NGHIEN Cl/U
RESEARCH
Tiem nang phat trien cua dich vu n g ^ hang YiH Nam trong l^ nguyfen so
VtiThiVaiNgQC
Trung tam Phan tich va Du bao, Vien Han lam KHXH Viet Nam
Cude each mang cdng nghigp (CMCN) 4.0 dem lai nhieu co hdi cho nganh Ngan hang nhu: iing dyng edng nghg quan tri thdng minh va ty ddng hda trong nghiep vu, ddy nhanh tien trinh hudng tdi md hinh chudn trong tuong lai, trong dd cd boat ddng thanh tpan khdng dting tign mat. Sy phat trign edng nghg cd anh hudng tdi xu hudng ehung eiia djch vy ngan hang tren the gidi, cling nhu anh hudng den phat trien dich vy ngan hang va tac ddng tdi dich vy ngan hang tai Viet Nam. Do dd, bai viet danh gia ve dich vu ngan hang tai Vigt Nam ti-ong bdi canh sd hda, xem xgt mdt sd kinh nghiem ciia the gidi ttr dd de xudt mdt sd gidi phdp thiic ddy phat trien dieh vy ngan hang tai Viet Nam hoan thien hon.
1. Phat Men djch vu ngan hang hting l(y nguyen so Thdi dai s6 (digital age hay digital era, hay cdn gpi la thdi dai thdng tin, thdi dai ky thudt sd, ky nguygn sd) la mpt giai dpan tipng tich sii nhan loai vdi sy chuygn ddi tti nganh cdng nghigp tmygn thdng ma cudc each mang Cdng nghigp da mang lai thdng qua qua trinh cdng nghigp hda, sang ngn kinh tg dya trgn tin hpe hda. Day la thdi dai cd sy tmy cap rdng rai, sdn sang va dg dang dg chia sg va sii dung thdng tin trpng tmy cap dien tii (Lau, 2003). Su khdi ddu eiia Thdi dai Thdng Un ed iign quan dg'n eudc each mang Ky thuat sd, bdt ddu vao ddu the ky 21 khi hau hgt mpi ngudi deu tiep can vdi edng nghe va bien edng nghe thanh mdt phdn eiia cudc sdng hang ngay. May tinh va edng nghe mdy tinh da di vao eude sdng hang ngay eiia mpi ngudi trgn tpan thg gidi, va vige tmy xudt va tmygn tdi thdng tin chii yeu thuc hien tren Intemet. Nhiing nam qua, thdng tin da dupe phat trign nhanh ehdng tren toan thg gidi, nhigu edng nghg mdi da dupc phat minh dg gitip eon ngudi giam bdt cdng viec thudng nhat va giao dich kinh doanh, va mpt sd thdng tin da duoc ehuyen tti dinh dang vat Iy sang dinh dang dien tii. Cae thig't bj hign dai nhu dign thoai thdng minh, may linh di ddng, PDA, may tinh bang la nhting sang tao trong thdi dai ky thuat so va gitr vai trd quan trpng thiie ddy qud trinh sd hda.
Hien nay, khdng ed dinh nghia thong nhdt vg dieh vy ngan hang va eOng khdng cd su phan biet rd rang gitra dich vy ngan hang cac dich vy tai ehinh khac. Tuy nhign, theo quan ly eiia Td chtre Thuong mai The gidi, cac djch vy do ngdn hang thuong mai cung edp gdm 12 nganh sau: (I) Nhan tien giii va eac loai quy cd the hoan lai trong cdng chiing; (2) Cac hinh thtre cho vay, bao gdm tin dyng khdch hdng, tin dyng cam cd, quan Iy va tai trp cac giao dieh thuong mai; (3) Cho thug tai
40
chinh; (4) Cac dich vu thanh todn va chuygn tign; (5) Bao lanh va liy thac; (6) Kinh doanh vdi danh nghia ban than va khaeh hang, trgn thi tnrdng hdi doai, thj trudng mua ban thdng hoac cac thi trudng khac nhu eae cdng cu cua Uii trudng tien te, edng cu phai sinh,...; (7) Tham gia vao cac hoat ddng chiing khoan khae bao gom ea bao ddm va dat cho nhu mpt dai Iy;
(8) Mdi gidi tign tg; (9) Quan ly tai san; (10) Djeh vy giai quyet va thanh toan cae tai san tai chinh; (II) Djch vy tu vdn tai ehinh; va (12) Cung cap va chuygn tien thdng tin tai chinh, vd xii ly eae dtr ligu tdi chinh.
