I I
II2 ONS EIE ·TAAL
Ek blij liewers · in Bloemfontein, omd2~t ek die
1 • ' \ '
·. twee antler plekke nog nfo_ gqed ken nie, . Maa.r
dit lljk. vir mij, as ek 'n . j~ar op hierdie plaas
.
kon blij, dart blij ek .misskien nog die allerliefste
hi
er.
. .·
" Is daar nog perskes oor ? " .
. . ANNIE.
"Ja, ek het nog drie .vir jou bewaar.Daar is hulle."
GERT. "Dankie, Annie!"
LES 41
i.
DIE LAASTE KIES :DIE BE.STE.
NoG 'n paar_ jaar; moet · ek skool gaan, en dan moet ek naar Potehefstroom of naar Glen, om . nog twee jaar in die landb01;i.wskool te gaan leer~
het Pa ge~. E~-as ~ dan. daa~ .klaat is,' jong, · . dan kom ek 1op' die plaas-en -clan' word ek 'n -hoer.
' Dis tog die allerlekkerste;· Julie kan Oost-
. Londen of Blo~mfontein kies, soo.s julle. wil~
maar ek is 'n hoer en ek wil altijd-'n hoer blij.
' E~ hou bfl,ie vaR heeste. en perde. Ek het al ?n . ,paar mooi. beest~ en drie j_ong kalwertjies. Mij perd lOop in die land; en. mij Pa het ·gese, later kau ek 'n stuk grond krlj, om daar te gaan bder. •. Ek 'is haie blij daaroor. Al moes ek ook altijd op die plaas hlij, .dan ki~s ek i'lo~ die plaas.
·Die bioskoop kan j1;1-lle maar in Bloemfon-
\
• J
.-
VAN ~DORP EN VELD
' .
tein hou. As jij da;:tr lank naar kijk, maak · dit.
··net jouw oe seer.
· Die dieretU:in is . mooi om te sien, maar die diere wat daar is, is, almaal mak gemaak en is daarom'so dooi~rig. Hulle lijk nie soos in die
. 'Veld nie ! Jijmoet _die springb.okke in die veld
sien hardl~op. Dis tog 'n mooi gesig !
' I
. N atuurlik het die stede groot skole. j.\faar 1 as jij ,daar klaar geleer het, ka n jij weer plaas toe kom. Nee, ek wil 'n hoer word en e}r het Hewers mij eie perd as die trems van die groot
. dorpe ! En geen
me~s
wat jou kan hinder nie. 'JOUW /bu.re is Ver Vall
jou
af ! .]'ij. WOOn lekker in jouw eie huis, ~P jouw eie grond 'en bo~:i; .m~t .·. j omy eie beeste. , Ek se :" B'oER IS· DIE LEKKERSTE ! "
\
· LES\42.
NUWEJAAR.
DIE eerste dag van die nuwejaar lijk die-- ' pla~s weer heeltemaal vreemd vir Gert: Toe hij sij oe o·opmaak, hoor ]iij buite~ant· 'n gewoel en 'n geraas, soos hij hier/nog
. -
nooit gehoor ' het 1 nie.1 Hij staan op om te gaan kijk deur -die '\;nstertjie ~n dai+r sfon hij ossewaens; _wat aangekom het. D'aar staan ook 'n motorkar.En
daarqij baie mense en ook.
. . \ Oom enlTante. · n ' -...1
I ,
\.
:IJA I ONS EIE. TAAL
i
· I Gouw-gouw trek hij vif horn aan I \ ,
eh' K.oo8
.'
en .Jaap wat in dieself.de kamer slaap ook. Dit lijk vreeind. nou op die plelcl,de wat anders so-
stll is. . 1 : 1
' , . I J '
. -\ En toe hulle kijk1 sien ~rnlle op die vlakte nog
! if I \ . ' I
-... m,eer wa.eps. Almaal kom naar Oom se plaas toe.
',I i J.i>aar sal 'n groat f ~es, wees op die dag: Oom en Tante het die hure uitgenooi 'qm die nuwejaar
\ .
' bij hulle te kom fees vier en amp~r almaal het .
' ) "
• .!
