NGHiENCUU
Giai phap cho phat trien nong nghidp Met Nam trong hoi nhap AEC
Hoc vien Gh&ih tri quoc gia H6 Chi Minh
Vdi viec AEC dugc thinh lip, eo hdi rd ring nhin thiy Ii thi hudng hao ddi thuong mai md rdng, thu hiit diu tu, tham gia siu hon vao chudi sin xuit va cung ting khu vue, vdi hogt dgng xuit khiu thuin Igi hon nhd rio cin thud quan, phi thud quan duge thio gd, giiip Vidt Nam nhanh chdng bat nhjp vdi xu the v i trinh do phit tridn kinh td ciia khu vue vi the gidi. Mac dii cac tac dgng cua vide thue hidn AEC ddn ndn kinh td ndi chung va nganh ndng nghiep ndi ridng ehua hin la da rd net song vide dinh gia c i e tic ddng tdi nginh ndng nghiep dd ehiing ta ed su nhin nhin diing din va dua ra djnh hudng phat tridn nganh ndng nghidp phCi hgp vdi cac earn kdt trong AEC, phit huy mil tich cue, han ehd mat tidu cue nhim xiy dung ndn ndng nghiep bdn vOng, hgi nhap qude td thinh cdng.
1. Hdi nhap AEG vol nganh nong nghiep Viet Nam Nhan thiie duge tim quan trgng eiia lien ket kinh td gitra c i c nen kinh id khu vgc nhim dd'i phd voi nhiing thich thiic trong Thien nidn ky mdi, tai Hdi nghi Cip eao ASEAN lin thii 8 d Phndm Penh vao thang 11 nam 2002, ASEAN xac djnh trgng tam ciia hgp tae kinh td trong khdi vdi viec xay dung y tudng vd Cdng dong Kinh te ASEAN. Tuyen bd Bali tai Hdi nghi Cip eao ASEAN lan thu 9 (thing 10 nam 2003) da thdng qua y tudng trdn va khing djnh quydt tam xay dung AEC vao nam 2020. Tai Hdi nghi Cap cao ASEAN lin thii 12 (thing 01 nam 2007 tai Phi-lip-pin), cic Nhi Lanh dao da ky Tuyen bd Cebu ve viec day nhanh viec xay dung Cdng dong ASEAN vio nam 2015 ben ba tm cdi: kinh td, ehinh In- an ninh va van hda- xa hdi, trong dd tm cot kinh td cd vai trd trgng tam vdi tieu chi h'lnh thanh AEC. Cie Nha Lanh dao eung da thdng qua Ke hoach Tdng the xay dung Cdng dong Kinh td ASEAN {AEC Blueprint).
Vd ban chit, AEC dugc hidu nhu mdt khudn khd hdi nhip Idnh Id vdi miic dd sau sic hon giua eic thanh vien. AEC tidp ndi nhiing thinh tuu ciia AFTA vdi sy phat tridn dang kd ve pham vi va miic dd tu do hda. Theo dd, hdng hda, djeh vu, vd'n, diu tu vi lao ddng ky nang se dugc luu chuydn tu do hon giua 10 nude thanh vidn. Cung vdi dd, AEC tiep tuc thuc day vide thuc hidn sing kidn hgi nhap 12 nganh uu tidn bong ASEAN (gdm 7 nganh hang hda la ndng sin, thuy sin, didn lir, dd g6, cao su, d td, ddt may va 5 nganh dich vu Ii du lieh, y td, van tii hing khdng, cdng nghe tlidng tin va hiu cin (logistics); cie sing kidn thu hep khoing cich phit bidn; hgp tie vdi cic dd'i tic ngoai khdi va hdi nhip toan ciu.
