HCI KHOA HOC VA CONG NGHE MO VIET NAM
N H A N DjP N A M M U I 2010 - NHIN LAI CHANG DlTONG PHAT TRIEN CUA NGANH KHAI T H A C LO THIEN
GS.TS. TRAN MANH XUAN
Hgi Khoa hge va Cong nghe Mo Viet Nam
K
hai khoang d nude ta da cd tQ lau, nhung mai den sau ngay mien Bac giai phdng nam 1954 mdi thye sU bat dau phat trien. Nd dUdc damh da'u bdi sy giup dd cua Lien Xd va Trung Qudc bang viec xay dyng lai, xay dyng mdi va trang bj ky thuat eho hang loat md Id thien d mien Bac nudc ta nhu md than Cpc Sau, md than Deo Nai, md than Ha Tu, md than Cao Sdn, md than Nui Beo, md thiec Cao Bang va md apatit Lao Cai. Trung Qud'c giup xay dUng va trang bi cho cac md Id thien khai thac md sat Trai Cau, md sa khoang erdmit Co Dinh (Thanh Hoa). Day la nhung mold thien khai thacthan, quang va phi quang thudc loai ldn d nudc ta thdi bay gid va ngay nay nd v i n cdn dang ddng vai trd quan trpng trong nganh khai khoang d nudcta. Trong thdi ky nay Lien Xd cung giup nudc ta cai tao va xay dyng mdt sd md ham Id mdi d tinh Quang Ninh.TQ ngay mien Bac giai phdng, dac biet tQ ngay nQdc ta dQdc thdng nha't, nganh khai khoang d nQdc ta ngay cang phat trien manh me, trong do nganh khai thac Id thien chiem dia vj chu dao, gan nhQ 100
% cae khoang san kim loai den, kim loai mau, kim loai quy, phi kim loai phuc vu cho san xua't phan bdn va cae san pham hoa hpc, lam chat phy gia... Cdn viec khai thac than, trong mdt giai doan kha dai (tren 55 nam) khai thac Id thien v i n chiem tren dUdi 75 % so vdi tdng lupng than khai thac dUdc cua nganh than. Trong thdi gian nay than khai thac ham Id va Id thien hang nam cOng dUdc tang len, nhUng tQ nam 2005 den nam 2009, ty le than khai thac Id thien tang cham lai, trung binh ehi chiem 58 % tdng lupng than khai thac. Dac biet tai nam 2009 dUde danh da'u mdt nam ed nhieu y nghTa khi ty le khai thac than ham Id bang ty le khai thac than Id thien va theo ke hoach tQ nam 2010 trd di than khai thac ham Id se chiem ty le ldn hdn vdi tdc dp phat trien kha ldn, dac biet trong giai doan tQ2010 den 2015 tdc dp tang trQdng khai thac than ham Id hang nam trung binh tren 20 % (theo Tdng sd dd phat trien nganh than den nam 2025). Trong sd dd phat trien nganh than den nam 2025 san iQpng than cd the dat 100 trieu tan thi ty le khai thac Id thien chi chiem khoang 5-6 %. Vai trd khai thac than Id thien chi cdn giu" mQc dp tQPng ddi
Mac dau than khai thac bang phUdng phap Id thien giam nhung nd cd nhung dac diem sau day d n phai quan tam: khai thac than Id thien chi tap trung d mot sd md ldn, san IQdng than cua mdi md tQ 3 trieu tan/nam trd len, he sd bdc cao, md khai thac xudng sau, dien tfch mat md Idn, mQc dp cd gidi hoa eao.
Nhu'ng khd khan can giai quyet la van de thoat nude, cho de dd thai da't da, van de dn dinh bd md, van de van tai da bdc...
