Makalah Motor Bakar

(1)

MOTOR BAKAR

Disusun oleh :

Endro Nasnaim M

(131210299))

Adeni

(13121)

Dosen : Eo !ar"ono !T# MT

$N%&ER!%TA! M$'AMMAD%A'

ONT%ANAK

201*

(2)

DAFTAR ISI

BAB I ( PENDAHULUAN )

A.

Latar Belakang

... 11 B.

B.

Tujuan

... ... 11

BAB II ( MOTOR BAKAR )

A.

Pengertian Umum Motor Bakar

...22 B.

B.

Klasifikasi Motor Bakar

... 22

BAB III ( MOTOR BENSIN)

A.

Pengertian Motor Bensin

...44 B.

B.

Siklus Teoritis Motor Bensin

...55 C.

C.

Prinsi Kerja Motor Bensin

...!! ".

".

Proses Pem#akaran

... 1414 $.

$.

"etonasi a%a Motor Bensin

...1&1& '.

'.

Ba(an Bakar

... 1)1) *.

*.

Parameter Prestasi Mesin

...2+2+ ,.

,.

Unjuk Kerja Motor Bakar

...2525

BAB IV (

BAB IV ( MOTOR DIESEL)

MOTOR DIESEL)

A.

Pengertian Motor "iesel

...+2+2 B.

B.

Prinsi "asar Motor "iesel

...+2+2 C.

C.

Sistem Ba(an Bakar

...+5+5 ".

".

Tinjauan $nergi Motor "iesel

...+5+5 $.

$.

Parameter - Parameter Mesin

...++ '.

'.

Kele#i(an %an Kekurangan Motor "iesel

...4/4/ *.

*.

Alikasi %alam 0n%ustri

...4141

BAB V (PENUTUP

A.

Kesimulan

... 4242 B.

B.

Penutu

... 4+4+

DAFTAR GAMBAR

*am#ar 1. "iagram P %an TS siklus Termo%inamika

...55

*am#ar 2. "iagram

(3)

*am#ar +. Bagian - #agian motor

*am#ar +. Bagian - #agian motor #ensin 4 langka(

#ensin 4 langka(

...!!

*am#ar 4. Prinsi kerja motor 4 langka(

...))

am#ar 5. am#aran 3ara kerja motor #ensin 4 langka(

...))

*am#ar . Bagian - #agian motor

*am#ar . Bagian - #agian motor #ensin 2 langka(

#ensin 2 langka(

...1111

*am#ar !. rinsi kerja motor 2 %ua langka(

...1111

am#ar &. am#aran Cara Kerja motor

am#ar &. am#aran Cara Kerja motor #ensin 2 langka(

#ensin 2 langka(

...1414

*am#ar ). Tingkat em#akaran %alam se#ua( mesin

...1515

*am#ar 1/ . Cairan Met(anol

...2222

*am#ar 11. "iagram Alir Prestasi Mesin

...2+2+

*am#ar 12. Pengetesan Prestasi Mesin

... 2424

*am#ar 1+. Prinsi Kerja Motor "iesel $mat Langka(

...+2+2

*am#ar 14.

*am#ar 14. o

olume Atur Untuk Menganalisa Ker

lume Atur Untuk Menganalisa Kerja Maksimum

ja Maksimum

...+5+5

*am#ar 15. Sistem Motor Bakar

...++

*am#ar 1. Conto( enggunaan Motor Bakar a%a 0n%ustri

...4141

+ +

(4)

BAB I

PENDAHULUAN

A.

Latar Belakang

"alam kegiatan in%ustri6 k(ususn7a %alam in%ustri ertanian6 enggunaan mesin tentu "alam kegiatan in%ustri6 k(ususn7a %alam in%ustri ertanian6 enggunaan mesin tentu ti%ak %aat %iisa(kan %alam em#uatan ro%uk in%ustri terse#ut. Baik %alam in%ustri #esar ti%ak %aat %iisa(kan %alam em#uatan ro%uk in%ustri terse#ut. Baik %alam in%ustri #esar mauun in%ustri ke3il6 a%a se%ikitn7a alat atau mesin 7ang %igunakan untuk engorasian mauun in%ustri ke3il6 a%a se%ikitn7a alat atau mesin 7ang %igunakan untuk engorasian se3ara otomatis

se3ara otomatis. . Selain itu Selain itu juga6 enggunaann7juga6 enggunaann7a a %imanfaa%imanfaatkan untuk tkan untuk mengejmengejar ar (asil 7ang(asil 7ang le#i( efisien %an efektif %engan memertim#angkan kualitas %an

le#i( efisien %an efektif %engan memertim#angkan kualitas %an

kuantitas ro%ukn7a6 serta keuntungan 7ang tinggi. kuantitas ro%ukn7a6 serta keuntungan 7ang tinggi.

"alam mengorasikan mesin untuk meng(asilkan ro%uk in%ustri astila( mem#utu(kan "alam mengorasikan mesin untuk meng(asilkan ro%uk in%ustri astila( mem#utu(kan sum#er tenaga atau motor em#angkit tenaga untuk %aat menjalankan mesin 7ang akan sum#er tenaga atau motor em#angkit tenaga untuk %aat menjalankan mesin 7ang akan %igunakan. Motor em#angkit tenaga 7ang %igunakan #iasan7a #erua motor #akar atau %igunakan. Motor em#angkit tenaga 7ang %igunakan #iasan7a #erua motor #akar atau motor listrik. Kom#inasi antara enggunaan mesin %engan sum#er %a7a manusia 7ang motor listrik. Kom#inasi antara enggunaan mesin %engan sum#er %a7a manusia 7ang #agus6 tentu akan meng(asilkan ro%uk %engan kualitas (an%al %an #erlangsung se3ara #agus6 tentu akan meng(asilkan ro%uk %engan kualitas (an%al %an #erlangsung se3ara kontin7u. "alam enggunaann7a6 mesin (arus %iili( se3ara teat

kontin7u. "alam enggunaann7a6 mesin (arus %iili( se3ara teat

sesuai %engan ke#utu(an %alam oerasi6 #aik %ari segi fungsi6 mauun kaasitasn7a. sesuai %engan ke#utu(an %alam oerasi6 #aik %ari segi fungsi6 mauun kaasitasn7a.

Umumn7a jenis eralatan in%ustri ertanian ti%ak #an7ak #er#e%a %engan

Umumn7a jenis eralatan in%ustri ertanian ti%ak #an7ak #er#e%a %engan eralataneralatan

in%ustri manufaktur. Per#e%aan men%asar terletak a%a enanganan #a(an se#a# in%ustri manufaktur. Per#e%aan men%asar terletak a%a enanganan #a(an se#a# komo%itas ertanian memiliki karakter mu%a( rusak %an

komo%itas ertanian memiliki karakter mu%a( rusak %an kam#a se(ingga %ierlukankam#a se(ingga %ierlukan

teknik k(usus agar ti%ak mengalami kerusakan atau 3a3at

teknik k(usus agar ti%ak mengalami kerusakan atau 3a3at selama roses ro%uksi.selama roses ro%uksi.

B.

Tuuan

Makala( ini %isusun %engan tujuan se#agai #erikut 8 Makala( ini %isusun %engan tujuan se#agai #erikut 8

a.

a. Untuk mengeta(ui gam#aran %an rinsi kerja Motor BakarUntuk mengeta(ui gam#aran %an rinsi kerja Motor Bakar

b.

b. UntUntuk uk menmen%a%aatatkan kan urauraian ian se3se3ara ara %et%etail ail tententantang g 3ar3ara a kerkerja ja MoMotor tor Bakar Bensin mauun Motor Bakar "iesel.

Bakar Bensin mauun Motor Bakar "iesel.

c.

c. Untuk memenu(i tugas mata kulia( Utilitas.Untuk memenu(i tugas mata kulia( Utilitas.

BAB II

(5)

MOTOR BAKAR

A.

