Lyding

Nog

’nsentraleaspekvandiesprokie(wateweneens’n

kenmerk

vanalle(?) literatuuris,isdie lyding.Hoeveelarmes,swakkes ensukkelendesontmoet onsnieoponsreisdeursprokieslandnie.Soisdaardiegebreklike

Lode

in dieVrou-Holle-sprokie

“Kromme

Lode”.

As

gevolgvan ’nkindersiekte is

Lode

swak, dikwels in

pyn

en hink hy voortmet ’nvergroeide,gebreklikebeen^-vandaardie

bynaam Kromme

Lode.

En boonop word hy nog

mishandel deur sy sterk, gesondebroer.

Lode word

inmiddels verjaag van die vaderlike erflandgoed en gaan strompelend ’ndonker

woud

^in.

Hy

^lydiegansedag lank,is bedroef en verduurbaiepyn.

Toe

hyindieaandby’nstildal

kom,

gaansit

hy

op ’n klipenhuilsoos’nkind.

En

toegebeurdiewonder:

Vrou

Holleverskyn aan

hom

indiegedaantevan’nstokouboerinnevroutjie.

Hy

help haar

met

haardrag hout engaan

werk

virhaar.Noestvoerhyalleopdragteuitsodat diesweet

hom

aftap.

Ons

lees:

“Maarbijiederezweetdruppel, die hetwerkenhemkoste,zweettehijookstukjebij beetje deziekteuit zijnbloed.Hetkromme been begonzichte strekken enwerd gezonden sterk”(“Kromme Lode”uitSprookjesvan Vrouw Holle:Paetow1986:24).

Die bose broer (wat op geen manier tot besinning wil

kom

nie)

word

vervloekdeur

Vrou

Holle en gaan ten onder.

Lode

weer, wat ’n “lieve zoon” (Paetow1986: 26)virVrouHolle was,

word

na’ngeseëndelandgoed gestuur^-daarwaardiebergelê“blauwindegoudenzonnestralen”(Paetow 1986: 26),

waar

daaromtrentgeenplaeofongediertes isnieen

waar

die koring vanself afgeoes word. Alle

vorme

vanlydingisaandieeindetotaal afwesig.Eindgoed,allesgoed!

5.

Tyd

en ruimte

’n Saak wat nóg Bettelheim

nóg Warner

spesifiek bespreek (alhoewel Bettelheim dit kursories

noem waar

hy handel oor die begin van die sprokie), isdie vaagheiden ongedefínieerdheidvantyden ruimte indie sprokie. Daarisaltydsprake van “’n tydvanlank gelede”en“in ’nver land”of“in’nbos”of“by’n rivier”.Datditsois,dranatuurlikbytotdie

wonderwerkende

moontlikhedewatmetdiesprokieopgetower word. So

word

’nharderealiteit, ’nmeedoënlosehier-en-nouontvlug.

Wat

dievierde

vraag

betref

Wat

^isdieterapeutiese

waarde van

sprokies?

Twee

^navorserswat ek onderoëgehadhetenwatdieterapeutiesewaarde van sprokiessterkbeklemtoon, is diereeds

genoemde Bruno

Bettelheim insy

genoemde werk

enClarissa Pinkola Estés in haar

Women who

run withthewolves(1992).

Bettelheimis naamlikdievolgendetoegedaan:

• Sprokies

maak

diekindse oëoopvirdiewerklikheid: ouers

word oud

enkandoodgaan (gewoonlikaandiebeginvandie sprokie).Tenspyte vandieongelukkigebeginisdieeindealtydgoed. Die

Kwade

kan dus tenbestegekeerword.

•

Hy maak

ookdie opmerkingdatsprokieshulle primêrbesig

hou met

gesinsverhoudinge endiemagspelbinne ’ngesin. Sprokiesleer’nkind

om

sinvolle verhoudingsmet ouers aante gaan,homselfte handhaaf teenoor sy broers en susters en

om

met selfvertroue die wêreld in te gaan. Opvallend datditjuis dikwels die jongste, kleinste en swakste kind in die sprokie is wat bo uitkom soos in “Aspoestertjie”, “Die gesteweldekat’’en“Diegouegans”.

