87
Lampiran 1. Peta Stasiun Penakar Hujan
88
Lampiran 2. Site Plan
89
Lampiran 2. Denah Sistem Sprinkler
90
Lampiran 3. Potongan Saluran Drainase Area I
91
Lampiran 3. Potongan Saluran Drainase Area II
92
Lampiran 3. Potongan Melintang Gorong-Gorong
Lampiran 3. Potongan Melintang Saluran F
93
Lampiran 3. Potongan Memanjang Gorong-Gorong
Lampiran 3. Potongan Memanjang Saluran F
94
Lampiran 3. Potongan Melintang Kolam
95
96
97
Lampiran 4. Detail RWHS (A)
98
99
100
101
102
103
104
Lampiran 6. Analisis Harga Satuan Satu Unit Rumah
1 PEKERJAAN PERSIAPAN 1.1 1 m² Pembersihan Lahan
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.1000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 7,000.00
Mandor = 0.0050 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 600.00
TOTAL Rp. 7,600.00
1.2 1 m' Pengukuran dan Pemasangan Bouwplank Bahan
Kayu Biasa 5/7 = 0.0120 m³ x Rp. 2,400,000.00 = Rp. 28,800.00 Paku Biasa 2'' - 5'' = 0.0200 kg x Rp. 15,000.00 = Rp. 300.00 Papan Kayu 3/20 = 0.0070 m³ x Rp. 2,500,000.00 = Rp. 17,500.00
TOTAL = Rp. 46,600.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.1000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 7,000.00
Tukang Kayu = 0.1000 OH x Rp. 85,000.00 = Rp. 8,500.00
Kepala Tukang = 0.0100 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 1,000.00
Mandor = 0.0050 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 600.00
TOTAL = Rp. 17,100.00
2 PEKERJAAN TANAH
2.1 1 m³ Pekerjaan Galian Tanah
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.4000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 28,000.00
Mandor = 0.0400 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 4,800.00
TOTAL Rp. 32,800.00
2.3 1 m³ Urugan Pasir Bahan
Pasir Urug = 1.2000 m³ x Rp. 140,000.00 = Rp. 168,000.00
TOTAL Rp. 168,000
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.3000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 21,000.00
Mandor = 0.0100 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 1,200.00
TOTAL = Rp. 22,200.00
2.4 1 m³ Pemadatan Tanah Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.5000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 35,000.00
Mandor = 0.0500 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 6,000.00
TOTAL Rp. 41,000.00
2.5 1 m³ Urugan Tanah Kembali Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.1920 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 13,440.00
Mandor = 0.0190 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 2,280.00
TOTAL Rp. 15,720.00
2.6
1 m³ Pembuangan Tanah
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.5160 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 36,120.00
105
Mandor = 0.0500 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 6,000.00
TOTAL Rp. 42,120.00
2.7 1 m³ Urugan Sirtu Padat Bahan
Sirtu = 1.200 m³ x Rp. 135,000 = Rp. 162,000.00
TOTAL Rp. 162,000.00
Upah Tenaga kerja
Pekerja = 0.250 OH x Rp. 70,000 = Rp. 17,500.00
Mandor = 0.025 OH x Rp. 120,000 = Rp. 3,000.00
TOTAL Rp. 20,500.00
3 PEKERJAAN BETON BERTULANG 3.1 BETON PONDASI BATU KALI
3.1.1 1 m³ Pasangan Batu Kosong (anstamping)
Bahan
Batu belah 15cm/20cm = 1.200 m³ x Rp. 250,000.00 = Rp. 300,000.00
Pasir urug = 0.432 m³ x Rp. 140,000.00 = Rp. 60,480.00
TOTAL Rp. 360,480.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.780 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 54,600.00
Tukang batu = 0.390 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 31,200.00
Kepala Tukang = 0.039 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 3,900.00
Mandor = 0.039 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 4,680.00
TOTAL Rp. 94,380.00
3.1.2 1 m² Pasangan Batu Belah (1 PC : 8 PP)
Bahan
Batu belah 15cm/20cm = 1.200 m³ x Rp. 250,000.00 = Rp. 300,000.00
Semen Portland = 0.432 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 637.20
Pasir Pasang = 0.584 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 122,640.00
TOTAL Rp. 423,277.20
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.780 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 54,600.00
Tukang batu = 0.390 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 31,200.00
Kepala Tukang = 0.039 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 3,900.00
Mandor = 0.039 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 4,680.00
TOTAL Rp. 94,380.00
3.2 BETON SLOOF S1-1
3.2.1 1 kg Pembesian dengan Besi Ulir Bahan
Besi beton ulir = 1.0500 kg x Rp. 10,000.00 = Rp. 10,500.00
