7 ημέρες_Ιστορικό της Ορθοδοξίας

A KYPIAKH 19 IANOYAPIOY 1997. 2-31 AΦIEPΩMA  Iστορικ της Oρθοδοξίας. H μακραίωνη πορεία της Oρθοδξου Aυτοκεφάλου Eκκλησίας της Aλβανίας. Tου Mιχαήλ Tρίτου.  Tα μοναστήρια στην Aλβανία. Kτισμένα σε περίοπτες θέσεις, με σπουδαίο κοινωνικ και παιδευτικ ρλο, ιδιαίτερα σε καιρούς χαλεπούς. Tων Γ. Γιακουμή και Kων/νου Γιακουμή.  Kαταπατήσεις μονών και έκτροπα. Kαταστροφή και εποικισμς στα μοναστήρια Aγίου Γεωργίου Tσούκας και Tσέπου και δηώσεις στη Mοσχπολη. Tου Oρφέα Mπέτση.  H παλαιοχριστιανική αρχιτεκτονική. Oι περισστερες εκκλησίες ανήκουν στον τύπο της τρίκλιτης ξυλστεγης βασιλικής. Tης Eυγενίας Xαλκιά.  H μεσαιωνική τέχνη. Aπ τον 8ο μέχρι τον 14ο αιώνα, οι εκκλησίες παρουσιάζουν ομοιτητα με τον υπλοιπο χώρο Hπείρου και Mακεδονίας. Tου Παναγιώτου Λ. Bοκοτοπούλου.  H μεταβυζαντινή ναοδομία. H αρχιτεκτονική της περιδου αυτής διακρίνεται και για τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Tου Πύρρου Θώμου.  H θρησκευτική ζωγραφική. Ψηφιδωτά και μοναδικά ζωγραφικά σύνολα τοιχογραφιών απ αξιλογους καλλιτέχνες κοσμούν τις εκκλησίες. Tης δρος Aναστασίας Tούρτα.  H Aνάσταση της Oρθοδοξίας. Eκ βαθέων συνέντευξη του Aρχιεπισκπου Tιράνων και πάσης Aλβανίας κ. Aναστασίου στους Bησσαρίωνα Σταύρακα και Kωστή Bατικιώτη.  Tο Mουσείο του Oνούφριου. Bρίσκεται στο μεσαιωνικ κάστρο του Bερατίου και στεγάζεται στην εκκλησία της Kοιμήσεως της Θεοτκου. Tου Nικολάου Σ. Xαρκιολάκη.  Aνέγερση εκκλησιαστικών κτιρίων. Aναστήλωση και ανοικοδμηση μονών και ναών συνθέτουν ένα εντυπωσιακ έργο σήμερα.  H Mονή του Aγίου Kοσμά. Eπιβλητικ μνημείο, κτίστηκε απ τον Aλή Πασά, το 1814 στο Kολικντασι προς τιμήν του νεομάρτυρα. Tου Παναγιώτη Φ. Xριστ πουλου.. Eξώφυλλο: O νας της Παναγίας Λαμπβου. Γενική άποψη απ δυτικά. Σε πρώτο πλάνο το πρσκτισμα του εξωνάρθηκα (φωτ.: Γ. Bλασσάς, απ το έργο «Mνημεία της Oρθοδοξίας στην Aλβανία», έκδοση Eκπαιδευτηρίων Δούκα).. Yπεύθυνος «Eπτά Hμερών»:. BHΣ. ΣTAYPAKAΣ. ΦIEPΩMA. Iστορικ της Oρθοδοξίας H μακραίωνη πορεία της Oρθοδξου Aυτοκεφάλου Eκκλησίας της Aλβανίας. O καταστραφείς καθεδρικς νας του Aγίου Γεωργίου στην Kορυτσά. H φωτογραφία είναι του 1918 (αρχείο Eταιρείας Hπειρωτικών Mελετών). Tου Mιχάλη Γ. Tρίτου Δρος Θεολογίας, Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. H OPΘOΔOΞH Aυτοκέφαλη Eκκλησία της Aλβανίας βρίσκεται σε περιοχή, η οποία παλαιτερα υπαγταν στη δικαιοδοσία του Aνατολικού Iλλυρικού1. O Xριστιανισμς διαδθηκε εκεί απ τον πρώτο αιώνα. O Aπστολος Παύλος γράφει το 58 μ.X. στην προς Pωμαίους επιστολή του: «Ωστε με απ Iερουσαλήμ και κύκλω του Iλλυρικού πεπληρωκέναι το Eυαγγέλιον του Xριστού»2. O ίδιος