Ddi vdi linh vuc ndng nghidp, CEPT/ATIGA da duge siia ddi dd djnh I^i Ijeh tnnh giim thud tii 15 nam xud'ng cdn 10 nam va dua cac san phim ndng ngtiiep vio ndi dung ciia CEPT. Hiep dinh nay dugc i p dyng ddi vdi mgi loai hang hda chd bidn, bao gdm c i cie sin phim ndng nghidp da qua chd bidn. Danh myc ndng san chua chd bidn nh^y cam va nhay cam cao gdm cae mat hanh ndng sin chua chd bien m i lung nude eho Ii nhay c i m ddi vdi ndn kinh td eiia mJnh, khdng dua vio didn cat giam ngay. Ddi vdi Vidt Nam, danh myc nay ehii yeu bao gdm e i e mil hang chua chd bien ed yeu ciu b i o hd cao nhu cac loai ttiit, tning gia cim, ddng vat sd'ng, thdc, gao liic, dudng mia,... cac mat hang niy hidn dang dugc ap dyng cac bien phap phi thud quan nhu quin ly theo han ngach, quin ly ciia Bd chuyen nganh. Cic mat hing thudc danh myc nhay c i m bit diu giam thud tii ngiy 01/01/2004 vi kdt thiic vio ngay 01/01/2013 (ridng mil hang dudng kdt thiic vio ngay 01/01/2010) vdi thud suit cudi cfing tii 0-5%.
Cam kdt eu thd ciia Vidt Nam ddi vdi AFTA/ATIGA, giam thud xudng 0-5% vao nam 2006 va 0% vao nam 2015 ddi vdi danh mye eit giim theo CEPT (vai mOt sd hnh boat ddn nam 2018). Ridng ddi vdi mdt sd nganh thuc hien sing kidn day nhanh AFTA eho ] l nhdm hang trong do gd, d td, det may, ndng sin, thuy san, didn tii thdng tin, y td) thi da sd giim xudng 0% vao nam 2012*
Danh myc nhay cam eiia Viet Nam giam xudne 0 5%
vao nam 2013, ridng dudng la 2010 va ap dyng ban ngach thud quan theo quy dinh eiia WTO. Ddn nav Vidt Nam da cd 96.2% sd ddng thud hong danh muc CFPT da giam xudng 0-5% ttr 1/1/2006 nhu liia g^o ca hd (thd), eao su (thd), h^t tieu, che, rau cac lo^u laf.^ - qua cac loai inm • Da dua loan bd rac
"lat hang
66 J A - THAI BlNH D U O N G •
thuOc danh myc N6ng s ^ nhay cSm, danh muc loai trtr Um thW cua Vi^t Nam vao cIt gl4m 6i dat 0-5% vao nam 2013 (rieng duong an la 2010).
B I D E 1: Mvc tbne u m ket ci*
1 Ml)*
|sfi ding Ihu£ nenft ISu^ tbifyiin
^ n n i c t l i u l Mit thuf Unh qiilndon giin (K)
|se ding thufi c6 mitethue suSl 0-5%
jTjil^ »o voi tdng sd di>tigtku£ (%)
Viet NmmvA cac ThueMFN
fWTO) 1743
45 18.01
S69 33
0 chnt auoc te ATIGA fCEPT-AFTAl
1.671 5 3.25 1627 97.3 Ngudn: B$ T u cbinh.
Ngoai cic cam kdt thud quan 6 trdn, linh vue ndng nghiep die bidt duge quan tim hdi nhip ciia AEC khi AEC tip hgp nhtrng nha cung eip c i c san phim ndng sin hang diu the gidi. Thdng qua ATIGA, ndi dung vi bi^n phap thuc bidn ciia AEC lidn quan ddn Unh vge luong thgc, ndng nghidp, lam nghidp cdn dugc eu thd hoa thanh eae bidn phap kl thuit nhim myc tieu chinh la gia tang nang luc c^nh tranh eho c i c sin pham ndng nghiep nhung rit cd thd cung se trd thanh cic hing rio kl thuit lidn quan.
Phit tridn vi i p dung cac he thd'ng quin ly ehit lugng dd'i vdi c i e sin phim thiiy sin nhu HACCP, an toan lao ddng, phit tridn e i c hd thdng quin Iy chat lugng ridng dinh cho cac doanh nghidp nhd va vira trong ASEAN. Cung vdi dd ap dyng GAP, GAHP, GHP, GMP, ddi vdi eae sin phim ndng nghiep, hai hda hda cic ndi dung hong AEC vol Hidp djnh SPS d i m b i o an loan cho eic sin phim rau, qui, thit trong AEC cung nhu dam b i o su phit trien ben viing ciia e i c nginh hang niy. ASEAN GAP gdm 4 bd tieu chuan lien quan ddn an toin vd sinh thuc phim, quin ly mdi trudng, siie khde, an toin vi phiic lgi eua ngudi lao ddng va chit lugng san phim.