Kawat beton = 0.0150 kg x Rp. 16,000.00 = Rp. 240.00
TOTAL = Rp. 10,740.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.0070 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 490.00
Tukang Besi = 0.0070 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 560.00
Kepala Tukang = 0.0007 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 70.00
Mandor = 0.0003 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 36.00
TOTAL = Rp. 1,156.00
106
3.2.2 1 kg Pembesian dengan Besi Polos Bahan
Besi beton polos = 1.0500 kg x Rp. 8,500.00 = Rp. 8,925.00
Kawat beton = 0.0150 kg x Rp. 16,000.00 = Rp. 240.00
TOTAL = Rp. 9,165.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.0070 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 490.00
Tukang Besi = 0.0070 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 560.00
Kepala Tukang = 0.0007 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 70.00
Mandor = 0.0003 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 36.00
TOTAL = Rp. 1,156.00
3.2.3 1 m² Bekisting untuk Sloof Bahan
Kayu terentang = 0.0400 m³ x Rp. 1,000,000.00 = Rp. 40,000.00 Paku Biasa 2'' - 5'' = 0.3000 kg x Rp. 15,000.00 = Rp. 4,500.00 Minyak bekisting = 0.1000 liter x Rp. 16,000.00 = Rp. 1,600.00
TOTAL = Rp. 46,100.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.3000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 21,000.00
Tukang kayu = 0.2600 OH x Rp. 85,000.00 = Rp. 22,100.00
Kepala Tukang = 0.0260 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 2,600.00
Mandor = 0.0050 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 600.00
TOTAL = Rp. 46,300.00
3.2.4 1 m³ Cor Beton Mutu K225 Bahan
Semen Portland = 371.0000 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 547,225.00
Pasir beton = 0.6980 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 146,580.00
Batu Pecah = 1.0470 m³ x Rp. 205,000.00 = Rp. 214,635.00
TOTAL = Rp. 908,440.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 1.6500 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 115,500.00
Tukang Batu = 0.2750 OH x Rp. 85,000.00 = Rp. 23,375.00
Kepala Tukang = 0.0280 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 2,800.00
Mandor = 0.0830 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 9,960.00
TOTAL = Rp. 151,635.00
3.3 BETON SLOOF S2-1
3.3.1 Pekerjaan Pembesian dengan Besi Ulir (lihat 3.2.1) 3.3.2 Pekerjaan Pembesian dengan Besi Polos (lihat 3.2.2) 3.3.3 Pekerjaan Bekisting untuk Sloof (lihat 3.2.3) 3.3.4 Pekerjaan Cor Beton Mutu K225 (lihat 3.2.4)
3.4 BETON KOLOM K-1
3.4.1 1 kg Pembesian dengan Besi Ulir Bahan
Besi beton ulir = 1.0500 kg x Rp. 10,000.00 = Rp. 10,500.00
Kawat beton = 0.0150 kg x Rp. 16,000.00 = Rp. 240.00
TOTAL = Rp. 10,740.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.0070 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 490.00
Tukang Besi = 0.0070 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 560.00
Kepala Tukang = 0.0007 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 70.00
Mandor = 0.0003 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 36.00
TOTAL = Rp. 1,156.00
107
3.4.2 1 kg Pembesian dengan Besi Polos Bahan
Besi beton polos = 1.0500 kg x Rp. 8,500.00 = Rp. 8,925.00
Kawat beton = 0.0150 kg x Rp. 16,000.00 = Rp. 240.00
TOTAL = Rp. 9,165.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.0070 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 490.00
Tukang Besi = 0.0070 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 560.00
Kepala Tukang = 0.0007 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 70.00
Mandor = 0.0003 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 36.00
TOTAL = Rp. 1,156.00
3.4.3 1 m² Bekisting untuk Kolom
Bahan
Kayu terentang = 0.0400 m³ x Rp. 1,000,000.00 = Rp. 40,000.00 Paku biasa 2'' - 5" = 0.4000 kg x Rp. 15,000.00 = Rp. 6,000.00 Minyak bekisting = 0.2000 liter x Rp. 16,000.00 = Rp. 3,200.00 Balok kayu borneo = 0.0150 m³ x Rp. 2,000,000.00 = Rp. 30,000.00 Plywood tebal 9 mm = 0.3500 lembar x Rp. 130,000.00 = Rp. 45,500.00 Dolken kayu galam Ø8 -
10/4 m = 2.0000 batang x Rp. 27,000.00 = Rp. 54,000.00
TOTAL = Rp. 178,700.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.3000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 21,000.00
Tukang kayu = 0.3300 OH x Rp. 85,000.00 = Rp. 28,050.00
Kepala Tukang = 0.0330 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 3,300.00