Aπστολος σε επιστολή του προς το μαθητή του Tιμθεο αναφέρει τι ο συνεργάτης του Tίτος ύστερα απ την αποστολή του στην Kρήτη κήρυξε το Eυαγγέλιο στη Δαλματία3. Oπως αποδεικνύεται απ τα Πρακτικά των Oικουμενικών Συνδων, η Mητρπολη Δυρραχίου εμφανίζει απ τον E΄ αι. οργανωμένη εκκλησιαστική διοίκηση με εννέα επισκοπές, οι οποίες κατά τις περιστάσεις αυξομειώνονται4. Kατά την περίοδο αυτή ο Mητροπολίτης Δυρραχίου μετέχει της Mείζονος Συνδου διοικήσεως του Aνατολικού Iλλυρικού με πρεδρο τον Aρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης και μέλη τους Mητροπολίτες και τους Eπισκπους των Eπαρχιών Mακεδονίας, Παλαιάς Hπείρου, Θεσσα-. 2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 IANOYAPIOY 1997. λίας, Aχαΐας και Kρήτης. Oι Eπαρχίες του Aνατολικού Iλλυρικού εντάχθηκαν απ το 535 στην Παπική δικαιοδοσία, η οποία διατηρήθηκε μέχρι το 732/3. Tτε ο εικονομάχος αυτοκράτορας Λέων Γ΄ προσάρτησε τις επαρχίες αυτές στη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Kωνσταντινουπλεως5. Mε την ίδρυση της Aρχιεπισκοπής Aχρίδος (1020) η Mητρπολη Δυρραχίου με τις Eπισκοπές Σκάμπας, Bουλλίδος, Aυλώνος, Aμαντίας, ΛυEπιμέλεια αφιερώματος:. K·ΣTHΣ BATIKI·THΣ χνιδού, Λίστρων και η Mητρπολη Σκδρας με τις Eπισκοπές Διοκλείας, Λίσσου, Δεκατέρας και Δριβάστου υπάγονται στη δικαιοδοσία της. Yστερα απ την κατάργηση της Aρχιεπισκοπής Aχρίδος (1767) και την υπαγωγή της στο Oικουμενικ Πατριαρχείο εντάσσονται και οι ανωτέρω Mητροπλεις στο ίδιο κλίμα6. Kατά τη διάρκεια της λατινοκρατίας (1204 – 1474) έχουμε μια ουσιαστικτερη παρουσία του Kαθολικισμού στη Bρειο Aλβανία, ενώ κατά την περίοδο της Tουρκοκρατίας (1474-1913) οι εξισλαμισμοί και η εγκατάσταση τουρκικού πληθυσμού. αλλοιώνουν τη θρησκευτική ταυττητα του λαού. O εξισλαμισμς θα ήταν πλήρης, εάν δεν εμφανίζονταν κατά την περίοδο αυτή τρεις μεγάλοι Διδάσκαλοι του Γένους· ο Mοσχοπολίτης Nεκτάριος Tέρπος, ο Kοσμάς ο Aιτωλς και ο Eπίσκοπος Δρυϊνουπλεως Σοφιανς.. Προσπάθειες ανεξαρτητοποίησης H πρώτη προσπάθεια δημιουργίας ανεξάρτητης απ το Oικουμενικ Πατριαρχείο Oρθοδξου Eκκλησίας στην Aλβανία γίνεται το 1913, ταν η Aλβανία αναγνωρίστηκε ως αυτνομη ηγεμονία. Tο 1921 έρχεται απ την Aμερική στην Kορυτσά ο αυτοχειροτονημένος Eπίσκοπος Fan Noli, ο οποίος τίθεται επικεφαλής αλβανικών εθνικιστικών κληρικών.O Θεοφάνης Nλης ή Θεοφάνης Στυλιανού Mαυρομάτης προσπάθησε να εισαγάγει την αλβανική στη λατρεία. Oμως, η προσπάθεια αυτή, ενώ έτυχε της συμπαραστάσεως των αλβανικών αρχών, αποδοκιμάστηκε απ το ορθδοξο ποίμνιο7. Tο 1922 συγκροτείται στο Bεράτιο συνέδριο των ορθοδξων κοινοτήτων. Σ’ αυτ προβλήθηκε ως αρχηγς της αλβανικής Eκκλησίας έγγα-.

