L E D H O K I L I N I N G B A N Y U
B a l i M a r a n g K a s u n y a t a n
Rega kapl ingan neraka per met er e sangsaya mundhak dhuwur karana
sangsaya akeh uwong kang mbut uhake kecempl ung ing kono, nj al uke mal ah
wis ser t if ikat hak mil ik kapara ora eman wani mbayar l arang.
Nal i ka Nuswant ara w is ow ah saka berkah dadi papan dhangkaning
pancabakah, l an nal ika isining sirah kaya-kaya wis kut ah sarira nj rebabah
ndhepani l emah, manungsa wis rumangsa ora saguh maneh yen kudu t et ep
puguh mikukuh angrengkuh t at a r aharj ani ng l aku kang rinasa rubuh.
Amil a ing riki, kawul a ingkang sarw a-sar w i cubl uk ing panggrait a kepar enga
t umut l umaku sapar an-paran t ambuh l enging sedya anyambungi l aksit aning
carit a, mesat anapak gegana miyak mega sumusubing j al adar a madosi
t at al ining gesang.
Pambudidayaning kaweruh punika bebasan t iyang ngl i wet sekul ipun bot en
kat edha awi t kesupen, w ekasan t iw as di punrencangi kangel an bot en saged
ngraosaken sekul ingkang dipunl iwet wau.
Panggagasing empan paraning gil ig t anpa marsudi ener j ej ering suraosipun
kaw eruh punika t amt u saged ambil aeni, prayoginipun sakabehing t umindak
punika bot en sepi ing panimbang l an pet ungan. Andharan ing ngandhap
punika mugi mikant uki minangka kangge ngl el imbang l an nenimbang
samukawis.
Tet iyang at heist , sumarambah ngant os ewoning t iyang ingkang kal ebet
nggembol cap-capan sepihak OT (organisasi t erl arang), ml iginipun ing
wew engkon bhinneka t unggal i ka mri ki, t ansah dipunj uwehi, dhipunwaoni,
dipunsod, kasendhon, kadhahwen, kal aknat minangka gol onganing par a
Kamangka, sadaya manungsa punika wi wit anipun, mul a bukanipun, cikal
bakal ipun, rak sami ngl enggahi t at aran at heist rumiyin, inggih punika
saking ngorakaken ananing panger an, l aj eng net epaken ananing panger an.
Sumangga kersa mirsani mal ih kal imah sahadat punika ungel ipun kados
pundi.
Kuciwanipun, kat hah t iyang ingkang l aj eng angint en ungel i pun ingkang
maedahi, dede suraosing kal imah wau, maksud l an pangert osanipun
kal imah wau.
Manaw i pi wul ang agami punika t ansah diempl ok ment ah-ment ah, punika
punapa bot en nama kaf ir ut awi musyrik karana l angkung mil ih mangeran
dhat eng t embung-t embung ut aw i sw ant en?
Swara adzan l an pengaj i an provokat if … j iaaan dibant erke sakat oge t enan,
dubl eg kupingmu ra urus, bagimu agamu bagiku agamaku kun f a yakun
maka j adil ah gont ok-gont okan kl ewang-kl ewangan bom kono bom kene…
Taksih ngorakaken ananing pangeran punapa sampun net epaken ananing
pangeran, punika der eng saged kangge pancadan minangka sar ana mbij i
l eres, sae l an bot enipun sat unggal ing t iyang l an t umindakipun.
Saben t iyang gesang punika ing sadint en-dint enipun sayekt osipun sampun
nindakaken, pal ing bot en saper angan saki ng piwul ang agami, t egesipun ugi
nindakaken ayahaning pangeran, aw it anggenipun gesang, ambegan, l uwe,
ngant uk, t il em, t angi, l sp. punika sadaya rak saknj aw inipun panguwaosing
manungsa.
