim mgt so dac diem sinh hpc ciia lgn rimg Thai Lan nhap npi va Ign rimg Viet N a m . Bao cao khoa hpc Vien Chan nuoi 2009.
Phiing Quang Tmdng (2011): Nghien ciru xac dinh mgt so chi lieu sinh san va benh thudng gap tren lgn rimg trong dieu kien nuoi nhot tai Ba Vi - Ha Ngi. Luan van thac sT Nong nghiep/ Dai hgc Nong nghiep Ha Npi.
Lem rCeng nuoi ban hoang da tai Yen Bai Nhan ngay: 15.8.2013 Phan bien ngay: 20.12.2013
HQI THAO BENH O HEO KHU VIJ'C PHIA NAM
Ngay 20/3/2014, Cue thiiy, H91 thu y Viet Nam, Hpi chan nuoi Viet Nam \ a H61 dong cac nha san xuat heo Hoa Ky dong to chiic Hgi thao "BENH O HEO" tai khach san Renaissance Riverside Sai Gon - TP. H6 Chi Mmh Den duhgi ihao co dai dien ciia Phong Nong nghiep SCr quan Hoa Ky, Cue thii y; Cue chan nuoi; cac So nong nghiep. Chi cue thu y Kr Da NSng trd vao; cac doanh nghiep san xuat ihuoc ihu y; cac Truong Dai hpe Nong nghiep khu vuc phia Nam. Tong so dai bieu tham dtr tren 150 nguoi.
Buoi s^ng, dufri sii chii tri ciia PGS.TS Nguyen Dang Vang - Chu tjch Hgi chan nuoi Vi^t Nam, Hgi thao dS dir<^c nghe cac bao cao:
1. B^nh tren heo va cac bi^n phap phong chong tai Viet Nam do T S Van Dang Ky - Truong phong Djch tl. Cue thii y trinh bay,
2. Nh&ng tiin bp trong quan ly benh tai xanh 6 heo (PRRS) cua TS Raymond (Bob) Rowland-Khoa Chan doan va B?nh ]y hoc, D^i hoc Kansas Hoa Ky trinh bay,
3 M$t s6 vSn dk lien quan d^n nang suat va benh ly tren heo a Viet Nam do TS. Nguyen Ngoc Hai - Truong Dai hpc Nong LSm TP Ho Chi Minh trinh bay,
4 Nhihig cong cu kiem scat dieh benh o heo ddi \6\ trang trai chan nuoi eua ong Sopon Kongies - Giam doc icy thu^t/Thii y Cong ty thuoc thu y Boehrmger Ingelheim (Thai Lan);
5 U'ng pho dich b^nh dong val - Ca so smh ly hpc ciia ciia vi?c chon lua thir nghi?m do TS Johnny Callahan - Chuyen gia cao cap va iing dung san pham thii y trinh bay
Bu&i chieu, diriii sir chu tri cua GS.TS Dau Ngoc Hao, Chii tich Hpi thu y \iet Nam. Hgi ihao ti8p tuc nghe cic bdo cio:
6. Kiem soat cac b?nh ho hdp chinh tren heo ciia TS. Marlon Linatoc - Giam doc ky thuat viing, Cong ty Zoetis, 7. NhiJng xet nghi?m chin doan huyet thanh hoc doi vol benh cr heo do TS. Lucy Du - Giam doc san pham IDEXX
trinh bay;
8. T6ng quan nganh cong nghiep san pham heo a Hoa Ky: Ciu tnic co ban, van de an loan sinh hpc, an toan thuc phdm, quy^n dpng vat va chuong trinh dam bao chdt luong cua nganh chSn nuoi heo cua TS Howard Hill - Chii tich Hifp hpi cac nha san xuat heo Hoa Ky O^PPC)
Sau khi nghe cac bao eao, Hpi thao da gianh I giP d6ng h5 de cac dai bieu trao ddi vdi cac chuyen gi^a ve nhiing van dk thdi si; "B$NH d HEO", d^c bi?l 3 benh dang quan lam hien nay la benh tai xanh, benh suyen, bC'nh do PCV2, nham lam rd nganh chan nudi heo mudn phat tnen phai dn d k cac giai phap ky thuat va quan ly gi irong ph6ng vi khdng che dich b?nh.
Mgc dil thdi gian chi cd mpt ngay song Hpi thao da co ban thda man dupc su quan tam ciia cac dai bieu den du ve b?nh d heo.
PI.