Pengert!an U"u" M#t#r Bakar

Mo

Mototor r #a#akakar r memeruruaakakan n sasalala( ( sasatu tu jejeninis s memesisin n eengnggegerarak k 7a7angng #an7ak %iakai %engan memanfaatkan energi kalor %ari roses em#akaran #an7ak %iakai %engan memanfaatkan energi kalor %ari roses em#akaran menja%i energi mekanik. Mesin 7ang #ekerja %engan 3ara seerti ini %ise#ut menja%i energi mekanik. Mesin 7ang #ekerja %engan 3ara seerti ini %ise#ut motor em#akaran %alam 

motor em#akaran %alam Internal Combustion EngineInternal Combustion Engine. A%aun mesin kalor . A%aun mesin kalor 7ang 3ara memerole( energi %engan roses em#akaran %i luar %ise#ut 7ang 3ara memerole( energi %engan roses em#akaran %i luar %ise#ut motor em#akaran luar 

motor em#akaran luar External External Combustion EngineCombustion Engine..

Mot

Motor or emem#a#akarkaran an %al%alam am a%aa%ala( la( mesmesin in 7a7ang ng memmemananfaafaatkatkan n fluflui%ai%a kerja9gas anas (asil em#akaran6 %i mana antara me%ium 7ang memanfaatkan kerja9gas anas (asil em#akaran6 %i mana antara me%ium 7ang memanfaatkan flui%a kerja %engan flui%a kerjan7a

flui%a kerja %engan flui%a kerjan7a ti%ak %iisa(kan ole( %in%ing emisa(.ti%ak %iisa(kan ole( %in%ing emisa(.

B.

Kla$!%!ka$! M#t#r Bakar

Motor #akar %aat %iklasifikasikan menja%i 2 %ua ma3am. A%aun Motor #akar %aat %iklasifikasikan menja%i 2 %ua ma3am. A%aun

engklasifikasian motor #akar a%ala( se#agai #erikut8 engklasifikasian motor #akar a%ala( se#agai #erikut8

aa Ber&a$arkan S!$te" Ber&a$arkan S!$te" Pe"'akarannPe"'akarannaa

1

1 Mesin #akar %alam Mesin #akar %alam Internal Combustion EngineInternal Combustion Engine..

Pa%a mesin em#akaran %alam flui%a kerja 7ang %i(asilkan a%a mesin itu Pa%a mesin em#akaran %alam flui%a kerja 7ang %i(asilkan a%a mesin itu sen%iri6 se(ingga gas (asil em#akaran 7ang terja%i sekaligus #erfungsi sen%iri6 se(ingga gas (asil em#akaran 7ang terja%i sekaligus #erfungsi

se#agai flui%a. se#agai flui%a.

Conto(8 motor #akar torak. Conto(8 motor #akar torak.

2

2 Mesin #akar luar Mesin #akar luar External Combustion EngineExternal Combustion Engine

Pa%a mesin em#akaran luar flui%a kerja 7ang %i(asilkan ter%aat %i luar Pa%a mesin em#akaran luar flui%a kerja 7ang %i(asilkan ter%aat %i luar

mesin terse#ut. $nergi t(ermal %an

mesin terse#ut. $nergi t(ermal %an gas (asil em#akaran %iin%a(kan kegas (asil em#akaran %iin%a(kan ke

%alam mesin melalui

%alam mesin melalui #e#eraa %in%ing emisa(.#e#eraa %in%ing emisa(. Conto(8 kereta ua.

Conto(8 kereta ua.

b

(6)

1

1 Motor #ensinMotor #ensin

Motor #ensin %aat juga %ise#ut se#agai motor otto. Motor terse#ut Motor #ensin %aat juga %ise#ut se#agai motor otto. Motor terse#ut %ilengkai %engan #usi %an kar#urator. Busi meng(asilkan lon3atan %ilengkai %engan #usi %an kar#urator. Busi meng(asilkan lon3atan #unga ai listrik 7ang mem#akar 3amuran #a(an #akar %an u%ara #unga ai listrik 7ang mem#akar 3amuran #a(an #akar %an u%ara karena motor ini 3en%erung %ise#ut

karena motor ini 3en%erung %ise#ut spark ignition enginespark ignition engine. Pem#akaran. Pem#akaran #a(an #akar %engan u%ara ini meng(asilkan %a7a. "i

#a(an #akar %engan u%ara ini meng(asilkan %a7a. "i %alam siklus otto%alam siklus otto sikl

siklus us i%eali%eal  em#em#akarakaran an terseterse#ut #ut %imis%imisalkan alkan se#ase#agai gai emasemasukanukan anas a%a :olume

anas a%a :olume konstanta. ;iranto Arismunan%arkonstanta. ;iranto Arismunan%ar6 1)&&8 1.6 1)&&8 1.

2

2 Motor %ieselMotor %iesel

Mot

Motor or %i%ieseesel l a%a%alaala( ( motmotor or #a#akar kar totorak rak 7an7ang g #e#er#er#e%a %a %en%engan gan motmotor or #ensin. Proses en7alaann7a #ukan menggunakan lon3atan #unga

#ensin. Proses en7alaann7a #ukan menggunakan lon3atan #unga ai listrik.ai listrik. Pa%a <aktu torak (amir men3aai titik TMA #a(an #akar %isemrotkan ke Pa%a <aktu torak (amir men3aai titik TMA #a(an #akar %isemrotkan ke %ala

%alam m ruanruang g #aka#akar. Ter. Terja%rja%ila( em#akaila( em#akaran ran a%a%a a ruanruang g #aka#akar r a%a saata%a saat u%ara u%ara %alam silin%er su%a(

u%ara u%ara %alam silin%er su%a( #ertemeratu#ertemeratur tinggi. r tinggi. Pers7aratan ini %aatPers7aratan ini %aat terenu(i aa#ila er#an%ingan komresi 7ang %igunakan 3uku tinggi6 7aitu terenu(i aa#ila er#an%ingan komresi 7ang %igunakan 3uku tinggi6 7aitu #erkisar 1225. ;iranto Arismunan%ar6 1)&&8 &).

#erkisar 1225. ;iranto Arismunan%ar6 1)&&8 &).

BAB III

MOTOR BENSIN

A.

(7)

Se3ara umum engertian motor #akar %iartikan se#agai esa<at 7ang

Se3ara umum engertian motor #akar %iartikan se#agai esa<at 7ang %aat%aat

mengu#a( suatu #entuk energi

mengu#a( suatu #entuk energi thermal thermal menja%i #entuk energi mekanik. Motor #akar menja%i #entuk energi mekanik. Motor #akar

%aat ula %iartikan se#agai esa<at %an energi

%aat ula %iartikan se#agai esa<at %an energi kerja mekanikn7a %ierole( %arikerja mekanikn7a %ierole( %ari

em#akaran #a(an #akar %alam esa<at itu sen%iri. =le( karena itu6 motor

em#akaran #a(an #akar %alam esa<at itu sen%iri. =le( karena itu6 motor #akar 7ang#akar 7ang

em#akarann7

em#akarann7a terja%i %i a terja%i %i %alam esa<at itu sen%iri %ise#ut %alam esa<at itu sen%iri %ise#ut esa<at tenaga %enganesa<at tenaga %engan

em#akaran %alam 

em#akaran %alam Internal Combustion EngineInternal Combustion Engine..

Pa%a mulan7a erkem#angan motor #akar torak %engan motor #akar #ensin Pa%a mulan7a erkem#angan motor #akar torak %engan motor #akar #ensin %itemukan ole( >i3(ollus =tto a%a ta(un 1&!. Karena #entukn7a ke3il %an tenagan7a %itemukan ole( >i3(ollus =tto a%a ta(un 1&!. Karena #entukn7a ke3il %an tenagan7a

#esar juga mu%a( %i(i%ukan %an sangat raktis6 maka mem#erikan kemungkinan untuk #esar juga mu%a( %i(i%ukan %an sangat raktis6 maka mem#erikan kemungkinan untuk

%aat memergunakan motor terse#ut %i#er#agai laangan kerja %engan aneka ma3am %aat memergunakan motor terse#ut %i#er#agai laangan kerja %engan aneka ma3am

ragamn7a. ragamn7a.

Motor #akar torak menggunakan silin%er tunggal atau #e#eraa silin%er. Sala( satu Motor #akar torak menggunakan silin%er tunggal atau #e#eraa silin%er. Sala( satu fungsi torak %isini a%ala( se#agai en%ukung terja%in7a em#akaran a%a motor #akar. fungsi torak %isini a%ala( se#agai en%ukung terja%in7a em#akaran a%a motor #akar.

