BAO TON VA PHAT TRIEN CAC NHOM GIONG DE SINH SAN CAO, NHOM DE
KHONG SUNG VA NHOM DE CO TAM VOC L(3N LONG DAI TAI HA GIANG
Dinh Van Binh'', Chu Ddc Tuy', Ngo Quang Hung', Hoang Minh Thanh\
Vu Chi Cuang^ va J.C.Mailard *
'Trung tam Nghien ciili De va Tho Sdn tay; ^Trai de tho Quynh ScTn - Ninh Binh 'Vien Chan nuoi; *Co van Diran Biodiva
"Tac gia lien he: TS. Dinh Van Btnh - Giam ddc Trung tam nghien cdu de va thd San TSy Phudng XuSn Khanh - Thi xa San T^y - Ha Tay
Tel: 0343.8.338.889 ; 0902.431.157; Fax: 0343.838.341; Email: binhbavi(ggmail.com
TOM TAT
Bao ton va phat trien cac nhom gidng de sinh san cao, nhdm de khong sCmg va nhom de c6 tam voc Idn long dai tai Ha Giang
Vdi sy tai trg tCr du an BIODIVA (Phap) Nghien eiru danh gia bao tdn va phat tridn ba nhdm d& nOi Ha Giang : d6 lOng dai, dS khOng sirng va de sinh san cao da dugc tidn hanh thuc hien ti; thang 10/2006 - 31/12/2007; Kdt qua nghien cUu da chf ra rang: Ha Giang mdt trong nhung tinh co sd lugng de nOi ldn nhat ca nude tdng sd de la 149.700 con(10/2006). Chan nuOi dS thuc SLf la ngudn thu nhap quan trgng cho ngudi dan nhat la ngudi dan ngh6o vung cao. Chan nudi de d day van la chan nudi theo Idi quang canh tan dung nang xuat chan nudi thap, gidng de la de ndi Ha Giang qua didu tra nghien cCru phat hien thay 3 nhdm gidng de ndi neu tren dugc chan nudi tap trung tai 3 huyen la Ddng van, mdo vac va Hoang su phi chiing co nht?ng dac didm va kha nang san xuat nhu sau:
D6 sinh san cao mau sac Idng ehij yeu la mau vang 49%; mau nau: 22,3%; mau den: 12,6, mau khac:15,9%; Dd dd 2,1 con/lira sd lira de/eai/nam 1,75lLfa, khdi lugng trudng thanh de due 34,7kg, dd cai: 30,3kg; Dd khdng simg khdi lugng trudng thanh due 37,5kg, cai 34,2kg; De cd mau nau 40,2%; mau vang 15,2%; mau den 36,1, mau khac 8,33%; Dd dd 1,35 con/lira, sd lira dd/cai/nam 1,57 lira; Ty le thit sd 52,2%, thit tinh 34,7%, ham lugng Protein cua thit 23,1%, tdng sd aminoaxit 18.2%, thit de rat thom ngon; De Idng dai khdi lugng trudng thanh due: 35,6 kg, cai: 31,8 kg; mau nau : 24%; mau vang 18,1%; mau den 36,3, mau khac 21,2% d6 dd 1,3 con/lura, sd lira dd/eai/nam 1,57 lura; D6 cd bd ldng dai neu khai thac Idng cung cd thd day chinh la ngudn nguydn lieu quy hiem de san xuat len dem lai loi nhuan cao cho ngudi nudi d6. Do tap quan va quan nidm ciia ngudi chan nudi dd ciing vdi phuong thirc chan nudi quang canh tan dung, cdng tac quan ly gidng khdng dugc quan tdm thuc hien ndn 3 nhdm de ndi qui trdn dang bi hao hut dan vd cd nguy co bidn mat vi vay can thidt phai cd cac bidn phap dau tu nghidn ciru sdu hon hoan chinh hon va cac bidn phdp bao tdn va phat tridn chung.