, 1.,
' \ I ,
1
• • die uit:no.diging · aangeneem .. ' V t>Or die hmJ in
l . • \ I
, ) _die skadewee· van die home staan ·'11 groot tent opgeslaan: Daar staan groat tafels in en hanke rondom. Dis die plek .waar' hulle g'aan ee.t en '.
wa~r J:iulle .in die middag naar die sports gaan .
kijk. , J . .
Dis · gtoet en 'praat en 1ag. Daar' is ook \·
partij kinders. wat 'saamgekoni' bet · el}. nie te lank nfo, · 9£ hulle is ii! twee_ klompe . verdeel.'
I, . • • .
Die meisi~kinde~ · het · almaal , ~et Annie 'n. ".
'plekkie uitgpsoek ·onder 'die home.' Hl.1.lle ver-
1tel 1mekaar van die prettige vakai1sie, ·wat hulle I , , gehad het, van hul poppe eh anqer speelgoed.
, .bok /hed4ik huile w~t hdlle in. die' middag' sal
gaan ~p,
1
eel. ' I ' · . 1 , . • : ••,. · . Die jongetjies he~\ hij Koa.s gekom. HUlle keJ hom almaal. En s9 is daar saam ,mi;lt Jaap'
,( l , ~
en Gert 'n klompie van sowat twaali j0ngetjies
, bijµi~kaar• . I ' ·
.,.
,. ' I
• f . ,,
VAk
DORP EN VELD II5.,
.
Die groot mense,sit en gesels in die groot tent.
Daar staan ,.n groot· koffieketel op die tafel, daar
:. i~. ·~rugt;e en melk en koek. Dit lijk; of hulie ,'11
/ " " I I
• lekker ~ag sal de~;ing. , , 1
I ,
'
~ES 43. I
'N GRAP ,
v
AN KRISTINA.TE~WIJL die' meisiekinders ·so bij mekaar sit,
I .
. se An.n,ie: ," 'Ona·moet 'n :raaiseltjie~ uitdink.~'.
"Ja," roe!( almaaJ. '{ Wie ken een,?" . ' Kr~stina v.a:q. der Merwe ,se : " Ek kan gqed
, ra~ ! Ek kan raai. watter getal julle op 'n papiertjie
h~t. ~ie~an<J_
wil dit glo / nie."1
J
toe:/t
N<;>u kijk, ,£ring vir ons p~pier ~n Sjj ·'npotlood, dan sal ek julle wijs." ~
1 Annie. gaan haal dit uit haar kame~. Ktis- ~
tina snij di~ papicr in· klein/stukki~s, wat ewe groot is en skrijwe op. 'e~e papiertjie 'n getal1 Toe skud sij · a:Ini~al deur µiekaar en gee..,. toe vir elke meif'!iekind een . . Toe se sij : ) :" No_u ~al,,· Arull.~ ·een uitkie~ en
ek
sal se watter getal op haar papiert,iie staa.n. As ek verkeerd raai, gee .' \ek vir almaal '-n perske, maar as ek i;eg raai~ moot . julle ahnaal vir Iriij 'n perske gee.'·' -\ . . ;
. Dit is 'goed en. almp.al hou hlil pfl.piertjies . stijf vas ·in hulle oond, 'sodat Kristina niks kan
.I .. ' • ... ...
.\ I. •
(
/
II6 ONS EIE TAAL
sien nie.. Nou roep Annie: "Sara van Nie- kerk ! " Toe se Kristin~'.: " Op Sara haar papiertjie staan
5."
Sara kijk en dis reg. 1 Toe toep· Annie: "Maar ek het 'ook 5.~' Eri toe· roep -al die and.er meisiekinders·: · "Ons het ook5
! Di_s' makiik genoeg ! " \Kristi:q.a lag en se : " :Oit het ek geweet ! Ekh~t nie g€5se, dat·dit moeilik is·nie ! Ek het: iu:lfo .,darem . l~kker almaal ·gefop ! ~Ek;, het · dieselfde getal op al die _papiertjies geskrijwe." . -
• , ·Wel, almaat het gelag, maar dit het niks·
. gehelp nie, elk'een moes,ma~r 'n perske
gee.
I
"
L:ES 44. 'RESIE.SJA. / '·
. • I
NA.die ete begin die resi'es. · Eers is daar partij ,
: k:.erels op jong_perde, w~t_. s~l resies_ja. Daar is .. 'n padlvlak langes die: tent~ I Daar moet hulle
' ' . ( .