Hii hda hda e i c tidu chuan trong MRLs ddi vdi e i e Scin phim luong thyc vdi cac tidu chuan qude td. Day la bd tidu ehuan gdm 802 ngudng gidi ban cho 63 loai thudc bio vd thuc vat ddi vdi cac sin phim q u i trong ASEAN. Hii hda hda khung luat phip ddi vdi c i e san phim ndng nghidp tir cdng nghd sinh hgc vdi c i c tieu chuin qudc td. Hii hda hda vide kidm soit syc khde dfing vat phii hgp vdi cac tidu chuan qudc td, iing dung GAHP kidm soit lugng vie xin phii hgp ddi vdi cic sin phim, hoat ddng sin xuit c i c sin phim tir dOng vit. Trong khi dd, AEC eOng hii hda hda e i c hudng din sii dyng hda chat trong nudi hdng thiiy san cQng nhu loai bd vide sir dung e i e hda ehit ddc hai phu hgp vdi c i c tidu chuan qudc td.
AEC cdn diy m^nh hgp tic ndng nghidp ASEAN nhu la mdt chidn luge nhim gia ting siie manh vi nang lyc tham nhip thj hudng eua s i n phim ndng nghiep, xiy dyng ehu6i lien kdt sin phim ndng nghiep, Iiy ndng dan lim tmng tim ciia hgp tic ndng nghiep. Cic bidn phip thyc hidn bao gom diy manh cie hgp tic chidn luge hong ndng nghiep trong ASEAN thdng qua hgp tic song phuong, da phuong vi
khu vye; thidt lap c i c lidn kdt tidm ning trong ndng nghiep ASEAN vi thiic diy diu tu true tidp vi quan he dd'i tic ehien luge trong hgp tic ndng nghiep ASEAN giira nha sin xuat, khach hang vi doanh nghidp thuong mgi.
Ngoii ra, e i c sin phim ndng nghidp cdn chiu su chi phdi eua e i c cam kdt khie nhu cie cam ket xda bd hang rao phi thud quan nhu cac ban ehd djnh luong vi e i e bien phip khac sau dd (tmdc nim 2010 dd'i vdi ASEAN-5, trudc 2012 dd'i vdi Philippines va Iruoc 2015 ed linh ddng ddn trudc 2018 dd'i vdi nhdm CLMV, c i c quy djnh phii hgp vdi NTBs), e i c quy dinh lien quan de'n xuat xii hang hda (ROO), dich vu ndng nghidp, sd huu tri tud ciing nhu cbju sy tie ddng cua cae earn kdt khac lidn quan ddn thuong m^, diu tu, di chuydn ngudn lyc ndi chung khae trong AEC.
2. Mot SO giai phpp thuc day nganh nong nghiep Viet Nam phat trien trong qua trinh hpi nhap AEC
a. Giii phap ttr phia Nhi nude
Chinh phii can giao eho eic bd nganh lidn quan xay dung co ehd quin ly nen kinh td thj trudng theo djnh hudng XHCN, phuong i n co chd tgo lip mdi trudng kinh doanh binh dang, tidn binh didu tra, phan loai, dinh gii kha nang cgnh tranh cua timg san phim, timg nginh hing, tiing djeh vy, tCmg doanh nghidp, timg dia phuong dd xiy dung ke hoach, bien phap thidt thyc nhim nang cao hieu q u i va tang cudng khi nang canh tranh. nghien ciru siic canh tranh eiia mdt sd' hing boa va djeh vy nhim thyc hidn eae cam kdt qudc td cua VN; xiic lien vide md rdng thi trudng xuit khau hing hoi va djeh vy cua VN.
Chinh phii giao cic bd, nginh quin If cac nginh sin xuit xay dung chidn luge phit trien mang ludi tidu thu sin phim b i o dam luu thdng trong nude vi giO vung tbi trudng ndi dia cho bing hoa ciia minh.