DAT VAN Dfi
Ha Giang mpt trong nhdng tinh ed sd lupng de npi Idn nhat ea nude tdng sd d& la 149.700 eon, gidng de d day ehu yeu la de npi Ha Giang. Chan nudi de d vung nay da gan bd vdi ngudi dSn nghdo qua hang tram nam nay; nd thyc sy mang lai hieu qua kinh te cho ngudi dSn, nhat la ngudi dan ngheo vung nui cao. Theo sd lieu thdng ke eua Sd Ndng nghiep va PTNT tinh Ha Giang thi dan de d Hd Giang tap trung nhieu d 3 huyen la Ddng Van, Meo Vac va Hoang Su Phi. Sd lupng de d huyen Meo Vac la 16.785 eon, tiep theo la Hoang Su Phi 16.604 eon sau dd la huyen Ddng Van 11.424 con. Cac huyen khac sd dau eon thap han nhu Xin Man 10.770 eon, thap nhat la huyen Quang Binh ehi ed 4.892 eon. Cung theo thdng tin dieu tra budc dau cua dy an BIODIVA do Phap tai trp thi nguPi dan d Ha Giang thudng dya theo ngoai hinh va dac diem sinh san ma phan loai gidng de npi d day ra thanh 3 loai de la; nhdm dd
DINH V A N BINH - Bdo tdn vd phdt trien cdc nhdm gidng De sinh sdn ...
sinh san eao (man de va thudng de 2 - 3 eon/Ida, sd Ida de 1,6 -1,9 Ida/nam), nhdm de Idng dai ed khdi luang Idn va nhdm de khong sung ed pham chat thjt tham ngon.
Tuy vay, do edng tae quan ly gidng de ehua dupc quan tam thyc hien. Cdng tae nghien cdu phan loai danh gia dae diem sinh hpe va kha nang san xuat de ehpn Ipe nhan thuan luu giu eae ngudn gene de npi qui nay d dja phuang cho den nay vin chua ed cdng trinh nghien edu nao dupc tien hanh din den nang xua't giam dan cae eon gidng de qui cd nguy ea hao hut dan. Vi vay de gdp phan giai quyet van de tren vdi sy tai trp eua dy an BIODIVA Cpng hoa Phap ehung tdi cd tien hanh thyc hien de tai: "Bao tdn va phat trien cac nhdm gidng de sinh san eao, nhdm de khdng sUng va nhdm de cd tam vdc Idn Idng dai tai Ha Giang"
VAT LIEU VA PHUONG PHAP NGHIEN CtJU
Vat lieu
Tien hanh dieu tra tren 20 - 25 hp/huyen ed ehan nudi de eua 3 huyen Ddng Van, Meo Vac va Hoang Su Phi eua tinh Ha Giang ve ca cau dan de khdng sung, Idng dai va sinh san cao, dac diem ngoai hinh, kha nang sinh san, tinh hinh benh tat eua ehung;
Xay dyng 9 md hinh tai ba huyen Ddng Van, Meo Vac va Hoang Su Phi; Nuoi bao tdn Ex - situ cac nhdm de tai trai de Quynh San - Ninh Binh thupe Trung tam nghien edu de va thd San Tay.
D/a diem nghien cuV
De tai dupc thyc hien tai ba huyen Ddng Van, Meo Vac, Hoang Su Phi cua tinh Ha Giang va trai dd Quynh San - Ninh Binh thupe Trung tam nghien edu de va thd San Tay
Thdi gian nghien edU
De tai tien hanh td ngay 1/10/2006 - 30/10/2007 Muc dieh nghien edU
Budc dau dua ra mpt sd giai phap bao tdn va phat trien cae dac diem quy cua 3 nhdm de; nhom dd khdng sdng, de sinh san cao va nhdm de cd tam vdc Idn Idng dai tai Ha Giang.
A^d/ dung nghien edu
Dieu tra khao sat hien trang ehan nudi 3 nhdm gidng de tai Ha Giang;
Danh gia ngoai hinh va kha nang san xuat eua cac nhdm gidng de;
Dae diem ngoai hinh va mau sac Idng eija ba nhdm de.
Kha nang sinh trudng phat trien. Kha nang sinh san.
Kha nang cho thjt va pham chat thjt eua ba nhdm de.
Tinh hinh benh tat.
Nghien cdu xay dyng 9 md hinh bao tdn 3 nhdm gidng de Ha Giang tai ndng hp.
Nghifen edu bao tdn tai trai gidng thupe Trung tdm nghien cdu de va thd San TSy - Vien Chan nudi.
Phddng phap nghien cdu
Su dung phuang phap PRA.RRA dieu tra khao sat. Phuang phap can, do truyen thdng danh gia ve gidng vat nudi. Cac chi tieu dupe thu thap quan sat theo ddi hang ngay, hang thang.
Sd lieu thu thap dupe nhap vao may tinh ma hoa trong chuang trinh Excel va dupe sxs ly tren chuang trinh Minitab 13.