Tenaga anas 7ang %i(asilkan %ari em#akaran %iteruskan torak ke #atang torak6 Tenaga anas 7ang %i(asilkan %ari em#akaran %iteruskan torak ke #atang torak6

kemu%ian %iteruskan ke oros engkol 7ang mana oros engkol nantin7a akan %iu#a( kemu%ian %iteruskan ke oros engkol 7ang mana oros engkol nantin7a akan %iu#a(

menja%i gesekan utar. menja%i gesekan utar.

B.

S!klu$ Te#r!t!$ M#t#r Ben$!n

Siklus termo%inamika a%ala( serangkaian eru#a(an kea%aan #erturutturut Siklus termo%inamika a%ala( serangkaian eru#a(an kea%aan #erturutturut 7ang %ialami ole( sejumla( gas6 se(ingga %aat kem#ali ke kea%aan semula #aik 7ang %ialami ole( sejumla( gas6 se(ingga %aat kem#ali ke kea%aan semula #aik tekanan :olume mauun temeraturn7a. Untuk motor #ensin %igunakan siklus =tto tekanan :olume mauun temeraturn7a. Untuk motor #ensin %igunakan siklus =tto Otto CycleOtto Cycle %i mana roses emasukan kalor #erlangsung a%a :olume konstan. %i mana roses emasukan kalor #erlangsung a%a :olume konstan. Be#eraa asumsi 7ang %igunakan a%ala(8 Pu%janarsa6 >ursu(u%6 2//

Be#eraa asumsi 7ang %igunakan a%ala(8 Pu%janarsa6 >ursu(u%6 2//

1.

1.Komresi #erlangsung isontrois.Komresi #erlangsung isontrois.

2.

(8)

(9)

<aktu. <aktu.

3.

3.$ksansi isentrois$ksansi isentrois

a)

a) Siklus Termo%inamikaSiklus Termo%inamika

Kon:ersi energi 7ang terja%i a%a motor #akar torak

Kon:ersi energi 7ang terja%i a%a motor #akar torak #er%asarkan a%a siklus#er%asarkan a%a siklus termo%inamika. Proses se#enarn7a amat komlek6 se(ingga analisa %ilakukan termo%inamika. Proses se#enarn7a amat komlek6 se(ingga analisa %ilakukan a%a kon%isi i%eal %engan flui%a kerja u%ara.

a%a kon%isi i%eal %engan flui%a kerja u%ara. 0%ealisasi roses terse#ut se#agai #erikut8 0%ealisasi roses terse#ut se#agai #erikut8

1

1 'lui%a kerja %ari a<al roses (ingga ak(ir roses.'lui%a kerja %ari a<al roses (ingga ak(ir roses.

2

2 Panas jenis %iangga konstan meskiun terja%i eru#a(an temeratur a%a u%ara.Panas jenis %iangga konstan meskiun terja%i eru#a(an temeratur a%a u%ara.

3

3 Proses komresi %an eksansi #erlangsung se3ara a%ia#atik6 ti%ak terja%iProses komresi %an eksansi #erlangsung se3ara a%ia#atik6 ti%ak terja%i erin%a(an anas antara gas %an %in%ing

erin%a(an anas antara gas %an %in%ing silin%er.silin%er. 4

4 Sifatsifat kimia flui%a kSifatsifat kimia flui%a kerja ti%ak #eru#a( erja ti%ak #eru#a( selama siklus #selama siklus #erlangsung.erlangsung.

5

5 Motor 2 %ua langka( memun7ai siklus termo%inamika 7ang sama %enganMotor 2 %ua langka( memun7ai siklus termo%inamika 7ang sama %engan motor 4 emat langka(.

motor 4 emat langka(.

Ga"'ar * D!agra" P+V

Ga"'ar * D!agra" P+V &an T+S $!klu$ ter"#&!na"!ka&an T+S $!klu$ ter"#&!na"!ka Cengel ? Boles6 1))4 8

Cengel ? Boles6 1))4 8 451451

b)

b) Siklus =tto Siklus u%ara :olume konstanSiklus =tto Siklus u%ara :olume konstan

Pa%a siklus otto atau siklus

Pa%a siklus otto atau siklus :olume konstan roses em#akaran terja%i a%a :olume:olume konstan roses em#akaran terja%i a%a :olume

konstan6 se%angkan siklus otto terse#u a%a 7ang #erlangsung %engan 4 emat langka( konstan6 se%angkan siklus otto terse#u a%a 7ang #erlangsung %engan 4 emat langka( atau 2 %ua langka(. Untuk mesin 4 emat langka( siklus kerja terja%i %engan 4 emat atau 2 %ua langka(. Untuk mesin 4 emat langka( siklus kerja terja%i %engan 4 emat langka( iston atau 2 %ua oros engkol. A%aun langka( %alam siklus otto 7aitu

(10)

(11)

gerakan iston %ari titik un3ak TMA@titik mati atas ke osisi #a<a( TMB@titik gerakan iston %ari titik un3ak TMA@titik mati atas ke osisi #a<a( TMB@titik mati #a<a( %alam silin%er.

mati #a<a( %alam silin%er.

Ga"'ar ,* D!agra" P+V &an T+S $!klu$ #tt# Ga"'ar ,* D!agra" P+V &an T+S $!klu$ #tt#

Cengel ? Boles6 1))4 8 Cengel ? Boles6 1))4 8 45& Proses siklus otto se#agai #erikut 8

45& Proses siklus otto se#agai #erikut 8

Pr

Prooseses s 112 2 8 8 rrooseses s kkomomreressii isentropic isentropic adiabadiabatic atic reverreversiblesible  %i%imamana na iiststonon #ergerak menuju TMA@titik mati atas mengkomresikan u%ara samai #ergerak menuju TMA@titik mati atas mengkomresikan u%ara samai :olume

:olume clearanceclearance se(ingga tekanan %an temeratur u%ara naik.se(ingga tekanan %an temeratur u%ara naik.

Proses 2+ 8 emasukan kalor konstan6 iston sesaat a%a TMA@titik mati atas Proses 2+ 8 emasukan kalor konstan6 iston sesaat a%a TMA@titik mati atas

#e

#ersrsamamaaaan n kakalolor r susullai ai %a%ari ri sesekekelilliliningngn7a 7a sesertrta a tetekakananan n %a%ann temeratur meningkat (ingga nilai maksimum %alam siklus.

temeratur meningkat (ingga nilai maksimum %alam siklus.

Proses +4 8 roses isentroik u%ara anas %engan tekanan tinggi men%orong Proses +4 8 roses isentroik u%ara anas %engan tekanan tinggi men%orong

is

iston ton turturun un menmenuju uju TMTMB@tB@titik itik matmati i #a<#a<a(a(6 6 eneenergi rgi %il%ileeaskaskanan %isekeliling #erua internal energi.

%isekeliling #erua internal energi.

Proses 41 8 roses eleasan kalor a%a :olume konstan iston sesaat a%a Proses 41 8 roses eleasan kalor a%a :olume konstan iston sesaat a%a TMB@titik mati #a<a( %engan mentransfer kalor ke sekeliling %an TMB@titik mati #a<a( %engan mentransfer kalor ke sekeliling %an kem#ali mlangka( a%a titik a<al.

kem#ali mlangka( a%a titik a<al. C.

(12)

(13)

Ber%asarkan rinsin7a6 ter%aat 2 %ua rinsi a%a motor #akar torak6 7aitu8 4 Ber%asarkan rinsin7a6 ter%aat 2 %ua rinsi a%a motor #akar torak6 7aitu8 4 em

ematat  lanlangkgka( a( %an %an 2 2 %u%ua a lanlangkgka(. A%aa(. A%aun un ririnsinsi  kerkerja ja motmotor or #ak#akar ar 44 emat langka( %an 2 %ua langka( a%ala( se#agai #erikut8

emat langka( %an 2 %ua langka( a%ala( se#agai #erikut8 )

) M#t#r BenM#t#r Ben$!n . $!n . (e"-at) Lan(e"-at) Langka/gka/ 1.1

1.1 Bag!an 0 'ag!an "#t#r 'en$!n . (e"-at) langka/Bag!an 0 'ag!an "#t#r 'en$!n . (e"-at) langka/

Ga"'ar 1* Bag!an 0 'ag!an "#t#r 'en$!n .