Nομοκανών της Iεράς Mονής Bάνιστας Δροπλεως, ευρισκμενος στο Bυζαντιν Mουσείο Aθηνών.. μος κληρικς απ την Kορυτσά ο Bασίλειος Mάρκου ή Aη-Bασίλης, ο οποίος πλαισιωνταν απ οκταμελές συμβούλιο τεσσάρων κληρικών και τεσσάρων λαϊκών8. Tο συνέδριο αυτ, απ το οποίο απείχαν οι αντιπρσωποι των ελληνοφώνων περιοχών, ανακήρυξε χωρίς την έγκριση του Oικουμενικού Πατριαρχείου το Aυτοκέφαλο της Oρθοδξου Eκκλησίας της Aλβανίας. Παράλληλα, προέβη στις 17 Σεπτεμβρίου 1922 στον καταρτισμ του καταστατικού χάρτη, ο οποίος δημοσιεύτηκε στην Eφημερίδα της Kυβερνήσεως στις 26 Oκτωβρίου 19229. Tο Oικουμενικ Πατριαρχείο σε μια προσπάθεια αποκαταστάσεως των σχέσεων με την Eκκλησία της Aλβανίας, έστειλε στην Aλβανία τους Mητροπολίτες Mιλητουπλεως Iερθεο και Συνάδων Xριστφορο, οι οποίοι αντί να συμβάλουν στην εξομάλυνση της καταστάσεως, προσχώρησαν στην αλβανορθδοξη κίνηση ο πρώτος ως Mητροπολίτης Kορυτσάς και ο δεύτερος ως Mητροπολίτης Bερατίου. Tο 1926 με εντολή του Oικουμενικού Πατριαρχείου στέρχεται στην Aλβανία για διαπραγματεύσεις ο Mητροπολίτης Tραπεζούντος Xρύσανθος, ο οποίος κατάφερε να πετύχει σχέδιο συμφωνίας με την αναγνώριση της Oρθοδξου Eκκλησίας της Aλβανίας ως αυτοκεφάλου.. Aντικανονική χειροτονία Δυστυχώς, η συμφωνία αυτή δεν τηρήθηκε. H κατάσταση επιδεινώθηκε το Mάιο του 1925 με την αντικανονική χειροτονία σε επίσκοπο του Bησσαρίωνα Tζοβάνι απ το Eλβασάν. O Bησσαρίων, χωρίς τη γνώση του Oικουμενικού Πατριαρχείου, συγκάλεσε στις 18 Φεβρουαρίου 1929 στην Kορυτσά, Σύνοδο της αλβανικής Eκκλησίας, η οποία επανέλαβε την αντικανονική ανακήρυξη της Oρθοδξου Eκκλησίας της Aλβανίας ως Aυτοκεφάλου και προέβη στην πλήρωση των επισκοπικών εδρών Bερατίου με τον Aγαθάγγελο Tσάμτση και Aργυροκάστρου με τον Aθα-. νάσιο Oικονμου, που μετονομάστηκε σε Aμβρσιο. O Aη–Bασίλης προχειρίστηκε σε Mέγα Mιτροφρο Oικονμο και ανέλαβε τη διαποίμανση της Mητροπλεως Kορυτσάς, ενώ ο Bησσαρίων αναγορεύτηκε Mητροπολίτης Tιράνων και Δυρραχίου και Aρχιεπίσκοπος πάσης Aλβανίας10. H αλβανική κυβέρνηση προέβη στις 26 Φεβρουαρίου 1929 στην έκδοση των διαταγμάτων αναγνωρίσεως και εγκαταστάσεως των νέων Eπισκπων. Aντίθετα, το Oικουμενικ Πατριαρχείο, καθήρεσε λους σοι συγκρτησαν τη Σύνοδο. Mε την παραίτηση του Bησσαρίωνα Tζοβάνη το 1936 Mητροπολίτης Tιράνων, Δυρραχίου και πάσης Aλβανίας ανέλαβε ο Xριστφορος Kίσσης. Σε συνάντηση που είχαν στην Aθήνα ο Xριστφορος με τον αποκρισά-. ριο του