MOT SO BIEU HIEN TAM LY TRONG TRANH VE GIA DINH CUA TRE EM
TS. Le Minh Nguyet
Tnfdng dgi hgc Suphgm Hd Ngi.
Le Van Khuyen
Tnfdng dgi hgc Suphgm, Dgi hoc Hue.
1 Vai net ve phuong phap phan tich tranh ve gia dinh
Phan tich tranh ve gia dinh ciia tre em - mdt trong nhung phuang phap Chan doan tam ly dupc cac nha tam ly hpc su dung phd bidn nhdl 66 nghidn cihi moi quan hd bdn trong gia dinh. Tinh phd bie'n dac bidt ciia nd duoc giai thich bdi sir lien lpi va nhanh chdng trong sir dung, bdi su ydu thich va tinh vira sire doi VOI tre dau ludi hpc va hpc sinh lidu hpc. Phuong phap nay cung giup xda bd nhirng cang thdng thudng xay ra ddi vdi mdt cudc khao sat tam ly, tao didu ki^n thidt lap lidn he linh cam giira nha nghidn cuu vdi tre cung nhu nhan dupc tai lieu phong phu tir cudc trd chuydn vdi cha me.
Ndi vd vai trd ciia phuong phap phan tich tranh ve gia dinh, G.T.
Homentauskas da didn dat mdt each cd hinh lupng rdng, phuang phap nay cho phep chiing ta "nhin the gidi qua ddi mdt ire em", dua ra quan nidm vd su danh gia chii quan ciia du-a tre vd gia dinh minh, dac bidt la vd vi ni ciia ire va md'i quan he cia nd vdi cac thanh vidn khac trong gia dinh. Cung thdng qua bire tranh, tre em the hidn nhCrng gi chung dang rat khd didn ta bdng ldi. Ngdn ngCr biic tranh chuydn lai dupc y nghTa md la mdt each cdi md ban ca.
Da cd rat nhidu cdng trinh nghien cuu Irong va ngoai nudc cd gia trj vd phuang phap phan lich tranh ve ciia ire em, trong 66 cd tranh ve gia dinh. Tuy nhidn, 6i van dung phuong phap nay mdt each cd hidu qua vao thuc lidn, ddi hdi phai cd nhCrng nghidn cuu ly thuyd't cQng nhu nhCrng kinh nghidm irng dung nd, dac bidt la ndm virng nguydn tdc va each thirc didn giai tranh ve. Trong khudn khd bai vidt nay, chiing tdi chii yd'u trinh bay cac lidu chi didn giai tranh ve gia dinh trong nghidn cihi md'i quan he bdn trong gia dinh. Trong vide ap dung phuong phap phan lich tranh ve gia dinh, hai vdn dd co ban ludn dupc cac nha lam ly hpc dd cap dd'n la:
Thu nhdt, vdn di chi ddn thitc hien nhi^m vu ve tranh. Cd nhidu hinh thurc ndu chi ddn nhidm vu ve tranh dd'i vdi tre. Cd thd dua ra hudng ddn: "Ve gia dinh ciia minh" (U. Wolf, V Hyuls, J. Di leo); hay cu thd: "Ve ban than minh va cac thanh vien khac cua gia dinh" (A.I. Zakharov); hoac cung cd thd dua ra hudng diin cu the hon: "Vc gia dinh" (C. Rus.sell, E. Hammer). Neu mudn CO duoc thdng tin vd sir lac ddng ldn nhau cua cac thanh vidn trong gia dinh, cd thd dua rii hudng ddn: "Ve ta't ca cac thanh vidn gia dinh minh dang lam vice gi dd" ("Burc tranh gia dinh ddng" ciia R. Berns, S. Kaufman). Di lao didu kien cho tre id thai dd hai Idng hay khdng hai long vdi hoan canh hidn lai ciia gia dinh, cd the neu chu de: "Ve gia dinh theo hinh dung ciia biin' (L.
Korman) v.v... Ngoai ra, phuang an trd chuyen vdi tre (lac gia burc tranh) va vdi cha me ciia tie vd ciic vdn de lien quan dd'n ndi dung cua burc tranh cung dupc dd cap dd'n (L. Gorman).
Thif hai, vd'n de xdy difng vd md rcmg pham vi cdc thdng sd dien gidi tranh. Diia vao muc dich nghidn curu ciia minh, mdi tac gia cd nhCrng ddng gdp nhdl dinh trong vide xay dung va md rdng pham vi cac thdng .sd giai thich tranh. Tren co sd tdng hpp cac phuong an cua U. Wolf, W Hale, L. Korman, R.
