Staff Site Universitas Negeri Yogyakarta

(1)

Morphologie

du Français

Oleh :

(2)

Rohali, M.Hum FBS UNY ::www.rohali.org::

2

PEMBENTUKAN

KATA

(3)

Kata Asli dan Kata Serapan



Kata asli :

adalah kata-kata atau leksikon bahasa Perancis yang

berasal dari bahasa Perancis kuno seperti bahasa yang

berasal dari bahasa Latin, bahasa Francique, dan

bahasa Gaulois.



Kata Serapan:

Kata-kata bahasa Perancis yang berasal dari bahasa-

bahasa modern seperti bahasa indo-eropa dan bahasa-

bahasa di Asia seperti bahasa Inggris, Jerman, dan

(4)

Rohali, M.Hum FBS UNY

::www.rohali.info:: 4

Contoh kata

Serapan

dari Bhs. Latin

No Bhs. Latin Kata B. Prancis

1 Abante Avant

2 *abantiare Avancer

3 *abbatere Abattre

4 abbreviare Abréger

5 abortare Avorter

6 *accaptare Acheter

7 Accordare accorder

8 Acucula Aiguilé

9 *adbibevare abreuver 10 adjacentia Aisance

11 adjutare Aider

12 *ad retro Arrière

13 adripare Arriver

14 *adsatis Assez

(5)

Contoh kata serapan dari

berbagai bahasa

No Bahasa Asal

Germanique Inggris Jerman Italia Spanyol Arab

1 bannìere Budget bière allégro adjudant alambic

2 brandir Chèque bivouac antichambre bandoulìere alcali

3 eperon Meeting blinde appartement camarade alcool

4 garde Boxe cible arcade castagnette algèbre

5 guerre Football coche balcon cédile azimut

6 guetter buldozer halte bastion duègne nadir

7 gagner macadam képi bataillon cacao zénit

8 cresson pull-over sabre caporal bambou amiral

9 gerbe short vampire escadre taubib

(6)

Rohali, M.Hum FBS UNY ::www.rohali.info::

6

Kata Jadian

(

Mots construits

),



yaitu hasil pembentukan kata dasar baik itu

kata asli maupun kata serapan dengan

mengikuti kaidah-kaidah morfologis bahasa

Perancis tertentu berupa :

komposisi (

composition

) seperti kata

poisson-chat, misogyne, omnivoitur

,

derivasi (

dérivation

) seperti pada kata

impoli,

(7)

Kata Tunggal dan Kata Jadian

• Analisis Sinkronis: Menelaah hubungan-hubungan sutruktural antar kata-kata (leksikon) sebagai suatu kesatuan sistem bahasa.

• pembedaan kata jadian (mots construits) dan kata tunggal (mots simples) : tidak didasarkan pada asal-usul kata itu (asli atau serapan) tetapi didasarkan pada struktur internal yang berkaitan dengan satu atau beberapa kata pada bahasa itu.

• Kata tunggal (mots simples) adalah kata yang belum mendapat tambahan kata atau satuan lingual lain (ne pas décomposable).

(8)

8

Kata jadian dan kata

tunggal

boisson, buvable, buvard, buvette, buveur, imbu, imbuvable, pourboire

Semua kata pada urutan kata tersebut dibentuk dari kata tunggal

boire yang mendapat tambahan satuan lingual lain dengan cara

composition maupun dérivation.

a. pourboire < pour (préposition) + boire (Composition) •b. boisson < (je) bois + -son (dérivation suffixale).

•c. buvard < buv- + -ard (dérivation suffixale). •d. buvette < buv- + -ette (dérivation suffixale). •e. buveur <buv- + -eur (dérivation suffixale).

•f. imbu < im- (in₂-) « dans l’état (exprimé par la base) » + bu

(dérivation préfixale)

(9)

Elemen Pembentuk Kata

Merupakan satuan minimal yang mengandung makna atau disebut juga dengan morfem (morphèmes) atau (monèmes).

Identifikasi satuan lingual tersebut dapat dilakukan dengan cara substitusi (substitution) atau analisis paradigmatik (commutation paradigmatique).

embarquemen:

a. embarquement / débarquement, memungkin substitusi em- dan

dé-b. embarquement / emprisonnement , memungkinkan prefiks em

berkolokasi dengan elemen barque dan prison.

c. embarquement /embarcation, memungkinkan elemen

embarque berkolokasi dengan elemen -ement dan -cation.

Somnambule:

a. somnambule / noctambule, memungkinkan substitusi

somn-dan noct.

b. somnambule / somnifère. Yang memungkinkan element somn-

(10)

Rohali, M.Hum FBS UNY ::www.rohali.info:: 10

Catatan:

Kata-kata yang jadian yang mengalami perubahan dengan penambahan elemen tertentu berada dalam satu keluarga kata (les familles des mots), yang satuan-satuannya memiliki hubungan makna resiprokal.