Luat cac Td ehtre tin dung nude Cdng hda xa hdi ehii nghia Viet Nam (2010), quy dinh: Ngan hang la lo^
hinh td ehirc tin dung cd the dupe thye hign tdt ca edc hoat ddng ngan hang theo quy dmh ciia Luat nay, cu thg la kinh doanh, cung iing thudng xuygn mdt ho^c mdt sd eae nghigp vy sau day: nhan tign gui; edp tin dyng; eung irng dich vy thanh todn qua tai khoan.
Cac dich vy ngan hang mdi, hien d^i tigu bigu dupe eae Ngan hang thuong mai Viet Nam cung iing trong thdi gian qua la: (I) Dieh vu ngdn hang dign tii, (2) Dich vy the, (3) Nhdm san phdm tin dyng mtM:
Cho vay dien tii, cho vay ddng tai trp cde dy dn Idn, eho vay tieu dung, cho vay kinh doanh bdt ddng san cho vay trd gdp xe mdy, d td, nha d, cac thg tra trude, (4) Djch vu cho thue tai chinh, (5) Nhdm san pham phyc vu edng tdc huy ddng vdn: Qui tign ty ddng, tigt kiem bdc thang,tigt kiem bang vang, tigt kiem bao hiem (NHNTVN ket hpp vdi Pmdeneial va PJCO d^
cho ra san phdm nay), (6) Nhdm cac san phdm dich vu ngan qui: Tra luong qua tdi khpdn, dich vu huu tri, dich vu thu ehi qudn ly ngan quy ehp doanh nghigp..., (7) Djch vy quan ly vdn trgn tai khpan eiia khach hang, (8) Dieh vu bao thanh toan- Factoring, (9) cac dich vy trgn thi trudng ehung khoan. Trong sd edc djch
vy nay, dich vy ngan hang dien tii va dich vu the Id cde dieh vy cd tdc dd phdt bien manh me nhat trong nhting nam qua.
2. Tiem nang phat trien cua dich vu ngan hang Viet Nam
Ngoai CO sd phap Iy vg ehinh saeh chign lupc va dinh huomg phat trien chung da neu trgn, dich vu ngan hdng hign dai, ngan hang sd (ngan hang dien tu) d Viet Nam edn ed ngn tang thtic ddy phat trien tti viec cap nhat cdng nghg, su tham gia eiia eac chii the mdi, thye tg nhu cau ngudi dung va hg thdng co sd ha tang, vign thdng hien cd. Sy phat trign eua khoa hpe edng nghe dac biet trong linh vyc giao dieh thanh todn dign tii da mang lai mdt phuong thiic mdi cho qua trinh hoat ddng kinh te, dua tdc dp phat trien kinh te nhanh, thiie day tign trinh hdi nhap, toan edu hda ciia nen kinh tg thg gidi.Tinh phiic t?p trpng cae giao dich kinh tg ygu edu sy da dang tuong ung trong cac giao dieh thanh toan dien tii.
Thanh toan khdng dung tign mat ndi ehung va thanh toan dien tii da trd thanh phuong thiic thanh todn phd bien tai nhieu qude gia phat trign trdn the gidi vdi gia tri chi tigu eiia ngudi dan chiem tdi hon 90% tdng sd giao dich hang ngay. O khu vue chau A, Nhdt Ban, Han Qude cung tign hanh tir nhtrng nam 2003-2004. Q Ddng Nam A, Malaysia va Singapore la nhiing quoc gia ddu tign chuyen ddi he thdng thanh toan the sang chuan EMV (Hg thdng eae tieu ehuan dua ra bdi Europay, MasterCard va Visa) tu nam 2005, tigp sau dd la Thai Lan, Indonesia, Philipines va Viet Ncim. Tai Viet Nam, thanh toan dien tir ra ddi nam 2008 vdi md hinh ddu tien la vi dien tu. Hign nay cd nhigu doanh nghigp khai thac md hinh vi dien tii nhung theo thdng tin tii Ngan hang Nha nude, hien chi cd 9 doanh nghigp nhu: Payoo, MoMo, Mobivi, Ngan Lucmg... dtrpe edp phgp thii nghiem Ipai hinh dich vy ndy. Vdi dp lye canh tranh dd, cdc ngan hang Viet Nam da bdt dau day manh linh vye ngan hang dien tii vdi eae djch vy uu dai.
