n^
N G H l l N Ctru - PHATTRIEN LV L U A NKINH TETI/NHAN
QUAN NIEM VA GIAI PHAP PHATTRIEN
• PGS, TS Vtj VAN PHUC
Pho CM tich Hoi dong Khoa hqc caeca quan Ddng Trung ucmg
• Tom tab Trong nhtUng ttam qua. Bang va Nha ntidc ia ban hanh nhieu chit tnidng chinh sach tao dieu kien cho kinh te tti nhan phat trien, tiing btidc trd thanh mot dong Itic quan trong cita nen kinh te. Be tilp ttic thiic ddy sti phat trien cita kinh te tti nhan Viet Nam trong nen kinh te thi trtidng dinh hiidng XHCN, Bdng vaNhci ntidc cdn thtic Men dong bg mgt so giai phdp sau: tao moi trtidng kinh doanh thudn ldi; cd nhiing bien phdp hd trg ve ky thuat cdng nghe, vegido dtic dao tgo...; phdt trien moi quan hegiSa Nhd ntidc vdi tti nhdn, giUa tti nhdn trong ntidc vd tti nhdn ntidc ngodi; doi mdi cd che, chinh sdch tdi chinh, ngdn hdng; tang ctidng cong tdc qudn ly, kiem tra, gidm sdt cua Nhd ntidc doi vdi cac hogt dgng sdn xudt kinh doanh cua kinh tetii nhdn...
9 Tit khda: kinh te tti nhdn, kinh tethi tnidng dinh htidngXHCN.
1. Quan niem ve kinh te ttr nhan fr Vigt Nam Nghi quygt Hdi nghi lan thu nam Ban Chap hdnh Trung uong (khda K) xac dinh:
"Kinh te tu nhan Id bp phdn can thanh quan trpng cua nen kinh tg qudc dan. Phat trign kinh tg tu nhan la van de chign luoc lau dai trong phdt trien ngn kinh te nhigu thanh phan dinh hudng xa hdi chu nghia, gdp phdn quan trong thuc hien thdng lpi nhigm vu trung tam la phft trign kinh tg, cdng nghiep hda, hien dai hda, ndng cap ndi luc cua dft nudc trong hpi nhap kinh tg qudc te"'". Kinh te tu nhan d day bao gdm kinh tg ca the, tigu chu va kinh te tu ban tu nhdn. "Xet vg mft quan hesdhiiu.kinh tg ca the, tieu chu va kinh tg tu ban tu nhan
dgu thudc cung loai hinh sd him tu nhdn, khac vdi sd huu loan ddn, sd hiiu tap thg. Mac du ve mft ly luan, quan diem kinh te cd thg, tieu chu va kinh te tu ban tu nhan la hai thanh phan kinh tg khac nhau, khac nhau ve trinh dp phft trien luc luong san xuft va ban chat quan he san xuat"'^'.
Su khac nhau ve ban chat quan he san xuat thg hien d digm man chot la kinh te cd thg, tigu chu dua tren sd htiu tu nhan, nhtmg la sd hUu tu nhan cua ngudi san xudt hang hda nhd; cdn kinh tg tu ban tu nhan dua ttgn so huu tu nhan, nhtmg la sd huu tu nhan Idn tu ban chu nghia cua nha tu san. Tuy nhign, khi nha tu ban thu dupc khdi lucmg gia tri thang du Idn, sau do
IV LUAN CHINH TR|So7/2019
dimg phan Idn sd gia tri thang du dd dg dau lu tai san xuat md rdng, de dam bao phuc lgi cho ngudi lao ddng..., hp chl danh mpt phan nhd trong khdi lugng gia tri thang du dd cho tieu dting ca nhan, thi hg la mdt dng chii tien bp, tich cue, chu khdng phai la rtiia tu ban theo diing nghia ciia nd.
VOT quan niem nhu tren, dnudc ta hien nay, nhihig chu doanh nghiep tu nhan dang bd nhieu vdn kinh doanh, thue nhieu lao dgng va tfit nhien thu dugc mpt mdn lgi nhuan khong nhd, nhung hp vln la nhiing ngudi lao ddng true tiep: true tigp quan ly doanh nghiep, true tigp lao dgng san xuat mdt phan nao dd dg lam ra hang hda, nham lam giau cho ban than va cho xa hgi. Nhiing ngudi chii doanh nghiep nhu vay thuc chat chi la nhiing tieu chii d nhiing miic dp khac nhau, trinh do khac nhau.