·in ja. Oom Piet staan bij die wegspringplek v~n
I '
die baan. Hij saL'n-skoot 'skiet, as hulle moet , begin. ' ~ij die wei;ipaal aan wee~skan_te van die baan, staan twee mans om te kijk, wie eerste
~ 'daar is. ' . ' ·
1 T~·e hull~ klaar is, gaan staan drie kerels met mooi' jong_ perde naas mekaar· gereed' bij ·.die
I -
· wegspringplek-. "Doems," val d;ie skoot ~n
hu~e ja. · Uit die staapspoor vlie die een :rllt?oi
_I
• 4
I'
- I
'.
VAN DORP EN VELD
. wit· perd 11orentoe. 'n Bruine kom kort agfei:
hom aan. . Die del;'de,' 'n swarte, het ge$krik vir , die slf
obt:_
Hij steier met, die voqrpote in die lug, .dan 1draai hij rond en wil nie verde'.t' nie.Eindelik begin hij tog en h~rclloop vreeslik.
Maa~ dis nou te laat. -Die antler twee is v~r voor. ·Die een. ruiter se hoed het · afgewaari.
' .
Dit le in d!e pad. Maar hij het nie o'mgegee nie.
I I •
Hif ja maar. Nou is' hulle vlak voor' die wen:~
• I
/·
. \
paal. Kijk hoe staan die stof. 'n Mens kan. hu,lle !limper me -meer ' goed. onde,1:'s~ei
ilte: .
Daar is hulle die wenpaal 'verbij'. Wit· .. I;tet -I
gewen·! ' - \ I r -.
N ou ).mm. weer and.er boere en elke .. kee:r weer
• I .
dr-ie tot eindelik almaal gerij het., Daarna moet
__.,) , , I ,
r .
I. ..
·'!:
<,.
\ ' ' I
.I I
. '
I ,_ I
II8 I ·oNs EIE '.I'AAL ·~ ...
•I r
' '\die· wenne~s weer teen mekaar' ja ~m te k1jk
wie
~; ' ~a,n
wen. I J?elaas~e" wenner ~rjj
f-C)Udi~ prij~.
, .. D·.
i~
·nie 'w grootpi;ijs , nie~ wa~:t
hhlle j.a ·mos net ;1 ·
. '-vir plesier eri om te s1en wie se perd die.beste ls, --.
>~s al.·' Di~ prijs is
'n
mqoi ma:ndjie m,et blomme, , ./ 1 · · in 1die ·tuin van Oorµ. Pi~t gepluk. / ·~Maar die
• .' · Wiel\11er is tog in sij skik daa;rmee. Hij het mos
'I die' beste perd gehad ! 'liij is ;ba~e grOOtS Op sij
· ·' perd. ' · · ' · · I
I • ! "
LES 4;5., · ' SA~LOO~.' .·
./
/ 1,·
.. . .. i
'Nov lrn~ die_ jonge,ies ~e _he11rt • . · Eµreeri.)uij, ,· · 1 'n sak-maar omdat daar me meer' as ses· sakke
, _, 1 I "was, wat• 1vir , pull~.; gep~ h~ , zii.ei ,mpes 1,,h~e I
. ~/ .i-:nlaar 8es.:8es te 'gelijk't lc;>op:·
:bie
I s91kke· i~' eweI r
.. ~oot, -maa:r. 'die 'jonietjies' me. J~~p se. kop j . steek m~ar 'n1
klein entjie bo die sak uit. Koos, .
. ·I . I• . I .
. ·.··.r.se sak kom net tot -a.an die 'middel van sij lijf. .· . Elke sak is net 'n touw oin die Ujf vasgebind.
· Maar die kommissie; wat
'·i<noet '
·t<><isig hou., oor, die ·Sporti<~,:. " ~is nie. goeid '. g~noeg nie, ':
1 om al:n:lital.dp'een streep te laat staa~ ,nie. ~.' Di~ ·
.,..! .' · ldeinste"'w9rd' daarom rn ent vorentoe' gebrirrg,
etl
'agter hoih ·w~er ee:h, wat 'n bietjie, grot.ir is, . en so' verd~r to~ die grootste '?P; die lijii staan. I~nnie l:iet g'ese: "J:aap, ek sal hard roep· as,jij '
. ' I .