KET QUA VA THAO LUAN
Td sd lieu dieu tra khao sat va theo ddi td 9 md hinh ehan nudi 3 nhdm gidng de tai ndng hp ehung tdi ed ket qua nghien edu danh gia ve ngpai hinh va kha nang san xuat nhu sau
Dae diem ngoai hinh va mau sac long eua cac nhom gidng de
Cae nhdm de deu cd khdi lupng ca the nhd, than hinh lun, chac, de dye va de eai thudng ed rau d cam, sdng thuang thing nga ve phia sau, tai nhd ngan dyng ddng, ed nhd dai, bung to, ehan ngan di lai nhanh nhen, leo treo gidi, nhdm de Idng dai, Idng thudng tap ehung ehu yeu d hai ben sudn, hai ddi sau, vung cd, Idng d bdm lung ehung tdi tien hanh do chieu dai Idng d eae vj tri tren ket qua eho thay chieu dai cua Idng dat td 15 - 22 cm. Ket qua dupc trinh bay d bang 1
Bang 1; Mau sac Idng eija cae nhdm de
Nhdm de De sinh san cao De khdng sdng De Idng dai
Tdng sd (eon) 134 72 33
Mau vang Sd lupng 63 11 6
% 49,0 15,2 18,1
Mau der Sd lupng 17 26 12
1
% 12,6 36,1 36,3
Mau nau Sd lupng 30 29 8
% 22,3 40,2 24,0
Mau khae Sd
lupng % 24 15,9 6 8,33 7 21,2 De d ea 3 nhdm gidng deu cd mau Idng khdng thuan nha't hay bj loang va, nhung tap trung chu yeu la mau den vang, nau, canh gian va den. Cd mpt sd con cd hai spe nau hoae den d mat, dpc lung td dau den khau dudi cd mpt dai Idng den. Cd eon bdn chan cd ddm den. Dau nhd, tran rpng va thd, mui thing, mat sang, tai nhd venh hudng ve phia trudc, con dye thudng ed Idng bdm d gay va bdn ehan. Sdng de dai vda phai, chia ra 2 phia va chech ve phia sau, ed hai loai kieu sdng; dang xoan va dang eong ve phia sau.
Kha nang sinh trUdng
Khdi Iddng cac nhom gidng de qua eae thang tudi
Khdi lupng la mpt trong nhdng chi tieu quan trpng phan anh kha nang san xuat cua dan de, phan anh chat lupng eua gidng de eung nhu tinh hinh ehan nudi. Ket qua nghien edu xac djnh ve khdi lupng cua cac nhdm de d cae giai doan khae nhau dupe trinh bay d bang 2 nhu sau;
Ket qua d bang 2 eho thay nhdm de khdng sdng ed khdi lupng eao nha't tai thdi diem 3 thang tudi eon dye dat 9,7kg, eon cai dat 8,4kg, tha'p nha't la de sinh san cao tai thdi diem 3 thang tudi eon dye dat 8,7kg, con eai dat 8,3kg.
DINH V A N BINH - Bdo tdn vd phdt tiien cdc nhdm gidng De sinh sdn
Tai thdi diem 30 thang tudi; nhdm de khdng sdng ed khdi lupng eao nhat con dye dat 37,5 kg, con eai dat 34,2 kg va thap nha't la nhdm de sinh san eao eon dye dat 34,7 kg, eon eai dat 30^3 kg.
So sanh vdi khdi lupng de ed nudi d eae vung khae nhau d nude ta ehung tdi nhan thay; De ed nudi tai Thai Nguyen va Bae Can ed khdi lupng nhd han so vdi de ed nudi tai Ha Giang, ket qua nghien cdu cua Nguydn Dinh Minh 2002, cho biet de cd nudi tai Thai Nguyen va Bac Can lue 9 thang tudi dat 15,96 kg (de dye); 13,13kg (de eai), cao han tU 1,3 - 2,0 kg. Ket qua nghien edu ciJa Tran Trang Nhung 1999, ve khdi lupng de ldc 9 thang tudi con dye dat 15,04 kg; con eai dat 13,08 kg thap han so vdi ket qua cua chung tdi tui,3-2,5kg.
Bang 2; Khdi lupng eua cae nhdm de qua cac thang tudi
Chitieu SpSinh 3 Thang tudi 6 Thang tudi 9 Thang tudi 12 Thang tudi 18 Thang tudi 24 Thang tudi 30 Thang tudi
Tinh biet D C D C D C D C D C D C 0 C D C
n.
