,
NOMOR 3, APRIL 1979
HAMA
D A N
PENYAKIT TUMBUHAN
DEPARTEMEN ILMU H A M A
D A N PENYAKIT TUMBUHAN
F A K U L T A S PERTANI A N
PfIYLLOS!l!Iiq
L W DISEBSE AND WILT DISEASEON
CXIOVETREES
IN
U K W N GA . Bidir Sastraatrnadja, Sugiharso Eastrosuwignyo dan R . B . ~ o e r n ~ a d i * )
Sejak tahun
1977
di Kecazztan Pekalongam, Kabupaten Larnpung Tengah t e l a h timbul penyakit dauxt pada cengkeh ymg cukup mengkhawatfrketn, kzrena dzpat mengakibetkan gugur dam dan tananan=&ti
sebelum w a k t u n y a , Pefiyakit ini psrnzh diternukan juge diSenfSkulu
dan 30g0r.Gi Desa >,tarlebar, Kecamatul Monosobo, Pabupaten Lzmpung Selatan, lebfh ITdrang 80 persen dari 106.000 po- hon cengkeh t e l a h m a t i ~ k i b z t penyakit layu.
Easil pemerilcsaan di lzpang dan di laboratorium me- nunjukkan, b A w a Phyllos-gc_tg, sp. selalu berasos iasi de- ngan bercak-bercak pada dsun ccngkeh di Pekalongan, se-
clengkan bak t e r i
~s
e u d ~ r n o - n ~ ~ ~ B,o,o~~anLcearum di t emukar, pada akar tanaman sakit di f ~ t a r l e b a r . Fenyakit layu yeng sama ditemukan pula d i Sumaterz- D z r c t dan d i Bogor.Abstract
Since
lm aserious
leafdisease
mushg d e f o l i a t i o nand
pen- ature death of clove h e s commonly occuredin
Pelmlongan d i s t r i c t , Central U p u n g . The disease waaa l s o f o m d
in
Bengkulu an6 Bogor.k
a d d i t i o n , about 80 percent of 1%,000 clove treea wemre-
oently E l l e d by a w i l t diseasein
Atarlebar, subdietrict Wmmobo,South
Iampung.H e l d and labomtory ePam.rnntiom showed
that
Phvllontich
s p .was alwaya aanociated with
the
leaflesions
in Pehlongan, while beudamonaa solanace- was always i s o l a t e dfiom
r o o t e
of
diseased plantsin
Atarlehr. !b w i l t disease waaa l s o mported
to
occur in ltost Sumatera and Bogor,Akhir-akhir ini di daerah Lanpung, khususnya di Ke- camatan Pekalongan, Kabupaten L ~ m p u n g Tengah, berkecarnuk suatu penyaki t d a m yang belum dike tahui penyebabnya oleh
pejabat setenpat. P e n y K - i t terse:sut d i k e t a 9 r u i s z j z k ;nu- aim kemarau ta.hun
1977
ycz:g l z f u d m terus meluas pads ausin-musia b e r i l r u t n y a . 2 z l a . 5 ~ dari pada p e n y a k i t t e r s e - b u t $5 atas, j u g a t e r j a ? i S - . e ~ a t i m m ~ s s a l pads cengkehr d r y a t di Dasa b t a r l e b ~ ~ r , Z e c p - x z t a ~ Wonosobo
,
I I e b ~ p e t e nL z z i r s ~ g S e l ~ t a n . Zarel-ia ?c=yL:i t ini cf--.pat s angat merus a!; t a e z z n , bahkan nernati~:~::, s e d 9 - g care penanggulangannye masi!: 3elum diketahui, nel-:a Dines F'zrke5unzn Dati
I
L E ~ -
pmg telah nezinta G c p z ~ t e x e ~ I1::= =f5zs A m Fanyzkit Tm- b z 8 a 1 , Falcultas F e r t m i a z , Trzs titut Pertaxian 3 o g c r =tuk