Trong giai doan tQ2010 san iQpng khai thacthan lp thien, theo ke hoach nam 2010 chiem khoang 46 %, den nam 2015 chi tieu nay chi cdn 16 % tuy nhien khai thac Id thien lai phattrien manh va gan nhu chiem doc quyen trong cac ITnh vyc khac nhukhai thac quang va phi quang cac loai, vat lieu xay dyng thdng thudng, vat lieu de san xua't xi mang, cae md sa khoang, khai thac da khdi, da trang trf... Nhan dip nam mdi 2010, nam bat dau cd sy chuyen bien trong mdi quan he giu'a khai thac than ham Id va Id thien, chung ta can nhac lai nhung thanh tUu dat dupc va nhUng van de cdn tdn tai can giai quyet tiep theo cua nganh khai thac Id thien trong ITnh vyc khoa hpc cdng nghe.
1. Nhiimg thanh ton
•:• Da xay dUng dQpc sd dd cdng nghe khai thac xudng sau trong dilu kien khf hau nhiet ddi. Cdng nghe nay da ap dung cd ket qua khdng nhUng trong hien tai ma cdn cd trien vpng ap dung lau dai eho cac md Id thien cd dieu kien tuong ty.
•:• Dua vao ap dung thanh cdng d cae md Id thien d nudc ta cac loai may xuc thuy luc, dac biet la loai may xuc thuy luc gau ngUdc. Viec ap dung Ipai thiet bi xuc bdc CO dpng nay cho phep xuc chpn Ipc tdt, giam tdn that va lam ngheo quang, nang cao chat IUdng quang nguyen khai, tao dieu kien thuan loi de dao sau day md, tang td'c dp xudng sau va do dd tang dUde san lUdng khai thac.
• Bat dau ap dung cd k i t qua edng nghe khai thac khau theo Idp dQng vdi gdc dd'c cua bd cdng tac dupe nang eao (25-28° va hdn) da gdp phan nang cao hieu qua cua phQdng phap khai thac Id thien.
CONG NGHIEP MO S 0 1 - 2 0 1 0
KHOA HOC VA CONG NGHE MO
_ ^ ^••* Ap dung thanh cdng phQdng phap kha'u theo ldp bang hay xuc chuyen tren da sd cac md khai thac da phuc vu san xuat xi mang. Nhd cdng nghe xuc chuyen va dac biet cdng nghe khai thac kha'u theo ldp bang van chuyen trUc tiep tQ tang ma nd ed kha nang thoa man viec cung cap nguyen lieu eho cac nha may xi mang vdi cdng sua't bat ky.
• Da ap dung thanh cdng cong nghe vQa khai thac vQa tien hanh khoi phuc m6i trudng, dac biet dd'i vdi cac md sa khoang.
•:• Da budc dau ap dung c6 k i t qua cdng nghe khai thac vdi viec sQ dung bai thai trong, bai thai trung chuyen va bai thai tam thdi, gdp phan nang cao hieu qua chung cua khai thac 16 thien.
• Ap dung thanh cdng cdng nghe nd min phi dien, cho phep ddn gian hoa trong khau nap min va dieu khien nd cac Id khoan, chat iQpng dd'ng da nd min td't, ty le da qua cd nhd, nd min an toan, nang sua't cua may xuc dUdc nang cao.
•:• Budc dau ap dyng thanh cdng cdng nghe khai thac md sa khoang bang tau hut bun (sa khoang titan ven bien).
• Da cd gidi hda, hien dai hoa cho tat ca cac khau trong day chuyen khai thac va bdc da tren cac md 16 thien chinh. Da trang bj may xuc gau cap va may xuc thuy iQc cd dung tfch den 10-12 m^ va oto c6 tai trpng xa'p xi 100 tan, cac may khoan thuy IUc va xoay d u hien dai ed dudng kinh mui khoan tQ 74 den 200 mm..
2. Nhumg ton tai
NhQng tdn tai ed nhieu nhUng trong pham vi bai viet nay chi dUa ra mpt vai van de ma theo tac gia can cd bien phap khac phuc:
•:• Cac md Id thien Idn cua chung ta ndi chung deu dupe trang bi kha hien dai, lam viec cd hieu qua, nhung viec ghep cac thiet bi trong mpt ddng bd cdn hdi tuy tien, chQa dupc can nhac ky ludng khi mua thiet bi mdi, dac biet dUa mpt thiet bi mdi vao mdt day chuyen dang hoat ddng.