\ -, '
.~ y '
\ '
' \
' ;,.. .• ., . ~ '
'
~·; . /,
-~~-!:!'
~ -~-
~-:;~-"· 4/h_-«d.J.
~~~?'"~(""""~ ~~,..::~~~~~f''.;
/ f . t , ' • . '. ' I I ' ' -I~ ·-1 I... ' ).
all{pt;1r
ewegroot.
-:aune staan naas. mekaa'r. : / Da!tryl~k,
voor (hulle·.Elt~111u
tweea~der
seuns. ·. Jaa~,'Ri~k1om ~n s.ien: dat"~1ij ·'nlang en~ ;oo~·~·
.Maar ·di~ .ent pad, wat huhe moet loop, is lank en .~a~r, is bossies laii.gs .die~ pa~, jij ·inoet' uet ':
sorg, dat'j!j nie vashaaknie, want dan val jij'·'op_··
jo11-w
gesig! Daar'val die skoot ·en wegsprihg '
l .! ' I ' ' I • ' ·~.
\) - { (' .
·,., ' I . ' ,.' , I • .;\' ~
J20
\
ONS EIE TAA.t
.
.hnlle. Vir die nrense lijk dit, of Jaap oor · die pad glij, in p~aas van loop. Elke keer kijk hij om, om t~ sie~, of die {tnder. al aankom. · '
Anni~ ro,ep: "Moenie o1'°kijk nie, Jaap, jij , sal val, as jij omkijk." Opeens hoor Jaap· 'n liarde gelag in. die te~t. Hij kijk we~r om en daar sien ,hij, dat-een geval het en dwars oor die pad le. J uis Itom no mm er twee daar en
.I hij het geen tijd gehad -~m uit te draai me en voor hij wis, waar . hij is, val hij .oor die .eerste e~n. Hulle lag dat dit skater' in., die-
tent. _
. " Daar is mij ·~ans ! " dkk J ~ap. -Koos en
·-.. Gert nioet ~itdraai.
o:tn
we~ op die pad 1te1 kan kbm .. ~aap h_ardloop so gouw. as hij kanl .ai ! '. amper, val hij daar oor die' klippie ! Hij swaai·'met sij arms, Jl!aar gelukkig blij hij :tog staan.
, Nou is hij digtebij die ent. Die twee wat'dMr
staan roep: "Maak gouw, Jiaap, Ko~ is kort
/ I
agter 'joii."
- Hij loop, foop so gouw as hij kan, hij v_al teen die touw aan en dan. op sij g.esig~ dat sij mond sommer vol s~nd is. Maar dis niks nie ! Hij was di~ wenner van: die eerste -ses. Koos was die twee'de.
" Toe moes die antler ses loop, en eindelik is
daar net twee oor, wat nou no~ 'n keer vir die prijs m<?et _hardloop. Jaap is een van aie twee.
I ,
., ' ;(
VAN DORP EN' VELD 1 - - 121
.r
Hij is die kleinste. Weer krij. hij 'n ent vpor, ' maa:r llOJl nie aover as: die ee'rste keer·pie.. · 1· Y
Die skoot, klap en•1.daar gaan hulle. Jaap wil mooi hardloop, rria~r-0 tijc;\ ! hij is nog geen . tien 'tpeee weg nie ·~ . . of/ hij haal): an.n 'n b?ssie .
vas, val en blij le. '
, r Die ander een het toe baie' lan'gsaam geloop
en tog maklik gewen. 1 Tog het Jaap darem \ t:veede prijs geki-ij,.. maar1 nie die eerste' nie .. '. ' ' Hij moes tevrede 'wees ~et 'n_· sakkie albasters. ·
En'hij 5vas'tevrede. Tqe hij-1bij die' tent kom,
se
hij vir Koos en Gert : " Ek kan tog harder·~loop, as julle.twee, ne ? " .
/ ;
-
LES 46.
I
. NAALQ-EN-GARE~RESH3S.