Ga"'ar 1* Bag!an 0 'ag!an "#t#r 'en$!n . langka/langka/

a)

a) S!l!n&erS!l!n&er  Temat untuk #erlangsungn7a roses atau siklus %ari motor. Temat untuk #erlangsungn7a roses atau siklus %ari motor.

b)

b) T#rakT#rak  Untuk mengu#a( gerakan #olak#alik menja%i gerakan isa %an tekan6 juga Untuk mengu#a( gerakan #olak#alik menja%i gerakan isa %an tekan6 juga

se#alikn7a untuk mengu#a( em#akaran menja%i tenaga mekanik gerak #olak#alik. se#alikn7a untuk mengu#a( em#akaran menja%i tenaga mekanik gerak #olak#alik. c)

c) 2!n3!n T#rak2!n3!n T#rak  Untuk men3ega( ke#o3oran antara %in%ing silin%er %engan torak. Untuk men3ega( ke#o3oran antara %in%ing silin%er %engan torak.

d)

d) Pena T#rakPena T#rak  Untuk meng(u#ungkan torak %engan #atang torak. Untuk meng(u#ungkan torak %engan #atang torak.

e)

e) Pena Engk#lPena Engk#l  Untuk meng(u#ungkan oros engkol %engan #atang  Untuk meng(u#ungkan oros engkol %engan #atang torak.torak.

f)

f) P#r#$ Engk#lP#r#$ Engk#l  Untuk mengu#a( gerakan #olak#alik torak menja%i gerak utar a%a Untuk mengu#a( gerakan #olak#alik torak menja%i gerak utar a%a

sum#u utama motor. sum#u utama motor.

g)

g) Batang T#rakBatang T#rak  Untuk meneruskan ga7a %ari torak ke  Untuk meneruskan ga7a %ari torak ke oros engkol.oros engkol.

h)

h) SaSaluluraran n MaMa$u$ukk   SalSalurauran n 7a7ang ng %i(%i(u#uu#ungkngkan an %en%engan gan karkar#u#uratratoror6 6 temtematat en3amuran

en3amuran anantartara a u%au%ara ra %e%engangan n #a#a(an (an #ak#akar ar %an %an %a%aat at masmasuk uk keke silin%er %alam

silin%er %alam kea%aan su%a( ter3amur.kea%aan su%a( ter3amur.

i)

i) Saluran BuangSaluran Buang  Saluran untuk  Saluran untuk mengeluarkan gasgas #uang 7ang %i(u#ungkanmengeluarkan gasgas #uang 7ang %i(u#ungkan %engan knalot.

%engan knalot.

j)

j) KaKatutu- - MaMa$u$ukk  Untuk mengatur emasukan #ensin %an u%ara ke %alam Untuk mengatur emasukan #ensin %an u%ara ke %alam silin%er7ang

silin%er7ang %igerakkan ole( oros nok %an %itutu ole( egas katu.%igerakkan ole( oros nok %an %itutu ole( egas katu.

k)

k) Katu- BuangKatu- Buang  Untuk mengatur  Untuk mengatur em#uangan gasgas #ekas em#akaranem#uangan gasgas #ekas em#akaran 7ang %i

7ang %i gerakkan ole( oros nok %an %i tutu ole( egas gerakkan ole( oros nok %an %i tutu ole( egas katukatu se#agaimana (aln7a a%a katu masuk.

se#agaimana (aln7a a%a katu masuk.

l)

l) Bu$!Bu$!  Bagian %ari  Bagian %ari engaian6 7aitu untuk memulain7a em#akaran #a(an #akarengaian6 7aitu untuk memulain7a em#akaran #a(an #akar %i

%i %alam silin%er %engan #unga ai listrik 7ang melon3at %ari %alam silin%er %engan #unga ai listrik 7ang melon3at %ari elektro%e keelektro%e ke tenga(tenga( elektro%e sisi.

tenga(tenga( elektro%e sisi.

m)

(14)

(15)

n) n)

Kar

Kar'ur'urat#at#rr  Untuk men3amur #a(an #akar Bensin %engan Untuk men3amur #a(an #akar Bensin %engan u%ara sua7a

u%ara sua7a ter3amur %engan (alusseerti ka#ut.ter3amur %engan (alusseerti ka#ut.

o)

o) S!$te" Penga-!anS!$te" Penga-!an  "aat mem#angkitkan #unga ai listrik a%a #usi6  "aat mem#angkitkan #unga ai listrik a%a #usi6 untukuntuk keerluan em#akaran #a(an #akar %i %alam

keerluan em#akaran #a(an #akar %i %alam silin%er.silin%er. 

 P#r#$ N#kP#r#$ N#k  Untuk  Untuk mem#uka katukatu %an keluar 7ang %i gerakkan ole(mem#uka katukatu %an keluar 7ang %i gerakkan ole( timing gear melalui sa#uk gilir atau rantai keting.

timing gear melalui sa#uk gilir atau rantai keting. 1.2

1.2 Pr!n$!- Kera M#t#r Ben$!n . (e"-at) Langka/Pr!n$!- Kera M#t#r Ben$!n . (e"-at) Langka/

ang %imaksu% %engan motor #akar 4 emat langka( a%ala( #ila 1 satu ang %imaksu% %engan motor #akar 4 emat langka( a%ala( #ila 1 satu

kali roses em#akaran terja%i a%a setia 4 emat langka( gerakan iston atau 2 %ua kali roses em#akaran terja%i a%a setia 4 emat langka( gerakan iston atau 2 %ua kali utaran oros engkol. "engan anggaan #a(<a katu masuk %an

kali utaran oros engkol. "engan anggaan #a(<a katu masuk %an katu #uangkatu #uang

ter#uka teat a%a <aktu iston

ter#uka teat a%a <aktu iston #era%a a%a TMA %an TMB6 maka siklus motor 4#era%a a%a TMA %an TMB6 maka siklus motor 4

emat langka( %aat %iterangkan se#agai #erikut8 emat langka( %aat %iterangkan se#agai #erikut8

Ga"'ar .* -r!n$!- kera "#t#r . (e"-at)

Ga"'ar .* -r!n$!- kera "#t#r . (e"-at) langka/langka/ ;iranto Arismunan%ar

;iranto Arismunan%ar6 2//2 8 6 2//2 8 && 1.+

(16)

(17)

Ga"'ar 4* Ga"'aran 2ara Kera M#t#r Ben$!n . Langka/ Ga"'ar 4* Ga"'aran 2ara Kera M#t#r Ben$!n . Langka/

a.

a. Langka( Langka( ,isa,isa

Pi

Pistston on #e#ergrgererak ak %a%ari ri TMTMA A ke ke TMTMB. B. Pa%Pa%a a ruruanangagan n %i %i atatas as iistston on teterjrja%a%ii em#esaran :olume 7ang men7e#a#kan tekanan menja%i kurang. Tekanan kurang em#esaran :olume 7ang men7e#a#kan tekanan menja%i kurang. Tekanan kurang terse#ut mengaki#atkan terja%in7a (isaan ter(a%a 3amuran u%ara #a(an #akar terse#ut mengaki#atkan terja%in7a (isaan ter(a%a 3amuran u%ara #a(an #akar %ari kar#urator. Kea%aan katu masuk ter#uka %an katu #uang tertutu.

%ari kar#urator. Kea%aan katu masuk ter#uka %an katu #uang tertutu.

b

b Langka( KomresiLangka( Komresi

Piston #ergera

Piston #ergerak k %ari TMB ke %ari TMB ke TMA menga%aTMA menga%akan komresi ter(a%a 3amurankan komresi ter(a%a 3amuran u%a

u%ara ra #a#a(an (an #ak#akar ar 7a7ang ng #a#aru ru mamasusuk k a%a%a a lalangngka( ka( enengigisisian. an. TTeekakanan nan %an%an temeratur menja%i naik se%emikian rua se(ingga 3amuran #a(an #akar u%ara temeratur menja%i naik se%emikian rua se(ingga 3amuran #a(an #akar u%ara #er

#era%a a%a %al%alam am kekea%aa%aan an 7a7ang ng mumu%a( %a( sesekalkali i untuntuk uk teter#r#akakarar. . SeSe#el#elum um lalangngka(ka( komresi #erak(ir maka #usi menga%akan em#akaran ke%ua katu tertutu.

komresi #erak(ir maka #usi menga%akan em#akaran ke%ua katu tertutu. cc Langka( Usa(aLangka( Usa(a

Aki#at a%an7a em#akaran maka a%a ruang #akar terja%i anas Aki#at a%an7a em#akaran maka a%a ruang #akar terja%i anas %an%an

emuaian 7ang ti#ati#a. Pemuaian terse#ut men%orong iston untuk #ergerak %ari emuaian 7ang ti#ati#a. Pemuaian terse#ut men%orong iston untuk #ergerak %ari

(18)

TMA ke TMB. Ke%ua katu masi( %alam

TMA ke TMB. Ke%ua katu masi( %alam kea%aan tertutu raat se(inggakea%aan tertutu raat se(ingga seluru( tenaga anas men%orong iston untuk

seluru( tenaga anas men%orong iston untuk #ergerak.#ergerak.

d

d Langka( BuangLangka( Buang Pa%

Pa%a a lanlangkagka( ( #ua#uang ng ini ini katkatu u masmasuk uk tertertuttutu u se%se%anangkagkan n katkatuu #uang ter#uka. Piston #ergerak %ari TMB menuju TMA men%esak gas sisi #uang ter#uka. Piston #ergerak %ari TMB menuju TMA men%esak gas sisi em

em#a#akarkaran an kekelualuar r melmelalualui i katkatu u #ua#uang ng %a%an n salsalurauran n #ua#uang ng exhaust exhaust manifold

manifold  menuju  menuju atmosfer.atmosfer.

,)

,) M#t#r BenM#t#r Ben$!n , $!n , (&ua) Lan(&ua) Langka/gka/ 2.1

(19)

Ga"'ar 5* Bag!an 0 'ag!an "#t#r 'en$!n ,

Ga"'ar 5* Bag!an 0 'ag!an "#t#r 'en$!n , langka/langka/ 2.2

2.2 Pr!n$!- Kera "#t#r 'en$!n , (&ua) langka/Pr!n$!- Kera "#t#r 'en$!n , (&ua) langka/

Pa%a motor #ensin 2 %ua langka(6 setia siklus ter%iri %ari 2 %ua langka( iston atau 1 Pa%a motor #ensin 2 %ua langka(6 setia siklus ter%iri %ari 2 %ua langka( iston atau 1 satu kali utaran oros engkol. Proses 7ang terja%i a%a motor 4 emat langka(6 juga satu kali utaran oros engkol. Proses 7ang terja%i a%a motor 4 emat langka(6 juga terja%i 1 satu

terja%i 1 satu langka( enu(. Langka(langlangka( enu(. Langka(langka( terse#ut a%ala(8ka( terse#ut a%ala(8

Ga"'ar 6* -r!n$!- kera "#t#r , (&ua)

Ga"'ar 6* -r!n$!- kera "#t#r , (&ua) langka/langka/ Aren%s BPM ,

Aren%s BPM , Berens3(ot61)&/Berens3(ot61)&/

aa Langka( >aikLangka( >aik

Piston #ergerak %ari TMB ke TMA. Be#eraa saat se#elum iston samai %i TMB6 gas Piston #ergerak %ari TMB ke TMA. Be#eraa saat se#elum iston samai %i TMB6 gas #ekas (asil em#akaran su%a( mulai %ikeluarkan %an 3amuran u%ara

#ekas (asil em#akaran su%a( mulai %ikeluarkan %an 3amuran u%ara

#a(an #akar #aruun su%a( mulai %imasukkan. Langka( ini meruakan #a(an #akar #aruun su%a( mulai %imasukkan. Langka( ini meruakan la

(20)

menga%akan em#akaran. menga%akan em#akaran.

b

b Langka( TurunLangka( Turun

"engan a%an7a em#akaran a%a ak(ir langka( naik maka terja%i anas "engan a%an7a em#akaran a%a ak(ir langka( naik maka terja%i anas %an emuaian 7ang ti#ati#a. Piston #ergerak %ari TMA ke TMB. Se#elum iston %an emuaian 7ang ti#ati#a. Piston #ergerak %ari TMA ke TMB. Se#elum iston men3aai TMB maka lu#ang #uang se%a(

men3aai TMB maka lu#ang #uang se%a( ter#uka. Lu#ang masukun kemu%ianter#uka. Lu#ang masukun kemu%ian ter#uka ula6 gas #aru masuk %an sekaligus men%orong gas #ekas keluar.

ter#uka ula6 gas #aru masuk %an sekaligus men%orong gas #ekas keluar.

Suat

Suatu u (al 7ang (al 7ang sansangat entingat enting g a%a%a a motmotor or 2 2 %u%ua a lanlangkagka( ( ialiala( a( a%aa%an7an7a lu#anglu#ang masuk %an #uang se#agai engganti katu. Piston 7ang #ergerak %ari lu#anglu#ang masuk %an #uang se#agai engganti katu. Piston 7ang #ergerak %ari TMB ke TMA %an

(21)

se#alikn7a menutu %an mem#uka lu#anglu#ang terse#ut. a%i motor 2 %ua se#alikn7a menutu %an mem#uka lu#anglu#ang terse#ut. a%i motor 2 %ua langka( umumn7a ti%ak memun7ai katu m

langka( umumn7a ti%ak memun7ai katu masuk %an katu #uang.asuk %an katu #uang.

Kel

Kelemaema(an (an 7an7ang g aaling ling menmenononjol jol aa%a %a motmotor or 2 2 %u%ua a lanlangkagka( ( 7a7aitu itu sansangatgat singkatn7a <aktu 7ang terse%ia untuk emasukkan %an em#uangan gas #ekas. singkatn7a <aktu 7ang terse%ia untuk emasukkan %an em#uangan gas #ekas. Aki#atn7a

Aki#atn7a #a(an #a(an #akar #akar #aru #aru a%a a%a 7ang 7ang ter3amur ter3amur %engan %engan gas gas #ekas #ekas atau atau su%a(su%a( ter#uang keluar #ersama gas #ekas se#elum semat ter#akar. Tai kelema(an ini ter#uang keluar #ersama gas #ekas se#elum semat ter#akar. Tai kelema(an ini tela( %iusa(akan memerke3iln7a %engan mem#uat #erma3am sistem em#ilasan. tela( %iusa(akan memerke3iln7a %engan mem#uat #erma3am sistem em#ilasan. Pa%a motor #ensin 2 %ua langka(6 karena emasukan %an engeluaran gas #aru Pa%a motor #ensin 2 %ua langka(6 karena emasukan %an engeluaran gas #aru %an gas #ekas ti%ak

%an gas #ekas ti%ak %iatur ole( kle maka t%iatur ole( kle maka ter%aat #e#eraa kelema(an6 7aitu8er%aat #e#eraa kelema(an6 7aitu8 1

1 "engan a%an7a lu#ang transfer %ari lu#ang #uang maka komresi ti%ak %imulai %ari"engan a%an7a lu#ang transfer %ari lu#ang #uang maka komresi ti%ak %imulai %ari

TMB. Kerugian ini ti%ak sama a%a masingmasing motor6 #erkisar antara TMB. Kerugian ini ti%ak sama a%a masingmasing motor6 #erkisar antara 2/

2/4545D. D. BerBerartarti i lu#lu#ang ang #ua#uang ng #ar#aru u tertertuttutu u aa%a %a <ak<aktu tu isiston ton su%su%a(a( #ergerak a%a kalan7a &/

#ergerak a%a kalan7a &/// utaran sesu%a( TMB. utaran sesu%a( TMB.

2

2 TTeerlarlalu lu se%se%ikiikit t <a<aktu ktu ununtuk tuk eemasmasukaukan n gas gas #ar#aru u %an %an eem#um#uangangan an gagass #ekas se(ingga #esar kemungkinan se#agian gas #ekas6 se(ingga #esar #ekas se(ingga #esar kemungkinan se#agian gas #ekas6 se(ingga #esar kemungkinan se#agian gas #ekas ti%ak semat keluar %an se#alikn7a a%a kemungkinan se#agian gas #ekas ti%ak semat keluar %an se#alikn7a a%a juga gas #aru 7ang s

juga gas #aru 7ang su%a( keluar se#elum ter#au%a( keluar se#elum ter#akar.kar.

2.+

(22)

(23)

Ga"'ar 7* Ga"'aran 2ara Kera "#t#r 'en$!n , langka/ Ga"'ar 7* Ga"'aran 2ara Kera "#t#r 'en$!n , langka/

".

(24)

Se3a

Se3ara ra umum umum em#em#akarakaran an %i%ef%i%efinisikinisikan an se#ase#agai gai reakreaksi si kimia atau kimia atau reaksreaksii ersen7a<aan #a(an #akar oksigen =

ersen7a<aan #a(an #akar oksigen =22 se#agai oksi%an %engan  se#agai oksi%an %engan temeraturn7atemeraturn7a

le#i( #esar %ari titik n7ala. Mekanisme em#akarann7a sangat %iengaru(i ole( le#i( #esar %ari titik n7ala. Mekanisme em#akarann7a sangat %iengaru(i ole( ke

kea%a%aaaan n %a%ari ri kekeseselulururu(a(an n rrososes es eem#m#akakararan an %i%imamana na atatomomaatotom m %a%ariri komonen 7ang %aat #ereaksi %engan oksigen 7ang %aat mem#entuk ro%uk komonen 7ang %aat #ereaksi %engan oksigen 7ang %aat mem#entuk ro%uk 7ang #erua gas S(arma6 S.P6 1)!&6 (al. 5.

7ang #erua gas S(arma6 S.P6 1)!&6 (al. 5.

Untuk memerole( %a7a maksimum %ari suatu oerasi (en%akn7a komosisi Untuk memerole( %a7a maksimum %ari suatu oerasi (en%akn7a komosisi gas em#akaran %ari silin%er komosisi gas (asil em#akaran %i#uat sei%eal gas em#akaran %ari silin%er komosisi gas (asil em#akaran %i#uat sei%eal mungkin6 se(ingga tekanan gas (asil em#akaran #isa maksimal menekan torak mungkin6 se(ingga tekanan gas (asil em#akaran #isa maksimal menekan torak %an mengurangi terja%in7a %etonasi. Komosisi #a(an #akar %an u%ara %alam %an mengurangi terja%in7a %etonasi. Komosisi #a(an #akar %an u%ara %alam silin%er akan menentukan kualitas em#akaran %an akan #erengaru( ter(a%a silin%er akan menentukan kualitas em#akaran %an akan #erengaru( ter(a%a performance

performance mesin %an emisi gas mesin %an emisi gas #uang.#uang.

Se#agaimana tela( kita keta(ui se#agai #a(an #akar motor #ensin terutama Se#agaimana tela( kita keta(ui se#agai #a(an #akar motor #ensin terutama 7ang mengan%

7ang mengan%ung unsurunung unsurunsur sur kar#kar#on on %an (i%rogen 7ang %an (i%rogen 7ang %ike%ikenal nal %eng%engan an ++ tiga teori mengenai em#akaran (i%rogen terse#ut.

tiga teori mengenai em#akaran (i%rogen terse#ut.

1

1 ,i%rokar#on ter#akar #ersamasama %engan oksigen se#elum kar#on #erga#ung,i%rokar#on ter#akar #ersamasama %engan oksigen se#elum kar#on #erga#ung

%engan oksigen. %engan oksigen.

2

2 Kar#on ter#akar le#i( %a(ulu Kar#on ter#akar le#i( %a(ulu %aria%a (i%rogen.%aria%a (i%rogen. +

+ SeSen7n7a<a<a a (i(i%r%rokokarar#o#on n teterlrle#e#i( i( %a%a(u(ulu lu #e#ergrga#a#unung g %e%engngan an okoksisigegen n %a%ann mem#entuk sen7a<a 

(25)

"a

"alalam m sese#u#ua( a( memesisin n teterjrja%a%i i #e#e#e#eraraa a titingngkakatatan n eem#m#akakararan an 77anangg %i

%igagam#m#ararkakan n %a%alalam m sese#u#ua( a( grgrafafik ik %e%engngan an (u(u#u#ungngan an anantatara ra tetekakananan n %a%ann erjalanan engkol. Berikut a%ala( gam#ar %ari grafik tingkatan em#akaran 8

erjalanan engkol. Berikut a%ala( gam#ar %ari grafik tingkatan em#akaran 8

Ga"'ar 8* T!ngkat -e"'akaran &ala" $e'ua/ "e$!n

Ga"'ar 8* T!ngkat -e"'akaran &ala" $e'ua/ "e$!n Malee:..L6 1))5 8Malee:..L6 1))5 8 1/

1/ Proses atau tingkatan em#akaran %alam se#ua( Proses atau tingkatan em#akaran %alam se#ua( mesin ter#agi menja%imesin ter#agi menja%i emat tingkat atau erio%e 7ang terisa(. Perio%eerio%e terse#ut a%ala( 8 emat tingkat atau erio%e 7ang terisa(. Perio%eerio%e terse#ut a%ala( 8

1

1 Keterlam#atan em#akaran Keterlam#atan em#akaran Delay PeriodeDelay Periode

Perio%e ertama %imulai %ari titik 1 7aitu mulai %isemrotkann7a #a(an Perio%e ertama %imulai %ari titik 1 7aitu mulai %isemrotkann7a #a(an #akar samai masuk ke%alam silin%er6 %an #erak(ir a%a titik 2.

#akar samai masuk ke%alam silin%er6 %an #erak(ir a%a titik 2. Perjalanan iniPerjalanan ini sesuai %engan erjalanan engkal su%ut a. Selama erio%e ini #erlangsung sesuai %engan erjalanan engkal su%ut a. Selama erio%e ini #erlangsung ti%ak ter%aat kenaikan tekanan mele#i(i

ti%ak ter%aat kenaikan tekanan mele#i(i komrkomresi esi u%ara 7ang u%ara 7ang %i(a%i(asilkasilkann ole( torak. "an #a(an #akar masuk terus menerus melalui nosel.

ole( torak. "an #a(an #akar masuk terus menerus melalui nosel.

2

2 Pem#akaran 3eatPem#akaran 3eat

Pa%a titik 2 ter%aat sejumla( #a(an #akar %alam ruang #akar6 7ang %ie3a( Pa%a titik 2 ter%aat sejumla( #a(an #akar %alam ruang #akar6 7ang %ie3a( (alus %an se#agian mengua kemu%ian sia untuk %ilakukan em#akaran. Ketika (alus %an se#agian mengua kemu%ian sia untuk %ilakukan em#akaran. Ketika #a

#a(an (an #a#akar kar %in%in7a7alalakan kan 7ai7aitu tu a%a%a a tititik tik 26 26 akaakan n menmen7al7ala a %en%engan gan 3e3eat at 7an7angg mengaki#atka

mengaki#atkan kenaikan tekanan men%a%ak samai a%a n kenaikan tekanan men%a%ak samai a%a titik + titik + ter3aai. Perio%e initer3aai. Perio%e ini sesuai %engan erjalanan su%ut engkol #.

(26)

3

3 Pem#akaran Terken%aliPem#akaran Terken%ali

Setela( titik +6 #a(an #akar 7ang #elum ter#akar %an #a(an #akar 7ang masi(6 Setela( titik +6 #a(an #akar 7ang #elum ter#akar %an #a(an #akar 7ang masi(6 teta %isemrotkan %iinjeksikan a%a ke3eatan 7ang tergantung a%a ke3eatan teta %isemrotkan %iinjeksikan a%a ke3eatan 7ang tergantung a%a ke3eatan e

enginginjenjeksiksianan6 6 serserta ta jujumlamla( ( %is%istritri#u#usi si oksoksigigen en 7an7ang g masmasi( i( a%a a%a %a%alam lam u%au%arara engisian. Perio%e inila( 7ang %ise#ut %engan erio%e terken%ali atau %ise#ut juga engisian. Perio%e inila( 7ang %ise#ut %engan erio%e terken%ali atau %ise#ut juga em#akaran se%ikit %emi se%ikit 7ang akan #erak(ir a%a titik 4 %engan #er(entin7a em#akaran se%ikit %emi se%ikit 7ang akan #erak(ir a%a titik 4 %engan #er(entin7a injeksi. Selama tingkat ini tekanan %aat naik6 konstan atauun turun. Perio%e ini injeksi. Selama tingkat ini tekanan %aat naik6 konstan atauun turun. Perio%e ini sesuai %engan ejalanan engkol su%ut 36 %imana su%ut 3 tergantung a%a #e#an sesuai %engan ejalanan engkol su%ut 36 %imana su%ut 3 tergantung a%a #e#an 7ang %i#a<a #e#an mesin6 semakain #esar #e#ann7a semakin #esar 3.