Liri pun mal ih, sanadyan t a piyambakipun punika at heist , manawi t iyang
punika bot en remen col ong j upuk l an ngapusi punapa dene gaw e r aj apat i,
minangka t ul adha, punika rak inggih at eges sampun nindakaken piwul ang
Kosokwangsul ipun, korupt or ingkang asmanipun nggembol embel-embel
haj i gampil sanget anggen ki t a ndumuk ingkang pundi kal ebet ing j ej er ing
para buronan punika. Bot en saged di punsel aki mal ih, MUI l an Depag
sampun kaw ent ar minangka sat unggal ing l embaga pal ing korup, harat ayah!
Pangert osan ngorakaken l an net epaken (bot en wont en pangeran, kej awi
namung), punika sageda dados pandom anggen kit a ngl ampahi gesang ing
samadyaning bebr ayan ageng ing al am donya.
Punapa l aj eng bot en at eges kamunduran manawi wont en sat unggal ing
t iyang ingkang sewaunipun sampun nat e net epaken ananing pangeran,
l aj eng mal ik mak grembyang ngorakaken ananing pangeran, sok amung
kaj urung karana saking ngrumaosi sampun sugih mbrewu kebak ing
kaw eruh pangaw ikan l an donya br ana?
Bot en namung par a at heist ingkang kebak ing panacad, nanging ugi
kapracayan ingkang percados bil ih sat o kew an t art amt u punika kaanggep
suci ut awi t et uwuhan t art amt u “ ana sing nunggoni” .
Para animist , kar ana sami ngrumaosi minangka sat unggal ing sekar ing
t amansar i, bot en kumawant un ndarat uwani j agad kant hi kumal ancang
amej ahi sat o kewan punapa dene but arepan anggundhul i al as gung l iwang
l iwung sakepenake udel e dhew e. Napa udel e dhew e niku enak?
Animisme t ansah set ya t uhu ngemban dhawuh memayu hayuning bawana,
kados anggumuj eng t el at ipun aj akan “ back t o nat ur e” kaum modernis
ingkang nembeh mel ek mripat i pun saksampunipun hanyumurubi al am
l ingkunganipun sampun dhedhel dhuwel .
Manaw i pangeran punika pinit ados angl imput i sabar ang kal ir, kant hi
hanyel aki kapracayan bil ih t et uwuhan, sat o kew an, keris, wat u, l sp. punika
Kul a bot en saged hanj aw ab pi t akenan punika, nanging nuwun sewu,
mbokbil ih andharan kul a ing ngandhap saged kangge cakot an manaw i
badhe ngl el imbang l an nenimbang perkaw is agami.
Bangsa Azt ec ing Meksiko ngakeni percados bil ih gust i al l ah kuwi pancen
ana, mal ah wuj ud pasangan kakung put r i. Dhasar abangan, bangsa Azt ec
bot en sapint ena ngrewes gust i al l ahi pun.
Al esanipun, kar ana sanget anggenipun t an kena j inawil , t an kena
sinawang, t an kena kinaya ngapa, gust i al l ah punika babarpisan bot en
badhe kasengsem kal iyan gesangipun manungsa.
Amil a, sesembahanipun bangsa Azt ec l aj eng t umuj u dhumat eng ingkang
kaanggep l angkung prakt is kemawon, kadost a t umut beksan karonsih adhuh
yayi pepuj aningsun, nyekar dhat eng pasar eyanipun para sepuh l an
pinisepuh, caos dhaharan l an sesaj en dhat eng dew a sr engenge, dewa udan,
l an sapanunggal ani pun.
Bangsa Yunani kuna, sadurunge aku ana, sami percados dhat eng Pant heon,
inggih punika Zeus ingkang angr at oni l angit , Poseidon ingkang angrat oni
segant en, l an pangeran samber nyaw a Hades ingkang angrat oni j agading
maut l an l el embut .
Mirsani saking KK-nipun, t et iga gust i al l ahipun bangsa Yunani wau pranyat a
t aksih nunggil t rah. Bot en namung t iga, ing mit ol ogi Yunani ugi t aksih
wont en gust i al l ah-gust i al l ah sanesipun, wuj ud kakung miwah put ri,
ingkang sat unggal l an sanesipun sami ngemban j ej ibahan
piyambak-piyambak.
Ing sal ebet ing bebr ayanipun sat unggal ing bangsa, manawi ing ri ku
wingking, l aj eng gust i al l ahi pun ugi wuj ud kakung, namung dhewekan, l an
anggadhahi sipat -sipat ot or it er.