Oικουμενικού Πατριαρχείου, Mητροπολίτη Tραπεζούντος Xρύσανθο, οι δύο άνδρες κατέληξαν σε προκαταρκτική συμφωνία «περί ευλογίας του αυτοκεφάλου της εν Aλβανία Oρθοδξου Eκκλησίας». H συφωνία αυτή επικυρώθηκε απ το Oικουμενικ Πατριαρχείο στις 3 Aπριλίου 1937. Mε τη συνοδική απφαση της 30ής Mαρτίου 1937 μετονομάστηκε η Mητρπολη Δυρραχίου σε Mητρπολη Tιράννων, Δυρραχίου και Eλβασάν και υποβιβάστηκαν σε Eπισκοπές οι Mητροπλεις Kορυτσάς και Bελεγράδων, σε Eπισκοπές Kορυτσάς και Bερατίου, Aυλώνος και Kανίνης αντίστοιχα. Tο τμήμα Aργυροκάστρου, ύστερα απ την ανακήρυξη της Aλβανίας σε ανεξάρτητο κράτος, αποσπάσθηκε απ τη Mητρπολη. Δρυϊνουπλεως και αναδείχθηκε σε Eπισκοπή με την ονομασία Eπισκοπή Aργυροκάστρου. Στις εκλογές που ακολούθησαν Mητροπολίτης Tιράνων, Δυρραχίου και Eλβασάν ορίστηκε ο Eπίσκοπος Σινάδων Xριστφορος, Eπίσκοπος Kορυτσάς ο Eυλγιος Kουρίλας και Eπίσκοπος Aργυροκάστρου ο Παντελεήμων Kοτκος. Στην Eπισκοπή Bερατίου, Aυλώνος και Kανίνης κατεστάθη ο Eπίσκοπος Aγαθάγγελος Tσάμτσης, ύστερα απ την άρση της καθαιρέσεώς του και αναγνωρίσεως της αντικανονικής σε επίσκοπο χειροτονίας του11.. Tο Aυτοκέφαλο Στις 12 Aπριλίου 1937 η Iερά ΣύνοΣυνέχεια στην 4η σελίδα. KYPIAKH 19 IANOYAPIOY 1997 - H KAΘHMEPINH. 3.

Συνέχεια απ την 3η σελίδα. δος του Oικουμενικού Πατριαρχείου, ύστερα απ εισήγηση του Oικουμενικού Πατριάρχου Bενιαμίν του A΄, ευλγησε το Aυτοκέφαλο της Oρθοδξου Eκκλησίας της Aλβανίας, η οποία κατά την τάξη έρχεται μετά την Aυτοκέφαλη Eκκλησία της Πολωνίας12. Oμως οι καθεστωτικές μεταβολές οι οποίες επήλθαν στην Aλβανία μετά τη λήξη του B΄ Παγκοσμίου Πολέμου επέφεραν επιδείνωση της κατάστασης. Kάτω απ αυτές τις συνθήκες οι επίσκοποι Kορυτσάς Eυλγιος και Aργυροκάστρου Παντελεήμων απομακρύνθηκαν απ τις επαρχίες τους και την Aλβανία, ενώ ο αρχιεπίσκοπος Xριστφορος εκθρονίστηκε «δι’ επιζήμιον εις την αλβανικήν ορθδοξον Eκκλησίαν δραστηριτητα». Tον Aύγουστο του 1949 το κυβερνών καθεστώς κατέστησε αυθαίρετα αρχιεπίσκοπο Tιράνων το εξ Eρσέκας επίσκοπο Kορυτσάς Παΐσιο, ο οποίος χειροτνησε αντικανονικά επισκπους τούς: Φιλθεο (Φώτιο Nτούνη) Kορυτσάς, Δαμιαν (Kοκονέσση) Aργυροκάστρου, Kύριλλο (Δανιήλ Tσούλη) Bερατίου, Aυλώνος και Kανίνης και το μοναχ Σωφρνιο σε βοηθ επίσκοπο. Tο 1966, μετά το θάνατο του Παϊσίου, αρχιεπίσκοπος «εκλέχθηκε» ο απ Aργυροκάστρου Δαμιανς. Στο E΄ Συνέδριο του κομμουνιστικού κμματος, το Φεβρουάριο του 1967, διακηρύχθηκε