• Ditkandiekind help

om

dievolgendegroeifasessuksesvoltedeurloop:

om

die ouerlike huisteverlaat;

om

’neie familietestig;

om

van’nkindnameisiena vrouteontwikkel;

om

van seun na

man

teontwikkel;

om

van

man

na

wyse

koningteontwikkel.

En, letwel, die groei isaltyd positiefendie afloop iets besonders ^- die beloninggroot.

• Ditleerdiekindookdatklein dingetjiestot groot dingekanlei. Soos D.J.

Opperman

sê: “aanjoudadegrens’newigheid”.

Deur

vriendelikte

wees

vir’ndierkan vandiearmste,jongsteseun ’n

prins

maak

(“Die gestewelde kat”).

Om

^{’n stukkie}

^{brood met}

^’n

vreemdelingtedeel, kan joulotverander (“Diegouegans”).

Wat

ek hier wil

byvoeg

en wat veral in die

Vrou

Holle-sprokies beklemtoon word,isdat fluksheid,harde

werk

en medelyealtydryklik

beloon word

soos in die geval

van “Het

vlijtige Liesje” en

“Gouddochtertje en Pekmeid”:

Omdat

Gouddogtertjie hard

by Vrou

Hollegewerkhet,het’nreënvan

goud

oorhaar gestroom/gevaltoesy op die

dmmpel

by diepoort afskeid

neem

van

Vrou

Hollese ewige lentetuin.

Haar

stiefsuster segedrag

was

net dieteenoorgesteldeen ’n“vat

met

pek” (“Gouddochtertje en

Pekmeid”

uit Sprookjes van

Vrouw

Holle:

Paetow

_{1986: 34)}hetháároorval.

Gouddogtertjiehetin ’n putgespring

om

haar spinklos watdaar ingeval het, tered.

Sy

verloorhaar

bewussyn

enassy

bykom,

lees ons:

“ toenzewakkerwerd,lagzeopeen welige weide.Hiergroeideen bloeidealles alsof hetaltijdlentewas.Hetmeisjehuppeldeover hetgras.Ze

kwam

een koetegen dieloeide:^‘Boe,liefmeisje,melkmijtoch!‘Hetmeisje schorttehaarrokop,aaidede koeenmolkhaar.Toenhuppeldeze verder en

kwam

bijeenappelboomdievolmet appelshing.‘Plukonstoch,plukonstoch,wijzijnallangrijp!’riependeappels.Het meisje pakte deappelboomvastenschuddehemzohard,datde appelsinhetgras rolden.Toenhuppeldeze verder en

kwam

^bijeen bakhuiswaamitde hetegloedhaar altegemoetkwam.Debrodenriepen:‘Haalons emit, haal onseruit,wijzijnallang gaar!’Handigpakte het meisjede broodschieter en haalde de geurigebrodenuitde oven.Toenging ze verder en werdsteeds vrolijker. Ze zageen kleinhuisen een aardige,goed geordendetuin liggen.Voorde deurzateen vriendelijkevrouw een zilverendraadtespinnen.Zijkniktehetmeisjetoeensprak:‘Lieve kind,^jijkomtop

tijd,ikheb geenknecht enook geenmeid!’”(Paetow1986: 33).

Wanneer

sy

Vrou

Hollese huis verlaatnadat syfluks

gewerk

het,leesons:

“Hetmeisjenamdankbaarafscheiden ging over debloemenweidenaardepoort.Het waserdonker,maarzevattemoed,bukte zich en ging dedrempelover.Toenstroomde ereen goudregen overhaar heen, diehaar helegestaltebedekte enalseen mantel omhulde.Zo

kwam

zeindebovenwereldenherkendehethuisvanhaarvaderbijde bron.”(Paetow1986:33).