rnenbmtu mzngatnsi r n a ~ e l ~ k tersebut. Cleh D e p s r t e n ~ n 1 1 ~ ~
9 2 . i ~ ~ ?.zn Pcnyakif: %"urnb-LT- t e l z 3 dikiri;,! t i g z o r v l g Staf yang t e r d i r i dari dua o r s z g 3tzf bidang panyakit -Lurnbuhm
6a-l s e a r a n g Stef b i d m g
T:z!xz
t u ~ : b C ~ a n , p d a &%ir bulan D e s e i x S e r1973
y-g l a l u ,D i dzlsn rnelahkzn per_g.z:.ctan di lapang, Teae did2-m- pingi oleh S t a f Zinas Fer;zebunan F r o ~ i ~ s i d m Kepscla Ca- b ~ z g aerte Staf Lembaga 3szeTiti=ri Tmzxzn Industri L z z - P-mg +
U n t u k p e n y d c i t dzm, ~ e n s % a t m dilakukzn pada p e r -
~ ~ ~ E L T E I I cengkeh rakyat di & a e r S ~ Pekalongan, suatu ternpet ymg terletak pzda ketinggf 2-i Tsaw*. 100 rn dpl, bail:
sada tanman gesenaian nzuFJn tanzqzan nuda, yang s u c ! ~ ! ber- - p ~ o d u k s i B a n yang t e l e x tuc. 3% antsra t a n a m a n ymg Si-
~ ~ ltersebut, ~ t i e d a ~ u l z y z n g t s l & pernah nengalani p e r -
lalcukzn penyenpro tan d e ~ g ? ~ b g i s i d n .
3ntuk penyaki t mati ssssel
,
pengarnatan d i l a ! c . ~ l e n di Desa Ltarlebsr, s l ~ e t u B e o z yar,g Cerletak d i ztas bukit pzda k e t i n g g i m l e b i h ke~,?r,g153
n
epl.
Sebelun terjadi kematian m a . s s e l , junlzF t z n a c m c!i desa tersebut l e b i h d z r i106.000
b a t m g .S e l e i n pengarzatzn
lax,zsms
l i l a p a z g , juga peneriksz- an neterial sakit dilelr-IT~ZZZ ;3x.1.1~ di lzbcratorium.Penyskit ini ternyztn t c l r 2 r-~enyzbai- l u a s di d a e r a ! Fekalongan d m d i k e t b u i oejal= gueir;; kamerau 1977. Fenyz-
GeJalz Penyakit
-- .----
Pexyz:r.it daun ini menyerang baik tananan yang m n s i h d i pesenaian maupun tanam- y m g telah berproduksi dan ber- umr i a n j u t . GejaLa dari ?enyakit ini adalah sebagai ber- Scut:
G e j a l a pelmulaan y e a g d z p ~ t d i l i h a t ?adz daun adal&
bercal-r-bercalc yang menyerugei tetesan minyak yzng ternbus c d ~ z y a . S~rcak-bercak h i , S i l z l~eadawl nenmgkiilkan, ma-
l z m a m a k i n bertambah beszr, cenbung pass perrnukaar, da- b z g i z n ztas dart celcuxlg pad2 begian bawgmya. 3 a g i a n
' j m g s z k i t al&imya mengaizci nelrrosa. ::alru berzzlc nelr- rose t e r s e h u t diamati dengm t e l i t i , ?aka pads p e r m u k z a n - nyr akan d l p a t dikenukan S i n t i k - - ~ f a t i k l r e c i l berwsrna hi-
t23, ]rang aerupakan g i k n i c l i z cendzwan, F i k n i d i a - p i k z i s i a
ini sering ditemukan ber jajer sep=.jang iSu t u l a n y d a ~ n . 3 i l z aerzngan agak beret, r.:.z!;a c k t u ? rnengeriticg, Xarena
parturnbltk,~.~ yang tidak, s e i ! l z k ~ z g a - ? t n r a bagian
yxts
t e l a h x a t i d m y w g nesih hidup. Oepfztzs l s i u gejalanya terli- h2t mertyerupai penyaki t cacar.