Cho nen, theo chiing tdi, d nudc ta hien nay khdng ngn diing thuat ngii kinh te tu ban tu nhan, ma chi nen dung thuat ngii kinh te tu nhan bao gdm kinh te ca thg, kinh te tigu chii, cdng ty tu nhan, cdng ty trach nhiem hiiu h ^ , cdng ty cd ph^n ma khdng cd cd ddng la Nha nudc... Bdi vi, tren dat nudc ta da cd chg dp chmh tri do Dang Cpng san Viet Nam lanh dao, ngn kinh tg nudc ta la ngn kinh tg hang hda nhieu thanh phan, ttong do cd ca thanh phan ca thg, tieu chu va kinh tg tu nhan.
Trong ngn kinh te cd che dp hgp tac theo dinh hudng XHCN, moi thanh phin kinh telam an hop phap ddu gdp phin xay dung CNXH a nhimg muc do khac nhau, deu nlm ttong quan he lign kgt, hgp tac nhieu thanh phan theo dinh hudng XHCN. Digu dd phti hgp vdi luan dg Maexit rat ca ban: cac hinh thiic kinh tg tu htru nhd khdng bao gidla mdt phuong thiic san xuat ddc lap; tinh chat cua nd bi quy dinh bdi tinh chat cua quan he san xuat (hay che dp sd hiiu)
thdng tri ttong phuong thiic san xual nhat dinh.
Til quan digm cho rSng nen kinh te mdi la ngn kmh te nhieu thanh phan, theo dinh hudng XHCN, dudi su lanh dao cua Dang, tat ygu chiing ta thua nhan r^ng mpi thanh phan kinh tg deu binh dang trudc phap luat, deu nam ttong hen minh nhan dan each mang, trong chg dp hgp tac do Dang lanh dao; Dang phai bao gdm nhiing ngudi tien tign, tich cue ca vg kinh tg va chinh tri cua t^t ca cac thanh phan kinh tg.
Dang kgt nap vao dpi ngii cua minh nhiing ngudi tign phong d mpi thanh phan, nhiing ngudi lao ddng iam an chan chinh va cd tac ddng tich cue ttong viec van dgng td chiic quan chiing tien quan vao mat tran kinh tg. Do vay.
Dang khdng ngn tuyen bd la khdng kgl nap vao Dang, hoac dua ra khdi Dang nhung ai bo nhigu vdn kinh doanh va sii dung nhigu lao ddng.
Nhtmg Dang khdng kgt nap vao td chuc ciia minh nhiing nha tu ban sdng va Iam giau chi dua vao viec bdc lot gia tri thang du cua cdng nhan lam thue ma khdng lao dgng.
2. Mot s6 giai phap cff ban nham thuc day sy phat tri§n cua kinh te tir nhan Viet Nam trong nen kinh tg thj trirdug djnh hirdng xa hoi chu nghia
Thii nhit tao mdi midngionh doanh thuin lgi dio kinh tdtiinhin
6 Viet Nam hien nay, mdi trudng kmh doanh cho kinh te tu nhan dang dugc cai thien. Van kign Dai hpi XII ciia Dang khang dinh: "kinh te tu nhan la mdt dpng Iuc quan trpng ciia ngn kinh tg"'^'. Nha nudc Viet Nam dang cd nhung ung hd manh mg va thirdng xuyen ddi vdi khu vuc kinh tg tunhan. Tuy nhien, ben canh do van tdn tai nliieu han chg nhu: chua cd quy dinh, thg chg rd rang ve viec dang ky va diing quygn su dung dat dai iam tai san the ch^p hoac gdp vdn lign doanh; cac doartii nghiep lu nhan cdn gap
LYLUAN CHINH TRI-So 7/2019
NGHIEN CCrU - PHAlTRliN LV LUAN
O Viet Nam hien nay. moi trudng ldnh doanh cho lanh te tu nhdn dang du^c cdi thien _Anh: daidoanketv.