(eon) 52 50 47 45 40 40 37 37 57 56 62 62 58 57 60 61
De sinh san cao Mean ± SE 1,62 ±0.90 1,56 ± 0,10 8,70 ± 0,86 8,30 ±0,38 13,70 ±1,03 12,60 ± 0,8 16,80±1,13 15,20 ±1,20 21,10 ±1,34 19,70 ±1,24 25,50 ±1,51 22,30 ±1,74 30,60 ±2,10 28,70 ±2,41 34,70 ±1,76 30,30 ±1,58
De khdng sdng Mean ± SE 1,70 ±0,12 1,58 ±0,18 9,70 ± 0,70 8,40 ± 0,80 13,1 ±0,90 11,9±1,20 17,3 ±1,20 15,8 ±1,00 24,3 ±1,51 22,5 ±1,47 28,6 ±1,65 26,1 ±1,56 32,4 ±2,21 29,3 ±2,13 37,5 ±1,95 34,2 ±1,64
De Idng dai Mean ±SE 1,64 ±0,7 1,6±0,11 9,0 ±0,45 • 8,6 ±0,60 14,2 ±1,10 12,3 ±0,90 16,0 ±1,13 15,0±1,12 21,3 ±1,42 19,6 ±1,61 26,7 ±1,28 24,8 ±1,69 30,4 ±2,35 27,1 ±2,43 35,6 ±1,76 31,8 ±1,99 Ket qua eija chung tdi tuang duang vdi de ed dupc nuoi tai vung nui Ba Vi, ket qua nghien cuu cua Chu Dinh Khu 1996, khdi lupng ldc 9 thang tudi dat 16,99 kg (eon dye); 15,83 kg (con cai).
L
Khdi luong kg
40 35 30 25 20 15 10 5
^
tj] nJlli rJlir
Ldng dii Sinh san cao
khdng Simg
D 3 TT Due I STT Cai 19 TT Dire I9TrCai 130 TT Dire 130 TT Cai
Bleu do ve Khoi lugng 3 nhdm giong de noi Ha Giang
Kich thddc cae chieu do cua cae nhdm de
Cung vdi viec xae djnh khdi lupng ed the eua cac nhdm de, ehung tdi tien hanh do kich thudc mpt sd chieu do ehinh eua ea the nhu; cao vay (CV); vdng ngyc (VN); dai than cheo (DTC). Ket qua dupe trinh bay dbang 3
Bang 3; Kich thudc mpt sd chieu do eua eae nhdm de {Dan vi tinh cm)
Kich thUf
1 \ I V y | 1 kl l U Vl
De sinh san eao
De Idng dai
De khdng sung
^r
J\j
CV VN DTC CV VN DTC CV VN DTC
3T (D-C) n =(34-36) Mean ± SE 34,6±0,53 34,1±0,64 37,6±0,80 35,2±0,76 34,8±0,92 33,0±0,63 33,3±0,75 31,7±0,46 40,3±0,80 38,4+0,66 37,6±0,74 35,4+0,52 31,0±0,70 30,1±0,49 37,2±0,90 35,010,74 33,0±0,81 31,5±0,55
6T (D-C) n =(41-37) Mean ± SE 42,510,73 39,510,62 52,010,90 48,010,81 42,010,73 41,010,80 41,510,91 40,010,73 50,010,80 46,510,75 41,010,90 39,010,68 45,010,80 43,210,67 54,010,90 48,0+0,82 44,5+0,76 41,010,60
12T (0-C) N =(39-40) Mean ± SE 51,010,92 50,511.00 56,310,81 55,110,74 55,510,90 53,910,62 49,710,80 47,610,75 55,511,00 52,810,90 53,610,70 51,310,65 52,010,92 46,910,75 58,010,88 56,2+0,81 55,010,73 53,110,80
18T (0-C) n =(47-50) Mean ± SE 53,611,00 52,71,095 69,010,90 71,210,87 65,710,86 64,910,73 53,210,87 51,510,80 65,710,81 63,310,75 63,5+0,90 61,810,88 54,810,74 50,010,80 66,310,81 64,210,73 62,810,90 62,010,85
24 T (0-C) n =(55-52) Mean ± SE 56,010,80 54,8+0,72 73,310,93 70,010,88 67,410,76 67,510,81 54,010,68 53,010,71 71,810,83 69,710,90 66,710,67 64,010,76 56,510,92 53,010,89 72,010,80 70,510,86 64,310,75 61,010,69
30 T (0-C) n =(50-48) Mean ± SE 58,011,02 55,710,95 75,010,76 72,410,87 71,010,79 68,010.92 54,711,04 53,410,93 73,810,84 71,510.91 68,010,83 65,210,94 60,010,80 53,5100,96 77.510,88 71,010,71 68,010,83 65,010,90
Qua theo ddi 3 chieu do ehinh cua cac nhdm de tai cae thdi diem khae nhau eua de dye va de eai, ehung tdi thay kich thude cae chieu do cua de dye deu Idn han de eai d eung Ida tudi. Trong dd, vdng ngyc ed sd do Idn han eao vay va dai than cheo.