Mandor = 0.0060 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 720.00
TOTAL = Rp. 53,070.00
3.4.4 1 m³ Cor Beton mutu K225 Bahan
Semen Portland = 371.0000 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 547,225.00
Pasir beton = 0.6980 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 146,580.00
Batu Pecah = 1.0470 m³ x Rp. 205,000.00 = Rp. 214,635.00
TOTAL = Rp. 908,440.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 1.6500 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 115,500.00
Tukang Batu = 0.2750 OH x Rp. 85,000.00 = Rp. 23,375.00
Kepala Tukang = 0.0280 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 2,800.00
Mandor = 0.0830 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 9,960.00
TOTAL = Rp. 151,635.00
3.5 BETON KOLOM K-2
3.5.1 Pekerjaan Pembesian dengan Besi Ulir (lihat 3.4.1) 3.5.2 Pekerjaan Pembesian dengan Besi Polos (lihat 3.4.2) 3.5.3 Pekerjaan Bekisting untuk Kolom (lihat 3.4.3) 3.5.4 Pekerjaan Cor Beton Mutu K225 (lihat 3.4.4)
3.6 BETON KOLOM PRAKTIS
3.6.1 Pekerjaan Pembesian dengan Besi Ulir (lihat 3.4.1) 3.6.2 Pekerjaan Pembesian dengan Besi Polos (lihat 3.4.2) 3.6.3 Pekerjaan Bekisting untuk Kolom (lihat 3.4.3) 3.6.4 Pekerjaan Cor Beton Mutu K225 (lihat 3.4.4)
3.7 BETON BALOK
3.7.1 1 kg Pembesian dengan Besi Ulir Bahan
108
Besi beton ulir = 1.0500 kg x Rp. 10,000.00 = Rp. 10,500.00
Kawat beton = 0.0150 kg x Rp. 16,000.00 = Rp. 240.00
TOTAL = Rp. 10,740.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.0070 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 490.00
Tukang Besi = 0.0070 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 560.00
Kepala Tukang = 0.0007 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 70.00
Mandor = 0.0003 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 36.00
TOTAL = Rp. 1,156.00
3.7.2 1 kg Pembesian dengan Besi Polos Bahan
Besi beton polos = 1.0500 kg x Rp. 8,500.00 = Rp. 8,925.00
Kawat beton = 0.0150 kg x Rp. 16,000.00 = Rp. 240.00
TOTAL = Rp. 9,165.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.0070 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 490.00
Tukang Besi = 0.0070 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 560.00
Kepala Tukang = 0.0007 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 70.00
Mandor = 0.0003 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 36.00
TOTAL = Rp. 1,156.00
3.7.3 1 m² Bekisting untuk Sloof Bahan
Kayu terentang = 0.0400 m³ x Rp. 1,000,000.00 = Rp. 40,000.00 Paku Biasa 2'' - 5'' = 0.3000 kg x Rp. 15,000.00 = Rp. 4,500.00 Minyak bekisting = 0.1000 liter x Rp. 16,000.00 = Rp. 1,600.00
TOTAL = Rp. 46,100.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.3000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 21,000.00
Tukang kayu = 0.2600 OH x Rp. 85,000.00 = Rp. 22,100.00
Kepala Tukang = 0.0260 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 2,600.00
Mandor = 0.0050 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 600.00
TOTAL = Rp. 46,300.00
3.7.4 1 m³ Cor Beton Mutu K225 Bahan
Semen Portland = 371.0000 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 547,225.00
Pasir beton = 0.6980 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 146,580.00
Batu Pecah = 1.0470 m³ x Rp. 205,000.00 = Rp. 214,635.00
TOTAL = Rp. 908,440.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 1.6500 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 115,500.00
Tukang Batu = 0.2750 OH x Rp. 85,000.00 = Rp. 23,375.00
Kepala Tukang = 0.0280 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 2,800.00
Mandor = 0.0830 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 9,960.00
TOTAL = Rp. 151,635.00
3.8 BETON SLAB
3.8.1 1 m³ Cor Beton Mutu K225 Bahan
Semen Portland = 371.0000 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 547,225.00
Pasir beton = 0.6980 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 146,580.00
Batu Pecah = 1.0470 m³ x Rp. 205,000.00 = Rp. 214,635.00
TOTAL = Rp. 908,440.00
Upah Tenaga Kerja
109
Pekerja = 1.6500 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 115,500.00
Tukang Batu = 0.2750 OH x Rp. 85,000.00 = Rp. 23,375.00
Kepala Tukang = 0.0280 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 2,800.00
Mandor = 0.0830 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 9,960.00
TOTAL = Rp. 151,635.00
4 PEKERJAAN DINDING
4.1 1 m² Dinding bata merah ukuran (5x11x22) cm tebal ½ bata, campuran spesi 1 PC : 2 PP Bahan
Bata merah = 70.000 buah x Rp. 350.00 = Rp. 24,500.00