Hidn nay, khdng chi cic mat hang ndng sin trong niK^-c canh tranh vdi nhau ma edn phii canh tranh gay gat cac sin phim nhip ngoai. Cin cd dy b i o ve tinh hinh thi trudng, khdng ndn sin xuit dai tri mdt sin pham ma thi trudng lieu thy lai khdng cd.
Viec ket ndi eung cau vi quing ba c i c sin phim ndng sin cd thuong hidu Ii vide lam cap bach. Gid diy c i c hd din ddu ed chung mong mudn, Nhi nude, chinh quydn can tich cue hon niia trong kidm soit vi cdng bd nhung sin phim sach, an toin nhim thay ddi nhin thiic ciia ngudi tieu diing. Mic khic can thyc hidn diy dii cae ehinh saeh, thd chd vi kdt ndi cung ciu vdi by vgng ling siic tidu thu ndng sin Viet trong thdi gian tdi.
b. Giii phip tir phia doanh nghiep
Tir thye id cho thiy, cac mil hang ndng san dang dugc sin xuat theo tidu chuan VietGap, GIobalGap, Organic dd d i p iing nhu cau thi tmdng trong nude cung nhu xuat khau. Tuy nhien, viec ket ndi cung ciu
67
NGHIEN COU vi xay dyng thuang hieu bien nay chua thuc sy nhidu, dieu dd dang khien ngudi ndng dan va doanh nghiep dang cd mdt khoang each kha xa, trong Idii ngudi tidu diing thue sy can la sin phim sach, an loan, tmy xuit dugc ngudn gdc vi thuong hidu.
- Djnh vi lai vi tri cua nganh ndng nghiep trong md hinh tang trudng mdi theo hudng nang cao vi thd va ed sy dau tu xiing ding. Tmdc nhiing i p luc mdi trong bdi cinh bidn ddi khi hau, an ninh luong thue va bdi nhap qudc te, nganh ndng nghiep dang nhan dugc luong dau tu mdi ciia cae doanh nghiep, qudc gia trdn thd gidi trong khi d Viet Nam eae doanh nghiep lai di ngugc lai xu hudng nay. Dac bidt vdi Viet Nam, ndng nghidp ludn ed vai trd cue ky quan trong ve mit xa hgi, kinh td.
- Tidp tye diy manh tai co ciu nginh ndng nghidp theo hudng ning cao gia tri gia tang va phat trien ben viing. Phat tridn ndng nghiep cin phai dim bio bii hda lgi ich tren 4 khia canh gdm kinh te, mdi trudng, xa hdi vi the che lay ngudi ndng dan, ngudi dan ndng thdn lim tmng lim ciia su phit tridn. Cdng nghiep hd Irg nganh ndng nghiep trong nude phai dugc quan tam diu tu nhim tao nen tang viing chic gia tang gii trj gia tang, chit lugng san phim ndng nghiep.
- Ho trg doanh nghiep, ngudi ndng dan nang eao nang lyc hdi nhap trong AEC. Doanh nghiep ndng nghiep va dac biet Ii ngudi ndng din can duge hd trg ril nhieu vd ngudn luc nhim gia tang nang luc canh tranh trong didu kidn hdi nhap de cd the dap iing cae earn kdt trong AEC. Cac chinh sich ho trg Chinh phii cin dac bidt quan tam nhu chinh saeh tin dung, thud dit ndng nghiep, dau tu nghien ciiu va ehuydn giao khoa hgc cdng nghe bong ndng nghiep. Kidn thiie, thdng tin ve AEC ndi rieng va hdi nhap kinh td qudc Id ndi chung can dugc pho bidn eho doanh nghiep, ngudi ndng dan kip thdi, sat vdi thuc Id hon niia, trinh nhiing chi phi khdng dang ed do thieu thdng tin.
