C A R A N I P U N N G R A C U T H A W A N A P S U
Ngl ampahi gesang ing sat engahing bebrayan agung punika pancen
gampil-gampil awr at . Kawast anan awrat manawi pikir an punika kadhisikan
ket l iw eng amargi kagubel ing haw a kamurkan l an napsu angsa-angsa.
Kosokwangsul ipun, kawast anan gampil manawi ki t a punika sampun saged
menggal ih kl aw an manah ingkang mardhika. Lir ipun bot en sul ap dhat eng
sorot gebyar ing t at a l air l an sasaged-sagedipun kedah sumingkir saking
sadaya al ing-al ing ingkang ngal ang-al angi j abl asing pamaw as ingkang
wening.
Inggih j abl asing pamikir ingkang menep punika ingkang aran budi sej at i,
inggih punika dhaya pamikir ingkang hambabar aken wohing wawasan
ingkang mul us, resik l an wening kadya t oya, kal is saking sadaya rer eged l an
bl ent honing si 'aku'. Bab punika ing j agading pewayangan cundhuk kal iyan
wew at akeni pun Sang Arya Brat asena ingkang resik l an wening
kagambaraken kadya anting-anting apanunggul sotya maniking banyu,
inggih punika t ent reming bat os ingkang dumunung wont en ing sireping
karep.
Kekaj engan ut awi kar ep punika kedah dipun sirep, t egesi pun bot en sisah
t ansah dipun t urut i amargi kridhaning kar ep punika sayekt i angl angut
t anpa t epi, t ebih saking pakeming urip sej at i. Samangsa t eksih der eng
saged oncat saking anggenipun dados abdinipun kamel ikan, punapa dene
namung nurut i puwa-puwaning manahi pun, t iyang punika gesangi pun
ngl engkara manahipun badhe saged rumaos j enj em t ent r em.
Manaw i kekaj engan dipun uj a t amt u bot en bakal w ont en mendhanipun
kapar a mal ah sangsaya ndadr a t anpa w angenan. Lir pindhanipun kadya
agni murub siniram lenga patra t amt u badhe t ansaya awrat panyir ebipun.
Kawont enan ingkang kados makat en puni ka hanj al ar i kat hah t iyang ingkang
l aj eng nyingkur dhat eng Panger anipun, sadaya pol ah t ingkahipun
gagah prakosa, nanging kabat osanipun sok kopong kadya kapangan bubuk
[ renget ] .
Tansah nguj eri iket aning kawaspadhan l an kaprayi t nan bat os ngadhepi
kal amangsa ingkang kados punapa kemaw on [ kadost a mangsa bungah ut aw i
manawi pinuj u nandhang susah] , punika dados sarat ingkang premana
minangka sanguning t iyang angl ampahi gesang ing sat engahing bebr ayan
agung. Punapa mal ih manawi pinuj u kesandhung l an kej egl ong ing
kawont enan ingkang bot en damel renani ng penggal ihipun, adhakani pun j in
set an ibl is bekasakan sami j ej ogedan ngiming-iming kani kmat an ingkang
sarwa ngenyut aken, nanging sej at osipun kebak dur aka. Inggih kawont enan
ingkang kados makat en punika ingkang l aj eng dados sumber dunungipun
t iyang ingkang gampil l ir wa ing kapr ayit nan l an wekasani pun dados bat ur
ingkang t ansah t ut ut marang pangoj ok-oj ok nindhakake pakart i ingkang
l uwih dening nist ha.
Tiyang punika manaw i kepingin gesangipun saged t ent r em l an rahayu,
prayoginipun samya anggadhahi sesi pat an l an pandamel pat ang pr akar a
inggih punika:
Sepisan, net epi waj ibing ngaurip l an sumereb ing w at es-wat esing hak
wew enangipun.
Kaping kal ih, t umemening at i nyebabaken kepl asing w aw asan dados
j embar l an padhang ngegl a.
Kaping t iga, ent hengan nindhakaken amal , dedana dhat eng sesami t umit ah
anebihi saking supr ih pamrih pr ibadi. Dhasar ipun sampun mengku
keyakinan ut aw i piyandel manaw i sat ingkah pol ahipun manungsa punika
nadyan disingid-singi daken kados punapa kemawon t amt u kadenangan
dening Gust i Kang Maha Ngawuningani.