Semen Portland = 18.950 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 27,951.25
Pasir pasang = 0.038 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 7,980.00
Upah Tenaga Kerja Rp. 60,431.25
TOTAL
Pekerja = 0.300 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 21,000.00
Tukang Batu = 0.100 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 8,000.00
Kepala Tukang = 0.010 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 1,000.00
Mandor = 0.015 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 1,800.00
TOTAL Rp. 31,800.00
4.2 1 m² Plesteran (1 PC : 1 PS) tebal 15 mm Bahan
Semen Portland = 6.4800 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 9,558.00
Pasir pasang = 0.0190 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 3,990.00
TOTAL Rp. 13,548.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.2000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 14,000.00
Tukang Batu = 0.1500 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 12,000.00
Kepala Tukang = 0.0150 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 1,500.00
Mandor = 0.0100 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 1,200.00
TOTAL Rp. 28,700.00
5 PEKERJAAN LANGIT-LANGIT
5.1 1 m² Pemasangan langit-langit gypsum board Bahan
Gypsum board = 0.364 lembar x Rp. 58000 = Rp. 21112
Paku skrup = 0.11 kg x Rp. 13000 = Rp. 1430
TOTAL Rp. 22542
Upah Pekerja
Pekerja = 0.1 OH x Rp. 70000 = Rp. 7000
Tukang kayu = 0.05 OH x Rp. 85000 = Rp. 4250
Kepala tukang = 0.005 OH x Rp. 100000 = Rp. 500
Mandor = 0.005 OH x Rp. 120000 = Rp. 600
TOTAL Rp. 12350
5.2 1 m² Pemasangan list plafond gypsum Bahan
List gypsum profil = 1.05 m' x Rp. 16000 = Rp. 16800
Tepung gypsum = 0.15 kg x Rp. 7200 = Rp. 1080
TOTAL Rp. 17880
Upah Pekerja
Pekerja = 0.06 OH x Rp. 70000 = Rp. 4200
Tukang kayu = 0.06 OH x Rp. 85000 = Rp. 5100
Kepala tukang = 0.006 OH x Rp. 100000 = Rp. 600
Mandor = 0.003 OH x Rp. 120000 = Rp. 360
TOTAL Rp. 10260
110
6 PEKERJAAN LANTAI
6.1 1 m² Pemasangan lantai ubin warna ukuran (40x40) cm Bahan
Ubin Warna = 6.63 buah x Rp. 6250 = Rp. 41437.5
Semen Portland = 9.8 kg x Rp. 1475 = Rp. 14455
Pasir Pasang = 0.045 m³ x Rp. 210000 = Rp. 9450
Semen warna = 1.3 m³ x Rp. 15000 = Rp. 19500
TOTAL Rp. 84842.5
Upah Pekerja
Pekerja = 0.06 OH x Rp. 70000 = Rp. 4200
Tukang kayu = 0.06 OH x Rp. 85000 = Rp. 5100
Kepala tukang = 0.006 OH x Rp. 100000 = Rp. 600
Mandor = 0.003 OH x Rp. 120000 = Rp. 360
TOTAL Rp. 10260
Lampiran 6. Analisa Harga Satuan Sistem Rainwater Harvesting
1.1
1 m' pemasangan pipa PVC tipe AW 3/4"
Tenaga
Pekerja = 0.036 OH x Rp. 70,000 = Rp. 2,520
Tukang Batu = 0.06 OH x Rp. 80,000 = Rp. 4,800
Kepala Tukang = 0.006 OH x Rp. 100,000 = Rp. 600
Mandor = 0.002 OH x Rp. 120,000 = Rp. 240
Bahan 8,160
Pipa PVC = 1.2 m x Rp. 6,518 = Rp. 7,821
Perlengkapan = 35 % x Rp. 6,518 = Rp. 2,281
10,102 1.2 1 buah kran air
Tenaga
Pekerja = 0.01 OH x Rp. 70,000 = Rp. 700
Tukang Batu = 0.4 OH x Rp. 80,000 = Rp. 32,000
Kepala Tukang = 0.04 OH x Rp. 100,000 = Rp. 4,000
Mandor = 0.005 OH x Rp. 120,000 = Rp. 600
Bahan 37,300
Kran air = 1 m x Rp. 24,000 = Rp. 24,000
Sealtape = 0.025 buah x Rp. 3,500 = Rp. 88
24,088
1.3 1 buah stop kran Tenaga
Pekerja = 0.01 OH x Rp. 70,000 = Rp. 700
Tukang Batu = 0.4 OH x Rp. 80,000 = Rp. 32,000
Kepala Tukang = 0.04 OH x Rp. 100,000 = Rp. 4,000
Mandor = 0.005 OH x Rp. 120,000 = Rp. 600
Bahan 37,300
Kran air = 1 m x Rp. 24,000 = Rp. 24,000
Sealtape = 0.025 buah x Rp. 3,500 = Rp. 88
24,088
111
Lampiran 6. Analisa Harga Satuan Kolam dan Sistem Sprinkler
1 PEKERJAAN PERSIAPAN1.1 1 m² Pembersihan Lahan Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.1000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 7,000.00
Mandor = 0.0050 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 600.00
TOTAL Rp. 7,600.00
2 PEKERJAAN TANAH
2.1 1 m³ Pekerjaan Galian Tanah
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.4000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 28,000.00
Mandor = 0.0400 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 4,800.00
TOTAL Rp. 32,800.00
2.2
Pekerjaan Galian Tanah (lihat 2.1)
2.3
Pekerjaan Galian Tanah (lihat 2.1)
2.4
Pekerjaan Galian Tanah (lihat 2.1)
2.5 1 m³ Urugan Pasir
Bahan
Pasir Urug = 1.2000 m³ x Rp. 140,000.00 = Rp. 168,000.00
TOTAL Rp. 168,000.00
2.6 1 m³ Pemadatan Tanah Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.5000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 35,000.00
