t€ Kinh nghiem quoc t€ trong thirc hi6n tien bo va c6ng bang xa hoi trong phat trien kinh

NGHIENCUU

RESEflRCH

Kinh nghiem quoc t€ trong thirc hi6n tien bo va c6ng bang xa hoi trong phat trien kinh t€

•n-^Thi'myaLan

Vien Kinh tg, Hoc vien Chinh tri quoc gia Ho Ghi Minh

Tien bp, cong bang xa hoi va phat tri^n kinh te !a muc tieu huong toi cua t&l ca cac quoc gia tren th€ gioi. Giua H^n bo, cong b^ng xa hoi va phat tri^n kinh te c6 m6i quan he chat che v^i nhau va tra thanh nhQng nbi dung flac biet quan trong trong chien iuac phat trien kinh te ciia c^c qu6'c gia. Viec gicii quyet m6i quan h& giOa ti^n bo, c6ng b^ng xa hoi voi tSng tniong va phat trien kinh te hoan toan phu thuoc vao su lira chon md hinh phat

&i^n cija tung quoc gia trong tung thoi ky nhat dinh. Bai vi6't nghi^n ciiu kinh nghiem cua mot s6' nuac trong p^c thuc hien tien b6 v^ cong bang xa hoi trong phat trien kinh i€ ma Vi^t Nam c6 the vSn dung.

1. Kinh ngljiieni ve lira chon mo hinh tang truing va phat trien l(inh te

^ Sau Chi^n tranh the gioi thii hai, cAc qu6c gia tr^n the gi6i da tim kie'm con duong phat trien cho minh.

Thuc tiSn cho thay mOi mo hinh tang tnjong va phat men c6 nhung thanh cong va han ch^ nhat djnh. C^c iuO'c gia lira chon mo hinh tang truang va phat trien Knh te dua tren quan diem "cOng bang truac, tSng pljdng sau" da khong thanh c6ng do qu^ chu trpng Mn muc tieu cong bang xa hoi ma lam triet tieu dpng hic phat trien. Mo hinh nay dugc ap dung rpng rai a bac nude trong he thong XHCN trudc day. Cac qu6'c gia thuc hi&n theo m6 hinh "tang truang truac, cong b^ng sau" dien hinh nhu mot so nude My, Braxin, Kehico, Venezuela cung gap phai nhung han cM nh^t iinh trong qua trinh phat trien. Theo do, mSc du n^n kinh t^ tang truang nhanh nhung cac van d^ xa hoi khac nhu y te, giao du, m6i trudng,... khong dupe quan tam dung muc. TSng truang kinh t^' cao nhung ddi sO'ng nhan dan khSng dupe cai thi6n, t]/ le thSt nghi^p cao, an sinh xa hpl khong dupe dam bao la nhung mat trai cua mo hinh nay. Trong khi do, eac nude Bac Au nhu Thuy Bi^n, Na Uy, Phan Lan, Dan Maeh, Biic va mot so nuae D6ng A khac di^n hinh nhu Han Quoc da rat thanh eong trong phat tri^n kinh te do giai quy^t tot m6i quan he giua tang trudng kinh te vdi thuc hien tien bp va cong bang xa hoi. Cac quoc gia nay da lua chon mo hinh "tang trudng di lien vdi binh dang, giai quyS't hap )y eac van de xa hdi", dd la mo hinh giai quyet spng song va dong thdi hai muc tieu tang trudng kinh te va giai quyet cac van de xa hdi, han ch^ tinh trang b^t binh dang giua khac khu vuc, cac thanh phan kinh te, giua thanh thj vdi ndng

thdn; chu trpng d^n cac chinh saeh an sinh x5 hpi nham muc tieu phat trien con ngudi, ndng cao ch^t lupng tang trudng.