Kha nang sinh san etia cac nhom de
Kha nang sinh san eija eae nhdm de npi Ha Giang dupe trinh bay d bang 4
Ket qua bang 4 eho tha'y; Nhdm de sinh san eao ed tudi dpng due lan dau sdm han hai nhdm de edn lai (180 ngay), khdi lupng tuang dng 10,5 kg eao nhat la nhdm de Idng dai, khdi lupng dpng due lan dau 11,7 kg. Tudi phdi gidng lan dau eua nhdmde sinh san eao sdm han 217,5 ngay va mupn nhat la nhdm de Idng dai 247,5 ngay, khdi lupng lue phdi gidng lan dau cda nhdm de Idng dai eao nhat dat 15 kg, thap nhat la nhdm de sinh san cao dat 13,5 kg. Chu ky dpng due eua eae nhdm de la tuang duang nhau giao dpng td 19 - 21 ngay, thdi gian mang thai eua eae nhdm de tuang duang nhau dao dpng trong khoang
DINH V A N BINH - Bdo tdn vd phdt trien cdc nhdm gidng De sinh sdn
147 -153 ngay. Sd eon sa sinh tren Ida cua nhdm de sinh san cao dat eao nhat 1,9 con/Ida, thap nhat la nhdm de Idng dai dat 1,3con/lda. Sd Ida de/eai/nam eua nhdm de sinh san cao nhat dat 1,75 Ida/eai/nam, thap nhat la nhdm de Idng dai dat 1,5 Ida/cai/nam. Ty le nudi sdng td sa sinh den cai sua dat tha'p dao dpng tU 70 - 74%.
Bang 4; Kha nang sinh san eua cac nhdm de Chitieu theo ddi
Tudi dpng due lan dau P dpng due lan dau Tudi phdi gidng lan dau P phdi gidng lan dau Tudi de Ida dau Chu ky dpng due Thdi gian mang thai Sd con SS/lda Sd lua/eai/nam
Ty le nudi sdng SS den CS
Dan vi Ngay Kg Ngay Kg Ngay Ngay Ngay Con Lda
0/
/o
n (con) 56 55 50 60 41 63 57 54 61 67
Desinh san eao 180 10,5 217,5 13,5 367,5 20,5 148 1,90 1,75 70,0
De khdng SUng 193 11,0 225 14,5 375 20,5 147 1,35 1,57 74.3
De Idng dai 210 11,7 247,5 15 380 21 149 1,30 1,50 70,4
Ket qua ve kha nang sinh san eua cac nhdm de npi Ha Giang cua chung tdi tuang duang vdi cac nghien cdu ve de ed d eae vdng khae eua mien Bae Viet Nam. Ket qua nghien cuu eua Nguydn Dinh Minh (2002), eho thay de ed nudi tai Thai Nguyen ed tudi thanh thuc ve tinh tu 5 - 7 thang, khdi luang phdi gidng lan dau dat 11,39 kg, thdi gian mang thai 149,02 ngay. Theo Dinh Van Binh va Cdng sy (2003), eho biet de cd cd tudi thanh thue ve tinh: 184,6718,5 ngay, khdi lupng phdi gidng lan dau 11,211,5 kg Kha nang cho thjt cua cac nhdm de
Tyle thitxe
Danh gia kha nang eho thjt va pham chat thjt de cua cac nhdm de, chdng tdi da tien hanh md khao sat cac nhdm de ket qua the hien d bang 5.
Bang 5; Kha nang cho thit cua cac nhdm de Chi tieu
Khdi lupng Thjt xd Thjt tinh Xuang Mau
Dau, bdn chan Phd tang Da, Idng
DVT Kg
%
%
%
%
%
%
%
De SS cao 22,50 47,63 34,30 17,20 4,62
11,30 30 8,2
De Idng dai 22,00 43,30 26,30 23,36 4,73 13,60 31,5 14,7
De khdng sdng 21,90
52,20 34,70 17,47 3,86 10,00 32,1 9,4
Qua bang 5 ehung ta thay, nhdm de khdng sdng ed ty le thjt xe va ty le thjt tinh eao nhat td; (52,2% va 34,7%), sau dd la den nhdm de sinh san eao (47,63% va 34,3%) thap nhat la nhdm de Idng dai dat:
(43,3% va 26,3%).