khd khan ttong viec tigp can cac ngudn vdn ngan hang; nhigu chinh sach kinh te thieu rd rang hoac thay ddi nhanh trong mdt thdi gian ngdn lam tang thgm nii ro va chi phi kinh doanh, gay lang phi ngudn luc cho doanh nghigp; quan Iy nha nudc ve tai chinh doi vdi cac doanh nghiep tu nhan van cdn thieu chat chg, chua cd khung khd phap ly de duy tri boat ddng ciia cac doanh nghiep tu nhan theo hudng minh bach, cd ttach nhiem va khdng mang tinh ddc quygn.
Thiihai, Nha nudc dn cd nbungbi$nphip hd trgr cho kinh titunMn
Nha nudc c6 vai tro quan ly v! md ngn kinh tg, khdng can thiep vao eac hoat dpng san xuat kinh doanh ciia doanh nghiep. Song viec de xuat nhting chuong trinh kinh tg nham hd trg cho su phat trien ciia cac doanh nghiep, bao gdm ca cac doanh nghiep tu nhan lai la trach
nhiem ciia Nha nudc. De tao digu kien cho cac don vi kinh te tu nhan boat ddng, ngoai su hd trg vg vdn thdng qua he thdng ngan hang, tin dung, Nha nudc cdn can phai cd nhiing chuong trinh cu thg sau:
Chuong tiinh hd trove ky thuat va cdngngh€
Ddi mdi cdng nghe cham, thieu thdng rin chinh xac, it am hieu vg tinh hinh kinh te va hoat dpng kinh doanh cua eac ban hang... la nhiing digm ygu chinh ciia gidi kinh doanh tu nhan Viet Nam. Trong dieu kien nhu vay, kinh te tu nhan Viet Nam rat can dgn su hd trg cua Nha nudc veky thuat, congnghe. Suhotrgnay khdng chi xuat phat tii lgi ich ciia ca nhan cac chu kinh doanh tu nhan ma cdn la lgi [ch chung cua nen kinh tg qudc dan. Vi vay, Nha nudc nen cd nhirng uu dai ve thue va tin dung ddi vdi nhiing doanh nghiep vay vdn cho muc dich dau tu ddi mdi thidt hi, cdng nghe. Ddng
LYLUAN CHINH TRj-So 7/2019
J3
thdi, Nha nudc cSn tao mdi trudng thdng thoang trong kinh doanh ttong giao dich vdi nudc ngoai, dac biet ttong viec tiep nhan von, vat tu ciia than nhan cac nha doanh nghiep la Viet kigu nhkm thiic day cac doanh nghiep nhanh chdng ddi mdi thiet bi, cdng nghe, nit ngdn khoang each ve mat b ^ g cdng nghe ciia nude ta so vdi thg gidi.
Chuong trinh dau tu cdng cdng nhim cung cip nhung dich vu ca sd ha ting ve kinh te va xahdi
Trong dieu kien kinh tg tu nhan Vigt Nam hign nay, tigm luc vdn cdn qua mdng, quy md ciia eac doanh nghiep cdn nhd, kha nang lien kgt, lign doanh giua cac doanh nghiep cdn niueu ban chg. Trong khi do, vigc cung c^p dich vu ca sd ha tang ddi hdi mdt lugng vdn rat Idn, kha nang ciia phSn Idn doanh nghiep tu nhan Viet Nam hien nay. Vi vay, Nha nudc can xac dinh vai ttd la lire lupng chii ygu ttong viec tao ra va cung cap dich vu ca sd ha tang cho nen kuih tg. Knb nghiem cac nudc trgn thg gidi eho thiiy, nhiing nudc cd nen kinh tg phdn thinh, duy tri dupc su phat trien hai hda giiia hai khu vuc nha nudc va tu nhan, chinh phu lam tot vai ttd tao dung ket cau ha tang kinh te va ket cau ha tang xa hdi. 6 Viet Nam, theo digu tra cua Ngan hang Thg gidi, cac doanh nghiep tu nhan d ca thanh thi va ndng thdn rat can Chinh phu cd nhiing chuang trinh hd trg ca ban gdm: 1) Cai thien ket eau ha tSng co sd, dae biet la dien, van tai va viln thdng; 2) Lam rd cac chinh sach dai ban (vi du luat phap va cac quy dinh); 3) Tang cudng he thdng ngan hang de cai thien viec vay vdn tin dung.