Tu kinh nghiem lua chpn md hinh tang trudng va phat trien kinh te cua cae quoe gia, ed the nit ra nhung bai hoc sau day:

Mot la, duy tri nen kinh te cd tdc dp tang trudng cao va lau dai la mue tieu va la dpng luc thuc hien md hinh tang trudng kinh te' ke't hpp vdi tien bd va cong bang xa hpi. Kinh nghiem cua Tmng Quoc, Han Qude d i u la nude cd tdc dd tang trudng kinh te cao trong thdi gian dai, song d Trung Qud'c tang trudng kinh t^ cao chi tap trung d Mien Bdng va cac tinh ven bi^n, cae VLing kinh t^ phia BSc va mi^n trung phat trien cham han. Han Qude ed tdc dp tang trudng cap va dupe the hien ddng deu d cae vung mien, nen khong gay ra bat on trong co cau kinh te; la qud'c gia cd muc dd bat binh dang thap va giu duoc toe dd tang trudng cao trong thdi gian dai.

Hai la, cd chien Iuac tang trudng hpp ly phu hpp vdi dieu kien kinh te, xa hpi cua nl;n kinh te trong tung giai doan phat tri^n nhat dinh, khdng nen dat mue tieu tang trudng bang mpi gia. Neu tap tmng qua mile cac ngudn luc vao tang trudng icinh te se dan den mat can bang trong co cau kinh le' va anh hudng den tang trudng va phat tri^n b^n vijng. Braxin la mdt trudng hop eu the. Vdi viec lira chpn md hinh tang trudng trude va thuc hien cdng bang xa hdi sau, Braxin da thuc hien cac chinh sach tang trudng kinh te nhanh b^ng mpi gia va nen kinh te da dat duac tde dp tang trudng cao binh quan 11,1%/namgiai doan 1968-1973.

Han ehe' ciia md hinh tang trudng nhanh ma quoc gia nay theo duoi la np nude ngoai tang nhanh. Ben canh

dd, m^c du tang trudng kinh t^ cao nhung Braxin van la nude cd ty le nghfeo khd tang; b^t binh dSng trong phan phdi thu nhap; bat binh d^ng trong ea hdi ti^p can giao due, dich vu y t^ va cham sdc sue khde; bfit binh ddng gidi; su phan biet chung tdc va sSe tde cung r^t nghiem h-png. Chinh su bfit binh dang nay da gay trd ngai dd'i vdi muc tieu tang trudng nhanh cda Braxin. Trung Qude cung la mdt trudng hop khac.

Quan diem phat tri^n xuyen su6t cua Tmng Quoc la xay dung va phat tri^n nen kinh te theo md hinh xa hdi chu nghia dae sac Tmng Quoc, la mo hinh phat trien toan dien ca kinh te, xa hdi va mdi trudng. Tuy nhien, trong qua trinh phat tri€n, do qua t^p trung vao muc ti&u tang trudng nhanh ma thi^u sir quan tam dung miic, tham chi chap nh^n danh ddi muc tieu tang trudng kinh te cao vdi viec giai quy^t eac van dfe xa hdi va mdi trudng, ma nen kinh te' Tmng Qude da nay sinh nhieu van de xa hoi phiic tap, nhu: tinh trang that nghiep tang, phan hda giau — nghep cd xu hudng ngay cang sau sae them, tinh trang di dan co hoc vao eac khu dd thi vupt ra khdi tam kiem soat, van d^ d nhiem mdi trudng do khai thac tai nguyen thien nhien qua muc.

2^Kinh nghiem ve thvc hi^n cac chinh sach nhdm gan tang truirng, phat trien l(inh te vol tien bo va cong hang xa hoi

Trong qua trinh thuc hien md hinh tang trudng, phat trien kinh te da lua chpn, cac qude gia thue hien ddng thdi md hinh gan tang trudng, phat tri^n kinh te vdi tien bp va cdng bang xa hdi da cd nhung chinh sach nham gdn ket muc tieu tang trudng kinh te' vdi muc tieu giai quyet cae v^n de xa hpl phu hop vdi tung thdi ky, tung giai doan phat trien cua nen kinh te'. Cac chinh sach ma h^u bet cac nude theo duoi md hinh tang trudng kinh te gan li^n vdi thuc hien tien bd va cdng bang xa hdi deu ap dung dd la:

0 Chinh sach khuyen khich tang truung nhanh Dg dam bao n i n kinh t€ dat dupe tde dp tang trudng kinh te, Han Qude va Dai Loan su dung kha thanh cdng md hinh cdng nghiep hda hudng ngoai n^n kinh t^, khuyen khich dau tu vao cae nganh cdng nghe cao, cae san pham cd gia tri xuSi khau, thdng qua chinh sach nhan manh vai trd cua kinh te' tu nhan va su hd tra cua Nha nude trong nhung Iinh vuc can thi€t! Chinh phu Due da phat trien ehi^n lupe cum cdng nghiep ddng bp eho tat ca cae bd nganh, day la mdt ehien luoc ed pham vi rdng, tu cac bien phap vdi cae tac ddng rdng Idn tren nhieu khia canh, den cac dinh hudng ehuyen biet nham vao cdng nghe hoac vao khu vuc nha:t djnh nh^m hudng den muc tieu thae ddy va tai tra eho cac cum cd san lupng cao, nang suat lap ddng Idn.

//; Chinh sach dau tu vao cac nganh, cac Iinh vuc nham dam bao tang tniong nhanh, nhung khong gay gia tang bat binh ddng

cac nude B^e Au trong dd co Due va eac nude Han Quoc, Dai Loan d^u bat dau thuc hien qua trinh tang trudng nhanh bang viec phat trien m^nh nganh ndng nghiep, la nganh san xuat san pham edn nhi^u lap ddng va cae nguon luc khac d ndng thdn. Cac qude gia nay d$e biet quan tam den viec md rpng qui md san xucit, da dang hda san xucit ndng nghiep, gdp phAn giai quy^t viec lam trong khu vuc ndng nghiep va tang nang sucit lao dpng trong ndng nghiep. Cu th^ trudng hop cOa Han Quoc: Chinh phu Han Qude ban hanh chinh sach tap tmng phat trien ndng thdn, xay di/ng phong trao Saemaeul (con gpi la Saemaul Undong, phong trao cdng ddng cu dan mdi). Phong trao Saemaul dupe xay dung tren 3 tru cot dd la Chuyen can — Tg: giac — Hpp tac, nham nang cao tinh thtin quyet tam tu lire cua ngudi dan Han Qude, khJing dinh ndng dan la ngudi chu dich thuc. Ba try cdt dd la nhung gia trj xuyen sud't qua trinh phat tri^n ndng thdn ndi rieng va su phat trien cua toan xa hdi Han Quoc ndi chung. D€ thue hien chinh saeh nay, chinh phu Han Qude da ho tra ngudi dan phat tri^n ha t^ng, xay dimg CO so dao tao nghe ndng, ap dung ti^n bd khoa hpc ky thuat va cac loai gidng mdi vao san xu^t. Su lua chpn chinh saeh nay dam bao vira tang trudng viia khdng gay ra belt binh dang trong qua trinh phat trien.

Tmng Qude cung ed giai doan tap trung eho phat tri^n ndng nghiep, sau dd lai tap tmng cho phat tri^n edng nghiep va dich vu, each tie'p cSn do dan d^n mSt can ddi trong eo cau kinh te, nay sinh nhieu he luy trong xa hdi.

in) Chinh sach xa hoi nham giai quyet ngay tit dau van de xoa doi gidm ngheo va cdng bdng xa hoi