Mandor = 0.0500 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 6,000.00
TOTAL Rp. 41,000.00
2.7
Pekerjaan Pemadatan Tanah Kolam (lihat 2.6)
2.8 1 m³ Urugan Tanah Kembali
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.1920 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 13,440.00
Mandor = 0.0190 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 2,280.00
TOTAL Rp. 15,720.00
2.9
Pekerjaan Pemadatan Tanah Kolam (lihat 2.6)
2.10
1 m³ Pembuangan Tanah
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.5160 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 36,120.00
Mandor = 0.0500 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 6,000.00
TOTAL Rp. 42,120.00
112
3 PEKERJAAN SISTEM DRAINASE 3.1 1 m² Bekisting untuk Kolam
Bahan
Kayu terentang = 0.0400 m³ x Rp. 1,000,000.00 = Rp. 40,000.00 Paku Biasa 2'' - 5'' = 0.3000 kg x Rp. 15,000.00 = Rp. 4,500.00 Minyak bekisting = 0.1000 liter x Rp. 16,000.00 = Rp. 1,600.00
TOTAL Rp. 46,100.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.3000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp.
21,000.00
Tukang kayu = 0.2600 OH x Rp. 85,000.00 = Rp. 22,100.00
Kepala Tukang = 0.0260 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 2,600.00
Mandor = 0.0050 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 600.00
TOTAL Rp. 46,300.00
3.2 1 m³ Cor Beton Kolam (1 PC : 1,5 PB : 2,5 KR) Bahan
Semen Portland = 406.8350 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 600,081.63
Pasir beton = 0.4880 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 102,480.00
Batu Pecah = 0.8140 m³ x Rp. 205,000.00 = Rp. 166,870.00
TOTAL Rp. 869,431.63
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 1.6500 OH x Rp. 70,000.00 = Rp.
115,500.00
Tukang Batu = 0.2500 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 20,000.00
Kepala Tukang = 0.0250 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 2,500.00
Mandor = 0.0800 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 9,600.00
TOTAL Rp. 147,600.00
3.3 1 m² Plesteran (1 PC : 1 PS) tebal 15 mm Bahan
Semen Portland = 6.4800 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 9,558.00
Pasir pasang = 0.0190 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 3,990.00
TOTAL Rp. 13,548.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.2000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp.
14,000.00
Tukang Batu = 0.1500 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 12,000.00
Kepala Tukang = 0.0150 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 1,500.00
Mandor = 0.0100 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 1,200.00
TOTAL Rp. 28,700.00
3.4
Pekerjaan Cor Beton Saluran Air (1 PC : 1,5 PB : 2,5 KR) (lihat 3.2)
4 PEKERJAAN SISTEM SPRINKLER
4.1
1 m² Cor Lantai Bak Tampungan (1 PC : 3 PB : 5 KR),
tebal 5 cm
Bahan
Semen Portland = 11.6060 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 17,118.85
Pasir beton = 0.0279 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 5,859.00
Batu Pecah = 0.0464 m³ x Rp. 205,000.00 = Rp. 13,456.00
113
TOTAL Rp. 36,433.85
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.1350 OH x Rp. 70,000.00 = Rp.
9,450.00
Tukang batu = 0.0200 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 1,600.00
Kepala Tukang = 0.0020 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 200.00
Mandor = 0.0060 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 720.00
TOTAL Rp. 11,970.00
4.2 1 m² Bekisting untuk Bak Tampungan Bahan
Kayu terentang = 0.0400 m³ x Rp. 1,000,000.00 = Rp. 40,000.00 Paku Biasa 2'' - 5'' = 0.3000 kg x Rp. 15,000.00 = Rp. 4,500.00 Minyak bekisting = 0.1000 liter x Rp. 16,000.00 = Rp. 1,600.00
TOTAL = Rp. 46,100.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.3000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 21,000.00
Tukang kayu = 0.2600 OH x Rp. 85,000.00 = Rp. 22,100.00
Kepala Tukang = 0.0260 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 2,600.00
Mandor = 0.0050 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 600.00
TOTAL = Rp. 46,300.00
4.3
1 m³ Cor Beton Bak Tampung an (1 PC : 1,5 PB : 2,5 KR)
Bahan
Semen Portland = 406.8350 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 600,081.63
Pasir beton = 0.4880 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 102,480.00
Batu Pecah = 0.8140 m³ x Rp. 205,000.00 = Rp. 166,870.00
TOTAL Rp. 869,431.63
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 1.6500 OH x Rp. 70,000.00 = Rp.