Haar

stiefsustertree

weer

soop:

“Ze

kwam

dekoetegendie loeide:‘Boe,liefmeisje,melkmijtoch!’Maarhetluie meisjeriep:‘Ikheb geentijd,ikmoet nogver!’en zeliepverder naar hethuisje,dat

zeindevertealzagliggen.Daarstonddeappelboomnaast hetpadenzijntakken ruisten.‘Plukonstoch, pluk onstoch,wijzijnallangrijp!’riepende appels en het

domme

wicht antwoorde: ‘Ik heb geentijd,ik moetnogverl’en liepsnel verdernaarhethuisje”(Paetow1986:34).

En

sogaanditvoorttotsylankvoordie jaar

om

isbesluit

om

huistoete gaan.

En

dieuiteinde

“Hetmeisjestapte pittignaarbinnen (deurdie poort),maartoenzij onderde poort stond,kiepteereen vatmet pek

om

enhetstroomdeover haar heen, kleefdeaanhaar haren en haar gezicht enmaaktehaar klerenvuil "(Paetow 1986:34).

Op deugsame

dadevolgdiebeloning^-opdie slegte^-strafenondergang.

ClarissaPinkola Estésbeklemtoon

weer

diebelangvansprokiesin’nvrou selewe

om

(onderandere):

• haarselfteleerkenentevind;

• tevertrouophaarintuïsie;

• dieseëningevanhaar“pack”tebeleef en haar plektekrysooswatdit duidelik

word

uit“Die lelikeeendjie”;

• haarte leer

om

haarkreatiewe

gawes

uit te leef.

En

ditbring

my

by

my

laastevraag:

Wat

^isdie

verband

tussen sprokiesen legendes?

Dithet vir

my

in

my

studievansprokiestoenemend duidelik

geword

dat daar ’n genetiese

band

bestaan tussen sprokies,

Bybelse

(dikwels apokriewe) verhaleen/oflegendesoorHeiliges. Inlaasgenoemdeisdaar byvoorbeeld altyd sprake van die strydtussen

Goed

en

Kwaad,

Lig en

Donker

en

ook van

lyding.

So ook

is daar

eweneens

sprake

van

metamorfose(s), die mirakel/wonder endie gelukkige einde - synde dit

danindieHiemamaals!

’n

Mens

kan byna selfs rekendat die sprokie die sekulêre, horisontale

“verhaal”isendielegendediehemelse, vertikale “verhaal”.

Ditisdanookniemoeilik

om sommige

sprokiesmet’nChristelikeinhoud

tevulnie.

En

ek

noem

tweevoorbeelde:Eerstens diegevalvan“Rooikappie”.

Almal

ken natuurlik die

Grimm-weergawe.

In die vroeëre mondelingse

weergawes

wat Perrault se skriftelike vertelling van 1697 voorafgaan, verloopdieverhaalanders.Sobyvoorbeeldisdaargevallewaar Rooikappie

gedwing word om

vandievermoorde Grootmoederse bloedtedrinken haarvleesteeet(vgl.Zipes1983:4e. v.).Daarisooksprakevan’nmoontlike

verkragtingvandiemeisiewatin

sommige

gevalle afgeweer word.

Diejagterwatdiegelukkige eindemoontlik

maak

enwatdie

Grootmoeder

enRooikappiered(as’twaredeur’ntipewedergeboorte)

maak

eerslater syverskyningindie

Grimms

se

weergawe

van 1812.

Teen

hierdieagtergrondisditinteressant

om

te

kyk

nadieopeningstoneel endie

gegewe

vandieMiddeleeusemirakelspelMariken van

Nieumegen

wat ongeveer 1490

moes

ontstaanhet.

Het ghebuerdedatdes heer GhijsbrechtMarikenzijndernichtenseynde wildeindie stadtvanNieumeghen

om

daertecoopenetghene datsibehoefden,tothaerseggende aldus: