Muhabirin el kitabı

E L K Ý T A B I

MUHABÝRÝN

G E N E L M Ü D Ü R L Ü Ð Ü

A N A D O L U A J A N S I

Muhabirin El Kitabý

Anadolu Ajansý Yayýný - 7

Nisan - 2008

Yayýn Sahibi

Anadolu Ajansý adýna

Dr. Hilmi Bengi

Yönetim Kurulu Baþkaný ve

Genel Müdür

Tahsin AKTI

Genel Müdür Yardýmcýsý ve

Yönetim Kurulu Baþkan Yardýmcýsý

Ahmet TEK

Genel Müdür Yardýmcýsý

AA Muhabirin El Kitabý

Editör

Dr. Muzaffer Þahin

Haber Yayýn Daire Baþkaný

Yayýn Kurulu

Ceyhun Ergüven

: Dýþ Haberler Müdürü

Ender Ülgen

: Dýþ Yayýnlar Müdürü

Serdar Doðan

: Ýç Haberler Müdürü

Ömer Diþbudak

: Parlamento Haberleri Müdürü

Mehmet Ali Balo

: Ekonomi Haberleri Müdürü

Soner Sayýmlar

: Spor Haberleri Müdürü

Ömer Kaya

: Özel Bülten Müdürü

Hüseyin Tunçay

: Yurt Haberleri Müdürü

Abdurrahman Antakyalý

: Fotoðraf Haberleri Müdürü

Ömer Faruk Çalýþkan

: Görüntülü Haberler Müdürü

Safa Tekeli, Timur Türkan : Ýl Bülteni Yayýncýsý

Grafik - Tasarým

: Hamdi Bedir

AA Muhabirin El Kitabý

ilindiði gibi gazeteciliðin temeli ve en iþlevsel kolu muhabirliktir. Haber, büyük bir dikkat ve sorumluluk içinde muhabirler tarafýndan toplanýr, kurumsal yazým formatýnda kaleme alýnýr ve hedef kitle olan okuyucunun hizmetine sunulur. Ayný þekilde foto muhabirliði ve kameramanlýk da muhabirliðin ana destek unsuru olup görsel açýlýmý ile haberi

zenginleþtiren katkýlarý saðlar.

Kamuoyunun artýk neredeyse ekmek gibi, su gibi temel ihtiyacý olan bilgiyi haber formatý ile sunan kurumlarýn hem muhabirleri bazýnda hem yöneticiler ve kurumsal bazda sorumluluklarý vardýr. Bu

sorumluluðu hakkýyla yerine getirme çabasýnda olan kurumlarýn baþýnda da Anadolu Ajansý gelmektedir. Bu eserin Anadolu Ajansýnýn temelini oluþturan bütün muhabir, foto muhabiri ve kameramanlarýn görevlerini yerine getirirken gösterdikleri çabalarýna yardýmcý olmasýný temenni ediyorum.

Büyük önder Mustafa Kemal Atatürk tarafýndan kurulan ülkemizin en köklü iletiþim kuruluþu Anadolu Ajansýnda çalýþan bütün arkadaþlarýma mesleki yaþamlarýnda baþarý ve mutluluklar diliyorum.

Önsöz

B

Prof. Dr. Mehmet AYDIN Devlet Bakaný

Dr. Hilmi BENGÝ

Yönetim Kurulu Baþkaný Genel Müdür

Sunuþ

ürkiye'nin en köklü haber kuruluþu Anadolu Ajansý, çalýþmalarýný yürütürken "sorumlu habercilik" ilkesini hep göz önünde

bulundurmuþtur. Bu durum AA’yý saygýn ve güvenilir bir kurum yapmýþtýr. AA rumuzu “doðruluðun ve güvenin simgesi" olmuþtur. AA haberlerinin bir belge, bir kanýt gibi görülmesi, “Anadolu Ajansý geçtiyse doðrudur” inancýnýn oluþmasý çok önemlidir. Ýletiþim teknolojisindeki geliþme ile hýzýn öne çýktýðý bir süreçte güvenilirlik ve saygýnlýðýn üst düzeyde tutulabilmesi daha da önemlidir.

Kurucumuz Büyük Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk, kuruluþ genelgesinde Anadolu Ajansýnýn “kamuoyunun doðru haber ile aydýnlatýlmasý”için kurulduðunu belirtmektedir. Atatürk’ün bu direktifini 88 yýldýr görev bildik. Anadolu Ajansýnýn her geçtiði habere duyulan güven bizim sorumluluðumuzu daha da artýrýyor. O yüzden daha duyarlý ve dikkatli olmalýyýz. Sorumlu bir anlayýþla daha çok çalýþmalýyýz.

Biliyoruz ki haber neredeyse Anadolu Ajansý oradadýr. Habere ihtiyaç duyan herkes, birçok haberin kaynaðýnýn AA olduðunu bilir. Çünkü Anadolu Ajansý hep haberin içindedir. “haber” sözcüðü ile”Ajans” sözcüðü özdeþleþmiþtir.

Ajansa her gün binlerce istihbarat gelir. Bunlar, doðrulatýlabiliyor ve haber deðeri taþýyorsa araþtýrýlýr, haber haline getirilir ve yayýmlanýr. AA mahreciyle geçilen her haber, titiz bir çalýþmanýn ürünüdür, öyle olmalýdýr. Ýstihbarattan haber toplamaya, araþtýrmaya, haber yazmaya ve yayýmlamaya kadar geçen süreç elbette bir bilgi ve birikim gerektirir. Tabii ki uymamýz gereken ilkeler ve kurallar da vardýr.

Çalýþanlarýmýzýn kendi bilgi ve becerilerini

geliþtirmelerine katký saðlamak amacýyla Beþ yýl önce “Muhabirin El Kitabý”ný hazýrlamýþtýk. Habercilik

hizmetimiz için bir kýlavuz, bir rehber niteliðindeki bu kitap, güncelleþtirilerek yeniden düzenlendi.

Muhabir arkadaþlarýmýzýn daha iyi hizmet

verebilmelerini saðlamak amacýyla hazýrlanan bu kitap, yukarýda da belirttiðim gibi bir yol gösterme kitabýdýr. Kitapta yer alan haber örnekleri, adý üstünde sadece birer örnektir, ortalama standardý yansýtmaktadýr. Haberlerin yazýmý, konusuna, içeriðine ve

zamanlamasýna göre farklýlýk gösterebilir. Burada mesleki birikim ve beceri ortaya çýkar.

Kitapta muhabir arkadaþlarýmýzýn ihtiyaç duyacaðý bazý bilgilere de yer verilmiþtir. Bunlarýn özellikle mesleðe yeni baþlayanlar için yararlý olacaðýný düþünüyorum.

Muhabirin El Kitabý, bundan böyle Anadolu Ajansýnýn internet sayfasýnda her an baþvuru kaynaðý olarak yer alacaktýr. Haber, fotoðraf, görüntü, teknik ve idari konulardaki yenilikler anýnda bu sayfaya yansýtýlacak, El Kitabý sürekli yenilenecektir.

Türk Dil Kurumunun son yayýmladýðý yazým kýlavuzu ile sözlüðünü içeren bir CD de bu kitap ekinde

verilmektedir. TDK’nin CD’sinde belirtilen yol izlenerek güncelleme yapýlabilir. Ayrýca AA’nýn internet sayfasýndaki TDK yazým kurallarý ile TDK’nin internet sitesindeki sözlük ve yazým kýlavuzundan da yararlanýlabilir.

Muhabirin El Kitabý, birim müdürlerinin hazýrladýðý metinlerden hareketle Haber Yayýn Daire Baþkaný Dr. Muzaffer Þahin tarafýndan düzenlendi ve yayýma hazýr hale getirildi. Genel Müdür Yardýmcýlarýmýz Tahsin Aktý ve Ahmet Tek tarafýndan da gözden geçirildikten sonra yayým aþamasýna gelen kitabýn tasarýmýný arkadaþýmýz Hamdi Bedir yaptý. Ortak bir çalýþmanýn ürünü olan bu el kitabýnýn hazýrlanmasýnda emeði geçen bütün arkadaþlarýma teþekkür ediyor, yararlý olmasýný diliyorum.

ÖNSÖZ ... 7 SUNUÞ ... 9 I. BÖLÜM TARÝHÇE ... 15 GÜNÜMÜZDE AA ... 17 ULUSLARARASI ÝÞBÝRLÝÐÝ ... 18 KALÝTE POLÝTÝKASI ... 19 YÖNETÝM ÞEMASI ... 19

BASIN MESLEK ÝLKELERÝ ... 20

II. BÖLÜM MUHABÝR ... 25 HABER ... 26 HABER TOPLAMAK ... 26 HABER KAYNAKLARI ... 28 PROTOKOL LÝSTESÝ ... 31

YÜRÜTME VE YARGIDA ÖNEMLÝ KURUMLAR VE GÖREVLERÝ ... 34

YARGIDA BAZI KAVRAMLAR ... 36

HABER YAZARKEN ... 37

ÖRNEKLERLE HABER YAZIMI ... 37

SICAK GELÝÞMELERDE ÝLK FLAÞ ... 37

BAÞLIK ... 39

ÝLK PARAGRAF ... 41

HABER METNÝ ... 41

ÝLK HABERDEN SONRA GELÝÞMELERÝN ÝZLENMESÝ ... 42

TRAFÝK KAZASI ... 42 POLÝS-ADLÝYE ... 44 AFET-YANGIN ... 47 KÜLTÜR SANAT MAGAZÝN ... 51 RÖPORTAJ ... 53 BASIN TOPLANTISI ... 56 BUNLARA DÝKKAT ... 57

DÜZELTME, DERLEME VE ÝPTAL ... 62

III. BÖLÜM HABERDE UZMANLIK ALANLARI ... 65

PARLAMENTO ... 65 DÝPLOMASÝ-DIÞ ... 73 DIÞ YAYINLAR ... 83 EKONOMÝ ... 84 SPOR ... 97 ÝL BÜLTENÝ ... 105 ÖZEL BÜLTEN ... 107 IV. BÖLÜM HABERÝN GÖRSEL DESTEKLERÝ ... 113

FOTOÐRAF ... 113

GÖRÜNTÜ (Tv) ... 125

V. BÖLÜM ANADOLU AJANSI TELEFON, E-POSTA VE ADRESLER ... 136

YURT ÝÇÝ BÖLGE VE BÜRO MÜDÜRLÜKLERÝ ...136

YURT DIÞI TEMSÝLCÝLÝKLERÝ ... 139

Ýçindekiler

11

.bölüm

1

TARÝHÇE

GÜNÜMÜZDE AA

ULUSLARARASI ÝÞBÝRLÝÐÝ

KALÝTE POLÝTÝKASI

YÖNETÝM ÞEMASI

BASIN MESLEK ÝLKELERÝ

Anadolu Ajansý, hem yurda hem de dünyaya Milli Mücadele'nin gerçeklerini anlatmak, aktarmak amacýyla Ankara’da 6 Nisan 1920’de kuruldu.

Ýstanbul'un 16 Mart 1920'de iþgali üzerine Ankara’ya doðru yola çýkan Yunus Nadi (Abalýoðlu) ile Halide Edip (Adývar)’in bulunduðu iki kafile, 31 Martta Geyve'de buluþtu. Akhisar (þimdi Pamukova) istasyonunda verilen mola sýrasýnda bu iki aydýn, Ankara'ya “gider gitmez bir ajans teþkilatý” kurulmasýný görüþtüler. Yunus Nadi ve Halide Edip, ajansýn adýný konuþurlarken; “Türk”, “Ankara”, “Anadolu” seçenekleri arasýndan “Anadolu Ajansý”nda karar kýldýlar.

Kafile Ankara’ya ulaþtýðýnda; Yunus Nadi'nin ifadesiyle ''4 veya 5 Nisan akþamý'' Mustafa Kemal Paþa'nýn karargahý ''Ziraat Mektebi''nde (þimdi Devlet Meteoroloji Ýþleri Genel Müdürlüðü), Anadolu Ajansýnýn kurulmasý gündeme getirildi ve 6 Nisan’da AA kuruldu.

Tarihi Genelge

Mustafa Kemal, Milli Mücadele ateþini tutuþturduðu bütün yurda; askeri ve sivil makamlara

gönderdiði genelgeyle Anadolu Ajansýnýn kuruluþunu duyurdu. Mustafa Kemal Paþa’nýn, giriþilen mücadelenin iç ve dýþ kamuoyuna duyurulmasýnýn önemine de iþaret ettiði bu “Tarihi Genelge”nin telgrafla ulaþtýrýldýðý sivil

merkezlerden biri de “Sivas Kadýnlar Cemiyeti” idi. Günümüz Türkçesiyle bu telgraf þöyle:

Tarihçe

15

Mustafa Kemal Paþa'nýn genelgesi dikkatle okununca görülmektedir ki istenen yalnýzca “havadis” deðildir; “en doðru havadis” üzerinde durulmaktadýr. Mustafa Kemal Paþa'nýn, “Anadolu Ajansýnýn en hýzlý araçlarla vereceði havadis” derken altýný çizdiði konu, haber ajanslarýnýn uymasý gereken evrensel ilkelerin de baþýnda gelmektedir: Bunlar, haber ajanslarýnýn “doðru”, “tam” ve “objektif” haberleri, “hýz”la iletme

zorunluluðudur. Mustafa Kemal, “Ajans”ýn, en yetkili kiþilerden oluþan “bir özel kurul” yönetiminde kurulduðunu da kaydetmektedir.

Ýlk Yayýn

Anadolu Ajansý, ilk yayýnýný 12 Nisan 1920 tarihinde yaptý. AA'nýn “Anadolu Halkýna Çaðrý” niteliði taþýyan ilk yayýný þöyleydi:

“Devlet merkezimizin düþman iþgali altýna geçmesi üzerine, Anadolu ve Rumeli'nin Müdafaai Hukuk azim ve kararlýlýðý içinde yiðitçe harekete geçtiði þu sýralarda, din ve vatan kardeþlerimizin en doðru haber ve bilgiler alabilmelerini saðlamak için kurulan Anadolu Ajansý, bugünden itibaren göreve baþlýyor. Bugün alýnan haber ve bilgilerin oralarda da mümkün olduðu kadar fazla kimse tarafýndan okunup bilinmesi gereðini

Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Derneði Temsilciler Kurulu adýna

MUSTAFA KEMAL

Anadolu Ajansýnýn Kurulduðu (8.4.1920)

Sivas Kadýnlar Derneðine gönderilen genelge telgrafý

13 Ankara: Tarihsiz. Alýndýðý yer: Yozgat: 9 Sivas Kadýnlar Derneðine

Ýslamýn canevi olan Osmanlý Saltanatý merkezinin düþman iþgaline geçmesi, bütün ülke ve ulusumuzun en büyük tehlikeyle karþýlaþmasý sonucu olarak bütün Rumeli ve Anadolu’nun giriþtiði ulusal ve kutsal savaþým sýrasýnda, Müslüman kiþilerin iç ve dýþ en doðru havadis ile aydýnlanmalarýnýn zorunlu bir gereksinme olduðu önemle göz önüne alýnmýþ, bunun sonucu, burada en yetkili kiþilerden oluþan bir özel kurul yönetiminde, (Anadolu Ajansý) adý altýnda bir kurum kurulmuþtur. Anadolu Ajansýnýn en hýzlý araçlarla vereceði havadis ve bilgi aslýnda, Temsilciler Kurulumuzun belgeli ve asýl kaynaklarýnýn sonucu olacaðý için, bu ajans bildirimlerinin oraca ve özellikle Müdafaai Hukuk örgütümüzce dahi seçilecek caddelere ve toplanýlacak yerlere asýlmasý, daðýtýmý, dahasý bucak ve köylere dek ulaþtýrýlmasý yolunda, olabildiðince çok

yayýnlanabilmesi için ivedili düzenlemeler yapýlmasý, sonucundan da bilgi verilmesi önemle rica olunur. 8.4.36 (20)

Temsilciler Kurulu adýna MUSTAFA KEMAL

arz ve açýklamaya yer yoktur. Bu amaçla oralarda dahi özel örgütler meydana getirerek her gün vereceðimiz bilgilerin telgrafhane kapýlarýnda siyah levhalar üzerine yazýlmasý ve yeterli araç olan yerlerde basýlmasý, yayýmlanmasý ve daðýtýlmasý, nahiyelere ve hatta köylere kadar gönderilmesi hususlarýnýn yerine getirilmesini, hepinizin vatan ve millet sevgisinden ve yardýmlarýndan rica ederiz. Bu baþlangýçtan sonra, bugünkü son bilgiler aþaðýdadýr...”

Yayýnda daha sonra dünyanýn çeþitli bölgelerindeki son siyasi geliþmeler hakkýnda kýsa bilgi sunulmaktaydý.

Þirketleþme

AA'nýn kurulmasýndan iki ay sonra, 7 Haziran 1920'de “Matbuat ve Ýstihbarat Müdüriyeti Umumiyesi Yasasý” çýkarýldý. 4 maddelik bu yasanýn 4'üncü maddesinde; “Ajans Müdürü”, bu genel müdürlük için öngörülen kadro cetvelinde gösterildi. 25 Aralýk 1920 tarihli yasada ise Matbuat Müdüriyeti Umumiyesi, Dýþiþleri Bakanlýðýna baðlandý.

Anadolu Ajansýnýn “hükümetin elinden çýkarak yavaþ yavaþ bir þirkete intikali” 1924 yýlý bütçe yasasý görüþmelerinde gündeme geldi. 1 Mart 1925'te de “Anadolu Ajansý Türk Anonim Þirketi” kuruldu. Anadolu Ajansý, böylece genç Cumhuriyet’in ilk özerk kuruluþu olma özelliðini de kazandý.

Anadolu Ajansý, doðru, hýzlý ve tarafsýz habercilik ilkesini, ilk günkü heyecanla sürdürürken, teknolojik geliþmeleri de yakýndan izlemektedir. Büyük Millet Meclisi açýlmadan çalýþmalarýna baþlamasýyla genç Türk devletinin “ilk ulusal kurumu” olma özelliðini taþýyan Anadolu Ajansý, iþgal altýndaki bir ülkede, ulusal kurtuluþ mücadelesine omuz vererek, basit bir “þapirograf” makinesiyle baþlattýðý yayýnýný, bugün ayný heyecanla en ileri bilgisayar teknolojisiyle sürdürmektedir.

Teleks kullanmaya 1940'lý yýllarda baþlayan, 1960'lý ve 1970'li yýllarda haber aðýný giderek geniþleten Anadolu Ajansý, 1986 yýlýnda bilgisayar çaðýna ilk adýmý attý. Günümüzde AA'nýn tüm yurt ve yurt dýþý temsilciliklerini kapsayan bilgisayar aðý, en yeni teknolojiyle hizmet sunmaktadýr.

Habercilikte son yýllarda kaydedilen büyük geliþmeleri göz önünde bulunduran Anadolu Ajansý, 30 yýlý aþkýn süreyle hizmet verdiði Sýhhiye Hanýmeli Sokak'taki binasýndan, 1998 yýlýnýn þubat ayýnda Tandoðan'daki yeni hizmet binasýna taþýndý.

Anadolu Ajansý, “veri yayýncýlýðý” adý verilen VBI sistemini de 1997’de devreye sokan Ajans, 2004 yýlýndan bu yana tamamen yerli olarak geliþtirilen

17

Günümüzde AA

yeni yazýlýmýný ve uydu teknolojisini kullanýyor. Yurt içi ve yurt dýþýnda ulaþmadýðý nokta kalmayan AA’nýn doðrudan uydu hattý, hizmet sunumundaki teknik altyapýsýný daha hýzlý ve daha kaliteli hale getirdi.

Yazýlý ve görsel basýnýn yaný sýra geliþen iletiþim teknolojisini dikkate alan AA, GSM þirketleri, internet kuruluþlarý, reklam ajanslarý ve borsa þirketlerine de hizmet vermeye baþladý.

Anadolu Ajansý, yurtta ve yurt dýþýnda görev yapan bini aþkýn muhabiri ile genel bülten ve il bülteni olarak günlük bin beþyüzü aþkýn haber

yayýmlamaktadýr.

Fotoðraf hizmetinde dünya çapýnda en ileri teknolojiyi kullanan dört büyük ajanstan biri olan AA, bilgisayar sistemi ve uydu hattýyla her gün yüzlerce kaliteli fotoðrafý abonelerine ulaþtýrmaktadýr, ayný zamanda fotoðraf arþivi de abonelerin kullanýmýna açýktýr.

Televizyonlar için hizmet veren görüntülü haberlerle AA logosunu Tv’lerde daha sýk görme imkaný buluyoruz. Ýnternet üzerinden, uydu teknolojisi ve üç canlý yayýn aracý ile abonelere hizmet verilmektedir.

AP, Reuters, AFP, DPA gibi uluslararasý ajanslarýn yaný sýra yaklaþýk 100 ülkenin ulusal haber ajansýyla iþbirliði yapan Anadolu Ajansýna, bu kaynaklardan her gün binlerce haber akmaktadýr. Bu haberleri medyanýn hizmetine sunan Anadolu Ajansý, söz konusu yabancý ajanslara da Türkiye'deki geliþmeleri aktarmaktadýr.

Anadolu Ajansý ayrýca “Avrupa Ajanslar Birliði”nin üyelerinden biridir. Akdeniz'i çevreleyen ülkeler haber ajanslarýnýn “Akdeniz Haber Ajanslarý Birliði” çatýsý altýnda birleþmesine de öncülük eden Anadolu Ajansý, daha sonra genç, kardeþ Türk cumhuriyetlerinin haber ajanslarýyla iþbirliði yaparak, Türkiye'nin sesini Orta Asya'ya ulaþtýrmak ve bu ülkelerdeki geliþmeleri, Batý medyasýna taþýmak amacýyla “Türkçe Konuþan Ülkeler Haber Ajanslarý Birliði”nin kurulmasýný saðlamýþtýr.

Balkan Haber Ajanslarý Birliði, Ekonomik Ýþbirliði Örgütü Üyesi Ülkeler Haber Ajanslarý Birliði ve Karadeniz Ülkeleri Haber Ajanslarý Birliði’nin kurucularý arasýnda olan AA, Asya-Pasifik Haber Ajanslarý Birliði'nin de üyesidir.

Anadolu Ajansý, bir ilki gerçekleþtirerek “Dünya Haber Ajanslarý Zirvesi”ne ev sahipliði de yaptý. 15-17 Nisan 2003’te Ýstanbul’da toplanan 58 haber ajansýndan 113 delegenin katýldýðý bu ilk zirvenin “Sonuç

Bildirgesi”nde, “haber ajanslarýnýn doðru, yansýz, yorumsuz haber akýþýný saðlamalarýnýn önündeki tüm yasal, teknik ve psikolojik engellerin

kaldýrýlmasý” istendi.

Anadolu Ajansý, hem Anadolu insanýna hem de dünyaya Milli

Mücadele'nin gerçeklerini anlatmak, aktarmak amacýyla 6 Nisan 1920’de “ateþ altýnda” baþladýðý “haber yolculuðu”nu, objektif ve hýzlý habercilik anlayýþýyla Türkiye Cumhuriyeti var oldukça sonsuza dek sürdürecektir.

Uluslararasý Ýþbirliði

19 Anadolu Ajansý,

2002 yýlýnda Türk Standardlarý

Enstitüsünden ISO 9001 2000 “Kalite Belgesi” aldý. TSE’den kalite belgesi alan ilk iletiþim kuruluþu olan AA’nýn kamuoyuna ve abonelerine olan sorumluluðu böylelikle daha da arttý. AA

çalýþanlarý, bu sorumluluk bilinciyle en kaliteli hizmeti, en iyi þekilde sunmak için tüm çabasýný göstermektedir.

KALÝTE POLÝTÝKAMIZ,

ANADOLU AJANSINDA ÇALIÞMAKTAN MUTLULUK DUYAN, KONUSUNDA BÝLGÝLÝ

PERSONELLE HER TÜRLÜ HABERCÝLÝK HÝZMETÝNÝ, DOÐRU, TARAFSIZ VE HIZLI BÝÇÝMDE ABONELERE SUNMAK; ÇALIÞMALARIN, GÜNÜMÜZÜN HIZLA DEÐÝÞEN ÞARTLARINA VE

GELÝÞEN TEKNOLOJÝYE PARALEL OLARAK, KALÝTE YÖNETÝM SÝSTEMÝNE UYGUN, VERÝMLÝ VE ETKÝN YÜRÜTÜLMESÝNÝ SAÐLAMAK; HÝZMET ALANLARIN VE ÇALIÞANLARIN MEMNUNÝYETÝNÝ

ARTIRMAK; SÜREKLÝ ÝYÝLEÞTÝRMEYÝ GERÇEKLEÞTÝRMEKTÝR.

YÖNETÝM KURULU

Muhasebe Müdürlüðü

Abone ve Pazarlama Müdürlüðü Personel Þefliði

Ambar ve Arþiv Þefliði Ýdari Ýþler Þefliði Ulaþtýrma Þefliði

Özel Koruma ve Güvenlik Þefliði

Ýç Haberler Müdürlüðü Parlamento Haberleri Müdürlüðü Dýþ Haberler Müdürlüðü Dýþ Yayýnlar Müdürlüðü Ekonomi Haberleri Müdürlüðü Yurt Haberleri Müdürlüðü Spor Haberleri Müdürlüðü Özel Bülten Müdürlüðü Fotoðraf Haberleri Müdürlüðü Görüntülü Haber Müdürlüðü Haber Deðerlendirme Müdürlüðü Haber Yayýn Müdürlüðü GENEL MÜDÜR YARDIMCILARI

MALÝ VE ÝDARÝ ÝÞLER

DAÝRE BAÞKANLIÐI DAÝRE BAÞKANLIÐIHABER YAYIN DAÝRE BAÞKANLIÐIÝLETÝÞÝM DANIÞMANLAR

GENEL MÜDÜR

Teknik Müdürlük

Kalite Politikasý

Yönetim Þemasý

Muhabirin El Kitabý /

Anadolu Ajansý muhabirleri, "Basýn Meslek Ýlkeleri"nin gazetecilik yaþamlarýnýn ayrýlmaz bir parçasý olduðu bilinciyle hareket ederler. AA'da yeni çalýþmaya baþlayan muhabirler de bu ilkelerin, mesleklerine, haberlerine ve kendilerine olan saygýyý artýracaðýný göz önünde bulundurmalýdýrlar.

Anadolu Ajansýnýn da Yüksek Kurul üyesi olduðu Basýn Konseyince ilan edilen "Basýn Meslek Ýlkeleri" þöyle:

Kanun koyucunun veya öteki kurum ve kiþilerin, iletiþim özgürlüðünü kýsýtlamalarýna, her zaman ve her yerde karþý çýkacaðýmýza kendi özgür irademizle söz vererek;

Ýletiþim Özgürlüðünü, Halkýn Gerçekleri Öðrenme Hakký'nýn bir aracý sayarak;

Gazetecilikte temel iþlevin, gerçekleri bulup bozmadan, abartmadan kamuoyuna yansýtmak olduðunu göz önünde tutarak;

Basýn Konseyinin kendi çalýþmalarý üzerinde hiçbir dýþ müdahaleye izin vermeme kararlýlýðýný vurgulayarak;

Yukarýdaki bölümü de içeren Basýn Meslek Ýlkeleri'ne uymayý, sözünü ettiðimiz temel inançlarýmýzýn bir gereði saydýðýmýzý, kamuoyu önünde açýklarýz.

1- Yayýnlarda hiç kimse; ýrký, cinsiyeti, yaþý, saðlýðý, bedensel özrü, sosyal düzeyi ve dini inançlarý nedeniyle kýnanamaz, aþaðýlanamaz.

2- Düþünce, vicdan ve ifade özgürlüðünü sýnýrlayýcý; genel ahlak anlayýþýný, din duygularýný, aile kurumunun temel dayanaklarýný sarsýcý ya da incitici yayýn yapýlamaz.

3- Kamusal bir görev olan gazetecilik, ahlaka aykýrý özel amaç ve çýkarlara alet edilemez.

4- Kiþileri ve kuruluþlarý, eleþtiri sýnýrlarýnýn ötesinde küçük düþüren, aþaðýlayan veya iftira niteliði taþýyan ifadelere yer verilemez.

5- Kiþilerin özel yaþamý, kamu çýkarlarýnýn gerektirdiði durumlar dýþýnda, yayýn konusu olamaz.

6- Soruþturulmasý gazetecilik olanaklarý içinde bulunan haberler,

soruþturulmaksýzýn veya doðruluðuna emin olmaksýzýn yayýnlanamaz. 7- Saklý kalmasý kaydýyla verilen bilgiler, kamu yararý ciddi bir biçimde

gerektirmedikçe yayýnlanamaz.

8- Bir basýn organýnýn daðýtým süreci tamamlanmadan o basýn organýnýn özel çabalarla gerçekleþtirdiði ürün, bir baþka basýn organý tarafýndan kendi ürünüymüþ gibi kamuoyuna sunulamaz. Ajanslardan alýnan özel ürünlerin kaynaðýnýn belirtilmesine özen gösterilir.

9- Suçlu olduðu yargý kararýyla belirlenmedikçe hiç kimse "suçlu" ilan edilemez.

Muhabirin El Kitabý / 21

10- Yasalarýn suç saydýðý eylemler, gerçek olduðuna inandýrýcý makul nedenler bulunmadýkça kimseye atfedilemez.

11- Gazeteci, kaynaklarýnýn gizliliðini korur. Kaynaðýn kamuoyunu kiþisel, siyasal ekonomik vb. nedenlerle yanýltmayý amaçladýðý haller bunun dýþýndadýr.

12- Gazeteci görevini, taþýdýðý sýfatýn saygýnlýðýna gölge düþürebilecek yöntem ve tutumlarla yapmaktan sakýnýr.

13- Þiddet ve zorbalýðý özendirici, insani deðerleri incitici yayýn yapmaktan kaçýnýlýr.

14- Ýlan ve reklam niteliðindeki yayýnlarýn bu nitelikleri, tereddüde yer býrakmayacak þekilde belirtilir.

15- Yayýn tarihi için konulan zaman kaydýna saygý gösterilir.

16- Basýn organlarý, yanlýþ yayýnlardan kaynaklanan cevap ve tekzip hakkýna saygý duyarlar.

.bölüm

2

MUHABÝR

HABER

HABER TOPLAMAK

HABER KAYNAKLARI

PROTOKOL LÝSTESÝ

YÜRÜTME VE YARGIDA ÖNEMLÝ KURUMLAR VE GÖREVLERÝ

YARGIDA BAZI KAVRAMLAR

HABER YAZARKEN

ÖRNEKLERLE HABER YAZIMI

SICAK GELÝÞMELERDE ÝLK FLAÞ

BAÞLIK

ÝLK PARAGRAF

HABER METNÝ

ÝLK HABERDEN SONRA GELÝÞMELERÝN ÝZLENMESÝ

TRAFÝK KAZASI

POLÝS-ADLÝYE

AFET-YANGIN

KÜLTÜR SANAT MAGAZÝN

RÖPORTAJ

BASIN TOPLANTISI

BUNLARA DÝKKAT

25 Muhabir haber için gereken unsurlarý toplayan, gerektiðinde fotoðraf ve görüntü çeken, bunlarý uygun formlara getirip ileten kiþidir.

-Muhabir sürekli olarak kendisini yetiþtirip, donanýmlarýný güçlendirmelidir. - Muhabir, yazdýðý haberin unsurlarýný mutlaka kendisi öðrenmelidir. - Muhabir, yazdýðý bir haberin nasýl yayýmlandýðýný izlemeli, özeleþtiriyi

de göz önünde tutarak deðerlendirmelidir.

-Haberi atlamak pahasýna da olsa muhabir kendisinin birinci elden bilgilenmediði hiçbir konuyu haberleþtirmemeli, ancak duyumlarýný haberleþtirmek için sonuna kadar çabalamalýdýr.

-''Uzmanlýk alaným'' sözü, günümüzde muhabirin diðer tüm alanlardan kendisini yalýtmasý gibi bir ilgisizliði de beraberinde getirmiþtir. Muhabir her alandan haber yapma yarýþý için deðil ama kendi bilgi donanýmýný geniþletmek için baktýðý alanlar dýþýnda kalanlarý da gazeteci gözüyle izlemelidir.

-Muhabir, haber kaynaklarý ile yalnýzca telefonla ya da yalnýzca gerek duyduðunda deðil; hatýr sormak, özel gün kutlamalarý, kurumuna davet gibi insani iliþkiler çerçevesinde de diyalog kurabilmelidir. Bu tutum, en azýndan haber kaynaðýnda kendisini ''ihtiyaç halinde kullanýlan'' araç olarak görüldüðü kaygýsý oluþturmaz. Ancak, samimiyet hiçbir zaman, muhabiri dikkate almamaya kadar gidecek düzey düþüklüðüne sürüklenmemelidir.

-Muhabir, kelime daðarcýðý ve anlatým becerisini geliþtirmek, dolayýsýyla haber diline hakim olabilmek için mutlaka edebiyatýn deðiþik dallarýna ait eserleri günde birkaç sayfa bile olsa okumayý alýþkanlýk haline getirmelidir.

-Meslekte zamanla ortaya çýkabilecek "körleþme" ve ilgi eksikliðini azaltmak için muhabirin, kendi ilgi alanýnda olmasa bile resepsiyon, davet, toplantý gibi etkinliklere fýrsat buldukça katýlmasý, yeni yüzler tanýmasý, deðiþik konularda bilgilenmesi, sosyal çevreyi geniþletmesi açýsýndan yararlý olacaktýr.

-Muhabir, temizlik, giyim kuþam, alýþkanlýklarýndan, baþkalarýyla iliþkilerine kadar kýsaca tüm kiþiliðiyle ''takdir'' edilebilir olmalýdýr.

-Muhabir, görevli olarak bulunduðu yerde hal ve hareketlerine özen göstermeli, haber kaynaðýný rahatsýz edici davranýþlardan kaçýnmalýdýr. Bir görüþme veya röportaj anýnda karþýsýndaki kiþinin dikkatini daðýtýcý hareketler yapmamalýdýr. Söz gelimi kaynak kiþi konuþurken muhabir ilgisiz davranmamalý, dikkat çekici biçimde kayýt aygýtý veya kalemle oynamamalý, görüþülen kiþinin sözü bitmeden mikrofon veya kayýt aygýtýný almaya çalýþmamalý, genel olarak bulunulan ortamý ve öteki kiþileri rahatsýz edici davranýþlardan uzak durmalýdýr. Çevresindekilere karþý kaba davranýþlardan ve küfür gibi algýlanabilecek tavýr ve sözcüklerden kesinlikle kaçýnmalýdýr.

Muhabir

Haber duyarlýlýðý ya da habere duyarlýlýk... Birbirine koþut bu iki kavram, gazeteciliðin özelliklerinin baþýnda gelir. Biz muhabirler, aslýnda neyin peþinde olduðumuzu çok iyi biliyoruz: “Haber.” Peki, bu sürekli peþinde koþtuðumuz, kovaladýðýmýz þey ne?

Haber, öncelikle yeni ortaya çýkan bir olayýn, geliþmenin, uzman ellerden kamuoyuna yansýtýlmasýdýr. Haberin bu özelliði süregelen bir olayýn, olgunun ortaya çýkan “yeni” bir unsuru da olabilir.

Kamuoyuna doðru ve gerçek biçimde yansýtýlmasý gereken haber, toplumsal bir iþleve sahiptir. Bu özelliðinden ötürü haberin “doðru”, “gerçek” bilgiye dayanmasý ve ‘’objektif’’ bir bakýþ açýsýyla yazýlmasý önemlidir.

Biz muhabirler, bunlarý kavrayarak yazdýðýmýz haberin, geneli

ilgilendirmesini ya da geneli ilgilendirecek bir özel durumun öne çýkarýlmasýný, toplumda merak uyandýrmasýný da göz önünde bulundururuz. En önemlisi, yazacaðýmýz haberin, günün tarihinde iz býrakacak, özel bir bilgi içerdiðini de unutmamalýyýz.

Anadolu Ajansýnýn birinci elden habere ulaþan elemanlarý olan sizler, toplumu (bulunduðunuz yöreyi) ilgilendirecek, merak uyandýracak, doðru ve gerçek bilgiye dayanan, tarafsýz bakýþ açýsýyla yazdýðýnýz haberleri, “hýzla” haber merkezimize ulaþtýrabilmelisiniz.

Haber, öncelikle “anlaþýlýr” olmalýdýr. Haber metni, ilk paragraftan itibaren okuyaný etkilemeli ve bu ilk paragraf haberin içeriðini yansýtmalýdýr.

Bunun saðlanabilmesinin tek yolu da haberlerde artýk son derece iyi bilinmesi gereken “5 N, 1 K”: “Ne”, “Nerede”, “Ne Zaman”, “Neden”, “Nasýl”, “Kim” kuralýna uymaktan geçer.

Bu kurala uyulan haberlerin, temel unsurlar gözetilerek, mümkün olduðunca kýsa ve öz yazýlmasý gerektiði de göz önünde bulundurulmalýdýr. Haberlere çok uzun baþlýklar atýlmamalý, ancak baþlýðýn haberin okunmasýný saðlamasýna ve içeriðini yansýtmasýna dikkat edilmelidir.

Ýkinci paragrafa özne ile baþlandýðýnda haberin daha kolay yazýldýðý görülecektir. Habere zamanla girilmemeli ve paragraflarýn da tarihle baþlamamasýna özen gösterilmelidir.

Haberin dili de anlaþýlýrlýk bakýmýndan büyük önem taþýmaktadýr. Bu yüzden Türkçenin doðru kullanýlmasý, Türkçenin kurallarýna uyulmasý, haberin anlaþýlýrlýðýna katký saðlayacaktýr. (Bakýnýz: Türk Dil Kurumunun ‘Güncel Türkçe Sözlük’ ve Yazým Kýlavuzu.)

Kýsaltmalarýn, haberde ilk geçtiði yerde bir kez açýk yazýlmasý da önemlidir. (Bakýnýz TDK Yazým Kýlavuzu ‘Kurallar’ bölümü.)

HABER TOPLAMAK

Muhabirler, bulunduklarý yerde Ajansýn adeta gözü kulaðýdýrlar. Sizin yörenizde kanýksadýðýnýz, sýradan gördüðünüz bir olay, çok güzel bir anlatýmla ülke kamuoyunun dikkatini çekebilecek habere dönüþebilir.

27 Söz gelimi "bir köyde çoban çalýþtýrmak için sýnav yapýlacaðý" yönünde, bölgesinden merkeze geçilen beþ altý satýrlýk, yalnýzca o yöreyi ilgilendiren bir haber; "sýnavda neler sorulacaðý, ne gibi nitelikler arandýðý, kaç baþvuru yapýldýðý, ne kadar ücret ödeneceði" gibi esprili unsurlar eklendikten sonra yayýna verilince "Çoban Seçme Sýnavý" baþlýðý altýnda, bir hafta boyunca gündemde kalabilmiþtir.

Çevrenizdeki tarým, eðitim, erozyon, çevre kirliliði, tarihi, arkeolojik kazý, hayvan türleri vb. herhangi bir konudaki bilimsel araþtýrma; baþlatýlmasý, aþamalarý ve sonuçlarý bakýmýndan haber konusu yapýlabilir. Çok sayýda uygarlýðýn izlerini taþýyan Türkiye'de yerel muhabirlik yapmak, bambaþka bir ayrýcalýktýr aslýnda. Bölgenizdeki kazýlar, arkeolojik çalýþmalar, her zaman haber kaynaðýnýzdýr. "Zeugma ve Hasankeyf" örneklerinin hem Türk hem de dünya kamuoyunu ne denli ilgilendirdiði gözlerden uzak tutulmamalýdýr. Gazeteci neyi, nerede, ne zaman ve nasýl bulabileceðini bilmeli; bilgiyi alabileceði kaynaðý, eldeki verileri en iyi þekilde deðerlendirebilmelidir. Gazeteci iyi bir gözlemci olmalýdýr. Çevresindeki olaylarý ve yaþanan geliþmeleri yakýndan izlemesi gerekir. Bütün bunlar zor ama zevkli bir uðraþtýr. Bazen yaþanan geliþme ya da olay, yerinde izlenerek ayrýntýlara ulaþýlabilir. Haber olabilecek olay ve geliþmeler, bir baþkasý, yani haber kaynaðý tarafýndan ulaþtýrýlýr.

Haber kaynaðý bir kiþi olabileceði gibi bir geliþme, duyum, araþtýrma, belge, söyleþideki ayrýntý, bir haber ya da ilan olabilir. Gazeteci, bunlarýn ayrýntýlarýna inerek, haberi geliþtirmek zorundadýr. Ayrýca, bölgede

düzenlenecek bir toplantý, festival ya da baþka etkinlikler, programý belli olmasý durumunda, on beþ yirmi gün önceden duyuru niteliðinde bir haber yapýlabilir. Ancak bu haberin birkaç gün öncesinde yinelenmesi, bir gün önce de “gündem maddesi” olarak merkeze geçilmesi gerekir. Bu tür duyurusu verilen haberlerin aþamalarý da aksatýlmadan izlenmelidir.

Görev yapýlan yerde ya da çevrede duyulan olaylar ve geliþmeler, araþtýrýlmasý gereken konulardýr.

Önemli olaylar ve geliþmelerden bazýlarý þöyle sýralanabilir:

-Can kaybýna yol açan ya da büyük hasara neden olan doðal afetler. -Ölümlü ya da çok sayýda yaralýnýn bulunduðu; ilginç ya da kamuoyunda

tanýnan birinin içinde bulunduðu trafik ve benzeri kazalar.

-Ölümle sonuçlansýn ya da sonuçlanmasýn uçak, tren ve denizdeki kazalar ve bunlara yönelik kaçýrma giriþimleri ya da benzeri geliþmeler. -Büyük miktarlý kaçakçýlýk veya benzeri olaylar.

-Öðrenci olaylarý, spor karþýlaþmalarý ve sonrasýndaki panik ve benzeri geliþmeler, aþiret kavgalarý, kan davasý, toplu sýnýr geçme giriþimleri, silahlý çatýþmalar.

-Terör olaylarý.

-Orman yangýnlarý, büyük yangýnlar. -Cinayetler.

-Toplumsal güvenliðe yönelik olaylar ve ilginç ayrýntýlarý.

-Gösteri ve benzeri toplumsal olaylar.

-Ulusal ve uluslararasý kamuoyunu ilgilendiren olaylar ve benzerleri. -Toplum saðlýðýný tehdit eden olaylar.

-Doðal güzelliklere ve deðerlere zarar veren olumsuzluklarý önlemeye, çevre deðerlerini korumaya yönelik çalýþmalar.

HABER KAYNAKLARI

Günümüzde haberler deðiþik kiþi, kurum ve kuruluþlardan çeþitli

yollarla edinilmektedir. Gazetecinin araþtýrmacý yönü ve çaðdaþ geliþmeler, haber kaynaklarýna her gün yenilerinin eklenmesini saðlamaktadýr. Araþtýran, kendisini geliþtiren, geliþme ve oluþumlarý izleyen gazeteci, kiþisel birikimi ve deðiþik bakýþ açýsýyla kendi haber kaynaklarýný yine kendisi geliþtirecektir. Haber kaynaklarýndaki kiþilerle kurulacak dostluk, iletiþim ve saygýnlýk da ayrý bir önem taþýmaktadýr.

Çaðdaþ gazetecilikle haberler, çeþitli kurum, kuruluþlardan çeþitli yollara baþvurularak toplanmaktadýr. Ýnsanoðlunun deðiþen ilgisi ve meraký dolayýsýyla haber olabilecek konular kendi aralarýnda da deðiþime uðramakta, þekil almaktadýrlar. Haber konularýnýn çeþitlenmesiyle daha önce haber kaynaðý olarak düþünülmeyen kurum ve kuruluþlar ve örgütlere de

baþvurulmaktadýr. Söz gelimi uzay çalýþmalarý, çevre, hava ve deniz kirliliði vs. gibi.

Muhabirler, kendi aralarýnda uzmanlaþmaktadýrlar. Bu yönden, izledikleri haber bakýmýndan haber kaynaklarý çok çeþitli ve daðýnýk deðildir. Yalnýz haber kaynaklarý yönünden gazetecilerin uzmanlýklarýna göre olasý haber kaynaklarýný baþkent ve kente göre deðerlendirmek de gerekebilir. Bu deðerlendirme yaygýn ve yerel düzeydeki haber kaynaklarýnýn neler olduðunu bize gösterebilmektedir.

Baþkent için ilk akla gelen haber kaynaklarýný þöyle sýralanabilir: - Cumhurbaþkanlýðý,

- Parlamento,

- Baþbakanlýk ve bakanlýklar, - Siyasal partiler ve sendikalar, - Polis ve jandarma örgütü, - Silahlý Kuvvetler,

- Ýktisat, ticaret ve sanayi odalarý, - Sanat ve eðlence yerleri,

- Eðitim kurumlarý, - Özel sektör.

Özellikle az sayýda haber çýkarabilmekten yakýnan ve bölgesinde kaydadeðer geliþme ya da konu bulamamanýn sýkýntýsýný çektiðini dile getiren muhabir arkadaþlarýmýz için sürekli iliþkide bulunulabilecek “haber kaynaklarý” konusunda bir çizelge þöyle olabilir:

29 Valilik ve Kaymakamlýk

-Encümen toplantýlarý, yýllýk yatýrýmlar, Sosyal Yardýmlaþma ve Dayanýþma Vakfý çalýþmalarý, Özel Ýdare Müdürlüðü yatýrýmlarý ve çalýþmalarý, vali ve kaymakamlarýn temas ve incelemeleri,

-Bakan, siyasi parti liderleri ve üst düzey yöneticilerin bölgeye ziyaretleri, Belediye

-Yýllýk yatýrýmlar, su, kanalizasyon, ekmek fabrikasý, çöp toplama, saðlýk, toplu taþýmacýlýk, park, bahçe, oyun ve spor alanlarý konularýndaki çalýþmalar. Bütçeleri, personel hareketleri, gelir ve giderleri, Ýller Bankasý kesintileri, devam eden ya da tamamlanmayan yatýrýmlar, uzun vadeli projeler,

-Su tahsilatý, kaçak kullaným, birikmiþ alacaklarýn toplamý. Yatýrýmcý Kurumlar ve Ýlgi Alanlarý

-DSÝ, Bayýndýrlýk, Karayollarý, TEDAÞ gibi kurumlarýn yýllýk yatýrýmlarý, faaliyetleri, susuz, yolsuz ve elektriksiz köyler.

-Kaçak elektrik kullanýmý, cezalar, abone sayýsý. Adliye, Polis, Jandarma

-Ýlginç davalar ve karar duruþmalarý, Adliyedeki durum, sýkýntýlar deðerlendirilebilir.

-Emniyet ve jandarmanýn tüm birimlerinden (terörle mücadele, mali, narkotik, cinayet, gasp, hýrsýzlýk, pasaport þubesi gibi) haber yapýlabilir. Trafik denetleme çalýþmalarý, operasyonlar, gözaltýlar, trafik kazalarý, cinayet, uyuþturucu, tarihi eser kaçakçýlýðý, sahte para basma ve piyasaya sürme olaylarý...

-Jandarmanýn ayný yöndeki çalýþmalarý. Saðlýk Müdürlüðü

-Saðlýk taramalarý, aþý kampanyalarý, il genelinde personel durumu, doktor, araç gereç eksikleri, hastane ve saðlýk ocaðý konularý takip edilebilir. Eksiklikler nedeniyle hizmet verilmeyen birimler

haberleþtirilebilir.

-Salgýn ve ilginç hastalýklar dikkatle izlenmelidir. Hastaneler

-Hastanelerden haberler, doktor, araç gereç sýkýntýsý, baþarýlý týbbi operasyonlar, ilk kez yapýlan ameliyatlar, hatalý uygulamalar sonucu sakatlýklar ve ölümler.

Defterdarlýk

-Vergi rekortmenleri, mükellef sayýsý, tahakkuk ve tahsilat oranlarý, Orman Bölge Müdürlüðü

-Yýlda kesilen aðaç miktarý, aðaçlarýn cinsi,

-Yangýnlarda tahrip olan orman alaný miktarý, yangýnlara karþý önlemler, aðaçlandýrma çalýþmalarý, orman köylülerine yönelik uygulamalar, orman iþletmesine ait itfaiye, varsa helikopter ve uçak durumu. Meteoroloji

-Yaðýþlý, karlý, fýrtýnalý günlerde hava durumu, yaþanan afetler, verdiði zararlar ve bunlara karþý alýnan önlemler.

Kültür ve Turizm Müdürlüðü

-Günlük, haftalýk, ve aylýk etkinlikler, panel, konferans ve konserler, resim þiir yarýþmalarý.

-Restorasyonlar, kazýlar, araþtýrma çalýþmalarý.

-Turistik, tarihi ve kültürel mekanlardan özel haberler. Ören yerlerinin durumlarý, ziyaret eden yabancý ve yerli turist sayýlarý.

-Tarihi cami, kilise ve benzeri yerlerden fotoðraflý haberler. Tarým Müdürlüðü

-Müdürlüðün faaliyetleri, tohum gübre daðýtýmý, destekleme primi ödemeleri gibi kaynak daðýtýmlarýnýn durumu,

-Çiftçilerin sorunlarý, çiftçi ve köylüye yönelik eðitim çalýþmalarý, hayvancýlýk faaliyetleri, hastalýklar, karantina, aþýlama çalýþmalarý ve önlemler, bahçecilik, baðcýlýk, seracýlýk çalýþmalarý,

-Tarým alanýnda yeni baþlatýlan uygulamalar. Milli Eðitim

-Milli Eðitim Müdürlüðünün etkinlikleri, personel ve öðretmen durumlarý, bina ve derslikler, projeler.

Gümrük

-Gümrük müdürlüklerinin faaliyetleri, uygulamaya konulan kararlarýn etkileri,

-Ýthalat ihracat miktarlarý, giriþ-çýkýþ iþlemleri, önceki dönemlerle karþýlaþtýrýlmasý, mal bazýnda deðerlendirmeler, firmalarýn durumlarý, yeni pazar arayýþlarý, yaþanan sýkýntýlar ve çözümü için yapýlanlar, -Gümrük alanlarýnda düzenlemeler, yatýrýmlar, projeler.

31 Baþkent için ç Cumhurbaþkaný ç TBMM Baþkaný ç Baþbakan ç Genelkurmay Baþkaný

ç Anamuhalefet Partisi Genel Baþkaný ç Eski cumhurbaþkanlarý

ç Anayasa Mahkemesi Baþkaný ç Yargýtay Birinci Baþkaný

ç Danýþtay Baþkaný

ç Bakanlar Kurulu üyeleri ç Kuvvet komutanlarý

ç Orgeneraller ve oramiraller ç YÖK Baþkaný

ç TBMM baþkanvekilleri

ç TBMM’de grubu bulunan siyasi partilerin genel baþkanlarý ç TBMM katip üyeleri ve idari amirler

ç TBMM'de temsil edilen siyasi partilerin genel baþkanlarý

ç TBMM'deki siyasi partilerin grup baþkanlarý ve baþkan vekilleri ç TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerin genel baþkan yardýmcýlarý ç TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerin genel sekreterleri

ç TBMM üyeleri ç Sayýþtay Baþkaný

ç Yargýtay Cumhuriyet Baþsavcýsý ç Danýþtay Baþsavcýsý

ç Anayasa Mahkemesi Baþkan Vekili ç Uyuþmazlýk Mahkemesi Baþkaný ç Anayasa Mahkemesi üyeleri ç Yargýtay Birinci Baþkan vekilleri ç Danýþtay Baþkan vekilleri

ç Hakimler ve Savcýlar Yüksek Kurulu Baþkan Vekili ç Yargýtay Cumhuriyet Baþsavcý Vekili

ç Yüksek Seçim Kurulu Baþkaný ç Yüksek Hakem Kurulu Baþkaný ç Cumhurbaþkaný Genel Sekreteri ç Baþbakanlýk Müsteþarý

ç Devlet Denetleme Kurulu Baþkaný ç Ankara Valisi

ç Yükseköðretim Kurulu Üyeleri

Protokol Listesi

ç Ankara'daki üniversitelerin rektörleri ç Ankara Garnizon Komutaný

ç Ankara Belediye Baþkaný ç Korgeneraller ve koramiraller ç Bakanlýk müsteþarlarý

ç Baþbakanlýða ve bakanlýklara baðlý müsteþarlar ç Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurulu Baþkaný ç Radyo Televizyon Yüksek Kurulu Baþkaný

ç Türkiye Bilimler Akademisi Baþkaný ç Merkez Bankasý Baþkaný

ç Rekabet Kurulu Baþkaný

ç Baþbakanlýk Özelleþtirme Ýdaresi Baþkaný ç Sermaye Piyasasý Kurulu Baþkaný

ç TBMM Genel Sekreteri ç Diyanet Ýþleri Baþkaný

ç Cumhurbaþkanlýðý Genel Sekreter Yardýmcýlarý ç Yüksek Denetleme Kurulu Baþkaný

ç Tümgeneraller ve tümamiraller

ç Baþbakanlýk ve baþbakan müsteþar yardýmcýlarý ç Yargýtay daire baþkanlarý ve üyeler

ç Danýþtay daire baþkanlarý ve üyeler ç Sayýþtay daire baþkanlarý ve üyeler ç Devlet Personel Baþkaný

ç Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Baþkaný ç TÜBÝTAK Baþkaný

ç Ankara'daki üniversitelerin rektör yardýmcýlarý ç Yüksek Seçim Kurulu üyeleri

ç Merkezde görevli Türk büyükelçileri ç Merkezde görevli valiler

ç Devlet Denetleme Kurulu üyeleri ç Tuðgeneraller ve tuðamiraller ç Yüksek Denetleme Kurulu üyeleri ç YÖK Genel Sekreteri

ç Türkiye Ýstatistik Kurum Baþkaný

ç Basýn Yayýn ve Enformasyon Genel Müdürü ç Anadolu Ajansý Genel Müdürü

ç TRT Genel Müdürü

ç Devlet Meteoroloji Ýþleri Genel Müdürü ç Vakýflar Genel Müdürü

ç Tapu ve Kadastro Genel Müdürü

ç Türkiye Orta Doðu Amme Ýdaresi Enstitüsü Genel Müdürü ç Baþbakanlýk ve bakanlýklar genel müdürleri

ç Ankara'daki fakültelerin dekanlarý ve yardýmcýlarý

ç Ankara'daki kamu kurumu niteliðindeki meslek kuruluþlarý baþkanlarý ç Sivil ve askeri dernek kurulu baþkanlarý.