Gust i al l ah kakung punika saged pinanggih ing agami-agami asal Timur
Tengah, ingkang sew aunipun kal ebet t rah bangsa minggat an (nomadic) eh
ngul andara dhing, l an gesangipun gumant ung saking angon w edhus.
Konsep gust i al l ah kuw i kakung, punika l aj eng t urun t umurun get hok t ul ar
dhumat eng anak-boj one, put une, bat ure, t angga t eparone, t epung
kuwanuhane, ngant os dumugi sapriki.
Pranat an agami w et on Timur Tengah ugi kaprat el akaken ing t et embungan
sarwa sar wi ngl anangi l an gol ek menange dhew e, wis pokoke wong wedok
kudu manut -nut karo wong l anang. Tundhonipun, sesambet an ant aw isipun
priyant un kakung l an put ri ugi mawi pancadan konsep agami punika wau.
Kant hi makat en kul a l aj eng gadhah pit akenan, unen-unen wong wadon
swarga nunut neraka kat ut punika asl i nj awani punapa namung saderma
nurut i kandhane bangsa angon wedhus?
Kawuningana, konsep gust i al l ah kuwi put ri, punika saged pinanggih ing
ant aw isipun bangsa-bangsa ingkang ekonominipun gumant ung sanget
kal iyan sumbang sihipun para wanodya. Panggul awent hahipun para put ra
ing sal ebet ing bebrayan punika ugi kapasrahaken dhat eng par a wanar a,
bot en nj ompl ang namung dados t anggel j awabipun par a w anodya.
Konsep gust i al l ah punika put ri mal ah kat hah cacahipun dal ah pranat an
bebrayan ingkang bot en ot or it er, punika saged pinanggih ing ant aw isipun
bangsa-bangsa ol ah t et anen wi wit saking Hawaii, Tiongkok, kapul oan
Mel anesia l an Pol inesi a ing sal umahing segant en Pasif ik ngant os dumugi
t anah Jawi l an India. Saged kasebat aken ing riki kadost a Mana, Wakonda,
Udakawis t ahun 1. 300 sader engipun Masehi, bangsa Yahudi t hrut husan
kepanasan minggat ngant os dumugi t anah Kanaan. Ing riku l aj eng t umut
ol ah t et anen.
Rumaos gumant ung sanget kal iyan udan l an minger mingsede kal amangsa,
saha kasuburaning l emah, bangsa Yahudi ugi l aj eng t umut manembah
dhat eng gust i al l ahe udan, gust i al l ahe kasuburan, l an gust i al l ah-gust i
al l ah sanesipun ingkang dados sesembahanipun bangsa Kanaan warga asl i
wew engkon mri ku.
Punika ant aw isipun ugi kar ana kaj urung dening raos mbet ahaken kekiyat an
ingkang saged mayungi gesangipun ingkang gumant ung kal iyan ol ah
t et anen.
Hananging, nal i ka negari Isr ael saw eg nggrengseng ngupaya sageda
manunggil aken bangsa Yahudi ing sal ebet ing brat ayuda l umawan bangsa
Pal est ina, gust i al l ah-gust i al l ahipun bangsa Kanaan ingkang sampun
dipunadopsi minangka sesembahanipun, punika l aj eng dipunbucal kagant os
kal iyan konsep monot heisme Yahudi, Kr ist en, l an Isl am, ingkang pancen
nyat a-nyat a cengkah kal iyan kapracayani pun bangsa ol ah t et anen Kanaan.
Tumraping t et iyang ut awi bangsa ingkang anggadhahi kaweruh l inangkung
ing babagan t eknol ogi kangge ngol ah i sining al am donya, adhakanipun
l aj eng ngrumaosi bil ih piyambakipun punika ndar a t uwaning j agad.
Budaya t l at ah sabrang kil enan ingkang t ansah puguh hanet ebi papakem
ngunggul aken kaw eruh t eknol ogi l an kapr igel an nat a undha-usuking
samukawis kangge mbrast ha sakabehing rubeda, anggenipun ngugemi
pranat an agami ugi l aj eng kaingsed-ingsed, kaungsred-ungsred ngant os
mungkred kaanggep namung ngayawar a mbebucal w ekdal kew al a.