Burns vii C. Kaufman, R.F. Belyauskayle, V.K. Losev, A.I. Zakharov cung nhu kinh nghidm thuc lidn dupc trinh bay trong cac cdng trinh ciia G.T.
Homentauskas, J. Di Leo, A.L. Vengar v.v... chung tdi ndu ra 3 thdng sd, cung la nhung ndi dung co ban ciia vide giai thich, phan lich tranh ve gia dinh nhu sau:
Phan lich cau true cua tranh ve gia dinh (sd lupng cac thanh vien gia dinh dupc ve so vdi thiic te, vj tri va mdi quan he cua cac thanh vidn cua gia dinh trong tranh, hudng nhin ciia cac thanh vidn v.v...);
Phan tich nhung dac didm cua cac thanh vidn trong gia dinh (thdng qua ty Id hinh thd, dac linh ciia net ve, mau sac, hanh ddng ciia cac thanh vien, v.v...);
Phan tich qua trinh vc (trinh tu ve cac thanh vidn gia dinh, trinh tu ve cac bd phan hinh thd, sir lay xoa, ve di ve lai vdi mdt ddi tupmg nao dd, sir ngap ngirng, y kien tu phat v.v...).
2. Cac tieu chi phan tich tranh ve gia dinh d phirong dien tam ly hpc Cdu triic tranh ve gia dinh
Cac nha tam ly hpc cho rdng, cdu triic ciia gia dinh trong tranh ve khdng phai la ngdu nhidn, ma lidn quan tdi nhumg quan hd bdn trong gia dinh trong thuc te, dupc diia tre trai nghidm va phdng chid'u vao trong tranh ve, trudc hdt dupc thd hidn trong cdu true tranh ve gia dinh.
54 TAPCHl'TAMLynpC So 11 (152), 11 - 2011
Co cdu cdc thdnh vien trong gia dinh: Thuc le cho Ihay, dii liep nhan hudng ddn ve tranh mdt each cu thd, rd rang hay chung chung, iriru lupng, khdng phai bat ky dura tre nao cung ve co cdu cac thanh vidn ciia gia dinh minh tuong ling vdi gia dinh hidn thurc. L. Korman cho rdng, cac bidn dang nhu vay dupc thiic day bdi cac yd'u id tam ly xung dpi, bdi nhung dac didm ciia md'i quan he qua k i trong gia dinh.
Sif vdng mat mot hay nwt vdi thdnh vien gia dinh dupc giai thich bdi nhidu nguyen nhan khac nhau. Dd cd the la cam xuc the hidn mong mud'n giam thanh vidn ciia gia dinh khdng dupc mpi ngudi thiia nhan; hoac la sir thd hien mdt thai dp lidu cue ddi vdi ngudi dd, su loiii bd, su khai trir lupng trung; hoac la su nhan thirc vd vai trd be nhd ciia ngudi dd dd'i vdi dCra tre, sir xung dot va canh tranh ldn nhau. Cdn viec td chdi vehdn thdn la dac linh ciia nhCrng diia Ire dang trai qua cam xiic tidu cue. cam giac tu ty, kem gia trj, khdng la thanh vien ciia gia dinh. NhCrng ire nay thudng kim nen sang kidn va nhCrng mong mud'n dat dupc. cha me ciia chung thudng id thai dp khdng hai Idng va phd binh chiing qua miic. Khdng ve ban than trong biic tranh cung cd thd phan anh mong mudn ciia tre vupt khdi sir kidm soat ciia gia dinh, mong mudn tu khdng djnh.
Khi dupc hdi lai sao "bd qudn" ai dd hoac ban than minh Irong biic ve. Ire thudng dua ra ly do nao dd mang linh tu ve, dai khai nhu "Khdng cdn chd 6i ve", "Chau sp rdng se lam cho burc tranh xau di", "Cd ay dang di choi", "Chau tha'y khd dd lim mdt vj tri cua minh hay thdng thdn ban nhu "Chau khdng thich anh ay" "Bd me khdng ua chau" v.v...
Trong burc tranh tre chi ve mot hay mdt vdi thdnh vien ndo dd Irong gia dinh, didu dd cho thay tac gia nhan manh anh hudng to ldn ciia hp trong cudc sdng ciia minh. Ndu nhan vat nay dupc ve ldn, can than, ty my tirng chi tiet, vdi gam mau sang, dd la ngudi quan trpng nhat va ydu quy nhat ddi vdi diia tre, mdt trong nhiing ngudi hidu nd, thudng xuydn gdn gui va lam vide cung nd.
Cdn ne'u nhan vat nay nhd, net ve so sai, cd gam mau xam va den, didu dd cd thd la da'u hidu ciia thai dp tidu cue cua ire vdi ngudi dupc ve.
Trong biic tranh tre chi vebdn thdn, neu hinh cd kich thudc ldn, md la ly my turng chi lid'l, trong trang phuc cd mau sdc sac so, thi day la dau hidu ciia tinh ai ky, coi minh la trung tam cua gia dinh, xem nhe vai trd cua nhCrng ngudi xung quanh. Nhirng biic tranh nay hdu he't dupc tim thdy d nhiing diia Ire thudc
"gia dinh than tupng" Ngupc lai, ndu hinh dupc ve vdi kich thudc nhd, nhirng net ve so sai, gam mau tdi, didu dd nhdn m<inh rdng, tre dang bj ngudi ldn bd roi. Tam trang nay thudng cd d diia con ddu long, khi diia em nhd vira dupe sinh ra, cha me chi chii y cham sdc tre so sinh, rdt it quan tam dd'n con ddu Idng. Nhung biic tranh the nay dupc bdt gap nhidu ban ca d nhirng tre em dupc nudi day trong cac trai tre md cdi hay cac trudng giao duong.
Trc cd the thay thd bdn thdn hoac mdt thdnh vien ndo dd bdng mot con vcit khdng dugc nudi trong gia dinh, didu dd cd thd la bidu hidn ciia phan u'ng thoai lui hay gay hiin (chang ban nhu cd tre da ve minh la con rua ldm lui, don ddc hoac ve anh/chj em rudl nao dd Id con rdn ddc ac). Cung cd the tre ve them vdo bite tranh mdt hay nwt vdi dita tre (thudng ciing gidi tinh, bdng hoac nho ludi hon minh) mong mud'n dupc quan tam va dap u'ng cac nhu cdu; hoac ve them mat vdi ngifiri l&n ma chung ydu thich cd cung dd ludi vdi cha me - mong mudn thay the vai trd ciui cha me. Tre cd the ve them vdt nudi vao tranh bidu hien cua sir thieu giao tie'p vdi nhung ngudi trong gia dinh, thudng thda man nhu cdu giao liep vdi con vat. Cdn ndu bdn canh gia dinh minh Ire ve them mot gia dinh dgng vdt ddng due, didu 66 trc thd hidn nhu cdu cd mdt gia dinh dm dp, xum hpp. Nhung dira trc cd cam xuc lidu cue, cam giac bj rudng bd, trdm cam, bat an, cd nhu cau sdng trong linh ydu thuong va sir che chd ciia ngudi ldn thudng ve trong bufc tranh ca nhumg dam may gidng hay trdi mua va mat trdi co mau ldi hay dang bj may che phii. Ngoai ra, sit chidm ini the ciia cdc dd ngi thdt cd thd la ddu hidu thieu sir giao lid'p cam xiic trong gia dinh. Trong trudng hpp nay tre di chuydn nhCrng cam xuc vao trong the gidi dd'i tupng, mong mud'n tim trong thd' gidi 66 \A{ sir binh yen hay nhu cdu dupc sd'ng trong sir dn djnh va ben virng ciia linh cam.
Vi tri ciia cdc thdnh vien trong gia dinh: Cac nha tam ly hpc coi khoang each khdng gian giua cac thanh vidn trong gia dinh chinh la khodng cdch tdm ly va la mdt trong cac chi sd cam xuc quan trpng trong quan he cua Ire vdi cac thanh vidn trong gia dinh cung nhu gitira cac thanh vidn trong gia dinh vdi nhau.
Hai thdng sd quan trpng trong phan lich vi tri timg thanh vidn va loan bd gia dinh trong tranh ve thudng dupc ndu ra la: a) viF tiing thdnh vien trong gia dinh gdn giii hay each xa vdi mdt ngudi nao dd hay ca gia dinh, lach bidt vdi ngudi nao dd hay mpi ngudi bdng mdt rao can nao dd, d mdt phia nao dd cua td gia'y; b) ve cdc thdnh vien trong gia dinh: thii tu sap xd'p cac thanh vidn; cac thanh vidn gdn gui nhau hay each xa, bi ngan each hay chia thanh cac nhdm;
hudng nhin ciia cac thanh vidn vdi nhau va vdi ngudi xem tranh v.v...
Cd su khac bidt kha ro rdt trong sir phan bd vj tri cac thanh vidn trong gia dinh giua tranh ve gia dinh "iTnh" va "ddng" Tranh ve gia dinh "iTnh" thi thudng cac thanh vien trong gia dinh dupc phan bd theo mdt hang va ddi mat vdi ngudi xem; cdn tranh "ddng" Ihi cac thanh vidn hid'm khi dupc sdp xe'p theo hang ma thudng thi mdi ngudi dupc ve dang thuc hidn mdt cdng vide nao dd d cac vi tri va hudng mat khac nhau. Nhu mdt quy luat, tre thu&ng sdp xep ngudi quan trgng nhdt den ngit&i kem quan trgng nhdt trong gia dinh theo thd tu tif trdi sang phdi. A.I. Zakharov cho rdng, vd mat hinh thiic, da sd tre em deu ve vi tri ddu tidn la bd, thur hai (tit trai sang phai) - ngudi me, thur ba ban than minh.
Burc ve ciia nhirng cau be loan chiic nang thdn kinh ciing theo quy luat nay. Cdn
56 TAPCHl'TAMLynpC So 11 (152), 11-2011
cac cd gai cd nhidu kha nang gdn vi tri ddu lien cho ngudi me, nhan manh vj tri thd'ng tri ciia ngudi me. Ndu anh hay chi em rudl dupc phan bd d vj tri thir hai, didu nay chi ra rdng, tac gia canh tranh anh hudng ciia cha me vdi nd. Ne'u trd ve minh d vj tri ddu tidn, didu dd rat cd thd day la dira tre ngang nguoc, tu danh gia qua cao. Trong trudng hpp tre ve minh d vj tri cudi cimg, theo J. Di Leo, dd khdng phai la su khidm ton, ma la sir thd hidn vi tri thdp nhdl cua nd. Y nghTa nay ro ret hon nira khi dura Ire khdng phai la ngudi il ludi nhat.
Nhu mpt quy luat, vi tri ciia cdc nhdn vdt trong tranh dugc coi Id bii'u hien quan diim ciia difa tre vi quyen luc trong gia dinh: Quydn lire va sir anh hudng cua mpt thanh vidn nao dd cang cao thi hinh cua hp cang d vi tri cao;
ngupc lai, ngudi cd quydn lire va anh hudng cang ihdp thi hinh cua hp cang d vi tri thdp. Quydn luc trong gia dinh thudng thudc vd ai dd tir nhung ngudi ldn, khi ve ngudi dd d vi tri cao hon cac thanh vien khac, didu 66 vita dd thd hien sir phyc lung, vura thd hidn mong mud'n sir than mat vd cam xuc vdi ngudi nay.
Neu nipt trong nhirng du-a tre dupc ve cao ban hay thdp hon nhidu so vdi nhirng diia Ire khac, thi dang ton tai sir canh tranh giua chiing.
Tre dugc ve gdn ai nhdt chung id nd cd sir gdn gui vdi ngudi dd vd tinh cam, tinh each hay sd thich. Sir gdn gui linh cam ciia tre vdi ngudi nao 66 cung cd ihd dupc bidu hidn trong sir tuong ddng vd trang phuc, ngay ca khi dira tre va ngudi dd cd mdt khoang each nhat djnh trong khdng gian biic tranh.
Trong tranh, ndu lac gia va ai dd trong sd anh chi em rudl diing gdn hay boat ddng gdn nhau, chiing td hp cd thidn cam vdi nhau; neu hp ndm tay nhau hay boat ddng ciing nhau thi giua hp cd mdt sur lidn he tam ly, tinh cam gdn gui. Neu hp diing xa nhau hoac/va bj phan each nhau bdi cac thanh vidn trong gia dinh hay cac dd'i tupng khac, thi cd thd phdng doan rdng, giira hp cd md'i quan he xung dot. Su gdn gui vdi cha me ciia mdt trong nhung diia tre, cdn diia tre khac diing each xa hp cung nhdn manh tinh trang canh tranh anh hudng cua ngudi me giua chiing. Xuat hidn sir ghen ghet ciia tac gia vdi anh hay chj em rudl ndu hp dupc ve d giira cha va me hoac ngay sal vdi cha me.
Su cd mat trong biic tranh ta't ca cac thanh vidn gia dinh, lay trong tay hoac ciing tham gia vao boat ddng chung hoac mdi ngudi lam cdng vide ciia minh nhung trong mdt khoang each gdn giii, mat hudng vao nhau, ndi ve sir doan ket, cam xiic hanh phuc cua mdt gia dinh hda thuan. Tuy nhidn, cung cdn than trpng trong vide giai thfch nhirng trudng hpp bie'n the cua biic tranh dang nay. Ndu cac thanh vidn gia dinh dupc bd tri gdn nhau nhung trong mdt khdng gian hgn hep (trong mdt chide thuydn, mdt can nha nhd v.v...), didu 66 cung cd thd khang dinh quan he gdn gui trong thuc te, ngupc lai, cung cd thd ndi vd su mong mud'n va cd gdng cua diia tre 6i hpp nhdt, gdn kdt gia dinh (dd'i vdi muc dich nay, tre tim dd'n hoan canh bdn ngoai, bdi vi nd cam thdy su vd vpng cua nhirng nd luc trong gia dinh). Ne'u cd su tiep xiic thdi qud (cac thanh vidn trong
gia dinh kd sal nhau, ddi khi che ca mdt phdn co thd ciia nhau) cd thd ndi dd'n miic dd cua mdi quan hd cdng sinh, thudng xay ra giua me vd con. Ca hai bidn the vira neu cd the ndi vd sir bidt lap cua gia dinh vdi mdi trudng xung quanh.
Ngupc lai, neu cac thanh vidn trong gia dinh dupc phdn bd r&i rgc, tdch rdi nhau bdi nhung khoang trd'ng ldn hay bdi nhiing dd vat hoac mdi ngudi lam mdt cdng vice vdi cac hudng khac nhau thi didu 66 ndi vd sir rdi nhidu trong giao lid'p, sir mdt doan ket hay nhung xung ddt trong gia dinh.
Kha ihii vj vd mat tam ly dd'i vdi nhirng biic tranh, khi mot thdnh vien gia dinh dugc ve tdch biet khdi cdc thdnh vien c()n lgi. Ndu trudng hpp nay la chinh diia tre, didu nay ndi ldn sir thidu lidn hd mat Ihiei giura diia Ire vdi cac thanh vien khac trong gia dinh, sir xa lanh cua mpi ngudi vdi nd hoac cung cd thd dd la ddu hidu mong mudn lu lap ciia Ire. Trudng hpp day la mdt thanh vidn nao dd ciia gia dinh, cd the gia djnh vd mdt thai dd tidu cue ciia diia tre vdi ngudi dd, ddi khi ire nhin nhan ngudi dd nhu Id mdt md'i de dpa. Trudng hpp tre phdn bd cdc thdnh vien trong gia dinh theo cdc nhdm, cd thd giiip chung ta xac dinh dupc lidu cdu true tam ly, sir lidn minh, lidn kdt hay don gian la sir ddng gidi. Sir lidn minh, lidn kdt giura nhCrng ca nhan trong nhdm xu^t phat tir sir khac bidt vd mat nhan thiic, ca linh, tham chi ttr sir thii dich cOa tac gia ddi vdi ngudi thudc nhdm kia. Didu dd cung cd the la bidu hidn sir khao khat ciia tre vd mdt gia dinh hda hpp. Biic tranh dang nay thudng bdt gap d tre trong nbOmg gia dinh thudng xuydn xay ra xung ddt hay bd me da ly hdn, tre dang sdng vdi bd hoac me hoac vdi gia dinh mdi ciia mdt trong hai ngudi.
Mdt trong nhumg lidu chi dd danh gia thai dp, mdi thidn cam giiia cac thanh vidn trong gia dinh chinh la xem xet hu&ng nhin ciia cdc nhdn vat dugc ve. Su md ta mdt thanh vidn gia dinh trong hinh trdng nghidng hay quay lung lai vdi nhiing ngudi khac la bidu hidn ciia sir xung ddt hay gay hdn ciia tre vdi thanh vidn dd. Su md ta chinh minh quay lung lai vdi cac thanh vidn cdn lai diia tre cd quan he mau thudn dd'i vdi gia dinh hoan toan, cd cam giac bi cac thanh vidn khac trong gia dinh bd roi.
2.2. Phdn tich ddc diem cua cdc thdnh vien trong gia dinh
Vide giai thich, phan tich cac dac didm cia cac thanh vien dupc ve ciia gia dinh, vd co ban, dua trdn nhiing co sd giai thich biic tranh ve ngudi ciia K.