Djch vu ngan hang sd cua cac ngan hang Viet Nam chii yeu la dich vy ngan hang dign tiJ eung cap eae dich vu thanh toan nhu: chuyen tign npi bd ngan hang, chuyen tign lign ngan hang, chuyen tign qude te, thanh todn d|nh ky, thanh todn hda don, thanh todn thue, tra soat giao dieh true tuygn, tmy van thdng tin, thanh toan mua hang true tuygn bdng ePAY... Vdi djeh vy ngan hang trye tuygn online (Internet Banking), khaeh hang cd thg dg dang sii dung tdt cd cde dich vu ngan hang mpi iiic, mpi noi chi vdi mdt thigt bi duoc kgt ndi intemet.
Nhieu ngan hdng da nghign cuu, iing dyng nhigu cdng nghe mdi, hign dai vao hoat dpng thanh todn, nhu ap dyng xac thuc van tay, nhan dign khudn mat, sinh trde, sii dung QR Code, TokenizaUon, thanh toan phi tigp xiic, cdng nghg mPOS... Cd 24 ngan hang, 9 td
chiic cung iing dich vy tmng gian thanh toan da trign khai cung iing dich vy thanh todn QR Code; toan thi trudng cd hon 50.000 digm ehdp nhdn thanh todn QR Code..
cac ngan hang thuong mai da ed budc tign mdi trong thay ddi each giao tiep va xii ly nghigp vy thdng qua tuong tac va giap tiep dien tu cua hg thdng ngan hdng. Trong khpang 10 nam trd lai day, su xuat hien ciia dign thoai thdng minh da thay ddi each con ngudi giao tigp va tuong tae, keo theo su thay ddi trong kdnh phan phdi, mang ludi ban hang va each thjgt kg san phdm dich vu ciia eac ngan hang. Biii Quang Tien (2017) eho rdng, nhd iing dung ky thudt sd, cdc sdn phdm eila ngan hang ed thg tich hpp dupc vdi nhigu san phdm djch vy phy trp dg lam hai long khaeh hang.
Theo thdng ke, lupng tai khoan ca nhan md tai cac NHTM trgn ea nude dat khoang 68,7 trigu tai khoan, khoang 70 NHTM da eung edp dieh vy thanh toan qua intemet vd khodng 36 NHTM cung cap djch vu thanh toan qua dien thoai di ddng. Ciing vdi dd, NHNN eung da edp Gidy phgp boat ddng eung iing dich vy tmng gian thanh todn cho 21 td chiic khdng phai la ngan hang cung ting djch vu tmng gian thanh toan (eae cdng ty Fintech trpng iinh vue thanh todn).
He thdng thanh todn dien tii lien ngan hang vdi vai trd la he thdng thanh toan xuong sd'ng ciia ngn kinh tg, tinh dgn eudi nam 2016 da ket ndi dupe vdi 322 don vj thanh vign, gdm 64 don vi thanh vign thudc Ngan hang Nhd nude, 258 don vi thanh vign thudc 99 td chtre tin dyng, ehi nhanh ngan hang nude ngpai. Trong nam 2016, trung binh mdi ngay hg thdng nay xir Iy khoang 323.000 mdn vdi gia tri gdn 177.000 ty ddng. Thdng ddc Ngdn hang Nhd nude da cd quygt dmh nang edp Hg thdng thanh todn dign tir lien ngan hdng ap dung theo cac thdng le, chudn myc, tien bd vg thanh toan va edng nghg eiia cac nude phat trign trgn thg gidi, bao dam phii hpp vdi Id trinh dd cdng nghg thdng tin eiia eac ngan hang Viet Nam.