Kosokwangsul ipun, t umraping t et iyang ut aw i bangsa ingkang kaweruhipun
ngrumaosi bil ih piyambakipun punika dede r at uning j agad, nanging
minangka per angan saking al am j embar w au.
Tet iyang ut aw i bangsa ker e t eknol ogi punika l imrahipun l angkung menget
l an rumaket dhat eng sakabehing pr anat an agami kados bot en saged
cemuwil j ini wit mak cet hil saking gesangi pun.
Makat en ugi t umraping para ingkang sugi h mbrewu ing kaw eruh l an donya
brana, ingkang rumaos l angkung gadhah daya pangar ibawa l an kekiyat an
kangge nemt okaken kados pundi gesangi pun ing wekdal samangke l an ing
t embe, anggenipun asung pambij i w igat os bot enipun pranat an agami
gebyah uyahipun ugi sok l angkung ent heng t inimbang para kadang
padhusunan cedhak pacet adoh supermar ket .
Kit a ugi saged ngungak kasunyat an bil i h para el i t l an par a al it saged
kapl int ir nyawij i l umant ar agami. Kant hi anut grubyug sami t umut ambyuk
angrawuhi upacar a-upacar a agami, ing pangaj ab cinel akna ing suka r ahayu
t inebihna ing godha r encana.
Sembahyang j amaah asung raos aman dhumat eng par a el i t , semant en ugi
para al it rumaos bot en kasingkur awi t r umaos marem saged kasembadan
sedyanipun gepok-senggol kal iyan para el it ingkang saben dint enipun
bebasan cument hel ing awang-uwung, regol gembokan l awang t ut upan,
ml ebu met u nj ero mobil t an kena j inaw il .
Saper angan para el i t wont en ingkang nj l omprongaken pranat an agami
minangka w ahana kangge mahyakaken bil ih kawont enan ingkang
sayekt osipun t ansah nj ompl ang punika wau sageda kaanggep l imr ah l an
kat ampi dening para al it ingkang gesangipun t ansah kinemul an
papa-cint raka. Punapa mal ih agami pancen t ansah asung pangaj eng-aj eng bil i h
Kant hi pangaj eng-aj eng kados makat en wau, ing pangaj ab sageda
dipunrerabuk t uwuhipun raos t ol eran kebak ing pangapura dhumat eng
kawont enan bebrayan ingkang sarwa-sarw i nj ompl ang punika.
Hl a punika r ak at eges kapi t adosan dhumat eng wont enipun swarga l an
neraka ngandhut daya pangar ibawa kangge ngiyakaken l an ngiyat aken
nj ompl angipun undha-usuking bebr ayan?
Manaw i kados makat en, punapa at eges agami ingkang kebak
pangiming-iming ganj aran sw arga neraka punika bot en wont en ginanipun?
Andharan ing inggil w au mugi t rawaca kangge mrat el akaken bil ih wi gat os
bot enipun agami t umrap gesanging manungsa punika ugi raket keket
supeket cat hok gawel ipun kal iyan al it l an agengipun kasagedaning
manungsa ngont rol al am l an bebrayanipun, kacundhukaken kal iyan
kabet ahani pun.
Ing sal ebet ing abad 19, par a sarj ana suj ana nimpuna bangsa sabr ang kil en
sami gadhah panganggep bil ih piwul ang agami punika kar aosaken sampun
bot en t r ep mal ih, j er sari serat ipun sampun bot en l aras t umrap sal ir ing
j aman.
Ing sal aj engipun, para sarj ana wau sami ngl airaken pamanggih dal ah
pepenget , bil ih ing t embe wingking kamaj engan il mu-il mu pangaw ikan
dangu-dangu t amt u badhe kasil mbr ast ha agami-agami, kant hi pisungsung
kat r angan l an bukt i-bukt i kangge ndumuk perangan-perangan saking mit
os-mit os l an rit ual -rit ual agami ingkang kaanggep bot en nal ar.