Contoh:

a. acc-célér-er, célér-ité, dé- célér-ation memiliki elemen yang sama yaitu (-)célér yang bermakna

‘rapid atau rapidité’.

(11)

Tipologi Prosede

Pembentukan Kata

Formation des mots

Dérivation Composition

Affixale Non-affixale Populaire Savante

Préfixation Suffixation

(12)

Rohali, M.Hum FBS UNY Rohali, M.Hum FBS UNY

::www.rohali.info::

::www.rohali.info:: 1212

Tipe-Tipe Derivasi

Derivation

Inverse

Parasynthétique

Impropre

galoper : melesapkan

sufiks -er. galoper  galop,

Sinkronis:

(dibalik) galop + -er  galoper.

Dégeler :

-Sufiksasi : gel + -er  geler

-prefiksasi : dé- + geler 

dégeler

atau

-Prefiksasi : dé- + gel  dégel

-Sufiksasi : dégel + -er 

dégeler

sourire (v.)  sourire

(n.)

(13)

Composition

Composition:

Populaire

Savante

Proses pembentukan kata

dengan cara penambahan satu kata dengan kata lain (dua

elemen bebas) yang bersifat juxtaposé

Contoh:

a. porte + feuille  portefeuille

b. chou + fleur  chou-fleur

Gabungan dua kata latin (latins) atau bahasa yunani (greques) yang membentuk satu kata baru dengan makna baru.

Contoh: a. anthrop-ien (cf. saur-ien, autrich-ien) b. log-ique (cf. iron-ique,

volcan-ique) c. anthrop(o)- + -log(ue)

(14)

Rohali, M.Hum FBS UNY ::www.rohali.info:: 14

Les Mots-valises



Merupakan kata jadian (

un mot composé

)

yang mengalami penyingkatan salah satu

elemen pembentuknya.



pro

[duit] et [lo]

giciel



progiciel



culti

[vé]

var

[iété]



cultivar



m

ot

[or (car)] « automobile » + [h]

ot

el



motel

(15)

La Troncation

Adalah penyingkatan kata dengan cara pelesapan satu

atau beberapa silabe, biasanya silabe akhir pada suatu

kata.

Contoh :

•

auto

[mobile]

•

radio

[phonie] et

radio

[graphie],

•

fac

[ulté]

•

catho

[lique],

•

cinéma

[tographe],

•

cine

[ma]

•

bach

[elier]



bachot

(cf.

cheminot, cuistot

)

•

val

[ise]



valdoche

(16)

16

La Siglaison

 _{Siglaison atau singkatan adalah prosede morfologis suatu kata}

dengan cara pengambilan fonem fonem (huruf) awal yang dikomposisikan menjadi suatu bentuk (kata) baru.

Sigles (singkatan)

V. T. T. [vetete] n. m. « vélo tout-terrain » S. D. F. [εsdeεf] n. « sans domicile fixe »

C. A. P. [seape] n. m. inv. « certificat d'aptitude professionnelle »

Acronymes (akronim).

T. I. R. [ti :R]) « transit international routier » CES [sεs] n. m. « contrat emploi solidarité »

D.O.M.-T.O.M. (les) [dmtm] « les départements [d’outre-

(17)

Derivasi Singkatan/Akronim



Bentuk-bentuk singkatan maupun akronim seringkali menjadi

bentuk dasar derivasional seperti pada contoh berikut.



P. D. G. n. « président-directeur général »



pédégère n. f. « femme qui exerce les fonctions de

P. D. G. »



O. N. U. « Organisation des Nations Unies »



onusien, onusienne adj. ou n.



pacs [paks] n. m. « Pacte Civil de Solidarité »



pacser v. itr.,



pacsé p. p. adj. ou n. [« les mariés, les « pacsés » et

(18)

18 Rohali, M.Hum FBS UNY

::www.rohali.info::

LATIHAN DAN TUGAS

A. Jelaskanlah bentuk troncation berikut.

1. Kilo

1. Kilo 7. exclu7. exclu

2. la pub

2. la pub 8. l’auto 8. l’auto

3. la clim

3. la clim 9. ciné 9. ciné 4. l’airco

4. l’airco 10. vélo 10. vélo 5. perso

5. perso 11. photo 11. photo 6. l’actu

6. l’actu 12. radio 12. radio

B. Jelaskanlah bentuk Singkatan/Akronim berikut.

1. l’A.A.A.A.A.A.

1. l’A.A.A.A.A.A. 7. FIAT 7. FIAT 2. UNESCO,

2. UNESCO, 8. R.T.B.F.8. R.T.B.F. 3. OTAN

3. OTAN 9. le sida 9. le sida 4. NASA.

4. NASA. 10. SIMCA 10. SIMCA

5. S.N.C.B.,

5. S.N.C.B., 11. RER11. RER 6. PTT