τι η Aλβανία είναι «το πρώτο αθεϊστικν κράτος εις τον κσμον». H απφαση αυτή ολοκληρώθηκε με το με αριθμ 4337/1311-1967 Διάταγμα του προεδρείου της Λαϊκής Δημοκρατίας της Aλβανίας, με το οποίο «ατονεί η ισχύς του διατάγματος που εγκρίνει τον καταστατικ χάρτη της Aυτοκεφάλου Oρθοδξου Eκκλησίας της Aλβανίας. Aκολούθησαν κατασχέσεις εκκλησιαστικών περιουσιών, αποσχηματισμοί ιερέων και πυρπολήσεις ναών. Δυστυχώς, ο αρχιεπίσκοπος Δαμιανς αντί να προτάξει το στήθος του στην αθεϊστική λαίλαπα, συμβιβάστηκε με το καθεστώς, επιδοκίμασε τις θέσεις του και πέθανε φυσιολογικά το Nοέμβριο του 1973 στη γενέτειρά του το Πγραδετς, σε ηλικία 80 ετών. Tα σα γράφτηκαν για ε-. Oι Eπίσκοποι Mιλητουπλεως Iερθεος και Συνάδων Xριστφορος και ο νεοχειροτονηθείς Eπίσκοπος Θεοφάνης Nλης, στις 4 Δεκεμβρίου 1923.. O Eπίσκοπος Aργυροκάστρου Παντελεήμων Kοτκος.. γκλεισμ του στις φυλακές το 1967 δεν δικαιώνονται απ τις νεώτερες έρευνες13.. σσ. 262 – 263. Eπίσης βλ. A. Meksi, «L’ architecture paleochretienne en Albanie», Monument et, 30, 1985–2, σσ. 13–14 A. Lazarou, L’aroumain et ses rapperts avec le grec. Institute for Balkan Studies 206. Thessaloniki 1986, 50 nofe 50 et 60 n. 97, 98. 2. Pωμ. ιε΄, 19. 3. B΄ Tιμ. 4, 10. 4. Bαρνάβα Δ. Tζωρτζάτου, H Aυτοκέφαλος Oρθδοξος Eκκλησία της Aλβανίας και οι βασικοί θεσμοί διοικήσεως αυτής, εν Aθήναις 1976, σ. 19. 5. B. Φειδά, «Eκκλησία Aλβανίας» ΠΛB6 (1980), σ. 147. 6. Aθαν. Aν. Aγγελοπούλου, O κσμος της Oρθοδοξίας στα Bαλκάνια σήμερα, Θεσσαλονίκη 1992, σ. 34. 7. Tζωρτζάτου, ο.π., σ. 17. 8. Φωτίου Oικονμου, H Eκκλησία εν Bορείω Hπείρω, Aθήναι 1969, σ. 72. 9. Aποστ. Aθαν. Γλαβίνα, H Oρθδοξη Eκκλησία της Aλβανίας, Θεσσαλονίκη 1992, σ. 39. 10. Παντελή Σ. Pκου, «H εν Aλβανία Oρθδοξος Eκκλησία», Γρηγριος Παλαμάς 13 (1929) σ. 103. 11. Φιλαρέτου Π. Bιτάλη, O Xριστιανισμς εις την Bρειον Hπειρον και Aλβανίαν, εν Aθήναις 1974, σ. 13. 12. «Oρθοδοξία» 1937, σσ. 111 – 113. Πρβλ. Aποστ. Aθαν. Γλαβίνα, Tο Aυτοκέφαλον της εν. Aλβανία Oρθοδξου Eκκλησίας επί τη βάσει ανεκδτων εγγράφων, εκδσεις IMIAX, Iωάννινα 1978, σ. 383. 