33 Ýl ve Ýlçeler Ýçin

ç Vali

ç TBMM üyeleri

ç Ýl ya da ilçenin en büyük komutaný, general ve amiraller, garnizon komutaný

ç Belediye baþkaný, büyükþehirlerin genel törenleri dýþýnda özellikle ilçelerde yapýlan törenlerde, büyükþehir belediye baþkanýndan sonra ilçe belediye baþkaný

ç Cumhuriyet Baþsavcýsý, Adli Yargý Adalet Komisyonu Baþkaný, Devlet Güvenlik Mahkemesi Baþkaný, Bölge Ýdare Mahkemesi Baþkaný ç Üniversite Rektörleri, Baro Baþkaný

ç Rektör yardýmcýlarý, fakülte dekanlarý, enstitü ve yüksekokul müdürleri ç Genel ve katma bütçeli kuruluþlarýn genel müdürleri

ç Garnizon komutanýnca tespit edilecek silahlý kuvvetler mensuplarý ç Vali yardýmcýlarý, il emniyet müdürleri, büyükþehir belediye sýnýrlarý

içindeki ilçe kaymakamlarý ile ilçe belediye baþkanlarý

ç Hakimler, savcý yardýmcýlarý, noter odasý baþkaný ile iktidar partisi, anamuhalefet partisi ve TBMM'de grubu bulunan diðer partilerin (alfabetik sýraya göre) il baþkanlarý

ç Dekan yardýmcýlarý, enstitü ve yüksekokul müdür yardýmcýlarý ile üniversitelerce belirlenecek diðer öðretim üyeleri

ç Bakanlýk müfettiþleri, hesap uzmanlarý, Sayýþtay denetçileri ç Bakanlar Kurulu kararýndaki imza sýrasýna göre bakanlýklarýn il

teþkilatýndaki amir, baþkan ve müdürleri, il milli eðitim müdürlüðüne belirlenecek orta öðretim ve temel eðitim okul müdürleri ile öðretmenler ç Genel müdürlük ve bölge müfettiþleri

ç Resmi bankalarýn müdürleri, KÝT ve TRT üst yöneticileri

ç TBMM'de grubu bulunmayan siyasi partilerin il baþkanlarý (alfabetik sýraya göre)

ç Ýl genel meclisi ve belediye meclis üyeleri

ç O yerdeki mesleki kuruluþlar ve en fazla üyeye sahip basýn kuruluþunun temsilcileri

ç Özel banka müdürleri

ç Kamu yararýna çalýþan dernek baþkanlarý

Cumhurbaþkaný : Devletin baþýdýr. Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk milletinin birliðini temsil

eder. Anayasa'nýn uygulanmasýný, devlet organlarýnýn düzenli ve uyumlu çalýþmasýný gözetir. TBMM'yi gerektiðinde toplantýya çaðýrmak, kanunlarý yayýmlamak, yayýmlanmasýný uygun görmediði kanunlarý tekrar görüþülmek üzere TBMM'ye geri göndermek, anayasa deðiþikliklerine iliþkin kanunlarý gerekli gördüðünde halkoyuna sunmak, kanunlarýn, kanun hükmündeki kararnamelerin, TBMM iç tüzüðünün anayasaya aykýrý olduklarý gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne iptal davasý açmak, TBMM seçimlerinin

yenilenmesine karar vermek, Baþbakaný atamak ve istifasýný kabul etmek, Baþbakanýn teklifi üzerine Bakanlarý atamak ve görevlerine son vermek, gerekli gördüðü hallerde Bakanlar Kurulu'na baþkanlýk etmek, Milli Güvenlik Kurulu'na baþkanlýk etmek, baþkanlýðýnda toplanan Bakanlar Kurulu kararýyla sýkýyönetim ve olaðanüstü hal ilan etmek yetkilerine sahiptir. Baþkomutanlýk, TBMM'nin manevi varlýðýndan ayrýlamaz ve Cumhurbaþkaný tarafýndan temsil olunur. Savaþta baþkomutanlýk görevlerini

Cumhurbaþkanlýðý namýna, Silahlý Kuvvetler'in komutaný olan Genelkurmay Baþkaný yerine getirir.

Bakanlar Kurulu : Baþbakan ve Bakanlardan oluþur. Baþbakan, Cumhurbaþkanýnca TBMM

üyeleri arasýndan atanýr. Bakanlar, TBMM üyeleri veya milletvekili seçilme yeterliliðine sahip olanlar arasýndan Baþbakanca seçilir ve

Cumhurbaþkanýnca atanýr.

Milli Güvenlik : Cumhurbaþkaný'nýn baþkanlýðýnda Baþbakan, Genelkurmay Baþkaný, Kurulu Baþbakan Yardýmcýlarý, Adalet, Milli Savunma, Ýçiþleri, Dýþiþleri Bakanlarý,

Kuvvet Komutanlarý ve Jandarma Genel Komutaný'ndan oluþur. MGK, devletin milli güvenlik siyasetinin tayini, tespiti ve uygulanmasýyla ilgili alýnan tavsiye kararlarý ve gerekli koordinasyonun saðlanmasý konusundaki görüþlerini Bakanlar Kuruluna bildirir.

Anayasa : 11 asýl 4 yedek üyeden oluþur. Kanunlarýn, Kanun Hükmünde

Mahkemesi Kararnamelerin, TBMM Ýçtüzüðü'nün Anayasa'ya þekil ve esas bakýmlarýndan uygunluðunu denetler. Anayasa deðiþikliklerini ise sadece þekil bakýmýndan inceler ve denetler. Anayasa Mahkemesi, ayrýca Cumhurbaþkaný, Bakanlar Kurulu üyeleri, yüksek yargý organlarýnýn baþkan ve üyelerini, baþsavcýlarýný, cumhuriyet baþsavcývekilini, Hakimler ve Savcýlar Yüksek Kurulu ve Sayýþtay Baþkan ve üyelerini, görevleriyle ilgili suçlardan dolayý Yüce Divan sýfatýyla yargýlar.

Yargýtay : Adliye mahkemelerince verilen ve kanunun baþka adli bir yargý mercine

býrakmadýðý karar ve hükümlerin temyiz incelemesini yapar. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.

Danýþtay : Ýdari mahkemelerce verilen ve kanunun baþka bir idari yargý merciine

býrakmadýðý karar ve hükümlerin son inceleme mercidir. Ýlk derece olarak Bakanlar Kurulu kararý, tüzük, yönetmelik, bazý genelgelerin iptali istemiyle açýlan davalara ilk derece olarak bakar.

Askeri Yargýtay : Askeri mahkemelerce verilen karar ve hükümlerin son inceleme yeridir. Uyuþmazlýk : Adli, idari, askeri yargý mercileri arasýndaki görev ve hüküm

Mahkemesi uyuþmazlýklarýnda son kararý veren mahkemedir.

35

Hakimler ve Savcýlar : Adalet Bakaný'nýn baþkanlýðýnda 7 asýl üyeden oluþur. Adli ve idari yargý Yüksek Kurulu hakim ve savcýlarýný mesleðe kabul etme, atama ve nakletme, geçici

yetki verme, yükselme ve birinci sýnýfa ayýrma, kadro daðýtma ve meslekte kalmalarý uygun görülmeyenler hakkýnda karar verme, disiplin cezasý verme, görevden uzaklaþtýrma iþlemlerini yapar, ayrýca Yargýtay ve Danýþtay'a üye de seçer. Verdiði kararlar kesindir.

Sayýþtay : Merkezi yönetim bütçesi kapsamýndaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik

kurumlarýnýn bütün gelir ve giderleriyle mallarýný TBMM adýna denetler. Mahalli idarelerin hesap ve iþlemlerinin denetimi ve kesin hükme baðlanmasý da Sayýþtay tarafýndan yapýlýr.

Yargýtay Cumhuriyet : Siyasi partiler hakkýnda kapatma davasý açma yetkisi vardýr. Ayrýca Yüce Baþsavcýsý Divan'da iddia makamýnda yer alýr.

Danýþtay : Ýdari iþlemlere karþý açýlan davalarda ''düþünce'' bildirir. Ayrýca, kesinleþmiþ Baþsavcýsý kararlarda açýkça yasa hükümlerine aykýrýlýk varsa ilgili daireye ''kanun

yararýna'' bozma istemiyle baþvuru hakkýna sahiptir. Baþsavcý, adýna bu görevleri Danýþtay savcýlarý yerine getirir.

Yükseköðretim : Yükseköðretim kurumlarýnýn öðretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, Kurulu denetlemek, yükseköðretim kurumlarýndaki eðitim, öðretim ve bilimsel

araþtýrma faaliyetlerini yönlendirmek, bu kurumlarýn kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doðrultusunda kurulmasýný, geliþtirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynaklarýn etkili bir biçimde kullanýlmasýný saðlamak ve öðretim elemanlarýnýn yetiþtirilmesi için planlama yapmakla görevlidir.

Radyo ve Televizyon: Radyo ve televizyon faaliyetlerini düzenlemek ve denetlemekle görevlidir. Üst Kurulu TBMM Genel Kurulu'nca seçilen 9 üyeden oluþur.

Yüksek Seçim : Seçimlerin tarafsýz ve baðýmsýz olarak yargý denetiminde yapýlmasýný Kurulu saðlar. Yargýtay ve Danýþtay'dan seçilen 7 asýl ve 4 yedek üyeden oluþur.

Verdiði kararlar kesindir.

Devlet Denetleme : Cumhurbaþkanýnýn isteði üzerine; tüm kamu kuruluþ ve kurumlarýnda, Kurulu tüm kamu kuruluþ ve kurumlarý tarafýndan en az sermayelerinin yarýsýndan

çoðuna katýlmak suretiyle oluþturulan her türlü kuruluþta, kamu kurumu niteliðinde olan meslek kuruluþlarýnda, her düzeydeki iþçi ve iþveren meslek teþekküllerinde, kamuya yararlý derneklerde, vakýflarda, her türlü inceleme, araþtýrma ve denetlemeler yapmakla görevlidir. Silahlý Kuvvetler ve yargý organlarý Devlet Denetleme Kurulunun görev alaný dýþýndadýr.

Temyiz: Adli ve idari yargý mahkemelerince verilen kararlarýn, son inceleme merci

olan Yargýtay veya Danýþtay'a götürülmesidir.

Onama : Adli ve idari yargý mahkemelerince verilen kararlarýn Yargýtay veya

Danýþtay'ca usul ve yasaya uygun bulunmasý.

Bozma : Adli ve idari yargý mahkemelerince verilen kararlarýn, Yargýtay veya Danýþtay

tarafýndan usulden veya esastan yeniden incelenmesi istemidir.

Yürütmenin : Dava konusu iþlem veya mevzuatýn iptali istemiyle açýlan davalarda, dava (yürürlüðün) esastan sonuçlanýncaya kadar açýkça hukuka aykýrýlýk varsa, telafisi güç

durdurulmasý durumlarýn ortaya çýkmasýný önlemek için verilen bir ara karardýr. Dava esastan sonuçlandýðýnda bu karar da ortadan kalkar.

Ýtiraz: Yürütmenin durdurulmasý veya ihtiyati tedbir kararlarýna karþý bir üst

mahkemeye yapýlan baþvuru.

Beraat : Bir kiþinin hakkýnda açýlan davada suçsuz bulunmasý.

Þüpheli : Hakkýnda soruþturma baþlatýlmýþ veya iddianame düzenlenmiþ, ancak

hakkýndaki iddianame henüz ilgili mahkemece kabul edilmemiþ olan kiþi.

Sanýk : Ýddianamenin kabul edilmesinden itibaren hakkýnda hüküm kurulup ve

kesinleþinceye kadar geçen sürede kiþinin hukuki durumu.

Hükümlü : Hakkýnda verilen ceza kesinleþmiþ olan.

Tutuklama : Bir kiþinin hakkýndaki suçlamayla ilgili soruþturma veya yargýlama

aþamasýnda cezaevine konulmasý.

Tahliye : Tutuklu veya hükümlünün serbest býrakýlmasý.

Görevsizlik kararý : Adli veya idari yargý tarafýndan yürütülen bir soruþturma veya açýlan bir

davada, ilgili mercinin soruþturma veya iþleme bakmakla görevli olmadýðýna karar verip, görevli mahkemeye göndermesidir.

Yetkisizlik kararý : Adli veya idari yargý tarafýndan yürütülen bir soruþturma veya açýlan

davada, ilgili mercinin soruþturmaya veya iþleme bakma yetkisinin bulunmamasýdýr.

37

Muhabirin El Kitabý /

HABER ÝÇÝN TEMEL KURALLAR

ç Haberler doðru olmalý, tarafsýz bakýþ açýsýyla yazýlmalý ve hýzlý iletilmelidir. ç Haber, okuyan, dinleyen ya da izleyende kuþkuya yer býrakmayacak

þekilde oluþturulmalýdýr.

ç Ýki tarafý bulunan olay ya da geliþmede, taraflarýn görüþlerine yer verilmeli; tek yanlý bakýþ açýsýndan kaçýnýlmalýdýr.

ç Haber, herkesin anlayabileceði yalýn ve basit bir dille aktarýlmalý, tekrara baþvurulmamalýdýr.

ç Haberde kullanýlan tanýmlarýn, kýsaltmalarýn, sözcüklerin doðru yazýlmasýna ve yerinde kullanýlmasýna dikkat edilmelidir.

ç Haber, yazýmý tamamlandýktan sonra, sanki doðrudan yayýna veriliyormuþçasýna özenle bir kez daha okunmalýdýr.

ç Haberde Türkçe sözcüklerin kullanýlmasýna özen gösterilmelidir. (Bakýnýz TDK'nýn Güncel Türkçe Sözlük ve Yazým Kýlavuzu.)

ç Haberin baþlýðý ile giriþ bölümü arasýnda uyum olmasýna özen gösterilmelidir.

ç Haberdeki cümlelerin anlam bütünlüðüne dikkat edilmeli, farklý konular ya da olaylar, "belirtilerek, kaydederek, bildirirken, kaydederken" gibi baðlaçlarla ayný cümlede anlatýlmaya çalýþýlmamalýdýr.

SICAK GELÝÞMELERDE ÝLK FLAÞ

Afet, uçak kazasý, çok ölümlü trafik kazalarý, tanýnmýþ bir kiþinin ölümü, terör saldýrýlarý, ülke gündemini ilgilendiren önemli konular, öncelikle abonelere flaþ ve/veya AA haber sisteminde 1. kategoride kýsaca duyurulur. Böyle bir durumda verilecek ilk flaþ haber, tek satýr, bir ya da iki kýsa cümleyi geçmeyecek büyüklükte olmalý ve eldeki bilgi ýþýðýnda olayýn özünü kýsaca yansýtmalýdýr.

Örnek

Trabzon'un Maçka ilçesi yakýnlarýnda bir uçak düþtü. tarih

-(AA)

Isparta yakýnlarýnda bir yolcu uçaðý düþtü.

-tarih-(AA)

Bu kýsa flaþ haberin ardýndan, gelen bilgi ýþýðýnda kýsa kýsa ve ardý ardýna haberler sürdürülebilir.

Haber Yazarken

Bazen her yeni bilgi flaþ haberi özelliði taþýyabilir, bir olaydan yalnýzca bir kez flaþ verilir diye bir sýnýrlama getirilemez. Peþ peþe birkaç flaþ haber verilebilecek olaylar ya da konular geliþebilir.

Bu uçak kazasý olayýnda, ilk flaþ haberin ardýndan gelen bilgiyle aþaðýdaki ilk haber hazýrlanabilir.

Örnek

-TRABZON'DA YOLCU UÇAÐI DÜÞTÜ

TRABZON (A.A) - tarih - Trabzon'un Maçka ilçesine baðlý Esiroðlu beldesi yakýnlarýnda bir yolcu uçaðý düþtü. Uçakta Ýspanyol Barýþ Gücü askerlerinin bulunduðu bildirildi.

Ukrayna'ya ait olduðu belirtilen uçaðýn, Ýspanya'nýn Zaragoza kentine gitmek üzere Kýrgýzistan'ýn Biþkek kentinden havalandýðý öðrenildi.

(PA-RAF-LAR)

Kýsa haberlerden sonra gelecek bilgiler de yine hýzla haberleþtirilerek, kýsa sürede merkeze geçilmelidir. Bu tür flaþ ve haberler merkezde 1. kategori ile acil olarak yayýna verilir.

Yeni bilgiler ýþýðýnda ayný haberi devam ettiriyoruz. Örnek

-TRABZON'DA YOLCU UÇAÐI DÜÞTÜ -UÇAK ÝKÝ PARÇAYA AYRILDI, BÖLGEDEKÝ YOÐUN SÝS ARAMA ÇALIÞMALARINI ETKÝLÝYOR (FOTOÐRAFLI)

MAÇKA (A.A) - tarih - Trabzon'un Maçka ilçesi yakýnlarýnda düþen yolcu uçaðý iki ana parçaya ayrýldý. Bölgedeki yoðun sis arama kurtarma çalýþmalarýný etkiliyor.

Kýrgýzistan'ýn Biþkek kentinden havalanarak, Ýspanya'nýn Zaragoza kentine giderken, Esiroðlu beldesine baðlý Konaklar köyü mevkisinde düþen, Ýspanyol Barýþ Gücü askerlerini taþýyan Ukrayna'ya ait yolcu uçaðý iki parçaya ayrýldý. Yerleþim alaný dýþýna düþen uçaðýn parçalarý yaklaþýk 1 kilometrelik alana yayýldý.

Bölgede, itfaiye ekipleri söndürme çalýþmalarýný yürütüyorlar. Jandarma ekipleri de olayla ilgili incelemelerde bulunuyor.

Yoðun sisin etkili olduðu bölgede görüþ mesafesinin 10 metrenin altýnda olduðu gözleniyor.

(PA-RAF-LAR)

Uçak kazasýna yönelik resmi açýklamalar ve uzmanlarýn deðerlendirmeleri ile haberlerin devamýný getirmek gerekir.

-TRABZON'DA YOLCU UÇAÐI DÜÞTÜ

-VALÝ YILDIRIM: ”ÝLK BELÝRLEMELERE GÖRE KAZADAN KURTULAN YOK” -DÜÞÜÞ NEDENÝNÝN BELÝRLENMESÝ ÝÇÝN UÇAÐIN KARAKUTULARI ARANIYOR TRABZON (A.A) - tarih - Trabzon Valisi Aslan Yýldýrým, ilk belirlemelere göre Ukrayna uçaðýndan kurtulan olmadýðýný bildirdi.

Muhabirin El Kitabý / 39

Vali Yýldýrým, AA muhabirine yaptýðý açýklamada, Kýrgýzistan'ýn Biþkek kentinden havalanarak Ýspanya'nýn Zaragoza kentine giden, Ýspanyol Barýþ Gücü askerlerini taþýyan Ukrayna'ya ait uçaðýn saat 04.15'te Trabzon Havaalaný radarý tarafýndan tespit edildiðini belirtti.

Uçaðýn pilotunun yakýt ikmali yapacaðý konusunda Trabzon Havaalaný yetkililerine bilgi verdiðini anlatan Vali Yýldýrým, "uçak yakýt ikmali için kule ile irtibata geçti. Ýniþ için iki kere alçaldý, ancak inemedi. Daha sonra uçakla irtibat kesildi'' dedi.

Uçakla irtibat kesilmesi üzerine gerekli çalýþmalarýn baþlatýldýðýný belirten Yýldýrým, Esiroðlu beldesinden, uçaðýn düþtüðünün görüldüðü ihbarýnda bulunulduðunu söyledi. Yýldýrým, bunun üzerine çalýþmalarýn bu bölgede yoðunlaþtýrýldýðýný ve uçaðýn düþtüðünün belirlendiðini anlattý.

Yýldýrým, uçaðýn düþüþ nedeninin tespiti için karakutunun bulunmasý gerektiðine iþaret ederek, karakutu konusunda çalýþmalar yapmak üzere Sivil Havacýlýk Genel Müdürlüðünden eleman gönderildiðini bildirdi. Yýldýrým, uçaðýn düþüþ nedeniyle ilgili en saðlýklý bilginin, karakutunun deþifresinden sonra verilebileceðini söyledi.

Vali Yýldýrým, uçak, Ýspanyol Barýþ Gücü askerlerini taþýdýðý için ilgili devletin askeri makamlarýnýn Türk askeri makamlarýyla irtibata geçerek Trabzon'a

gelebileceklerini de kaydetti.

Öte yandan, uçak ile kule arasýndaki telsiz görüþmelerinin incelenmek üzere muhafaza altýna alýndýðý bildirildi.

(PA-RAF-LAR)

Bu haberleri her geliþme ve açýklama ýþýðýnda sürdürmek mümkündür. Örneklerden görüldüðü gibi, aniden geliþen olay, kaza gibi konularda habercilik yapmak için uyanýk ve her an hazýr olmak gerekiyor.

Olay yerine ulaþma çabasý, haber, fotoðraf ve görüntüyü iletme çabasý çok hýzlý ve seri bir biçimde gerçekleþtirilmelidir.

Maçka’daki askeri uçaðýn düþmesi (2003) ve Isparta’daki yolcu uçaðýnýn düþmesi (2007) çok önemli örnek olaylardýr. Bu iki uçak kazasýna yönelik sürecin izlenmesi, AA muhabirleri açýsýndan gazetecilikte tam puan

verilebilecek baþarý örneklerdir.

Bir flaþ yayýna verildikten sonra suskunluða girilmemelidir ve belirli süreler içinde haber geniþletilmelidir.

Belirli kýsa sürelerde haberlerin verilmesi, Ajansýn bu konuyla ilgili çalýþmalarýnýn sürekli izlenmesi anlamýna gelmektedir. Abonelerin, flaþtan sonra gelecek kýsa ve daha sonra ayrýntýlý haberleri bekledikleri asla unutulmamalýdýr.

BAÞLIK

Baþlýk, "kýsa" ve "dikkat çekici" olmalý ve haberin özelliðine göre birden çok baþlýk kullanýlacaksa bunlarýn tek cümleden oluþmasýna dikkat edilmeli, ancak çok uzun baþlýklardan kaçýnýlmalýdýr.

Baþlýklarýmýzý düzene koyarken, üste mümkün olduðunca kýsa bir “üst baþlýk’’ atýlmalýdýr. Bu üst baþlýk, haberi ilk okuyana bir fikir vermelidir.

"Üst baþlýk ne kadar kýsa olmalýdýr" sorusuna teknik bir cevap verilebilir. Haberlere ekrandan bakmak istediðinizde önce bir haber listesi görürüz. Aboneler de bilgisayarlar ekranýnda önce bu listeyi görür ve oradan haber seçerler. Üst baþlýðýn kýsalýðýnýn ölçüsü bu listeye tam olarak sýðmasýyla orantýlýdýr. Þu anki ölçülere göre boþluklar dahil üst baþlýðýn büyüklüðü en

çok 35-40 karakter olabilir. Bu kýsa üst baþlýðý üretmekte zorlanýyorsanýz ve haberiniz gecikecekse bekletmeksizin iletebilirsiniz. Üst baþlýktan sonra kullanýlacak baþlýk, haberin giriþ bölümünden kopyalanarak atýlmamalýdýr. Üst baþlýktan sonraki baþlýklarýn da kýsa ve öz olmasýna dikkat edilmelidir. Baþlýðýn ayný zamanda haberin vitrini olduðu, bir baþka deyiþle ''haberin albenisini baþlýklarýn oluþturduðu'' da unutulmamalýdýr. Baþlýklar ne kadar ilgi çekici olursa haberin kullanýlma þansý artar. Ancak bunu yaparken sansasyondan, abartýlý ifadelerden ve yorumdan kaçýnmak gerekir.

Baþlýkta yorumdan kaçýnýlmalý, ara baþlýklarýn da birer baþlýk olduðu unutulmamalýdýr..

Haber baþlýðýnda;

-BAÞBAKAN ERDOÐAN, MUÐLA'DA

diye yazýldýðýnda, Muðla'dan önce virgül olmamalý.

Ayrýca BAÞBAKAN MUÐLA’DA diye baþlýk attýktan sonra, ikinci baþlýkta adý yeniden yazýlmadan, haberin giriþinde yer alacak sözüne ya da konuya yer verilmeli.

ç Baþlýkta çok gerekmedikçe noktalama iþareti kullanýlmamalý. ç Baþlýkta özel ad dýþýnda da bazý sözcükler tek týrnakla ayrýlabiliyor;

yapýlmamalý. Örnek

-ÝSTANBUL'DA ÝZÝNSÝZ GÖSTERÝ -6 KÝÞÝ YARALANDI

-30 ÖÐRENCÝ GÖZALTINA ALINDI ÝSTANBUL (A.A) tarih

-Örnek

-MADALYASINI SAKATLADIÐI RAKÝBÝNE VERDÝ

-BEYÞEHÝRLÝ LÝSE ÖÐRENCÝSÝ GÜREÞÇÝ, SAKATLADIÐI RAKÝBÝNÝN SAF DIÞI KALMASINA ÜZÜLEREK, KAZANDIÐI MADALYAYI KENDÝSÝNE ARMAÐAN ETTÝ

BEYÞEHÝR (A.A) - tarih –

Örnek

-DONMUÞ GÖLDE KAYAK

-YÜZÜNCÜ YIL ÜNÝVERSÝTESÝ KAYAK TAKIMI, AÞIRI SOÐUK YÜZÜNDEN DONAN ERÇEK GÖLÜ'NDE ANTRENMAN YAPIYOR VAN (A.A) tarih

-Muhabirin El Kitabý / 41

Baþlýktan hemen sonra haberin fotoðraf, görüntü veya grafiði varsa bu belirtilmelidir

Örnek

-ÝSTANBUL'DA ÝZÝNSÝZ GÖSTERÝ -6 KÝÞÝ YARALANDI

-30 ÖÐRENCÝ GÖZALTINA ALINDI (FOTOÐRAFLI-GÖRÜNTÜLÜ) ÝSTANBUL (A.A) tarih

-ÝLK PARAGRAF

Haberin ilk paragrafý, yani “giriþ” bölümü, bir özet þeklinde yazýlmalýdýr. Giriþte gereksiz taným, sözcük ve cümlelere yer vermemeye ve tekrarlardan kaçýnmaya özen gösterilmelidir. Yalýn bir dille herkesin anlayabileceði þekilde kaleme alýnmalýdýr.

Örnek

"Ýstanbul'daki izinsiz gösteride 6 kiþi yaralandý, polise direnen 30 kiþi gözaltýna alýndý."

Örnek

BEYÞEHÝR (A.A) - tarih - Konya'da lise öðrencisi güreþçi, il birinciliðinde kazandýðý üçüncülük madalyasýný, sakatlayarak karþýlaþmada saf dýþý býraktýðý rakibine armaðan etti.

Örnek

VAN (A.A) - tarih - Üniversiteler Arasý Kayak Þampiyonasý'na hazýrlanan Van Yüzüncü Yýl Üniversitesi (YYÜ) kayak takýmý, aþýrý soðuk yüzünden tamamen donan Erçek Gölü'nde antrenman yapýyor.

HABER METNÝ

Birinci örneði dikkate alarak haber metnini birlikte hazýrlayalým.

Burada "gösteri yapýlmasý", "polise direnme" ve "gözaltýna alýnma" olmak üzere birbirini izleyen üç geliþme anlatýlmaktadýr. Bu haberin yazýmý sürdürüldüðünde;

"Beyazýt Meydaný'nda öðle saatlerinde toplanan öðrenci grubu, yükseköðretim harçlarýna yapýlan zammý protesto etti. Bir süre slogan atan gruptakiler, daha sonra Aksaray yönüne yürümek istedi.

Polisin engellemesi üzerine, protestocularla güvenlik güçleri arasýnda tartýþma çýktý. Daha sonra gruptaki bazý kiþilerin, taþ ve sopalarla polise saldýrdýklarý görüldü. Güvenlik güçleri de cop ve göz yaþartýcý gaz kullandý.

Yaklaþýk bir saat süren gösteri sýrasýnda, protestocular ve polislerden yaralananlar oldu. Devlet Hastanesine kaldýrýlan altý yaralýnýn saðlýk durumunun iyi olduðu bildirildi.

Güvenlik güçleri, otuz kiþiyi "Toplantý ve Gösteri Yürüyüþleri Yasasý'na aykýrý davranmak ve polise direnmek"ten gözaltýna aldý.

(PA-RAF-LAR)

Haber metni en önemliden önemsize doðru sýralanýrken (ters piramit kuralý), bazý olaylarda kronolojik akýþ (zamana göre geliþim) yeðlenebilir.

Ayrýca bir yaþam öyküsü veya kültür, sanat, magazin haberlerinde öyküsel dil, geniþ zamanlý anlatým da kullanýlabilir.

Haber metninin üslubunu belirleyecek olan içeriktir, denilebilir.

Haber metni yazýlýrken giriþten sonra geliþmeler ve ayrýntýlar, ardýndan da bir sonuçla konuyu baðlamak gerekir.

ÝLK HABER YAZILDIKTAN SONRA GELÝÞMELERÝN ÝZLENMESÝ

Gazeteci, haberleþtirdiði olay ya da geliþmenin aþamalarýný ve sonuçlarýný da izlemelidir. Haber, ayný zamanda yeni geliþmeler zincirinin bir halkasýdýr.

ÝSTANBUL'DA ÝZÝNSÝZ GÖSTERÝ baþlýklý örnek haberin devamýnýn izlenmesinde þu noktalar dikkate alýnabilir:

ç "Gözaltýna alýnan otuz öðrenci" ile ilgili haberin devamýnda; polis merkezi, Cumhuriyet Savcýlýðý ve yargýlama aþamalarý,

ç ”Hastaneye kaldýrýlan altý kiþi"nin saðlýk durumuyla ilgili geliþmeler, ç Bu geliþmelerin yaný sýra protestoya gerekçe gösterilen "yükseköðretim

harçlarýnýn artýrýlmasý" da bir baþka haber konusudur. Harç miktarýndaki artýþ konusunda yetkili kurum ve kiþilerden alýnacak bilgiyle farklý haberlere ulaþýlabilir,

ç Gösteriye katýlanlarýn kimliði, gösteriyi kimin düzenlediði, öðrencilerin konuya yaklaþýmý, ayrý bir haber konusu olabilir,

ç Öðrenci olaylarý gibi geçmiþte yaþanan bazý geliþmeler de haberin farklý bir boyutunu ortaya çýkarabilir.

TRAFÝK KAZASI

Trafik kazasý haberlerinde kazaya karýþan araçlarýn plakalarý, sürücüleri, kazanýn þekli, ölen ya da yaralananlarýn sayýlarý ve adlarý doðru aktarýlmalýdýr.

Büyük bir kaza veya önemli bir kiþinin karýþtýðý kaza söz konusuysa tüm unsurlar tamamlanmadan, ilk haber zaman geçirilmeksizin merkeze geçilmelidir.

Trafik kazasý haberinin ilginç bir öyküsü varsa bunun da iþlenmesi saðlanmalýdýr.

Örnek

-TRAFÝK KAZASI: 2 ÖLÜ, 5 YARALI

DÝYARBAKIR (A.A) - tarih – Diyarbakýr’daki trafik kazasýnda iki kiþi öldü, beþ kiþi yaralandý.

Muhabirin El Kitabý / 43

Edinilen bilgiye göre, Diyarbakýr-Þanlýurfa kara yolunun 40. kilometresinde, Haluk Dalkýlýç'ýn kullandýðý 91 YY 555 plakalý otomobil takla attý.

Kazada, sürücü Haluk Dalkýlýç (43) ile Süfeyla Dalkýlýç (34) olay yerinde öldü; yaralanan Süleyman, Ahmet, Fatma, Emine ile Yasin Ertuðrul, Dicle Üniversitesi Týp Fakültesi Hastanesinde tedavi altýna alýndý.

(PA-RAF-LAR)

Trafik kazasý haberlerinde de sürekli ayný kalýbý kullanmamak gerekiyor. "...'daki trafik kazasýnda bir kiþi öldü, bir kiþi yaralandý." kalýbý yerine, haberin giriþine kazanýn nasýl olduðunu anlatmanýn daha doðru olacaðý görülüyor. Yine bu gibi haberlerde, metin içinde sayý tek haneliyse yazýyla gösterilmesi daha uygun. Söz gelimi "Ankara'da otobüsle kamyonun çarpýþmasý sonucu bir kiþi öldü, bir kiþi yaralandý" gibi. Ancak, haberi tek kalýp biçiminde de yazmamalý. Deðiþik anlatým biçemleri denenmeli. Bu haberin baþlýðýný sayý ile yazmakta sakýnca bulunmuyor.

Trafik kazalarýnda sýkça yapýlan yanlýþlar ise þöyle göze çarpýyor: "Adana’daki trafik kazasýnda iki kiþi öldü, beþ kiþi de yaralandý." ifadesinde, "dahi" anlamýna gelen "de" eki kullanýlmamalý.

Trafik kazasý haberlerinde, kesinlik kazanmadýkça, kazanýn oluþ þekli konusunda "aniden", "hatalý sollama", "aþýrý hýz ve dikkatsizlik", "sürücünün alkollü ya da uyuyor olmasý" gibi nitelemelerden kaçýnýlmalýdýr. Kaza nedenlerini; kazaya karýþan kiþi, bir yaralý ya da yetkilinin ifade etmesi durumunda; "belirtildi, bildirildi, öðrenildi" sözcükleri kullanýlarak aktarýlmalýdýr. Özellikle "Ýki kiþi ölürken, yaralanan üç kiþi (...) Devlet Hastanesinde tedavi altýna alýndý" ya da ‘’Ýki kiþi ölürken, sürücü gözaltýna alýndý" gibi cümle kalýplarýndan kaçýnýlmalýdýr. Bunun yerine, "Ýki kiþi öldü; yaralanan üç kiþi (...) Devlet Hastanesinde tedavi altýna alýndý" ve "Ýki kiþi öldü. Sürücü gözaltýna alýndý" diye yazýlmalýdýr.

Yine sýkça rastlanýlan "... yaralýlar, ... Hastanesine kaldýrýlarak tedavi altýna alýndý" ya da "... Hastanesine kaldýrýlan yaralýlar, tedavi altýna alýndý" gibi kalýplarý da haberden uzak tutmak gerekir. Bunun yerine, "yaralýlar, ... Hastanesine kaldýrýldý" ya da "... Hastanesinde tedavi altýna alýndý" ifadeleri yeterlidir. Trafik kazasýnýn yeri bildirilirken, “... kara yolu üzerinde” yerine "... “kara yolunda" yazmak gerekir.

Yine trafik kazalarýnda sýkça rastlanýlan yanlýþlarýn baþýnda “...plakalý araç, yaya olarak karþýdan karþýya geçmeye çalýþan ...’ya çarparak ölümüne neden oldu.” kalýbý gelmektedir. Bunun yerine, anlatýmýmýz þöyle olmalýdýr: “... plakalý araç, yolun karþýsýna geçmeye çalýþan ...’ya çarparak ölümüne neden oldu.”

Trafik kazalarý haberlerinde araç sürücüleri belirtilirken, “yönetimindeki” ile ayný anlama gelen “idaresindeki” sözcüklerini tek cümle içinde kullanmak yerine; “...’nin kullandýðý”, “...’nin yönetimindeki” ya da “sürücülüðünü ...’nin yaptýðý” ibareleri, sizi haberde ayný sözcüklere sýkça baþvurmaktan kurtaracaktýr.