115,500.00
Tukang Batu = 0.2500 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 20,000.00
Kepala Tukang = 0.0250 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 2,500.00
Mandor = 0.0800 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 9,600.00
TOTAL Rp. 147,600.00
4.4 1 kg Pembesian dengan Besi Polos Bahan
Besi beton polos = 1.0500 kg x Rp. 8,500.00 = Rp. 8,925.00
Kawat beton = 0.0150 kg x Rp. 16,000.00 = Rp. 240.00
TOTAL = Rp. 9,165.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.0070 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 490.00
Tukang Besi = 0.0070 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 560.00
Kepala Tukang = 0.0007 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 70.00
Mandor = 0.0003 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 36.00
TOTAL = Rp. 1,156.00
114
4.5
1 m² Dinding bata merah ukuran (5x11x22) cm tebal ½ bata, campuran spesi 1 PC : 2 PP
Bahan
Bata merah = 70.000 buah x Rp. 350.00 = Rp. 24,500.00
Semen Portland = 18.950 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 27,951.25
Pasir pasang = 0.038 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 7,980.00
Upah Tenaga Kerja Rp. 60,431.25
TOTAL
Pekerja = 0.300 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 21,000.00
Tukang Batu = 0.100 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 8,000.00
Kepala Tukang = 0.010 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 1,000.00
Mandor = 0.015 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 1,800.00
TOTAL Rp. 31,800.00
4.6 1 m² Plesteran (1 PC : 1 PS) tebal 15 mm Bahan
Semen Portland = 6.4800 kg x Rp. 1,475.00 = Rp. 9,558.00
Pasir pasang = 0.0190 m³ x Rp. 210,000.00 = Rp. 3,990.00
TOTAL Rp. 13,548.00
Upah Tenaga Kerja
Pekerja = 0.2000 OH x Rp. 70,000.00 = Rp. 14,000.00
Tukang Batu = 0.1500 OH x Rp. 80,000.00 = Rp. 12,000.00
Kepala Tukang = 0.0150 OH x Rp. 100,000.00 = Rp. 1,500.00
Mandor = 0.0100 OH x Rp. 120,000.00 = Rp. 1,200.00
TOTAL Rp. 28,700.00
4.7
1 m² Pemasangan lantai ubin warna ukuran (40x40) cm
Bahan
Ubin Warna = 6.63 buah x Rp. 6250 = Rp. 41437.5
Semen Portland = 9.8 kg x Rp. 1475 = Rp. 14455
Pasir Pasang = 0.045 m³ x Rp. 210000 = Rp. 9450
Semen warna = 1.3 m³ x Rp. 15000 = Rp. 19500
TOTAL Rp. 84842.5
Upah Pekerja
Pekerja = 0.06 OH x Rp. 70000 = Rp. 4200
Tukang kayu = 0.06 OH x Rp. 85000 = Rp. 5100
Kepala tukang = 0.006 OH x Rp. 100000 = Rp. 600
Mandor = 0.003 OH x Rp. 120000 = Rp. 360
TOTAL Rp. 10260
4.8 1 m' Pasang Pipa PVC 2 inch Bahan
Pipa PVC = 1.2 m' x Rp. 19,635.00 Rp. 23,562.00
Perlengkapan 35%
harga pipa = 0.35 ls x Rp. 19,635.00 Rp. 6,872.25
TOTAL Rp. 30,434.25
Upah Pekerja
115
Pekerja = 0.054 OH x Rp. 70,000.00 Rp. 3,780.00
Tukang = 0.09 OH x Rp. 80,000.00 Rp. 7,200.00
Kepala Tukang = 0.009 OH x Rp. 100,000.00 Rp. 900.00
Mandor = 0.0027 OH x Rp. 120,000.00 Rp. 324.00
TOTAL Rp. 12,204.00
116
Lampiran 7. Contoh Perhitungan Struktur Perhitungan Balok
Balok yang ditinjau sebagai contoh perhitungan adalah balok yang memiliki momen maksimum terbesar yaitu B27.