13. Aναστασίου, Aρχιεπισκπου Tιράνων. Mια Eκκλησία σε μακρχρονο πολύτροπο διωγμ (απ την ομιλία κατά την αναγρευσή του σε επίτιμο διδάκτορα του Θεολογικού τμήματος του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, την 13 Δεκεμβρίου 1995).. H αλβανική ιδιοτυπία Aπ τη σύντομη αυτή επισκπηση της ιστορίας της Aυτοκεφάλου Oρθοδξου Eκκλησίας της Aλβανίας μπορούμε συμπερασματικά να πούμε τα εξής: 1) H Oρθδοξη Eκκλησία της Aλβανίας υπήρξε η μοναδική ορθδοξη εκκλησία, η οποία λγω του σκληρού σαρανταεξάχρονου διωγμού του αθεϊστικού καθεστώτος του Eμβέρ Xτζα και των επιγνων του καταστράφηκε εκ θεμελίων. Γι’ αυτ χρήζει της αγάπης και του ενδιαφέροντος λων μας. 2) H πορεία της εκκλησίας αυτής απ το 1913 μέχρι το 1967 είναι γεμάτη αυθαιρεσίες και αντικανονικτητες, οι οποίες προσβάλλουν το πολίτευμα της εκκλησίας και το συνοδικ σύστημα διακυβερνήσεώς της. Aυτ οφείλεται στον αλβανικ εθνικισμ, που πίστευε τι με τη δημιουργία ανεξάρτητης, απ το Oικουμενικ Πατριαρχείο, Oρθδοξης Eκκλησίας θα μειωνταν στο ελάχιστο ή θα εκμηδενιζταν τελείως η ελληνική επίδραση στα πράγματα ενς ανεξάρτητου αλβανικού κράτους.. O νας των Aγίων Σαράντα πως ήταν το 1940. Σήμερα δεν απομένουν παρά ελάχιστα ίχνη.. 4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 19 IANOYAPIOY 1997. 3) Tο Oικουμενικ Πατριαρχείο αντιμετώπισε τις δύσκολες αυτές καταστάσεις, με υπομονή, σύνεση και διακριτικτητα, εναλλάσσοντας την αυστηρτητα με το πνεύμα της εκκλησιαστικής οικονομίας και συγνώμης. Πρέπει μως να σημειωθεί τι υπήρξαν περιπτώσεις που δεν κατανοήθηκε σον έπρεπε η αλβανική ιδιοτυπία. Σημειώσεις: 1) Tο Iλλυρικ, που ήταν μια απ τις τέσσερις υπαρχίες ή πραιφεκτούρες (praefecturae) της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας περιελάμβανε ολκληρη σχεδν τη χερσνησο του Aίμου, ύστερα απ το θάνατο του M. Θεοδοσίου (395) χωρίστηκε σε Aνατολικ και Δυτικ. Kαι το μεν Aνατολικ Iλλυρικ εντάχθηκε στο ανατολικ κράτος, το δε Δυτικ στο δυτικ κράτος. Tο 535 με διάταγμα του Iουστινιανού το Aνατολικ Iλλυρικ εντάχθηκε στην εποπτεία του Παπικού θρνου. H εξάρτησή του αυτή διατηρήθηκε μέχρι το 732, οπτε ο αυτοκράτωρ του Bυζαντίου Λέων ο A΄ με διάταγμά του υπήγαγε το Aνατολικ Iλλυρικ και εκκλησιαστικά στη διοικητική δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Kωνσταντινουπλεως. Bλ. την έκδοση του P. R. Franke, Albanien in Altertum (Antike Welt) 1983, που ο H. Frais εξετάζει τα προβλήματα του χριστιανισμού των πρώτων χρνων στη σύγχρονη αλβανική περιοχή. Πρβλ. Vladislav Popovic, «L’ Albanie pendant la basse Antiquite», Les Illyriens et Les Albanais. Serie de conferences tenues du 21 Mai au 4 Juin 1986. Beograd 1988, σσ. 251 – 283, ειδική. Tα Zωγράφεια Διδασκαλεία στο Kεστοράτι Aργυροκάστρου τον 19ον αιώνα..