Mahover. Nhiing dac tinh ca nhan dupc phan anh trong biic tranh ve ngudi dupc ba de cap dd'n vdi ba co sd phdng chid'u. Thd nhdt, biic tranh ve ngudi dupc thuc hidn mdt each cd y thiic hay vd thiic, tre ddu cd the sir dung nhihig phuong tidn bieu cam (nhu phan umg co bdp, net mat, anh mdt hay tu the, nhumg chiic nang rieng bidt ciia tCmg bd phan co thd v.v...) cho viec chuydn tai trang thai cam xiic, thai dp, nguydn vpng cia ban than. Thd hai, nhumg cam xiic manh me, nhumg xung ddt anh hudng dd'n qua trinh ve trong nhirng thdi didm nha't dinh lidn quan chat che dd'n su cang thing cam xuc; vi vay, su bien
58 TAPCHfTAM Ly HpC Sd 11 (152), 11-2011
dang cua mdt sd bd phan nao dd cua co thd bao hidu cac vdn dd cam xuc cd hdn quan vdi chiing. Thu ba, ndi dung tam ly cd thd duoc thd hidn trong birc ve dudi su trp giup ciia cac bidu tupng, ky hidu.
Tuy nhidn, cd sir khac bidl nha't djnh trong vide giai thich tranh ve gia dinh va tranh ve ngudi d thai dp cua tac gia khi md td mdt ngudi khac vdi thai dp khi md la gia dinh. Trong trudng hop ve ngudi, 66 la su ddng nha't cam xiic cua tac gia vdi nhan vat. Cac bd phan ciia co thd nhan vat cdn duoc md ta ddy dii, chi tidt va il nhidu theo cac quy chuan hpi hpa nhdt dinh. Trong trudng hpp ve gia dinh thi dd la sir ddng nha't cam xuc ciia tac gia chi vdi mdt trong sd cac nhan vat dupc ve. Sir md ta dd hpa nhCrng thanh vidn ciia gia dinh d day khdng chi phan anh dupc sir khac biet dang kd vd ngoai hinh, ma quan trong ban, linh khac bidt dupc tao ra bdi cac yd'u td tam ly, cam xuc, bdi mdi tac ddng tuong ho giua cac nhan vat. Vi vay, trong burc tranh gia dinh, thdng qua vide xem xel kich thudc hinh thd, dac tinh cia net ve, mau sdc burc tranh, tu the va hanh ddng cua cac thanh vidn v.v... chung ta cd thd ndm bdt dupc quan he thir bac trong gia dinh, vai trd va chiic nang ciia turng thanh vidn trong gia dinh, md'i quan he giao tidp bdn trong gia dinh, hoan canh xung dot, tinh gay ban hay su bat an ciia dura tre trong quan he vdi cac thanh vien khac v.v...
^ Su md td hinh the: Cac nha tam ly hpc cho rdng, quan he thCr bac dupc chuydn vao trong bu-c tranh ciia tre khdng chi theo tdm vdc hidn thuc ciia co the, ma chii yd'u phu thudc vao cam nhan cua tre vd uy tin va dia vi trong gia dinh cia ngudi dupc ve, tinh cam ciia nd vdi ngudi dd. Ddi vdi diia ire, kich thudc ciia hinh thd la phuang tidn the hidn sure manh, uu the, gia tri va su chi phd'i. Theo dd, ngit&i ndo dugc ve cd tdm vdc to cao hon tdt cd mgi ngu&i, chdng td dd Id ngU&i cd vai trd to l&n hoac uy tin nhdt trong gia dinh. Neu diia tre md ta ban than ldn nhdt, didu dd bidu thi y thiic cua diia tre vd gia tri va tdm quan trpng cua minh, su khang dinh vai trd trung tam cua nd trong gia dinh; ddi khi dd ciing la su the hidn co chd' tu vd ciia ke nhiit nhat mong mudn minh cd quydn uy. Nd'u dura tre ve minh ldn ngang bdng vdi bd me, didu dd cd thd la bidu hidn ciia su ganh ly tinh ydu thuang vdi bd hoac me (ngudi khac gidi vdi tre) ma hp da nhan dupc tii ngudi kia (ngudi ciing gidi vdi tre). Ndu cha hay me dupc ve ldn nhat thi la su khang dinh vai trd to ldn, dich thuc cua hp trong gia dinh. Su md ta hinh thd nao dd chiem hau hdt chidu cao ciia td gidy la bidu hidn su bdc ddng, ttr tin, xu hudng chi phdi gia dinh cua ngudi dupc ve. Ngupc lai, ngudi dupc md ta nhd nhdt, ndu 66 la chinh ban than tac gia thi 66 la ddu hidu cua cam giac tu ty, bat an, su vd nghTa trong con mdt cua bd me, cam giac bi bd me bd roi, mong mud'n dupc bao hd; ndu dd la bd hoac me thi vai trd ciia bd hoac me qua nhd be trong gia dinh hay ddi vdi diia tre. Ndu anh hay chi em dupc md ta Idn nha't hoac be nhat thi 66 ddu la ddu hidu cua su canh tranh giiia tac gia vdi ngudi nay.