We hl a koj ur susur kecempl ung sumur, pranyat a dumugi w ekdal samangke
kapar a t aksih kat hah para ingkang sami hanggondhel i r apet pamanggihipun
para sarj ana wau, dipunant ebi kant hi set ya t uhu ngant os kedaw a-dawa ul a
anggenipun ngrembag perkaw is punika. Gust i Al l ah kok digol eki ngant i
Kant hi nyawisaken pandul u bener l an l uput t umraping samukawis, ing ri ki
agami saged dados sar ana kangge pancadan manaw i badhe t umapak
j umangkah ngl ampahi gesang, sageda t et i yang punika pana pundi t umindak
ingkang kint en-kint en bot en nerak ul ar-ul ar l an pr anat an bebrayan.
Bot en saged di punsel aki bil ih kaw eruh pangaw ikan pancen sampun kasil
adamel t et iyang mel ek dhumat eng samukawis ingkang sewaunipun namung
winat es mi t os ngayawar a l an ri t ual t anpa guna dados ngemu t eges.
Kaw eruh pangawikan ugi kasil anggel ar gul ung miyak wew ados agami
ingkang di punpl int ar-pl int ir dados sar ana kangge nggayuh kapent ingan
pribadi.
Hananging, kapint er an maw i pancadan nal ar samangsa kapengkok dening
pekewed inggih l aj eng muspra, ingkang wont en namung bingung t ambuh
ingkang l inampahan, t undhonipun ingkang kaest hi namung gandhul anipun,
wangsul mal ih dhat eng ingkang Tan Kena Kinaya Ngapa.
Tebih saking anj al ari kukut ing agami, kaweruh pangaw ikan ugi nuwuhaken
masal ah-masal ah enggal . Amil a bot en nama aeng bil ih samangsa manungsa
kapengkok ing pancabaya, inggih banj ur grayah-grayah pados pangayoman
dhumat eng pangerani pun.
Agami t aksih l an bakal t et ep wont en ingkang ngugemi, t ebih saking pej ah
ginil es dening kamaj enganing kaw eruh pangawikan.
Sangsaya mekar ngrembaka kaweruh-kaweruh pangawi kan ngant os saged
ndudul l int ang ing angkasa, ugi badhe sangsaya mekar ngrembaka
t uwuhipun kel ompok-kel ompok f undament al is ingkang ant i-kaw eruh
pangaw ikan, ml iginipun kaw eruh ingkang mawi cap-capan t l at ah sabr ang
Saged kasebat aken ing riki kaum f undament al is w au ant aw isipun inggih
punika Musl im Syiah ing Ir an l an umat Nasrani aj aranipun Jerry Fal wel l
punapa dene Pat Robert son ing Amer ika.
Bot en winat es namung kel ompok-kel ompok f undament al is, nanging
ast rol ogi l an okul t isme ugi badhe sangsaya ngrembaka kados saged
kapirsanan sumebar ing saindenging ki t ha wiw it New York ngant os dumugi
London l an Paris. Makat en ugi mbroj ol i pun agami l an sekt e-sekt e enggal
kadost a Mormon l an Hare Krishna.
Ancaman gl obal isasi, AIDS, SARS, f l u manuk, manuke kena f l u, rupi ah
sangsaya l oyo, krismon, pehaka, gont ok-gont okan pemil u, al as kobong,
banj ir bandang, pol usi, l an sadaya perkaw is ingkang manungsa bot en
kaw awa hangonceki, agami pini t ados dados manggal aning l ampah kangge
ngadhepi r aos w as sumel ang ing samadyaning al ang-al ang t inebihna saking
sadaya al angan gesang j aman gagr ak enggal .
Nal i ka manah punika karaosaken sampun j udheg put eg, nal ika kuping
punika sumriwing l an mripat punika karaosaken sepet t ur pedhes anyekseni
sangsaya bobroking moral l an nj ompl ange ekonomi, sart a pr anat an sosi al
budaya ingkang sangsaya carut marut t an weruh menyang ngendi parane
kang t inuj u, agami nyaw isaken sol usinipun sanadyan, mbokmanawi, mung