Kinh nghiem Han Qude, Nhat Ban eho th^y, trong tung giai doan phat trien, phai quan tam tdi t^t ea eac v^n d^ kinh te' xa hpi va mdi trudng khdng dupe coi trpng kinh te, ma coi nhe eac van de xa hdi va mdi tmdng hay ngupe lai. Han Qude chu y nhi^u tdi edng tac xda ddi, giam ngheo va thuc hien cdng bang xa hdi, dupe th^ hien qua ehinh sach phan phdi va phan phdi lai thu nhap, chinh sach trp cap xa hpi, xay dyng eo sd ha titng, giao thdng chp cae viing khd khan de hp ed di^u kien tu san xuat kinh doanh, tang thu nhap, cai thien ddi song, tung budc tien tdi muc song ngang nhau d t^t ea eac vung miln trpng ca nude. Trong khi dd, Nhat Ban la mdt trong nhung qud'c gia di^n hinh ve thuc hi^n thanh cdng chinh sach an sinh xa hoi. Ndi dung chinh sach an sinh xa hdi bao gdm: ehinh sach bap hiem xa hdi, trpng bao hi^m xa hdi cd bao hi^m huu tri, bao hi^m y te'; bao hi6m lao ddng, trong cd cd bap hi^m viec lam, bao hiem tai nan lao dpng; bao hi^m cham sdc sue khde, trong dd ed bao hiem y t^

va bao hiem cham sde siic khde lau dai; chinh sach bao tra xa hdi, ma ddi tupng dupe hudng trp giup xa hdi la nhung ngudi khdng cd kha nang chd'ng dd vdi cac rui ro trong cudc song. Dd la nhung ngudi b| anh hudng thien tai, phu nu don than nudi con va ngudi

NGHIEN Cl/U

tan t^t.

3. Kinh nghiem ve huy.adng cac nguon lire thirc lien tien bo ira cong bang xa hoi trong phat trien

[inh te

GiOa ti^n bp va cdng bang xa hpi vdi tang trudng, )hat tri^n kinh te ed mdi quan he eh$t che, bien :h»ing vdi nhau. Trpng dd, tang trudng kinh te chinh la li^u kien kinh t€, di^u kien vat eh^t d^ cae quoc gia hue hien ti€n bd va cdng being xa hdi. Chinh vi vay, li^u kien can thie't d^ thuc hien tien bd va edng bang ta hdi, dd ehinh la eae y^u td nguon lire ddu vao cho ang trudng kinh te', eu th^ la: ngudn lue vdn, ngudn irc tai nguyen thien nhien, ngudn lire khoa hoc va :dng ngh^, ngudn lue lao ddng.

Ddi vdi ngudn luc lao dpng: Dliu tu eho nang cao zhSl lupng ngudn nhan luc, tao lap thj trudng lao ddng Iinh hpat la gdp phcin thiic d^y tang trudng kinh t^ va ti^n bd, edng bang xa hdi. Ngudn nhan luc chSt lupng cao la yeu td quan trpng thuc day tang trudng kinh te, con thi truang lao dpng la tao dieu kien cho mpi ngudi cd the tham gia vao qua trinh lao ddng phu hpp vdi nang luc cua minh. Nhat Ban va Han Qud'c la nhQng gudc gia r^t quan tam dciu tu cho giao due va y te' hhtim nang cao chcit lupng ngudn nhan lue. Hp ehp r^ng ddu tu eho giao due va y t^ la nham phat tri€n con ngudi, ma ngudn lue con ngudi la mdt trong nhOng yeu td quan trong nhat dam bao tang trudng nhanh va b^n vung. Chinh phu Due tang cudng diiu tu vao dpi ngfl tri thiic thdng qua mdt sd ndi dung nhu (Jam bap dd kha dung cua mdt lye lupng nhan luc cd ky nang, cung cap tai chinh cho qua trinh dao tao nhan lire, phat triln he thdng dao tao hudng nghiep dap iJng yeu ciiu eua nen kinh t^.

Ddi vdi ngudn lye vdn: D^ thuc hien chinh saeh Kinh te, dap ung myc tieu tang trudng kinh t^, Tmng Quoc va Han Quoc da thu hut vdn ca trong va ngoai nude. Ddi vdi nguon vdn trong nude, cac qude gia nay aae biet chu trpng ngudn vd'n tu nhan, nh^n manh vai trd kinh te tu nhan, khuyen khich kinh te tu nhan tich cue ddi mdi edng ngh?, ung dung lien bd khoa hoc ky thuat. Chinh phu Nhat ddng thdi khuyen khich tu nhan dau tu phat trien eac nganh cdng nghiep hien dai gan li^n vdi thue bien tu nhan hda eac doanh nghiep Nha nude,