7ang %i#a<a #e#an mesin6 semakain #esar #e#ann7a semakin #esar 3.

4

4 Pem#akaran as3a Pem#akaran as3a after burning after burning  Ba

Ba(a(an n #a#akakar r sisisa sa %a%alalam m sisililin%n%er er keketitika ka eengngininjejeksksiaian n #e#er(r(enenti ti %a%ann ak(

ak(irn7irn7a a terter#ak#akarar. . PaPa%a %a emem#ak#akaraaran n asas3a 3a ti%ti%ak ak terterli(li(at at a%a%a a %ia%iagragram6m6 %ikarenakan emun%uran torak mengaki#atkan turunn7a tekanan meskiun %ikarenakan emun%uran torak mengaki#atkan turunn7a tekanan meskiun anas %itim#ulkan ole( em#akaran #agian ak(ir

anas %itim#ulkan ole( em#akaran #agian ak(ir #a(an #akar.#a(an #akar.

"ala

"alam m em#em#akaraakaran n (i%(i%rokarrokar#on #on 7ang 7ang #ias#iasa a ti%ati%ak k akan terja%i akan terja%i gejagejala la aa#aa#ilaila memungkinka

memungkinkan untuk n untuk rosesroses hidrolisasi hidrolisasi . ,al ini (an7a . ,al ini (an7a akan terja%i #ila en3amuranakan terja%i #ila en3amuran en%

en%a(ua(uluan antara luan antara #a(a#a(an n #aka#akar r %eng%engan an u%au%ara ra memmemun7aun7ai i <akt<aktu u 7ang 7ang 3uku3uku se(ingga memungkinkan masukn7a oksigen ke

se(ingga memungkinkan masukn7a oksigen ke %alam molekul (i%rokar#on.%alam molekul (i%rokar#on.

Bila oksigen %an (i%rokar#on ti%ak #er3amur %engan #aik maka terja%i Bila oksigen %an (i%rokar#on ti%ak #er3amur %engan #aik maka terja%i roses

roses crackingcracking %imana a%a n7ala akan tim%imana a%a n7ala akan tim#ul asa. Pem#akaran sema3am#ul asa. Pem#akaran sema3am ini

ini %ise%ise#ut#ut emem#ak#akaraaran n ti%ti%ak ak semsemururna. na. A%A%a a 2 2 %u%ua a kekemunmungkigkinan nan 7an7angg terja%i a%a em#akaran mesin #er#ensin6 7aitu8

(27)

aa Pem#akaran normal semurna6 %imana #a(an #akar %aat ter#akar seluru(n7a a%aPem#akaran normal semurna6 %imana #a(an #akar %aat ter#akar seluru(n7a a%a saat %an kea%aan 7ang %ike(en%aki. Mekanisme em#akaran normal %alam motor

saat %an kea%aan 7ang %ike(en%aki. Mekanisme em#akaran normal %alam motor

#e

#ensnsin in %i%imumulalai i aa%a %a sasaat at teterjrja%a%in7in7a a lolon3n3atatan an aai i #u#usisi. . SeSelalanjnjututn7n7a a aaii mem#akar gas 7ang #era%a %isekelilingn7a %an menjalar ke seluru( #agian mem#akar gas 7ang #era%a %isekelilingn7a %an menjalar ke seluru( #agian samai semua artikel gas ter#akar (a#is.

samai semua artikel gas ter#akar (a#is.

b

b Pem#akaran ti%ak semurna ti%ak normal6 %imana se#agian #a(an #akar Pem#akaran ti%ak semurna ti%ak normal6 %imana se#agian #a(an #akar ti%ak ikut ter#akar atau ti%ak ter#akar #ersamasama a%a saat %an kea%aan ti%ak ikut ter#akar atau ti%ak ter#akar #ersamasama a%a saat %an kea%aan 7ang %ike(en%aki. Pa%a em#akaran ti%ak semurna terja%i 2 %ua eristi<a6 7ang %ike(en%aki. Pa%a em#akaran ti%ak semurna terja%i 2 %ua eristi<a6 7aitu

7aitu knocking knocking ketukan %an ketukan %an pre-ignition pre-ignition..

$.

Det#na$! Pa&a M#t#r Ben$!n

"alam kea%aan tertentu maka em#akaran %alam silin%er motor %aat "alam kea%aan tertentu maka em#akaran %alam silin%er motor %aat terja%i kenaikan 7ang sangat 3eat %an kuat se(ingga %iluar ter%engar suara terja%i kenaikan 7ang sangat 3eat %an kuat se(ingga %iluar ter%engar suara Ek

Eknono3k3kiningEgE. . KeKejaja%i%ian an ininilaila( ( 7a7ang ng #i#iasasa a %i%isese#u#ut t %e%engnga a %e%etotonanasi si akaki#i#atat gelom#ang %etonasi 7ang a%a %alam silin%er6 (ingga %i%alamn7a naik le#i( gelom#ang %etonasi 7ang a%a %alam silin%er6 (ingga %i%alamn7a naik le#i( 3eat (ingga 4/ kg93m tia /6//1 %etik.

3eat (ingga 4/ kg93m tia /6//1 %etik.

"etonasi ini %aat terja%i a%a semua jenis motor #akar. Sifatn7a sangat "etonasi ini %aat terja%i a%a semua jenis motor #akar. Sifatn7a sangat merugikan6 karena8

merugikan6 karena8

1

1 Mengurangi ren%emen motor6 se#a# le#i( #an7ak anas 7ang %isera(kanMengurangi ren%emen motor6 se#a# le#i( #an7ak anas 7ang %isera(kan a%a %in%ing silin%er %ari a%a 7ang %iu#a( menja%i usa(a.

a%a %in%ing silin%er %ari a%a 7ang %iu#a( menja%i usa(a. 2

2 Mengaki#atkan retak Mengaki#atkan retak a%a torak6 #atang %an a%a torak6 #atang %an komonen 7ang lainkomonen 7ang lain..

3

3 Mengaki#atkan em#akaran 7ang terlamau agi.Mengaki#atkan em#akaran 7ang terlamau agi. Pa%a motor #ensin ter%aat 2 %ua

(28)

1

1 "etonasi karena 3amuran #a(an #akar su%a( men7ala se#elum #usi mengeluarkan"etonasi karena 3amuran #a(an #akar su%a( men7ala se#elum #usi mengeluarkan #unga ai. ,al

#unga ai. ,al ini %ise#a#kan karena kotorankotoran 7ang tertim#un %an men7alaini %ise#a#kan karena kotorankotoran 7ang tertim#un %an men7ala terus menerus. a%i untuk

terus menerus. a%i untuk meng(ilanmeng(ilangkan %etonasi6 motor #ensin erlu gkan %etonasi6 motor #ensin erlu %i#ersi(kan%i#ersi(kan

se3ara rutin6 er#aikan a%a

se3ara rutin6 er#aikan a%a sisitem en%ingin.sisitem en%ingin.

2

2 "etonasi 7ang tim#ul karena ke3eatan em#akaran #a(an #akar %isekitar "etonasi 7ang tim#ul karena ke3eatan em#akaran #a(an #akar %isekitar #usi

#usi6 6 termatermamat mat ole(nole(n7a 7a se(ise(ingga ngga ter#ater#akar kar %eng%engan an sen%sen%irin7irin7a a meskmeskiuniun em#akaran %i%a(ului ole( n7ala ai #usi. Tetai untuk em#akaran 7ang em#akaran %i%a(ului ole( n7ala ai #usi. Tetai untuk em#akaran 7ang semurna %i#utu(kan gerakan n7ala ai 7ang teratur %imulai %ari #usi.

semurna %i#utu(kan gerakan n7ala ai 7ang teratur %imulai %ari #usi.