••• Cdng nghe ap dung tdt, thiet bj tUdng ddi hien dai, cac thdng sd cua he thdng khai thac thie't ke kha chuan, nhUng nhin chung chung ta chUa thay hinh anh cua mpt md 16 thien hien dai d nudc ta (trQ mdt sd md lien doanh vdi nQdc ngoai). Tang thi chd cao chd thap, sQdn tang thi chd Idi ra cho lom vao, mat tang thi khong bang phang chd cao, chd tha'p.
Be rpng mat tang chd hep, chd rpng. Ngoai ra, tren mat tang c6ng tac nhieu khi c6n tha'y nhUng ddng da hay than cd kich cd khac nhau tdn dpng lai khong kip thdi giai quyet. Vdi mpt he thdng tang nhu vay khdng tuong xQng vdi cong nghe khai thac va ddng bd may mdc dQdc trang bj. Mdt mat tang gpn, sach.se gay nen sQ hQng phan cho ngQdi cdng nhan bat dau ca lam viec, cung nhU ngudi
dan thQdng cam thay de chju khi tha'y nha minh ngan nap sau mpt ngay lam viec trd ve. ChQa cd c6ng trinh nao nghien cQu ve sQ anh hQdng cua canh quan va m6i trQdng xa'u den tam ly cua ngQdi cdng nhan va anh hQdng cua nd de'n nang sua't lao dpng. Tuy nhien c6 the n6i chac chan rang ngQdi thd lai xe khi cho xe chay tren mat tang du rpng, gpn gang se cam thay thoai mai hdn, phan chan hdn khi bat dau mdt ca lam viec.
•:• Phan Idn cac md 16 thien nhd, dac biet la cac md khai thac vat lieu xay dyng va md kim loai khai thac khdng cd thie't ke hoac cd nhUng khdng thye hien theo thiet ke, gay mat an toan, mat mat tai nguyen...
Trong tinh hinh dd, nganh khai thac 16 thien phai tap trung nghien cQu cac van de sau day:
••• Can nd lye nghien cQu khao sat de xay dUng mpt sd dd van tai lien hdp van tai da d cac md 16 thien sau vung Quang Ninh (lUu y hinh thQc van tai dtd trong md, bang tai tren bd md va tren mat dat).
<• Tap trung nghien cQu cac sd dd cong nghe khai thac cd hieu qua de khai thac cac md sa khoang, dac biet loai sa khoang cd dieu kien khai thac khd khan nhu loai sa khoang cd ham lupng set Idn.
•:• Nghien cQU tim ra nhufng cong nghe khai thac cd hieu qua khi khai thac cac md nhd, dac biet cac md khai thac vat lieu xay dyng thdng thudng cd san IQpng 100 nghin m%am trd xudng nham dam bao an toan, tan thu dupc tai nguyen, bao ve dUdc mdi trQdng.
<• Nghien cCru de tim ra cac sd do cdng nghe khai thac hdp ly de khai thac cac md Id thien sau c6 dieu kien dia chat thuy van va dia chat cdng trinh phQc tap (cac md c6 chieu day Idp da't phu Idn nhQng dat yeu (cat chay) cdn luu lUdng nQdc ngam Idn).
• Nghien cQu hoan thien tie'p cac sd dd cong nghe khai thac ket hdp vdi kh6i phuc m6i trQdng dd'i vdi cac dang md khac nhau.
Ndi tdm lai trong mpt thdi gian dai tdi, phQdng phap khai thac Id thien v i n chiem dja vj chu dao trong nganh khai khoang, nhung ITnh vUc va ddi tupng khai thac se thay ddi. Khai thac 16 thien dang budc vao thdi ky khai thac va xay dyng cac md ldn kim loai, phi kim, nguyen lieu cho xi mang, vat lieu xay dyng cac loai rat da dang va phong phu.D
Ngudi bien tap: Ho Sy Giao
CONG NGHIEP MO S 0 1 - 2 0 1 0