1 . . -
l)AAR · staan die meisiekinders al klaar. Hulle s~l nou moet-loop: )Ses st~an' aa~ die een kant
~
van die baan, en ~ses aan die antler kant. Die ,~t nie hardloop nie, het 'n n_aald en gare in hulle' hai;J.d. Elk~. ineisie wat . ha:rdloop,. moet nou naar haar maat hardloop... Net SOOS sij
. daar kom:, . mo~~ sij die gare in die naald steek
• ~n. dan terug hardloop . . As hulle dan .weer l;>ij die 1\'enpaal kom, moet hulle die naald, afgee.
Die wat die eerste aankom wen die prijs~· 1
. Dit lijk baie makllk, maar as jlj geha:rdloop , ....
I•
j
..
/ 1 I1 122 , , . oN.s.71~. TAA~
·h~t/ lfan ji.j nie .so ID:ak¥k.Aie .. ga~e instee;k ~e;
omdat jouw·vingers· bewe. . . _ \ "' -~ · / Pa:rtij meisiekinders -is al,·seneweeagtig voor , huUe begin~ 1 • Alm!'Lal staa.n nou .n~as .Jmekaar . . ~ Dis wort~erlf.k, hull~ is al~~.aal amper ewe 1groot.
I', ~ • \ ) ~ ' I i' j .
---,
\- · I I '• '/ '
'J?is ni~ nodig;,, om 1ver ;uit mekaa~ te s~aall: ni~~
. · .
~Qg· ~t~an 'n paar 'n bietjie vor_entoe. · , . / · ·": ; _Da;ar ga,an ·huµe. I l\faar somrnige kan 'vii ...
- ,· i jQu hardlo.op. Kijk hoe vlie hulle langes die,· . ·
' · . pad ! Aniiie blij nie ~gter nie ! E~rs is sij
/ I • ~ 1 ' .,;-
,:.. I ·amper
pie'
laas~e ! Stadig kom j sij voren~pe !,_ Bij die 'teht is sij al nommer drie1 ! , Vlak verbij
' (s
sij ai' tweede ·en 'nog moe:t h~lle 'µ helE) entjie• I - ~
/
'·' . I .
...
r .
VAN DO~P ~Jj/· VELD I ,.· ; I •.123
\ I \ ' ·, ., ,! •
'_ loop .. , Daar 1is sij nommer ee~ ..•• sit
)8 "
en~· I·eerste bij /die naald en gare ! Gouw· ·
~~t l sifJ ~., ·,
7.· albei f Ma.ar · dis itje maklik · nie. - Mi:S . . · . ' ., ·
ween
pr.ob.eer sij . ~· . weer mis. Nou h~t daar al drie ·antler, mei~~es g~lrnm, wat. ook al,,beiSi~·, is met .:lie . moeilike werk.. F~n is klaiar.' 1 en · · ·Uf \ .· 'I f '
1 hardloop terug ! . Daar gaan· al die tweede ! . Anaje stamp op di~ grond, van ongedtild !1
Dit
-, sa.l . nie ~elp nie, Annie ! J a~ nou I is': s1i ~ kW,i,r • . ~ Da.ar · gajtn sij ! · Maar ,nou is sij
die
Ik.ste!
' M~t ~~j kan' ~~ bai~Y.i~ig h~rdl?oP.! D~a/
ha.al .SIJ a1 een · m· ! BIJ ·die tent is SIJ alweer ' nommer drie. ,Sij ,loop nog ·harder . . . kom
' ~ , . I ' l ' J
nommer twee. . . . 'Jaap sl)l'eeuw,: ' ·Toe
I l • ! ·,
· ~e ! toe Anµie V} Nou is hulle almaal kort ,'
agt~r mekaar ,en oak nabij b.ij die ent. ·. Kijk.
hoe Jg.op
hulle ...
·die eerste is daar . . . die. " -eed · k · 4 , · 1
'w· '
h 11 ·9 N1'tw e om aa.n . . . ,,. ie is . u e . ee, Annie ! jij het· verloor ! Ktjstina is eer~te ! ~ · ',,. J
· So het hulle aangegaan en toe alles ,verbij is,
' ' l •
bet · Iµi~tina v~n. ,der ~e~e die. eer8te' 'prijs
@'ekri]0 ' I • • I .,. I ' ' ' '
0 • I , I"( ' •
.. :t\laar almaal . is ?:arerii vrqlik,. Dis
fii e
vir . 'di.e prijs nie, maar .vir. die plesier, -Wat 11hulle
I gespeel het. r ' \ I '
/
:....!• I
. . \:.-:
\
! .'\"
, I
/
ONS EIE TAAL
. i
/
LES 47:
I '
j ,: ,.