Ngn kmh te thi trudng ddi hdi nhiing dich vu Cff sd ha tang ve kinh te va xa hdi phai dugc cung cap day dii de tao digu kien thuan Igi cho cac hoat ddng kinh doanh cua tat ca cac doanh
nghiep thudc cae thanh phan kinh te. Xet theo y nghia dd, viec cung cap dich vu co sd ha tang khdng phai ciia rieng ai, khdng phai chi cd Nha nudc mdi ed ttach nhiem cung cap dich vu co sd ha tang, ma ngay ca kinh tg tu nhan ciing phai ed trach nhiem. Vi vay, Nha nudc ciing ngn cd ca chg de thu hiit tu nhan tham gia vao cung c^p cac dich vu ca sd ha tang. Dieu nay se cd tac dung bd sung thgm ngudn vdn dau tu cho xa hdi va giam bdt ganh nang ve vdn cho Nha nudc; mat khac sg tao ra su canh tranh ttong Iinh vuc co sd ha tang, khuyen khich nang cao hieu qua va chai lugng ciia dich vu ca sdha tang.
Ho tro vdgiao due va dao tao nhsm nang cao trmh do van hda, kien this: kinh doanh va nang 7ipc quan ly... cua chu doanh ngbiep va nhung ngudilao ddng trongkhu vuc kmh te tunhan
Nang dgng, quygt doan, dam lam la dac trung ciia cac chu kinh doanh tu nhan. Tuy nhign, nhiing kign thiic ve kinh doanh, vg quan ly va luat phap kinh tg, vg quyen loi va trach nhiem ciia cac chu doanh nghiep va ngudi lao dgng cdn d miic han che. Vi vay, Nha nude can cd chuang trinh dao tao, ho ttg doanh nghiep ndm vting dugc nhiing kidn thiic can thiet. Chi ttgn ca sd trinh do, nang luc cua chii doanh nghiep va ngudi lao ddng dugc nang cao, kinh tg tu nhan Viet Nam mdi cd dieu kien tham gia mdt each cd hieu qua vao su nghiep phat trign chung ciia ngn kinh te qudc dan, vao qua trinh hpi nhap ciia Viet Nam vdi khu vuc va thg gidi, ddng thdi dap irng dugc nhiing ygu cau ciia ngn kinh te thi trudng.
Giiip ddkinh te tunhan thao gdnbdngkhd khan ve mat bing trong san xuit kinh doanh Thao gdcac vudng mAc ve tiiu tuc dg sdm cap gi^y chiing nhan quyen sii dimg dat ddi vdi dien tich dai dai ma cac hp gia dinh dung lam dat d.
LVLUAN CHINH TRI-S67/2019
m^
NGHIEN CCfU - PHATTRIEN LV L U A Ndat san xuat ndng, lam, ngu nghiep, d^t dang dugc sii dung lam mat bang san xuat kinh doanh ma doanh nghiep da mua lai quyen su dung.
Ddng thdi, cho phep cac doartii nghiep, khdng phan biet thanh phan kinh te, dugc gdp von lign doanh vdi nudc ngoai b&ng gia tri quyen sii dung dat; hinh thanh va phat trien thi trudng bat dOng san, bao gdm ca quygn su dung deit theo nhu quy dinh ciia phap Iuat.