Ket qua ve ty le thjt xe va thjt tinh eua ehung tdi eao han vdi ket qua eua Nguyen Dinh Minh (2002), ve ty le thit se va thjt Ipc eua de vung Ddng bae la; (35,68 - 45,8%)
Thanh phan dinh dddng thjt de
Song song vdi viec md khao sat xac dinh ty le thjt Ipc va eae thanh phan khae, ehung tdi da tien hanh phan tieh mpt sd thanh phan dinh dudng eua thjt de, ket qua phan tich dupe the hien bang 6
Bang 6; Thanh phan dinh dudng thjt de cua eae nhdm de npi Ha Giang Chi" tieu
Nude Protein Lipit Khoang
Ham lupng axit amin Aspartic
Glutamic Serine Histadine Glycine Threonine Alanine Arginine Tyrocine Valine Methionine Phenylalanine Isoleunine Leucine Lysine Proline Tdng sd So sanh %
OVT
%
%
%
%- (%)
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
De SS cao 74,53
22,5 1,18 1,29 0.31 1.70 0.87 1.19 0.73 0.74 1.19 1.68 0.71 1.24 0.60 0.64 0.70 1.51 2.84 0.86 18,01 117,51
De long dai 76,18 20,95 1,35 1,02 0,27 1,76 0,86 1,26 0,76 0,77 1,14 1,71 0,72 1,30 0,66 0,62 0,73 1,54 2,85 0,88 17,83 117,33
De khdng sdng 75,21
23,1 0,8 1,28 0,6 1,76 0,89 1,24 0,82 0,80 1,18 1,76 0,80 1,26 0,68 0,73 0,71 1,59 2,90 0,88 18,19 118,46 Ket qua phan tich tai Vien Chan nuoi
Qua bang 6 cho tha'y ham lupng Protein eua nhdm de khdng sdng eao nhat dat 23,1%, thap nhat tha'p nha't la nhdm de long dai dat 20,95%.
Ket qua ve protein: eua ehung tdi tuang duang vdi ket qua nghien edu eua Le Van Thdng eua de cd dupe nudi d Thanh Hoa ed ham lupng Protein dat 23,22%; va eao han ket qua eua Nguydn Dinh Minh (2002) ham lupng Protein dat 19,18%.
DINH VAN BINH - Bdo tdn vd phdt trien cdc nhdm gidng De sinh sdn
Ve tdng SO eae axit amin: ed trong thjt de eija nhdm de khdng sung eao nhat dat 18,19%, tiep theo la nhdm de sinh san eao dat 18,01% va tha'p nhat la nhdm de Idng dai dat 17,83% dieu nay chdng td nhdm de khdng sUng cd chat lupng thjt tham ngon, ket qua phan tich ve ham lupng axit amin cua chung tdi tuang duang vdi ket qua nghien cdu cua Le Van Thdng ve tdng sd axit amin cd trong thit de ed nudi tai Thanh Hoa. dat 18,56%. Dieu nay khang dinh them chat lupng thjt tham ngon cua de cd Ha Giang cd gia trj dinh dudng eao.
Tinh hinh benh tat
Theo ddi tinh hinh benh tat cua dan de nham danh gia kha nang thich dng cua ehung trong mdi trudng sdng, tu dd rut ra dupe nhdng benh thudng hay xay ra de td dd xay dyng dupc quy trinh phPng benh cho dan de. Ket qua theo ddi dupe trinh bay d bang 7.
Qua bang 7 ehung tdi ed nhan xet: Ty le mac benh theo tdng nhdm de ed sy khae nhau rd ret, nhdm de long dai ed ty le mac benh tha'p nhat benh dao dpng td 26 - 29%; cao nhat la nhdm de sinh san cao, dao dpng td 38,7-43,5%.
Bang 7; Tinh hinh benh tat eua cac nhdm de
Ten benh Rdi loan tieu hoa Viem loet mieng TN Viem rudt hoai td Viem dudng hd ha'p
Tdng sd Sdeon 131 69 74 31
Desinh Sdeon 57 27 31 12
san eao Ty le (%) 43,5 39,1 41,9 38,7
Del Sd con 39 22 24 11
<hdng sdng Tyle (%) 29,8 31,9 32,4 35,5
De Idng dai Sd Ty le
Con (%) 35 26,7 20 29,0 19 25,7 8 25,8 Nhin ehung, dan de tai eae huyen ma ehung tdi da dieu tra deu khoe manh, tuy ed mac mdt sd benh thdng thudng, mac dd da ed phuang phap phPng trj, nhung do nhan thue, eung nhu tap quan chan nudi cua ngudi dan eho nen dan de d eae dja phuang nay khdng tiem phdng bat cd cae loai vacin nao.