D e w y m - g terserang SeraL alcsn rontok. Patogen tidz.:'.: o: je r?e.apera;lg darm-daun nudn, t e t a p i jug2 d z ~ a - d a w yang tzl~:: t u a , A g a h y a se:?angm dimulei d a r i da-un muda d m keeudian'patogen dapat mengin- feksi d a m tue, penyerang?= 3izee diewali d a r i t a j u k bagi- a n bawzh. Berontokan d2m2 d i i k ~ t i pula oleh I c e m a t i a n pu-cu!r (die ---.-.- b a c k ) . B i 1 2 k e a d s m de:-r-.il:ian berlangsun~ teerus tmpa pencegahzn, s e l u d L d z ~ n a22n dapzt rontok. Fucuk- pucuk yang mungkin t u z b ~ l ? sesudzlh daun rontok, juga akan nenga1a::i keadam yang aar,:..e. Bila ha1 ini berlmgsung berulcng k ~ l i
,
tanaman a h a t u i i : h h nerana d m akhirnyz da- pat nzti, Gejala senacarn in5 juga ditemukan pada t-man c e n g k e h di Dengkulu d m B o g o r , tetepi perkembanganmyati-
dnk s e > a r e - y ? ? ~ d i Larnp:mg.
14enumt ke terangan 2ara ~ e t u g a s dan p e t a r _ i s e ternpat, s e r a $ - dapat t e r j a d i bai:z pede nusim kemarau ateupun nu- sim hujan dengvl intensitas y a g tidak jauc"l berbedz.
Dari p e n g a ~ s t a n t e r l i 2 a t edmya beberapa jenis p o h o n cengkeh y a n g agz4 tahan terhadap sernngzm penyakit i n i , Selaupun tn-~arnan di s e k i t ~ r i ~ y z diserang berst
,
tetapi po-Lon-pohon t ers ebut belur;! =enm f u!C<an ge j a l a yang rleyakin- ?can. T e t a p i kultivar pohon-pohon tersebut tidak diketahui.
Y m g dapat diterangkan d i siai i<?l& b a h w e kultivzr t e r s e - b u t mempunyai dam yang ag& lebzlr dfbandingkzn dengan kul- tivar y m g I ~ i n dan w z r n a y e hijeu tua rnengIcilet,
X t a s bimbingan D i n a a Ferkebur,an, a e o r z n g potcni telah me1z:mkan usaha penanggulagm y n y ~ k i t ini dengar, pemupuk-
dan pen)srr,;rotan fungtside Diti:ane
H-45
dengan selang waktu satu singgu. H a s i l ~ y a daprt dikatzken nemunskzn, karena walzupun bercak-bercak pcea dam t u z tidak 5 i l a n g ,Denilrian juga
LPTI
sedang melakukan percobaan penzng- gulangzn dengan berbagai p e r l ~ k u a n pemupukan dzn penggunn-a pestisicla, termasuk penggmaan a t i b i o t i k t e r b a d a p ke- m u n g I s i n m adznya n i k o p l e s s z s ebagz5 penyebab penyaki t ter-
sebut, ~ k - tetapi selang wa!ctu per._t3erieen pestlsida adsl.lah
eatu hula. Hnsilnya b e r m n ~ r ~ d : , . karena d.-m-dsun mude xasih n e r ~ u n jukkan ge jalr sermg:a.
3zri hasil perneriksz~:. di l e p ~ a g y - x g d i k u a t k a n de- ng?a p e ~ e r l k s a a n di l a b o r ~ t o r i ~ ~ , dapst d i k e t & u i b & w e penyefseb p2nyaki t f n i z.rI:I:'t
z ~ ? ; ~ ~ I ~ 1 ~ o ~ s
tic tq s p.