Tinh den ngay 31/12/2018, ca nude cd 4,2 trieu vi dign tii da lign kgt vdi tai khoan ngan hang va trong nam 2018, toan he thdng ngan hang da xii ly 214 trieu giao dieh, dat gia tri 91.000 ty ddng. Tinh dgn cudi quj- 1/2019, ca nude ed 18.668 may ATM, 261.705 may POS dupe lap dat tai hdu hgt cae eo sd, chuoi phan phdi, ban le, khach san Idn, eo sd y tg, benh vien. trudng hpc... Sd lupng va gia tri giao dieh thanh toan ndi dia cua thg ngan hang tigp tuc tang trong quy 1/2019, dat 65 trigu giao dieh vdi tdng sd tien 171.000 ty ddng. Tuy nhign, theo thdng tin tai Hdi nghi thudng nign Hdi the Ngan hang Viet Nam nam 2017, eae giao dieh qua ATM vdn ehii ygu la giao dieh nit tien mat, chiem 86,81% doanh sd sii dung ciia thg ngi dia. Thye trang doanh sd nit tign mat/ATM/nam tigp tue tang qua eae nam (tir 60 ty ddng nam 2012 len 106 ty ddng nam 2016) eho thay thdi quen sii dyng tien mat cua ngudi dan edn rdt phd bign.
41
NGHIEN c u u
RESEARCH
Fintech gdp phdn lam thay ddi dign mao eiia nganh edng nghiep tai chinh d Vigt Nam. Theo Khao sat toan eanh ve Fintech eiia khu vue ASEAN 2018 eua Ernst & Young (mdt trong bdn edng ty kiem toan hang ddu thg gidi hign nay), Viet Nam hien cd khoang 78 cdng ty Fintech dang hoat ddng vdi tdng sd vd'n ddu tu Ign tdi 129 trieu USD. Trong dd, hien cd tdi 90% edc khoan thanh toan dang diing tien mat va cac cdng ty Fintech Viet Nam tap tmng kha nhieu cho Iinh vue thanh todn, ehig'm 47% trgn tong sd 78 cdng ty Vigt Nam.Cac san pham chii yeu ciia Fintech trong linh vyc ngan hang cd the ke den, nhu vi dien tii, ehuyen tign ngang edp, dich vu eung edp thdng tin tai chinh, cho vay ngang hang, gpi vd'n cdng ddng, tien thuat todn Biteoin..
Dd'i chieu vdi ngn tang ma Vigt Nam dang cd vdi nhtmg dae tmng eiia cudc CMCN 4.0 cd the thdy, Viet Nam hdi ty mot sd dieu kien thuan lpi la ngn tang tdt eho phat trign dieh vu ngan hang sd nhu: (i) lye lupng lap ddng ddi dao, ed to chdt thdng minh, hieu hpe, dg tigp thu cac thanh tuu khoa hoc - edng nghg eiia nhan Ipai; thg hg tre Viet Nam cQng la nhung ngudi ygu cdng nghg, viec sir dyng dien thoai va intemet nhu la mdt chuan muc trong ddi sdng hdng ngay; (ii) Vigt Nam ed ha tdng mang vign thdng tuong dd'i hoan thien va phat trien vdi nhigu hinh thirc khae nhau, (iii) quyg't tam ciia he thdng chinh tri.
3. Mot SO giai phap phat trien dich vu ngan hang Viet Nam
Thii nhdt, cdn ed khung khd phap ly de quan tri nii ro dieh vy ngan hang sd, dam bao quyen va nghia vy eiia ea ngan hang va khaeh hang. Thiic ddy (bdng bign phap khuygn khieh hoac bang cac quygt dmh ciia chinh quygn, td chirc) dg tang sd lupng tai khoan giao dich ea nhan (bao gdm ea tai khoan tien dien tii/tai khodn trd tmdc) md tai edc ngan hang hoac cae td chirc cung trng djch vu thanh toan dupc phep.
Thir hai, khuyen khich hpp tac cdng tu de phat trien nhtrng he sinh thai lanh manh cho edng nghe thanh loan. Chang han, hop tac trong vige xay dung mdt he thdng nhan dang hpae tuong ty de xac djnh ehinh xac ngudi tra tign va ngudi thy hudng.