Bao tdn Ex-situ tai trai de Quynh Sdn - Ninh Binh Cdeau dan de nuoi tai Trai Quynh Sdn
Da chpn duac 36 con de gidng eua 3 nhdm gidng, hien dang dupe nudi gid tai Trai de Quynh San Ninh Binh thupe Trung tam nghien edu de va thd - Vien Chan nudi. Ban dau khi van chuyen ve cd hao hut mat mpt sd de eon nhung den nay da dn dinh dan va phat then tdt.
Bang 8; Ca cau dan de nudi tai Ninh Binh
Nhdmde Dd khong song Dd Ldng dai Dd sinh san cao
Dau ky (con)
12 12 12
Cuoi ky (con)
20 17 24
Ty le hao hut (%) 15,3 13,3 20,6
Sd
eon de ra(con) 10
7 14
Kha nang sinh trddng
Do thdi gian qua ngan cho nen ehung tdi mdi chi theo ddi dupe kha nang sinh trudng den giai doan 6 thang tudi. Ket qua the hien d bang 9
Bang 9 ; Kha nang sinh tnidng eua de Khdi lupng
De sinh san eao De khdng sdng De Ldng dai
Dye Cai Oye
Cai Oye
Cai
n. (eon) 2 3 4 3 4 3
So sinh 1,63 1,51 1,67 1,50 1,60 1,57
3 thang 9,0 8,5 10,0
9,4 9,3 8,7
6 thang 14,2 12,9 13,3 12,4 13,7 12,6 Qua bang 9 ta tha'y, khdi lupng sa sinh ca 3 nhdm de cd khdi lupng tuang duang nhau, con dye ed khdi lupng eao han eon cai, den giai doan 3 thang tudi nhdm de khdng sdng cd khdi lupng eao han con dye dat 10 kg, eon eai dat 9,4 kg; thap nhat la de sinh san cao eon dye dat 9,0 kg, eon cai dat 8,5 kg. Tai thdi diem 3 thang tudi, de nudi tai Ha Giang thi nhdm de khdng sdng ed khdi lupng IPn nhat, con dye dat 9,7 kg; eon cai dat 8,4 kg nhu vay thap han so vdi edng thdi diem nudi tai trai de gidng Ninh Binh.
KET LUAN VA DE NGHI
Ket luan
Dae diem ngoai hinh va mad sac long
Than hinh ldn, chac, de dye va de eai thudng cd rau d cam, sdng thudng thing nga ve phia sau, tai nhd ngan dyng dung, cd nhd dai, bung to, ehan ngan, nhdm de Idng dai, Idng thuang tap chung ehu yeu d hai ben sudn, hai ddi sau, vdng cd, Idng d bdm lung ehung tdi tien hanh do chieu dai Idng d cac vj tri tren ket qua eho thay chieu dai cua Idng dat tU 15 - 22 cm.
Mau sac Idng; nhdm nhdm de sinh san eao; (mau vang 49%; mau den 12,6%; mau nau 22,3%); Nhdm de khdng sdng (mau vang 15,2%; mau den 36,1%; mau nau 40,2%); Nhdm de Idng dai (mau vang;
18,1%; mau den 36,3%; mau nau 24,0%).
Kha nang sinh trddng
Tai thdi diem 3 thang tudi, nhdm de khdng sdng cd khdi lupng eao nhat eon dye 9,7 kg, con cai 8,4 kg, tha'p nha't la nhdm de sinh san eao, eon dye 8,7kg, eon eai 8,3kg. Tai thdi diem 30 thang tudi, nhdm de khdng sdng ed khdi lupng eao nhat (eon dye 37,5kg, eon eai 34,2kg), thap nha't la nhdm de sinh san eao, con dye 34,7 kg, eon eai 30,3 kg.
Kha nang sinh san
Tinh uu viet eua 3 nhdm de nay la de sinh san eao thudng de 1,8 - 2,2 con/Ida, sd Ida de/eai/nam dat 1,8-1,9 Ida. De khdng sdng ed khdi lupng dye tnjdng thanh 37,5 kg, cai tnjdng thanh khdi lupng dat 34,2 kg, pham chat thjt tham ngon. De Idng dai ed khdi lupng tuang duang de khdng sung nhung ed bd
DINH V A N BINH - Bdo ton vd phdt trien cdc nhdm gidng De sinh sdn
long dai, neu khai thac Idng cung ed the day ehinh la ngudn nguyen lieu quy hiem de san xuat len, tham bang da de, dem lai lai nhuan eao cho ngudi ehan nudi de.