,
s u n t u j znur yang nempunyai tanda-t=dr. s e b a g ~ . i berikut t Rilmidianyz mernpunyai ostiola dan ber3ontuk s e p e r t i lens2 ~ t a u b u l e t m I r e c i l . P i ! a i d i a y m g b e l v . ~ ? m n e ~ g e f v a r i c ~ ~ s p o r a sezing di-sebut sebagai s k f c r o t i a , l i ! = n i C i a ifii ski di d a l s n j z - r i n g = tmanan dan S i l a snS& azsrk, c m c u l d i ?,tas parxu- ?ram Gengan menyobek e p i d z r ? i s , &a terlihst s e b a g z i b i n -
tik-bintik kecil ye-g berr.r~-rne bitnn. K o n i d f o f o r a n y a pzn- dek akzu tidak eda, sedmg uk.ur?cn Lronidizllya sendiri zdz- LL?II kecil herlzisar. antare
5+
hfngga8 , p ,
bersel s z t u , t ~ 4 berwzrna d m berbentuk bxl-t telur stau n e m a j m g . T e l a hCikenal
80C
s g e s i e s,P&s1&3,s3,i~t2~
y m g rnerupaba~ pa t o g e n berbagai jenis t m a m a n , t o t z 2 i yang inenyeramg cengkeh ini belun diketahui spesiesnyz.Padz daun sakit y a n g S i s i c p m beberap? k n r i delem c - -
W m p e t r i lembzb
,
dapa t c ? i t e z u % r ~ - juga p i i m i d i a Phonops isSp. dengan p i l m i d i o s p o r ~ y-g b e r s ~ l sztu dan stylosporz-
P-ya .
Di
P s k a l ~ n g ~ l t e l a h d i t e m x k = beberspa s p e s i s s s zrnng- g& dan tungau di t i g a ke5- y m g &i!cunjungi.Serangga-serangga y23g di tern!-a adalz4-i !
)
ZE
t t i g o n i -ella sp., yzng tergolong fzr,:. Cieadellidae, ordo ; : o t l l . o ~ t z r a .
.--
Serangga hama ini selalu berede delsn keadazn d i z n padz ibu tulang daun yang masih zuez s a : : ~ l i . 2 ) Leptocoryxa acuta ( w a l c i i g szngit), y-g tergolong fan. C o r e i d e a , ordo
---"
E e n i p t e r z . Populasinya tic& tinggi d m hanya terdapat pada beberapz pohon dzlz: aatu kebun. 3 ) Tiga s p e s i e s tu- zgau; s a t 3 s p e s i e s yang <o;;inen 3 i 6 u p pad;: tw~zs:_n ycng melapu!! karena cendawan zteu b d ~ t e r i , dua spesies 1ainnya
2
.
@-n~~a,k~+i~, La yu d i ,,k,t,ta~r-IIeCbbaarr t, , .KKe =- c-
-. a t an W o n o-
s o--
b oT a a n a n cengkeh d i 6 e s a i n i n v l a i diintroduksikam pada tahun 1971. ::arena cengkeh ter;ly?.ta dapat tumbuh d e n g a ~ b z i k d i dess.ini, maka tzxerw- terseSut cepet nznycbar de- ng-?a luzts, sehingga dalar:. y r a l - t u yr-39 t i d i ~ k terlalu l a m a f e -
1&i ~ e n c a g z i s e junlah 106.000 pohon lebih. D e n i k i m b e s a r g a i r 3 . l ~ nasysrekat menap.:: c e - ~ g ~ z e : ? , s e h i n g g ~ 01 e h d e s a di-
zd2l:za g e r a k s ~ p e n m z m m cengkob s e g ~ ~ j a n g t e p i j a l m - j z 1 ~ n S e s z . 3engm p e n n n a m a ~ cenllg?r_e:i di t e p i j = r l a ini, dik12rzp-
- P --a -, hp-silnya dzpat mengisi Ic?.s c!zsr-. Tztapi s e t e l z h tmez--
a? '3zrbunga s s t u kali, 3?+>y~-!7 y z n g Icsmadian m ~ t i d s n kor?.a-
t i ~ 2 2 i n i cen;z.iar dengar_ cs>at. F n d ~ w ~ k t u dile!:uk.m pe-
cinjeuan oleh T e a m , d - a r l s o j ~ ~ ~ ~ l i i z 106.000 tznzazn cengkek, yag tertinggal hanya seI-it?-r SO persen. T g z r a n di t e ~ i j.zI23, sud-ch tidak t e r l i I . ~ t aisz-sisanya,
B i b i t t ~ ~ a m a n cenglcel~ y m g d ? - . ~ . s a h ~ l c a n s e j a ! ~ t&un 1971, diyeroleh d a r i p e r t m i - (tidd: jelas p e r t m i a n yang rnana)
ysng berumur Lebih k u r m g i t a h r c ~ d ~ n di d a l z n kerznjang.