RESITASIEWEDST. .. 1RIJD.
EIND,ELIK was daar nog 'n ,resitasiewedstrijd,
\'vaar Gert' die eerste prijs gekrij het met die
, . , I
volgende gedig : ·
\' '
\
VADER EN S:m...uN-.
I ' '
9,
maar dis tog al te vreeslik ! Hoor die Soeloes ro:hdom skree ~Sal hul al die Boer~ doodste~k ? Moet hul ,weer hul lewe gee ?
" 1 /
·-
...' I
j Kijlt, h0e_ reent dit assegaaie ! \ ; Dis_ verniet om hul ~e keer ! . . ...
Orals ·st.Qrm die Katfers B~ere !
l·Elke ~:>0mblik ko_m, daar meer 1 : .. \ /
I '
.. ~ (
1,,.
'iD'apper Uijs beveel sij. mense 1
·Deur die Soeloes heen te ja.
Daar 1gaan reeds die Boerehelde ! l\laar die vijand volg hul na.
. ' I
, Ag ! d'aar tref 'n woeste heiden ' Onse dapp're ~ris,tenheld, En deur ~loedverlies genqqdsaak 1
Sink hij op die oo:dogsveld. ·
\
,_
' .
I I
,,
L
.
.
- "'-. v
AN DORF EN VELD"Red jul self! "so roep die b1awe.
. \ · l. .
" Veg soos manue tot die ent ! "
En omring van wrede ~ilde Blij hij le in diep ellend.
Maar te midden van die Boere Veg sij seuntjie Dirk oo:K saa~;
Wat, hoewel slegs veertien jare, Held is s~nder vrees of blaam., In die ergste van gevare, ,
125
I
Toe> die Kaffers hom bedrei', 1 , Dink hij self~ nog aan sij Vader,
Kijk hij om, waar Pa tog blij~
"'Liewe Yaier ! " klink sij stemme. In sij grote heldesiel. ' . ...
Doems ! daar skiet hij reeds 'n Kafier ! L'e bij
Y
ader neergekniel. -/ ,- .
Maar reeds storm die wrede vij~nd
Onse held van edel bloed :· · N og ;n keer beskerm Dirk.
· v
l}der, D~g hier help geen heldemoed., . Assegaaie ski et soos blitse Op die Boerehelde neer ; Eedle seti.n ~n eedle Y ader !
Gr~t was julle krijgmanseer !
\.
I ) '
I ' :
i '
I •'
\ ' ONS IlIE TAAL .
\ / • I "1 __,· -'
Maar nog·groter was die liefde Vir.jul voik en"vir jul fund 1
·. Kristlis had jUI van Sifliefde
I '
'ln _jui ha~e rgepla~t.
' ' '\ ·:.... t.
: 0, -dat ,jull.e f:ledle dade
I . Ons1 laat gaan hi julle spoor!
• I
· :Oat
µa
God ook onse lief de , ·' .., < ·,, >...\
Aan .oils land mag toebelio~ •.
! ..
. ,I
Y . l, ~·
s · .
LQT-. , ' . ' ·:r', D~e
volgende Jag is Gert weerhuist~e, maar
. ". . hij het: 11:og dik.wels a
1arn die heerlike .dae ~P die_'.
. plaas gedink. . ' , . · ',
' ~ ' I. t I
, J~ap en Anr1;ie .~et weer skool toe g_~aan bij dJeself de Meester, inaar
as
die· aardrijkSku:µdeles 'aa{i 'diebeurt
is,bet
; J sij altijd' . •g~sm.:g/ dat
sijI weet wat Meester ha.ar vra. ,,. }
: ' .
• 1 -~ Koos gaan no'g , ali.i.jd n: ' ~ie dorpskool,
~ ~ .maar hij verlang b.aie :ii'aar die tijd, dat hij sij .~
'°
P~ mag gaan ~elp. · ' . : . -,1._ .
;r· ,'_;_/
. I /
•/ '-
\· '
)!
(
..
' : I
' • I~, I '
0111•~uK. rn onoor-»ll;lTTum »111u.P. .w,tLLI,ill oLo~s RN S.uNs, »PK., »J:ccLlls.