Thii ba, edn ban hanh ehinh sach khuyen khich de eae website thuong mai dien tii ket ndi vdi cac cdng thanh toan dupe Ngan hang Nha nude edp phep va cung edp djeh vy thanh toan trye tuyg'n eho ngudi tigu dting mua hang hda, dich vy. Nghign etru dua ra eac quy djnh ve tigu chuan, digu kign ddi vdi edc doanh nghigp, ciia hang ban le dg Idp dat thiet bi chap nhan the va ky hop ddng thanh toan the vdi ngan hang dg hd trp khach hang, ngudi tigu diing mua sdm, ehi tigu bang the thanh toan.
Thtr tu, day manh phdt trien thanh tpan dien tir trong khu vue nha nude va dich vy hanh ehinh cdng.
Ket ndi cdng dieh vu edng true tuyen ciia Bd Tai chinh.
cdng thupng mai dign tii eiia Bd Cdng Thuong vdi edng thanh tpan dign tii ciia Ngan hang Nha nude dg hd trp phat trign dieh vu ndp thug dign tii va thanh tpan trpng thuong mai dign tir va cae digm ban le. Cac ngan hang edn cd cac ehuong tilnh khuygn khich, chinh saeh uu dai khi su dyng eac phuong thiic thanh toan dien tir.
Thii nam, eac ngan hang cdn chii ddng tim higu, ndm bdt va trign khai cae kg hoach de theo kjp xu hudng cdng nghg va md hinh kinh doanh mdi. Xay dyng, nang cap hoac tan dung cac ha tdng thanh toan (ha tdng tai ehinh va cdng nghg thdng tin va tmygn thdng) mdt each ben vung, an toan, higu qua va cd kha nang tigp can rdng rai dg hd trp cho viec cung trng cac dich vu ngan hang sd rdng hon dgn cac ddi tijpng khach hang rdng rai hon, ke ca nhtrng noi hgp lanh, xa xdi.
Thtr sau, td ehiie trign khai chign lupc giam sat cac he thdng thanh toan. Ve trien khai edng tae giam sat, Ngan hang Nha nude thye hien giam sat, danh gia tinh an toan, hieu qua eiia cac he thdng thanh toan do Ngan hang Nha nude qudn ly va van hanh.
4. Ket luan
Cudc each mang Cdng nghigp 4.0 vdi nhiing tign bd cdng nghg dign ra nhanh ehdng tren nen tang edng nghe so da va dang lam thay ddi bd'i canh cdng nghfi toan edu va tae ddng ngay mdt gia tang dgn nganh ngan hang Viet Nam d ca hai khia canh co hdi va thach thiic. Nhting tien bd edng nghg gitip thiic ddy vige chuygn ddi so, phat trign ngan hang sd va dich vu ngan hang, mang lai Ipi ich ve hieu qua hpat ddng, nang eao trai nghiem, hieu qua quan ly dd'i vdi edc bgn lien quan. Viet Nam cd nhting digu kign thuan loi va tigm nang de phat trign dieh vy ngan hang thich ling vdi nhung tign bd cdng nghg dd. Tuy nhign, thuc trang khoang trdng chinh sach, co sd ha tdng, tiidi quen tigu diing thieh tign mat eiia ngudi Viet Nam cung la nhung rao can cdn dupe giai quygt sdm de cd the thiic day viec trien khai va phat trien tat yeu nay./.
Tai iieu tham khao
Ddo Van Hung (2019), "Phat trien khu vuc tai chinh - ngan hang trong bd'i canh Caeh mang edng nghigp lan thii tu", Tap ehi edng san sd 919 (thang 5/2019).
Jim Marous (2018), Innovation in Retail Banking 2018
Gasserva edng sy, (2017), Digital banking 2025 Robinson va cdng sy, (2015), Shifting Sands:
Banking in the Digital
Lau, L. J. (2003). Economic growth in Uie digital era. Truy cap tai http://web.stanford.edu/~IjIau/Presentations/Presenta tions/031129.pdf