S i Y 4 t - 5 i b i t tersebut dari ;exis Zenzibar d z ~ d i t z n e n deng- jerek t a n a m 8 x 8 a,
Fertunbuhan tanam- y z n g terlihat pada waktu peremaja-
=,
! r e l i h e t a n cu!c;up bail:, welzupun zenurut ke tere-ngm b 2 l ~ t l pernaPl dipupuk saez sekzli. T m d l untuk p e r t a n s m a i n i ,de:z-ulunya adalah hutan sok=der 6?-3 P-de 2uL.z belcas-bo!cas pcrtenman k o p i atzu jenglzol.
Keedam fisik t a n ~ ~ x y a , c u l x p b a i k , L 3 p i s a n cedas cu- k ~ p d o l m ( l e b i h dsri 12 c). :izlzupun suinber ~ i r agelc da-
far.?, tetapi waktu 1cemzrz.a pXjmg pad? t&tm 1575 dan
1977,
daerah in$ belum pernzh n c r ~ g a l a ~ i !:ekeringan ateu kelcurang- ana i r ,
Gejala y a g terlibat c l i lapzng2n ada dua macam, y z f a i
gejele die-back yang mirip deng= gejala ~ n a t i bu2ang dzn
g c j n l a l a p ,
Fada ge j z l a l a p clz-*= s e r i n g k z l i tidak segera gugur, nel~inkan s e t e l a h k e h i l a E g x i tnrgor, kenudian berwarma co-
k l a t dan untuk aementara rr2'_rt= rzeih tetap tergantung pzda ter,:patnye, welaupun a k h t ~ ~ p z ~!c*n gugur juga.
Pada contoh tanam-- y m g menunjukken g e j a l a s a k i t ,
y a g dibuka perakarannya
(adz
3
gohon), terlihat bahwa p e r - s k e r m y e sud-5 jarang, 6xler.7 arti b&va zkzr-zkar h a l u s (aker ?enghisap) suds I x r z g s e k a l i dan bebcrzpa akar cn-bmg m e n u jukkul w a r n e !ze>i tax-hiternan. :lal:tu akar cabang dipotong secara melintang, s24a setel& l e b i h kurang
5
ne-(zy~.te)
b i d m g irisan, suztu t ~ a - 5 ~ !&as d ? . r i serLqgan bek- teri Fs~-u,d,o~p~~-s _ ~ _ l a n a c ~ c ~ e - ~ = . Tzndn-tzn3a tcrszbut d i d e - - > c t k ? + ~ p s d s k e t i g s ponon cc-ng!:eI? -/ring d i p e r i l r s a , bzik y r n g mzn-mjak!ian ge j a l a d i e - b ~ c k-
--. neuF7-; y m g enl la julckan g e jzla i c y ~ , Salain i t u akar t m g g x g jug2 tic!~!: tcrdlzpat. ihnu- r u t !:s-t;erzagan, he1 ini (.'.is ebzb::r,r, l ~ z r z r c e akar t u a g g z ~ g s e- ncz J:- d i p o t o c g waktu t.zxaZ~zri $ - i ~ i n d r h k a ke l c ~ m q a n ..
I,Lengizgz-
t ursim dt e t e s,
--%I:- pcnyr2:i t ped; c c x g l c e 5d i firerak P e l c z l o n g a n , L s . : ~ a g Tengz'1 b e r b e c ? ~ d s s i y,mg tzr- dap2.t pada cengkeh di k t z - r i e b - r , I ' e c z m a t m "ronosobo, Lex-
g.=g Selatsm.
3i Pekalangan jemur
..-.
Fhyllosticta-,--.