A.L. Venger nhdn manh rdng, sir ba't cdn, so sdi khi md ta tdt ca hoac da sd cac thanh vidn gia dinh la bidu hidn cia mdt gia dinh thidu gdn bd, thudng xay ra xung ddt; khi md la mdt thdnh vidn ndo dd thi dd la quan hd tidu circ, tham chi xung ddi hay gay hdn ciia lac gia vdi thanh vidn nay; khi md ta ban than thi dd la cam giiic vd y nghTa be nhd cOa minh trong gia dinh va diia tre dang bj cha me bd roi.
NhCrng vet tiiy xda, siia chCra vdi luc manh, khac thudng khi md la ta't ca hoac da sd cac thanh vidn thi dd la ddu hidu ciia bdu khdng khi tam ly cang thang trong gia dinh. Nhumg ddu hidu nay xudt hidn khi md ta thanh vidn nao dd thi dd la quan he nang nd, xung ddt hay mau thudn cua lac gia vdi ngudi dd.
Trong trudng hpp nay, dura tre thd hidn su cd gdng ha th^p uy tin ciia ngudi dd, tham chi mong mudn ngudi dd bidn mdt. Cdn nhCrng ddu hidu trdn xudt hidn khi md la ban than, 66 la cam nhan ciia lac gia vd cam xiic tidu cue trong gia dinh dd'i vdi minh.
Phgm vi bite ve- Burc ve rdng, cac thanh vidn dupc md la mdt each ca'u tha, thd kdch, khdng can ddi, khdng dufng theo hang, dang didu hung hang...
rdt cd thd dd la san pham ciia diia tre qua hidu ddng, khdng kidm che dupc ban than, thudng cd hanh vi gay hdn, tham chf cd thd dang bi tdn thuong nao.
Ngupc lai, pham vi biic ve hep, cac nhan vat dupc md ta qua nhd be, dang dieu khidm nhudng, vdi nhumg net ve de dat, rdt cd thd la san phdm ciia dura U-e thudng hay ddn nen cam xiic, tu ti.
Ddc tinh net ve, mdu sdc: M.M. Kollsov cho rdng, ddi lupng mang dd'n nhiing cam xiic tich cue thi tre em ve ra mdt each ti mi, chi tidt cac bd phan ca thd. Trong didu kidn dd thi sur van ddng ciia ban tay trd ndn uyen chuydn. net ve didm tinh, trdn tria, mau sdc dupc lua chpn vdi tdng mau sang. Ngupc lai, thai dp tidu cue the hidn bdng hinh anh so sai, thidu chi tidt, bdi nhirng cir ddng manh cia ban tay tao ra net ve dam, gay gdi, vdi gam mau tdi. A.I. Zakharov vach ro rdng, tfnh ndi trdi ciia nhumg gam mau xam va den trong tranh nhdn manh su thidu vui tuoi, ydu ddi ciia diia tre, trang thai linh thdn trdm udt, nhirng ndi sp hai ma diia tre nay khdng thd vupt qua. Ngupc lai, mau sdc tuoi sang, hai hda cho thdy mdt siic sd'ng manh me va lac quan ciia tac gia. Nhiing net ve rdng, hinh anh quy md, khdng cd ddu hidu ciia nhumg phac thao so bd va khdng cd su thay ddi so vdi nhihig net ve ddu tidn, ndi vd su tu tin va kidn quydt. Sil kfch ddng thai qua cd thd dupc thd hidn trong su ba't dn dinh, chd dam, chd md nhat cua hinh ve hoac vdi mdt sd lupng ldn cac dudng chdng cheo, khac bidt.
Ngoai ra, vide xem xet sdc thai bidu cam ciia net mat, anh mdt, nu cudi, hinh dang vdc dang ciia co thd, tu the' hanh ddng, nhumg tlnh hud'ng svt dung cdng cu trong giao tie'p va sinh boat v.v... ciia cac nhdn vat trong tranh cung la nhiing tidu chf quan trpng dd danh gia thai dd hai long hay khdng hai Idng, sU
60 TAP CHI' TAM Ly HpC Sd 11 (152), 11 - 2011
hda thuan hay xung dot, trang thai binh an hay bat an, sir didm iTnh hay gay ban v.v... trong cac md'i quan he bdn trong gia dinh.