Story Beam Load
Case/Combo Station P V2 V3 T M2 M3
m kgf kgf kgf kgf-m kgf-m kgf-m
Story1 B27 1,4D 0 -8.01 -1747.33 6.72 23.18 5.97 294.81
Story1 B27 1,4D 0.275 -8.01 -1687.86 6.72 23.18 4.13 767.15
Story1 B27 1,4D 0.55 -8.01 -1628.39 6.72 23.18 2.28 1223.13
Story1 B27 1,4D 0.55 -8.01 497.83 6.72 23.18 2.28 1223.13
Story1 B27 1,4D 0.9936 -8.01 593.76 6.72 23.18 -0.7 981
Story1 B27 1,4D 1.4373 -8.01 689.7 6.72 23.18 -3.68 696.32
Story1 B27 1,4D 1.8809 -8.01 785.63 6.72 23.18 -6.66 369.07
Story1 B27 1,4D 2.3245 -8.01 881.56 6.72 23.18 -9.64 -0.74
Story1 B27 1,4D 2.3245 -18.6 1248.85 10.48 -128.13 3.45 -29.35
Story1 B27 1,4D 2.6623 -18.6 1321.89 10.48 -128.13 -0.09 -463.47
Story1 B27 1,4D 3 -18.6 1394.93 10.48 -128.13 -3.62 -922.27
Story1 B27 1,4D 3 1.34 -773.36 7.15 32.66 -0.93 -886.67
Story1 B27 1,4D 3.3125 1.34 -705.78 7.15 32.66 -3.16 -655.55
Story1 B27 1,4D 3.625 1.34 -638.21 7.15 32.66 -5.4 -445.55
Story1 B27 1,2D+1,6L 0 -7.17 -1359.26 5.25 17 4.6 307.78
Story1 B27 1,2D+1,6L 0.275 -7.17 -1311.69 5.25 17 3.16 675.04
Story1 B27 1,2D+1,6L 0.55 -7.17 -1264.11 5.25 17 1.71 1029.21
Story1 B27 1,2D+1,6L 0.55 -7.17 436.86 5.25 17 1.71 1029.21
Story1 B27 1,2D+1,6L 0.9936 -7.17 513.61 5.25 17 -0.61 818.38
Story1 B27 1,2D+1,6L 1.4373 -7.17 590.36 5.25 17 -2.94 573.51
Story1 B27 1,2D+1,6L 1.8809 -7.17 667.1 5.25 17 -5.27 294.59
Story1 B27 1,2D+1,6L 2.3245 -7.17 743.85 5.25 17 -7.6 -18.38
Story1 B27 1,2D+1,6L 2.3245 -15.59 1036.07 8.38 -100.94 2.8 -39.47
Story1 B27 1,2D+1,6L 2.6623 -15.59 1094.5 8.38 -100.94 -0.03 -399.26
Story1 B27 1,2D+1,6L 3 -15.59 1152.93 8.38 -100.94 -2.86 -778.79
Story1 B27 1,2D+1,6L 3 0.79 -692.33 5.74 25.62 -0.63 -747.93
Story1 B27 1,2D+1,6L 3.3125 0.79 -638.27 5.74 25.62 -2.42 -540.02
Story1 B27 1,2D+1,6L 3.625 0.79 -584.21 5.74 25.62 -4.21 -349.01
117
Lampiran 7. Perhitungan Struktur Tumpuan
Balok direncanakan dengan ukuran 15 x 40 cm
2d = 400 – 25-5-8-6,5=360,5 mm
Mu/bd
2= 1223,13 x 10 x 1000 / 150 x 360,5
2= 0,6274 m = fy / 0.85 fc’ = 25,49
Rho =
1𝑚
1 − √1 −
2 𝑅𝑛 𝑚𝐹𝑦
= 1/25.49 (1- √1 −
2 𝑥 0,6274 25,49390
) = 0,0392 x 0,0419 = 0,0016 As = Rho x b x d
= 0,0016 x 150 x 360,5 = 88,78 mm
2Asmin = 1,4/Fy x bw x d = 1.4/390 x 150 x 360,5 = 194,11 mm
2( 2D13) As < Asmin sehingga diambil Asmin sebagai tulangan atas 2D13 dan tulangan bawah 2D13
Cek geser Vu = 1747,33 kg
ɸVc = 0,75 x 1/6 x √𝑓𝑐′ x bw x d = 0,75 x 1/6 x 4,24 x 150 x 360,5 = 28.620 N = 2.862 kg
Vu < ɸ Vc ( Ok) artinya beton mampu menahan gaya geser, sehingga
menggunakan sengkang minimum (Ø8-200)
118
Kolom
Kolom menggunakan ukuran 15 x 30
Story Column Load Case/Combo
Station P V2 V3 T M2 M3
m kgf kgf kgf kgf-m kgf-m kgf-m
Story1 C13 1,4D 0 -1936.73 827.45 -337.82 -20.46 -685.69 1778.84
Story1 C13 1,2D+1,6L 0 -2294.17 697.96 -282.56 -17.8 -556.94 1427.24
Story1 C13 1,4D 2.6 -1304.2 827.45 -337.82 -20.46 192.65 -372.52
Story1 C13 1,2D+1,6L 2.6 -1788.14 697.96 -282.56 -17.8 177.71 -387.45