Ingkang pungkasan, w el as asih. Sesipat an punika manj ing ing al using
amrih bot en nandhang wir ang l an rumeksa badhani pun piyambak sampun
ngant os kaw irangan ugi. Hew adene haw a napsu ingkang sampun kal aj eng
mubal punika bot en waged dipun sir ep kant hi keker asan, rodha peksa,
ut awi dipun ampet punapa dene kant hi dipun l egani. Bil ih dipun ampet ,
t emahan badhe mbl edhos [ munt ab] . Bil i h dipun prusa, t emahan mingser
gant os w arni, manahipun t et ep pet eng, t ambah reri bed enggal ingkang
t anpa wusana. Bil ih dipun l egani, t emahan ndadi, ngambra-ambra. Nah rak
bot en gampil t a? Jal aran ingkang ngl egani, ingkang ngampet l an ingkang
ngrudha peksa punika inggih bangsanipun hawa napsu piyambak.
Tuk, winih l an oyot ing hawa napsu punika pun sayekt osipun inggih 'aku' kit a
piyambak, inggih punika pun 'rasa pangr asa bisa apa l an kuwasa
apa-apa' ki t a punika, ingkang t hukul , semi l aj eng ngrembaka j al aran
pangant ha-ant ha ki t a piyambak. Wagedipun sirep saest u, bil ih 'l at uning
rasa bisa apa-apa, kuwasa apa-apa' ingkang dumunung wont en t el enging
manah kit a punika, kit a sirep kant hi raos andhap asor ingkang
sakal angkung ngambang, maw i raos saking raos ingkang dumunung wont en
ing t el enging manah, adhedhasar bot en ngemohi kanyat aning l el ampahan
kit a ingkang nedheng ki t a t ampi.
Ngrembag per kaw is andhap asor, adat ipun manungsa kepingin angsal papan
ingkang l angkung inggil t inimbang t iyang sanesipun. Manahipun mongkog
manawi angsal pangal embana saking t iyang sanes. Inggih wat ak ingkang
kados makat en punika ingkang anj al ari bot en gampil anggenipun ngl ampahi
gesang kant hi andhap asor. Wat ak makat en w au sej at osi pun saged
andadosaken manungsanipun gampil sempl ah kados bl arak garing manawi
kanyat ani pun beda kal iyan kekaj enganipun, l araping pasemonipun l aj eng
pet eng l ir pendah mendhung ngendhanu nguras sakehing pangimpen kang
muspra.
Bot en ki rang-kir ang kadadosan ing ngal am donya punika ingkang ruj ak
sent ul , sat unggal ngal er sat unggal ngi dul , t raj ang t inaj rangan sander
bit hi-binit hi, j ot os-j inot os, dugang-dinugang, t endhang-t inendhang,
srampang-sinrampang l an j ej ak-j ej akan. Gesang punika pancen kebak
pesaingan, t iyang sami mbudidhaya sageda ngawonaken t iyang sanesipun,
mil a bot en aneh manawi j agad punika bot en nat e t ent r em. Sadaya kedah
saged dipun gat hukaken kal iyan pangandikanipun Sang Resi Wiyasa saking
pedhal angan Cint akapura. Kint en-kint en makat en r ingkesanipun:
"Aj a kaget par a w ayahku Pandhaw a, kowe kabeh padha sumurupa. Aku
nampa pral ambang saka dew a, ant arane Pandhawa l an Kurawa wus kaw eca
bakal manj ing dadi sat ru bebuyut an. Ing mbesuk kowe bakal nemoni
ngandhap punika ingkang prel u dipun wigat osaken, makat en:
"El inga ya ngger, t edhasing panggayuh mono kudu l inambaran weninge
karsa al el andhesan kadhewasaning kapribaden. Kowe iku sat r iya t edhaking
sira iku t it ahe Hyang Wi dhi Wasesa Tunggal . Kowe waj i b sumungkem l an
t ul using prat ingkah. Bot en namung micara nanging ugi makarya. Cekakipun
l uhur nj awi l an l ebet ipun, bot en namung kandheg ing gagasan, nanging
dhumawahing pandum kant hi bot en ngl irwakaken sengkut ing pambudi
dhaya. Inggih sikep makat en wau ingkang saged mbikak ol ah kridhaning
raos el ing saged nj egur t umut l el umban ing t at anan pasrah t anpa
sumendhe dhat eng resi king nal ar l an pami kir. Saben t iyang sageda
nindhakaken pat rap kangge ngawekani l aku supados j umbuh kal iyan
gegayuhan sar t a nuwuhaken kat ent r eman l an kar ahayon, ingkang banget
saged hambiyant u nuwuhaken l arasipun bebrayan agung.
Hew adene ingkang dados bibi t l an sumbering gr enj et murungaken sedya
nandhangi sabarang gaw e nj al ari kencenging t ekad t ansaya dangu dados
kendho, t emahan nukul aken wat ak sungkanan, bot en ant epan l an kesed.
Kesed marake t uru kepat i. Jeneng t anpa guna anggeni pun sampun
pinaringan nyawa bot en ngl enggahi waj ibing ngaurip. Urip punika