Ddi vdi ngu6n lue khoa hpe va cdng nghe: Chinh phu cae nude NICs Chau A, trong dd cd Han Qud'c tang cudng ehii trpng diu tu cho cae hoat ddng nghien ciiu va tri^n khai khoa hoc va edng nghe de gia tang nang lue ndi sinh cua nen kinh te. Trong phat trien khoa hge va cdng nghe, cae nude NICs Chau A ban dau thye hi^n viec sao chep, bat chude. De'n khi da lam chu dupe mdt sd cdng nghe phiie tap, cac nude nay chu tmcmg tang dau tu cho eae phong thi nghiem va nghien cuu; khuyen khich kinh te tu nhan

tieb cue ddi mdi cdng nghe, ung dung ti^n bd khoa hpc ky thuat nh^m day nhanh viec phat tri^n cac nganh cdng nghiep cd ham luong khoa hpc, chdt xam cao; nhd dd lam tang nhanh ty le gia tri gia tang, tang nang luc canh h-anh cija san ph5m va cua toan bp nen kinh te. Cdn Chinh phu Ddc, mdt mat, tai trp cho cac doanh nghiep nhd va vua tang t^ trpng dau tu vao ddi mdi cdng nghe vdi cac boat ddng cy thg nhu: (i) Cung cd nang luc ddi mdi eiia doanh nghiep vira va nhd; (ii) Md rdng tai trp eho nghien cuu phat tri^n va ddi mdi d doanh nghiep vua va nhd; (iii) Tao mdi trudng thuan Ipi eho hoat ddng eua cac doanh nghiep tu nhan, bao gdm thiet ke eae ehuong trinh cung cKp cac khoan vay dai han, lai suat th^p, lien tuc cai tien he thdng thu€, ban hanh cac ehinh sach tao dieu kien thuan lai cho hoat ddng ciia cae hiep hdi tai Dijc. Mat khac, Chinh phu Due cdn h6 trp cac doanh nghiep nhd va vua trong viec tmy^n ba va ap dung cdng ngh$ mdi vao thuc te, ehii trpng bao ve quy^n sd huu tri tu§, thye hien tieu chuan boa cac qui trinh ddi mdi, dua cac ket qua nghien cuu cua cae trudng dai hpc va vien nghien ciiu vao su dung thuong mai. Vdi djnh hudng phat tri^n dung va phii hpp vdi thuc tien, nude Due da thye sy thanh cdng trong viec tao ra nhung san pham cdng nghiep che' tao ed chat lupng hang dAu the' gidi.

Tren day la nhung kinh nghiem lua chpn md hinh tang trudng va phat trien cua cac qude gia tren th€

gidi, ea nhiing kinh nghiem thanh edng va chua thanh edng. Viet Nam cd the tham khao nhQng kinh nghiem thanh cdng trong md hinh phat trien ciia cac nude d^

thuc hien tdt tien bd, edng bang xa hdi trong tung bude, timg ehinh sach phat trien phO bop vdi di^u kien cu th^, bao dam phat tnen nhanh, ben vung./.

Tai lieu tham khao

Hoang Diic Than, Dinh Quang Ty (2010), Tang trudng kinh te' va tie'n bd, edng bang xa hdi d V^et Nam, Nxb Chinh tri qude gia. Ha Ndi.

Le Qud'c Ly (2016), Tang tmdng kinh te vdi phat trien ben vung, thue hien ti^n bd va cdng b^ng xa hdi d Viet Nam - Nhung van de ly luan va thue tien, Nxb Lj' luan Chinh tri, Ha Ndi.

Nguyen Thi Nhung, Kinh nghiem dam bao an sinh xa hdi ciia Nhat Ban va ham y ddi vdi Vi$t Nam, http://tapchitaiehinh.vn ngay 31/12/2018.

Dinh Son Hung (2009), Mot sd md hinh kinh te thi tmdng va bai hpc kinh nghiem nit ra, httpsi/Ahongtin- phapluatdansu.edu.vn ngay 6/01/2009.