- Cic doanh nghiep ndng nghiep phii nang eao nang lyc eanh tranh thdng qua lien kdt trong chudi cung ling ndng nghiep. Chat lugng san pham phai tdt, gia bin phai re. Ddi vdi cic doanh nghiep ndng nghidp vdi dac thil Ii eae doanh nghiep nhd va vira, nang luc canh tranh bj gidi han trong khi cam kdt hing diu trong AEC la eat bd cae bien phap bio hd, gia tang cac quy dinh lien quan ddn chat lugng sin phim ndn doanh nghiep se phii dau tu manh me hon vao cdng nghe, ha gii thanh sin pham.
- Ngudi ndng dan can thay ddi thdi quen san xuit tmydn thdng theo hudng san xuit hing hda. Trong AEC, ngudi ndng din se budc phii day manh san xuit theo quy md Idn, iing dung manh me khoa hoc edng nghe nhat Ii ap dyng cic md hinh sin xuit tidn tidn theo chuan Vietgap, GIobalGap trong ndng nghidp dd sin pham lim ra dap ung dugc cac cam ket kbit khe Irong hdi nhap.
Ddi vdi nganh ndng nghidp, khdng cd sg lira c nao khae la nang cao chit lugng ndng san va myc hidn tdt an toin vd sinh thye phim trdn co so cay manh sin xuat ndng nghidp theo quy md' j " ' ^ P "jy^S cae md hinh sin xuat tidn tidn theo chuin VietGap, GIobalGap dd sin phim lim ra dap dug dugc cac cam kdt kbit khe trong hdi nhap. Mudn lam dugc dieu do, can su phdi hgp tir diu tu hd trg cua Nha nude, su van dgng sang tao, nang cao trinh do, tich liiy cua DN cdng vdi ky nang, nhin thiic ciia cic hd san xuat hong qui trinh toin cau hda. BOT Id, thuc te hien nay, sy chdnh lech ve tnnh dg phit tridn eua Viet Nam so vdi mdt sd nuoc ASEAN dang thd hien ea d quy md vdn CLia nen kinh td, ciia cic DN, ddn trinh do khoa hgc - ky thuit, lay nghe tao ddng,...
De thio go cic rio ein thuong mai ciing nhu cic rao cin ky thuit m i c i c nude ASEAN dung len dd nhim bao hg san xuit ndng nghiep trong nude, ban ehd nhip khau, Viet Nam ein sdm ky cic thda thuan cdng nhan lin nhau trong linh vuc ndng sin, thiiy sin, thuc pham, nham tao dieu kien cho vide diy manh xuat khiu cic mat hing niy vio thi trudng ASEAN. Cy thd, dd nghj Xin-ga-po sdm cho phep nhip khiu cac sin phim thit Ign sd'ng vi triing gia c i m eOa Vidt Nam;
van ddng Bd Ndng nghidp va Hop tic xa Thai-Ian diy nhanh qui trinh cho phep nhip khau xoii tuoi ciia Viet Nam. Dac biet, kidn nghi sdm xem xdt bd sung danh sich cae Phdng kidm nghiem eiia Viet Nam dugc phep cap Giiy chirng nhin phin tich (CoA) dd'i vdi eic sin pham ed nguon gdc thyc vat vi tidn tdi cdng nhin Hd thd'ng kidm soit an toan thyc phim ciia Viet Nam; xem xet khi nang tidn hinh dam phin dd ky Thda thuan hop tic ve an loan thye phim ddi vdi cac mat hang ndng san./.
Tai lieu tham khao
Anderson, J. E. (1979), A theoretical foundation for the gravity equation. American Economic Review 69 106-116.
Anderson, J. E. & Wineoop, E.V. (2003). Gravity with gravitas: A solution to the border puzzle.
American Economic Review, 93(1), 170-192.
Nguyen Tien Dung (2011), "Tae ddng eiia khu vue thuong mai tu do Asean — Han Qudc den thuong mai Viet Nam", Chuydn san Kinh td va kinh doanh Tao chi khoa hgc, tap 27 (sd2), trang 219-231.
Vti Thanh Huong va Tran Viet Dung (2015") "Viet Nam vdi qua binh ty do boa thuong mai dich vu hudng tdi edng ddng kinh td ASEAN", ", Chuyen san Kinh td va kinh doanh — Tap ehi khoa hoc tSn i Q ^ -- 3), trang 474-483.
68 tClNH Tt CHAU