Jhti ba, Nbi nudcphM did ddng trong vi$c pbittTiSnnbih^m6iquanh$^0aNbinudcvdi tvr nbin, giiia tunban trong nud/c vdi tunhin nudc ngoai, hudng kinb td tu nbin phit triSn tbeo con dudu^ kinb titu bin nbi nudc
Day la y tirdng ma V.I. Lenin neu ra trong thdi ky ap dung "Chinh sach kinh tg mdi" de hudng su phat trien ciia kinh td tu nhan vao quy dao cua CNXH. Theo Lenin, chu nghia tu ban nha nudc la hinh thiic kinh te trung gian can thiet dg chuyen ttr quan he tien tu ban chu nghia Ien CNXH. Mdt khi diit nudc cdn tdn tai hang trieu ngudi san xual hang hda nhd Ihi su phuc hdi nhiing quan he kinh te tu ban chu nghia la khdng ttanh khdi; mpt khi nhung quan he iy da phuc hdi rdi thi chinh sach hpp ly nhat, diing dSn nhfEt va hoan toan ed thg thuc hien dugc la hudng nd di theo con dudng chii nghia tu ban nha nudc. Dd la chu nghia tu ban ma Nha nudc cd the dieu tigt va kigm soat dugc, nd d mdt trinh dp cao hon so vdi kinh tg san xuit hang hda nhd, cao hon ca kinh tg tu ban tu nhan va gan vdi CNXH, nd la cai khdng dang so, la "ngudng cua cua chii nghia xa hdi".
Quan he hop doanh giiia kinh tgnha nudc vdi kinh td tu nhan tbuc chat la mdt hinh thiic ciia chii nghia tu ban rtiia nudc. Nd chinh la ca chg dg thdng qua do, Nha nudc cd the dinh hudng su phat trien cho khu vuc kinh tg tu nhan nh^m thuc hien nhting muc lieu kinh te - xa hgi ma
Nha nudc de ra la dan giau, nudc manh, dan chii, cdng b&ng, van minh.
Tuy vay, theo chung tdi, kinh te tu nhan ttong nudc vSn la ngi luc cua nen kinh tg, la luc lugng kinh tg oia dan tOc. Vi vay, cd tiig hien tai quan he hgp doanh vdi tu nhan ttong nudc chua dem lai hieu qua true tiep, song de phat huy ndi lux:
va vi lgi ich lau dai ciia nen kiitii tg dan tdc, Nha nudc ngn chii ddng tao ra ca chg de thdc d^y quan he hgp doanh vdi tu nhan ttong nudc, gidng nhu Nha nudc da cd luat phap va uu dai thdng thoang ttong viec phat ttign quan he hgp doanh vdi tu nhan nudc ngoai.
Bgn canh viec tao ra co chg de phat trign quan hg hgp doanh giiia Nha nudc vdi tu nhan ttong nudc, Nha nudc cung nen tao ra ca chg de thiic day quan he hgp doanh giua tu nhan ttong nudc vdi tu nhan nudc ngoai. Mac dii quan he nay ve mat phap Iy da dugc Nha nudc cho phgp, song tten thuc tg, cac doanh nghiep nha nudc van tham gia khoang tren 90% ttong tdng sd cac du an dau tu ciia nudc ngoai vao Viet Nam vdi khoang 95% tdng sd vdn, cdn cac doanh nghiep va cdng ty lu nhan chi tham gia chua day 10% sd du an va vdi chua ddy 5% tdng sd vdn.
Tbtitii, ddi mdi cachd, chmh sich tii diSnb nhMi thdc diysuphit tiiSn kinh ti tunhin
Dg tao dieu kien cho kinh te tu nhan khSc phuc cac khd khan vg von, can xda bd tinh ttang ddi xu khdng binh ddng trgn thuc tg trong vay vdn giiia cac doanh nghigp nha nudc vdi cac doanh nghiep thudc cac thanh phan kinh te khac. Ddng thdi, tiep tuc ddi mdi, hoan thign ca chg lin dung va dam bao tien vay de dap ung cac yeu cau phat trign cua kinh te tii nhan, phii hop vdi thuc ttang xa hdi va thi trudng.
Co chg tin dung va dam bao tien vay can duac bd sung mdt sd npi dung sau:
LYLUANCHlNHTR!-Sd7/2019
+ Bd sung quyen su dung dat dai la lai san bao dam tin dung. Cac van dg thg ch^p ve gia tri quygn sii dung d^t, pham vi bao dam tien vay, hgp ddng bao quan tien vay, quy dinh bao quan tign vay hinh thanh tii vdn vay ciing can dugc bd sung, xem xet cho phii hgp vdi dieu kien hien nay.