2.3. Phdn tich qud trinh ve
Vd trinh tu ve cdc thdnh vien trong gia dinh, mdt sd lac gia (U. Wolf, A.L. Venger v.v...) cho rang, ire em thudng bdt ddu ve ngudi cd vai trd quan trpng va uy tin nhdl trong sd cac thanh vien gia dinh. Tuy nhien, chung ldi chua lim tha'y mdt thd'ng kd day du, dang tin ciiy ciia cac lac gia vd quy luat nay. Vd trinh tu vecdc be) phdn co the, theo chung ldi. thdng sd nay trd nen quan trpng trong biic tranh ve ngudi ban la trong birc tranh ve gia dinh; vi vay, thdng sd nay cung il dupc ciic lac giii de ciip den trong phan tfch tranh ve gia dinh. Sif tdy xod hay ngugc Igi vc di vc lgi viri mdt ddi tugng hay chi tiet ndo dd, su ngdp ngitng, V kien tit phdt v.v... dupc giai thfch nhu la nhCrng phan ling tam ly, cd lien quan tdi nhCrng cam xuc quan trpng, nhung xung dot tam ly (nhu yeu thuang, hdn gian, men md, ganh ly, gay ban v.v...) da dupe hinh thanh, tfch tu trong ddi sd'ng hidn thuc cua tre va hoiit ddng ve tranh nhu la co hdi dd tre bdc Id, phdng chid'u nhirng cam xiic nay vao nhirng hinh ve. Cach lid'p can nay dua trdn CO sd N'd su anh hudng ciia nhumg cam xuc manh me ddi vdi cac qua trinh tam ly.
Tdm Igi: Phuong phap phan tfch tranh ve gia dinh da va dang dupc nhidu nha tam ly hpc nghien ciiu va irng dung trong vide lim hidu md'i quan he ben trong gia dinh. Tuy nhidn, vide thuc hien phuang phap nay chu ye'u dua tren co sd nhung kinh nghiem chan doan lam sang ban la trdn cac nghien ciiu thuc nghiem. cac can cii ly thuyd't da cd; bdi vi, thd nhd't, 6i tranh gay ap luc tam ly, phuang phap nay khdng bat budc tre phai cung cap thdng tin ca nhan day du, ndn ke't qua dat dupc chi dupc xem nhu nhirng chan doan ban ddu, cdn cd su hd trp cua cac phuong phap khac; thd hai, vide ap dung phuong phap ludn hudng vao nhCrng ddi tupng thuc nghidm cu thd, rieng bidt, ndn ke't qua phan lich dii cd hop ly va sau sdc dd'n may cung khdng the ap dung dap khudn cho mpi dd'i lupng. Tranh ve gia dinh dupc xem la "hinh anh the gidi" het siic sinh ddng ciia tre trong thdi ky nhan each tre cdn chua dupc djnh hinh. Vide "xem" tranh dd hidu dupc thd' gidi npi tam ciia tre la cdng vide khdng he dd dang, ddi hdi nha nghien ciiu phai tidn hanh thuc nghidm mdt each cdng phu, tren co sd lua chpn nhung nguydn tdc, each thirc didn giai khoa hpc.
Tai lieu tham khao
1. Le Khanh, Khdm phd tre em qua net ve, NXB Phu nir, 2007.
2. Trdn Thu Huang, Tranh ve gia dinh nhin tir gdc do ciia khoa hgc tdm ly. Tap chf Tam ly hpc, Sd 4/2010, tr 27 34.
3. Burns R. C , Kaufman S.H., Actions, styles and symbols in kinetic family drawings:
An interpretative manual. N. Y., L., 1972, 320 p.
4. Hulse W C . ihe emotionally disturbed child draws his family//Quart. J. Child Behav, 1951, V 3.. P. 152- 174.
5. BepHC P C , Kay(|)Man C. X. KwiemunecKuu pucynoK ccMhu: eeedenue e noinntaiiuc dcincii ucpe3 KUuemuuecKue pucyiiKU. Hep. c anni. M., CMBICJI, 2000.
146e.
6. Benrep A. J\. IIcu.xo.'ioruuecKuc pucynouitbie mecmhi: MjuuocmpupoGannoe pvKoaodcnuw. M.. BJIA/IOC-OPIX'C 2003. 160 c.
62 TAP CHf TAM Ly HpC So 11 (152), 11 - 2011