d’ = 25 + 10 + 6.5 = 41,5 mm d’/h = 41.5/300 = 0,1383
Mu/ (0.65 x Ag x 0.85 x fc’x h) = 0,09 Pu/(0.65 x Ag x 0.85 x fc’) = 0,159
Dari tabel CUR 6.2 b diperoleh rho = 0,001 As = Rho x b x d
= 0,01 x 150 x 300
= 450 mm
2( 4D13) Sloof
Berat sendiri balok = 0,2 x 0,15 x 2400 = 72 kg/m’
Berat dinding = 250 kg/m
2x 3 = 750 kg/m’
822 kg/m’
Kombinasi beban = 1.4 D = (822) = 1150,8 kg/m’
= 1,2 D + 1,6L = 1,2 (822) + 1,6 (0) = 986,4 kg/m’
Mmax = 1/8 q l
2= 1/8 (1150,8)(3.7
2) = 1969,3 kgm
119
Lapangan
d = 200 – 25 – 8 - 6.5 = 160,5 mm
Mu / bd
2= 2355,02 x 10 x 1000 / 150 x 260.5
2= 5,09 Rho =
1𝑚
1 − √1 −
2 𝑅𝑛 𝑚𝐹𝑦
= 1/25.49 (1- √1 −
2 𝑥 2,31𝑥 25,49390
) = 0,016 As= Rho x b x d
= 0.016 x 150 x 160,5 = 397,62 mm
2( 3D13)
As’= 0,5 As = 0.5 x 390 = 145 mm
2( 2D13) Asmin = 1,4/fy x bw x d = 140,26 mm
2Cek geser
Vu = 1818.55 kg
ɸVc = 0.75 x 1/6 x 4.24 x 150 x 260.5 = 20.709 N = 2.070 kg
Vu < ɸVc jadi beton dapat menahan gaya geser sehingga digunakan sengkang
minimum, diambil sengkang (Ø8-250)
120
Lampiran 8. Hasil Simulasi Sistem Rainwater Harvesting
Simulasi Pemakaian Air Hujan
TGL Bulan
Nov Des Jan Feb Mar Apr Mei Jun Jul Agt Sep Okt
1 13.87 410.166 316.27 2884.456 4196.058 4226.096 145.176 1470.394 367.374 100 100 1232.47 2 27.74 404.232 400.394 2928.922 4262.612 4052.192 190.352 1440.332 356.028 100 144.678 1247.99 3 41.61 398.298 484.518 2973.388 4329.166 3878.288 235.528 1410.27 266.028 100 189.356 1263.51 4 55.48 392.364 568.642 3017.854 4395.72 3704.384 280.704 1380.208 176.028 100 189.356 1279.03 5 69.35 386.43 652.766 3062.32 4400 3530.48 325.88 1350.146 164.682 100 234.034 1294.55 6 83.22 380.496 736.89 3106.786 4400 3356.576 371.056 1320.084 153.336 100 278.712 1310.07 7 97.09 374.562 821.014 3151.252 4400 3182.672 416.232 1290.022 141.99 100 323.39 1325.59 8 110.96 368.628 905.138 3195.718 4400 3008.768 461.408 1259.96 130.644 100 368.068 1341.11 9 124.83 362.694 989.262 3240.184 4400 2834.864 506.584 1229.898 119.298 100 412.746 1356.63 10 138.7 356.76 1073.386 3284.65 4400 2660.96 551.76 1199.836 107.952 100 457.424 1372.15 11 152.57 350.826 1157.51 3329.116 4400 2487.056 596.936 1169.774 100 100 502.102 1387.67 12 166.44 344.892 1241.634 3373.582 4400 2313.152 642.112 1139.712 100 100 546.78 1403.19 13 180.31 338.958 1325.758 3418.048 4400 2139.248 687.288 1109.65 100 100 591.458 1418.71 14 194.18 333.024 1409.882 3462.514 4400 1965.344 732.464 1079.588 100 100 636.136 1434.23 15 208.05 327.09 1494.006 3506.98 4400 1791.44 777.64 1049.526 100 100 680.814 1449.75 16 221.92 321.156 1578.13 3551.446 4400 1617.536 822.816 1019.464 100 100 725.492 1465.27 17 235.79 315.222 1662.254 3595.912 4400 1443.632 867.992 989.402 100 100 770.17 1480.79 18 249.66 309.288 1746.378 3640.378 4400 1269.728 913.168 959.34 100 100 814.848 1496.31 19 263.53 303.354 1830.502 3684.844 4400 1095.824 958.344 929.278 100 100 859.526 1511.83
Lampiran 8. Hasil Simulasi Sistem Rainwater Harvesting
121