+ Xiic tign nhanh viec hinh thanh quy bao lanh tin dung cho cac doanh nghiep viia va nho (khdng phan biet Ihanh phan kinh te) Ihanh lap td chiic va boat ddng cda quy bao lanh tin dung cho cac doanh nghiep vua va nhd.
+ Thiet lap va tang cudng mdi quan he giiia cac doanh nghiep tu nhan vdi cac td chiic, ca nhan cung cap dich vu tin dimg phi chinh thiic (vay ngudi than, vay cua ngudi Iao dgng trong doanh nghigp, vay cua cac doanh nghiep khac...).
+ Xiic tign nhanh viec hinh tiianh Ihi trudng chiing khoan phi tap trung, tao dieu kign cho cac doartii nghigp tu nhan huy ddng von tren ihi trudng chiing khoan phi tap tnmg.
+ Day manh boat ddng cho thue tai chlnh ddi vdi cac doanh nghiep tu nhan thdng qua viec da dang hda boat ddng cho thue; tang cudng boat ddng tu van cho cac doanh nghiep cac van dg Hgn quan dgn nghigp vu cho tbue tai chinh.
Thlinim, ting cudng cdng tic quin If, kidm tra, gOmsitciiaNbini^ddivdicicbo^tddng sin xu^tkinb doanb cua kinh tdtunbin
Ddi vdi cac doanh nghiep tu nhan, cdng tac quan Iy, kiem tra, giam sat cua Nha nudc khdng chi la de ngan chan cac bieu hien sai pham ttong kinh doanh ma cdn de bao ve cac doanh nghiep Iam an chan chinh, bao dam cho tat ca cac doanh nghiep thudc mpi thanh phdn kinh le dugc hi do kinh doanh hgp phap.
Mdi quan he giiia kinh te tu nhan va kinh te thi trudng la mdi quan he song hanh, gdn bo
chat che vdi nhau, chg dinh Idn nhau va thiic day nhau cung phat trien. Kinh te tu nhan la mdt ddng Iuc phat trien cua kinh te thi trudng va ngugc lai, kinh le thi trudng la mdi trudng thuan lgi cho su phat trien cua kinh te tu nhan.
Mdt khi Dang va Nha nudc ta da quygt dinh lua chpn md hinh kinh te thi trudng de xay dung va phat trien kinh te ciia ddt nudc thi phai chap nhan va lao dieu kien cho kinh te tu nhan phai trign.
Nhiing ket qua ttong hon 30 nam ddi mdi ma cbiing la da dat dugc vg tang trudng, ve tao viec Iam va nang cao thu nhap, ve su chuygn minh cua ca nen kinh le theo hudng hpi nhap, hien dai hda,... chimg to tirtii dung ddn ciia dudng loi phat trien kinh tg thi trudng ttgn co sd nhigu thanh phan kinh tg, ttong do kinh te tu nhan la mdt bd phan quan trpng.
Thdi gian qua, kinh tg tu nhan Viet Nam, mac du su phat trien chua phai la manh, song ciing da cho thdy day la mpt khu vuc chiia dung nhigu tiem ndng. Vi vdy can phai nhat qudn vdi chirtii sdch kinh tg nhieu Ihanh phdn, nhat quan vdi nhung quan digm, chinh sdch ve phat trign kinh tg tu nhdn md Dang va Nha nudc dd ban hdnh.
Chi cd nhu vay, chinh sdch kinh te nhieu thdnh phdn mdi di vdo cudc sdng va chiing la mdi cd the dat dtrgc muc lieu ciia chinh sdch dy la giai phong moi ndng luc san xudt va khai thdc cdc tiem ndng kinh te phdt trien dat nudc D
(l), [2) BCSWi: Van Iden Hoi nghi lan thd nam Ban Chap hanb Trung mmgkhoa DC, Nxb Chinh tri quoc gia, HaNoi, 2002, tr.57-58,4-42.
(3) DCSVN: Van kien Dai hdi dai bieu toan qudc Ian thdXn, Van phdng Trung uong Dang, Ha Noi, 2016, tt.25.
LV LUAN CHINH TRI-So 7/2019