-.-*.,-- s p , selslu C i d e p ~ t k ~ berzsosiasi dengan berc~k-bercak peda dzun. T e l a - fike-r,,800 s p e s i e s Phyllosticta y a l g b e ~ a s o s i ~ s i dzngan ~ e f i y Z k i t
Sercel: daun gada berbagr+l jenis t a n s m a . Spesics yzng ter-
dapct pada ccnglseh belurr: d i d e t e ~ z i s ~ a s i . N a m u n der:il:ian, P ~ z y l l o s t i c t a , dikenal sebacai patogen pad= berbagai j e n i s
t w - a m a n . Felepesan spora hWya t a r j 3 d . i pedz w a k t ~ b?.nynk 3~ jm konidianya ber'k:eczr?.bz secara cepat pad,? t e m p ~ r c 3 . -
0 0
tur ar,tara 25 -30 C dan 125ih lczbet pada tcnperatur entzrz 1 5 ~ - 2 0 ~ ~ + ) . S e l a i n itu jeriag=-jaringan nudn l e h i h peka , dari pad? jzringan-jarins= tea,
S i b i t d i pesemnian prig t e r s e r m g depat j a d i sunbcr infeksi bils dipindahlrazl Ire l a p ~ t g . S e k ~ f i penyakit itu sud* terdzpnt pada t a n z : ~ a ~ cenglteh di l a p z n g
,
xe!ca alrent e t a p m e r n i ~ t a perhatien f kus~:s -mr,tuk w a l c t u szlan jutcya, kzrenc p e r c i k m air h u j m Siketahui s e b c g a i penyebar utz-? ~ a t o g e n . F s k t o r - f s k t o r Izi,v+ya s e p e r t i -gin d - a serangga, w ~ l z u p u n Seluc diketahui seczre p a o t i p e r 2 n m n y a d c l n x ~ o - nyebarzn patogen Phyllostictn t e t e p i kiraaya perlu jug- 6 i -
p e r 5 i tungkan
,
S e p e r t i d i k e m ~ k a k ~ di -*as, p c n y e m p r o t m d e n g x fungi- sida D i t h m e
14-45
s e n i n g p szl:alj_ t u 1 & dapat mzxberlkmperlindungan peda d a m rx7de
yme
beluv t e r s c r m g , Akzn te- tapi bercak-bercak nekrotll: y r i = ~ sudah ada pad^ pohon yang szkit tak de,pat d i h i l m g l c c n d e x g ~ z panyemprotan.Perihal serangga-serraggz y w g d i t e ~ u k a a , d ~ p a t dike- m u I c z k a n b a h w a Tetti~on-$-eal-l~ s e x p ~ i saat i n i t i d a k pernah dikabnrkzn neruszk seczra b z r a r t i , d m bersifet p o l i f a g . BercsS-bercal: peda czngf:e:. b . ~ k = ;r.erupakaa g e jals Icerusakm m e ! c u l i s a k i b a t serangge ymg menusuk dan menghisap,
---
.**.*--
--
Bsrdasarkan identif l2:asi s ercztara, tungau- tuggnu yx?g diter.ukzn bukm pen;'cLa?- utana kerusa'r:zn, Del:-i!cizn
j u g n ~ralan:; a z m c i t hanya
?.?.>st
hic?ip pads. bulir-5:lirFUZZ
t=sran G-rrrzi,nn3a. Ser=gg?- t e r s 3 3 u t r?er.lperf;un~!:z? t::.la~zr,
b ~ : L n n i n a g n y a untuk i s t i r d r L t . G s d i w z l ~ n g s m ~ i t i:irmya t-3-i, , L - , dapat d i a n g g a p s e b 2 - g s i 3enyebab kerusakzn pada dzun
cengkzh. Fendapat i n i d i g e r : : u e t oleh perbandingan antara
4erl;cl a k a dengan populas i serzngga sertz tungau yang 6zpz.t c l i t s : ~ u k . s a yvlg ternyata k<dsT: s a i x 3 a g .
y-?alsuplt-, !:erusekrarr f":::. taz:::zn cenel:clx d.i Fe::-,aiong~v.