Vekha nang cho thit va chat Iddng thit
Cho thay nhdm de khdng sdng cd ty le thit xe va ty le thjt tinh eao nhat (52,2% va 34,7%), sau dd la den nhdm d^e sinh san eao (47,63% va 34,3%) thap nhat la nhdm de Idng dai (43,3% va 26,3%). Ham lupng cae chat dinh dudng cua thit ve ham lupng Protein cua nhdm de khdng sdng cao nhat dat 23,1%, thap nhat thap nhat la nhdm d& long dai dat 20,95%.Tdng sd eae axit amin ed trong thjt de eua nhdm de khdng sdng cao nhat dat 18,19%, tiep theo la nhdm de sinh san cao (18,01%) va thaip nhat la nhdm de Idng dai (17,83%). Didu nay chdng td nhdm de khdng sdng ed chat lupng thjt tham ngon.
Tinh hinh benh tat
Nhdm dd Idng ddi cd t^ Ip mac bdnh thap nhat benh dao dpng td 26 - 29%; cao nhat la nhdn de sinh san cao dao dpng td 38,7 - 43,5%. Tuy vay, do chua dupc chu y trong cdng tac quan ly gidng cung nhu cham sdc nudi dudng tdt, cung vdi tap quan ua thich tdng loai de, theo quan niem cua con ngudi nhu;
khdng thich nudi de khdng sdng (vi khdng ed sdng de bupe), hay tam ly ngudi ehan nudi de khdng thich nudi loai d§ Idng dai (vi ngoai hinh xau) dan den cac nhdm de nay dang ed nguy ea bj mat dan di.
Vi vay, can thiet va cap bach phai ed bien phap quan ly luu giu va tdng budc phat trien nhdm de nay.
De nghj
Tidp tue dau tu nghien edu ve ban chat di truyen cac tinh trang cua 3 nhdm gidng de nay. Chon loc thuan hoa han nOa 3 nhdm gidng de nay. Xay dyng dan hat nhan eao san tai Trai gidng la tmng tam dd gidng de cung cap eon gidng eho cac nong hp ehan nuPi luu gid. Ddi vdi cac ndng hp tham gia chan nudi luu gid 3 nhdm gidng de nay can dupc hd trp dau tu de cd thd ap dung cac bien phap ky thuat va quan ly nham nang eao nang suat va phat trien 3 nhdm gidng dd tren va dan dan md rpng trong san xuat. xay dyng cac vdng gidng eua 3 nhdm gidng de tai cac huyen Hoang Su phi, Meo Vac, Ddng Van Ha Giang vdi qui md Idn han nham tang vd sd lupng con/hp cung nhu sd hp nudi gid cac nhdm gidng de nay. XSy dyng va quang ba thuang hieu de npi Ha Giang, ndng cao hieu qua kinh te trong chan nudi de npi gdp phan tao tinh ben vdng trong bao tdn va phat trien cac nhdm gidng de npi nay.
TAI LIEU THAM KHAO
Chu Dinh Khu (2003). Nghifin curu cai ti^n nang suat sinh san cua d6 C6 bang sir dung d6 due Bach Thao. Luan van Thac s^
NOng nghiep 2003.
K. C Mishra, J. C, Ghei (1989). Some reproduction traits of Sikkimlocal goats, Indian joumal of animal research.
L6 Vigt Ly, Ho^ng Kim Giao, Mai Van Sanh, V6 Van Su, L6 Minh Sat (1999). Bao t6n ngu6n gen vat nuSi b Viet Nam. NhS xuat ban NOng nghi6p,1999.
L6 Minh To^n (1998). Oi6u tra thuc trang dan d6 tai huyOn Djnh Hoa va viec thay dO'i due giOng dgn kha nang san xuat eua de C6 dia phuang - Luan an Thac sy khoa hoc NOng nghiOp Thai NguySn 1998.
L6 van ThOng (2004). Xac dinh tinh nang san xuat cua d6 C6 vd d6 lai F1 (Bach Thao x C6) tai Thanh Ninh - Thanh Hoa.
Luan an Ti^n sy NOng nghifip 2004.
M. R Jainudeen (1990). Female reproduction. Animal breeding abstracts, November.
Nguyin Dinh Minh (2002). Lu§n dn Ti^n sy NOng nghifep 2002.
Ni6n giam Thfing k6 tinh Hi Giang (2006).
Ni6n giam Th6ng k6 cue chan nuOi (2007).