k i r v l y a brrkzm c ? i s e b a b l r a ~ : c l z l i o e r m g g a yzng d i t e m u k z ~ , te-
-t;ayi lvka-lakz yang ditii::>-:l::~x oleh seraEgga d e p z t z e x p e l - - mud& t e r j e d - i n y n infelcsi oiel:. ~3~?Jl~-o~-ii,cL,a_. Selaix C z . r i ~ e 3 z i t u szrancga-seranggc tsrseSut dspat s a j z berfungsi seSagei p e n y e b e r i n o I ~ u l u r ~
e k r i
2.zun 7-f~ s e t 2 :rc <nun l3in---
r,ya ntnu deri po5on yzcc g.o.t;t
.
l:e ?ohon lerinnya, .-1 2-rse--
b.zt dap=.t: t e r j a d i Icarenz 1-r13::~1ua depat ;,i~lel:at prdz 5 2 g i m b e d m s @range= dan terb-rz- s e:.tn t e r p i n d & k a n w ~ k t t r s ZFzng-
g2 i t u berpindall-pind& t e a p a t .
Di F e k a l ong= b z ~ y & 1 1 ;;s tzxi ynag nenr~sahzkan b i S i t
cengkeh, yang t e r ~ y a t a szleic :;?.igwd:an di 8 zerzki a endiri
--
jugs t'.ijuzi rreluar d2erd-i. _ : ~ s Z 1 p e m e r i k s a a dari b i b i t yang s u r l a h siaw untuk Ziz:~~gkf;t r?.e-.mjukkan, ba5wa h e b z r z p a
d i a t z r ~ n y s ternyate telsi: t ~ r s e r ~ ~ g oleh
,Fh~&c,s,t,icta.
JzCi dengan m e m b a w c bibit tarszjnt I:= l u e r daerah, akzn ter- b c w z jugz inckillumnya
.
S a l ~ i z di Fekalongan penya!_ci tFhyJ-losticJa
eelah dite:?-c:,:,?.z ,j::qa d i 30g0r dzn Bengkulu,s e+-g d a r i daerah-dsere-:.?. ~~z+tanz::an cengkeh I z i n n y a 5 e l ~ z ads l a ~ o r a n tentzng IreSa.c".iran penydkit tersebut.
Penget&%uan kita, bnl? ccngenzi Gistribusi geogrnfis patoge2 tersebut di Indonesiz, m s u g m mengenai t a n a m - s -
h a n g l a i m y e y m g dapat t e r s e r ? n g , Ir&usus o l e h , p , p h ~ l I o s tictq
y m g rnenyerzng cengkeh s e a i i ; t z r b a t a s .
D a r i hesil penganetc= 3r.il: Si Izpmg yauFm di leborz- torium
,
Team berkesin;?ul?~-, k & w a penyakitl z p
i n i d i s ebab-kan o l e b ba!rteri patogen -F-~vey9<o~;~O~-a~ o l z n _ a c e e r u z s e p r t i yang t e l a h d i l a p o r k a n dF Sirnetera 3ara-atu Sang!<ar, %ota E n a ~ dzm D a n a u !!anin jau)
,
S - r x Z i a O g O f .Terjadinya infeksi 2ztogen di d a c r a ini diperaudah kerena:
a. akzr tunggang b i b i t dipotong sewaktu s k a d i t a n m
d i lag-g. D e n g a decikism l u l r a yang t o r j z d i y e n - beri peluang lebih besar begi patogen untuk m z n g a - dakan , inf e k s i ,
S . tiadanyz penupukes E::= s z l g c t n e n g h ~ ~ b e t r e g e n e r ~ s i
S a r i k a s i l per~ga?atz.z t e r s e 5 ~ t 6i ates d a p n t disixpuz-
kzn, Szihwa penyakit d a r n ~ n d e t - , n z s ~ ~ cangkeh di Y e c z x s t z n rokalonga= disebabksn o l e 3 cendekr?21 ,P~g~l,l-tosSt>ct, sp, s e y 2 7 -
ti y z n g terdapat d i 3 e n s l r z l ~ d m Elogor, sedang!rnn p e n y ? ? < i t x e t i aessal di D e s e k t a r l c 3 a r 5lsaSabkzn o l e h bakteri Fseu- $-ononas solanacearum,