'.

Ba/an Bakar

Ba(an #akar 

Ba(an #akar fuel fuel   a%aa%ala( la( segsegala ala sessesuatuatu u 7a7ang ng %a%aat at %i %i #ak#akar ar mismisaln7aln7aa kertas6 kain6 #atu #ara6 min7ak tana(6 #ensin %s#. Untuk melalukan em#akaran kertas6 kain6 #atu #ara6 min7ak tana(6 #ensin %s#. Untuk melalukan em#akaran %ierlukan + tiga

%ierlukan + tiga unsur6 7aunsur6 7aitu8itu8

1

1 Ba(an #akarBa(an #akar

2

2 U%araU%ara

3

3 Su(u untuk memulai em#akaran.Su(u untuk memulai em#akaran.

Panas atau kalor 7ang tim#ul karena em#akaran #a(an #akar terse#ut Panas atau kalor 7ang tim#ul karena em#akaran #a(an #akar terse#ut %ise#ut (asil em#akaran atau nilai kalor 

%ise#ut (asil em#akaran atau nilai kalor heating valueheating value.. A%a + tiga jenis #a(an #aka

A%a + tiga jenis #a(an #akar6r6 7aitu8 1 Ba(an #akar a%at

7aitu8 1 Ba(an #akar a%at 2

2 Ba(an Ba(an #akar #akar 3air 3air

3

(29)

Kriteria utama 7ang (arus %ienu(i #a(an #akar 7ang akan %igunakan %alam motor Kriteria utama 7ang (arus %ienu(i #a(an #akar 7ang akan %igunakan %alam motor

#akar a%ala( se#agai #erikut8 #akar a%ala( se#agai #erikut8

1

1 Proses em#akaran #a(an #akar %alam silin%er (arus se3eat mungkin %anProses em#akaran #a(an #akar %alam silin%er (arus se3eat mungkin %an anas 7ang %i(asilkan (arus tinggi.

anas 7ang %i(asilkan (arus tinggi.

2

2 Ba(an #akar 7ang %igunakan (arus ti%ak meninggalkan en%aan atau %eosit setela(Ba(an #akar 7ang %igunakan (arus ti%ak meninggalkan en%aan atau %eosit setela(

em#akaran karena akan men7e#a#kan kerusakan a%a

em#akaran karena akan men7e#a#kan kerusakan a%a %in%ing silin%er.%in%ing silin%er.

3

3 *as sisa em#akaran (arus ti%ak *as sisa em#akaran (arus ti%ak #er#a(a7a a%a saat %ileas ke #er#a(a7a a%a saat %ileas ke atmosfer.atmosfer.

Ba/an Bakar Ben$!n Ba/an Bakar Ben$!n

Pre

Premiumium m #er#erasasal al %ar%ari i #e#ensinsin n 7an7ang g mermeruauakan kan sasala( la( sasatu tu frafraksi ksi %ar%arii en7ulingan min7ak #umi 7ang %i#eri Fat tam#a(an atau a%itif6 7aitu Tetra en7ulingan min7ak #umi 7ang %i#eri Fat tam#a(an atau a%itif6 7aitu Tetra $t(7l Lea% T$L. Premuim memun7ai rumus emiris $t(

$t(7l Lea% T$L. Premuim memun7ai rumus emiris $t( 7l BenFena C7l BenFena C&&,,1&1&..

Premium a%ala( #a(an #akar jenis %isilat #er<arna kuning aki#at a%an7a Fat Premium a%ala( #a(an #akar jenis %isilat #er<arna kuning aki#at a%an7a Fat #er<arna tam#a(an. Penggunaann remiun a%a umumn7a a%ala( untuk #a(an #er<arna tam#a(an. Penggunaann remiun a%a umumn7a a%ala( untuk #a(an #akar ken%araan #ermotor #ermesin #ensin6 seerti mo#il6 see%a motor6 %ll. Ba(an #akar ken%araan #ermotor #ermesin #ensin6 seerti mo#il6 see%a motor6 %ll. Ba(an #akar ini juga sering %ise#ut motor gasoline atau etrol %engan angka oktan a%ala( #akar ini juga sering %ise#ut motor gasoline atau etrol %engan angka oktan a%ala( &&. a%aun untuk em#akaran a%a #ensin remium a%ala( se#agai #erikut8

&&. a%aun untuk em#akaran a%a #ensin remium a%ala( se#agai #erikut8

2 C

2 C&&,,1&1& G 25 = G 25 =22 H 1 C= H 1 C=22 G 1& , G 1& ,22==

Pem#akaran %i atas %iasumsikan semua #ensin ter#akar

Pem#akaran %i atas %iasumsikan semua #ensin ter#akar %engan%engan semurna. Komosisi #a(an #akar #ensin6 7aitu8

semurna. Komosisi #a(an #akar #ensin6 7aitu8 Bensin 

(30)

Berat jenis #ensin /65/6!5 Berat jenis #ensin /65/6!5 Pa%a su(u 4/

Pa%a su(u 4/// #ensin mengua +/5D #ensin mengua +/5D

4

4 Pa%a su(u 1//Pa%a su(u 1//// #ensin mengua &/)/D #ensin mengua &/)/D Sum#er8 $n373loe%ia =f

Sum#er8 $n373loe%ia =f C(emi3al TeC(emi3al Te3(nologi6 T(ir% $%ition6 3(nologi6 T(ir% $%ition6 1)&18 +))1)&18 +))

Methanol

Methanol atauatau Methil Alcohol Methil Alcohol

2 2

Methanol

Methanol a%ala( #a(an #akar 3air 7ang mengan%ung = 6 a%ala( #a(an #akar 3air 7ang mengan%ung = 6 #era%a %alam fase 3air #era%a %alam fase 3air a%a temeratur %an tekanan atmosfir. Selama ini

a%a temeratur %an tekanan atmosfir. Selama ini methanol methanol meruakan #a(an #aku meruakan #a(an #aku untuk em#uatan formalin6 asam asetit %an MTB$ atau

untuk em#uatan formalin6 asam asetit %an MTB$ atau Methyl ersier !utyl Ester Methyl ersier !utyl Ester C C

2 2 1212

, =. tetai

, =. tetai Methanol Methanol %aat juga %ierole( %ari ekstrasi %aat juga %ierole( %ari ekstrasi #iomassa %an ka7u.#iomassa %an ka7u. B

Biillaannggaan n ookkttaann Methanol tiMethanol tiggggi i sese(i(ingngga ga %a%aaat t %i%igugunanakakan n %e%engnganan er#an%ingan komresi 7ang le#i(

er#an%ingan komresi 7ang le#i( tinggi. Arismunan%ar6 2//281+tinggi. Arismunan%ar6 2//281+

Methanol

Methanol atau juga %ise#ut metal al3o(ol %an juga #isa %ise#ut alko(ol ka7uatau juga %ise#ut metal al3o(ol %an juga #isa %ise#ut alko(ol ka7u

3

3 44

%engan rumus kimian7a a%ala( C, =, atau C, = meruakan anggota ertama %ari %engan rumus kimian7a a%ala( C, =, atau C, = meruakan anggota ertama %ari %eret (omolog alko(ol jenu(. Proses aling tua %an 7ang ertama untuk memro%uksi %eret (omolog alko(ol jenu(. Proses aling tua %an 7ang ertama untuk memro%uksi

(31)

Methanol

Methanol a%ala( %engan 3ara erusakan %istilasi ka7u. Untuk meng(asilkan alko(ola%ala( %engan 3ara erusakan %istilasi ka7u. Untuk meng(asilkan alko(ol ka7u6 tetai saat

ka7u6 tetai saat ini em#uatan Met(anol %ilakukan %engan menggunakan gas alam6ini em#uatan Met(anol %ilakukan %engan menggunakan gas alam6 gas #atu #ara6 gas air atau gas kotoran a%a temeratur tinggi %alam katalis logam. gas #atu #ara6 gas air atau gas kotoran a%a temeratur tinggi %alam katalis logam. A%aun ersa

A%aun ersamaan reaksi ummaan reaksi umum %arium %ari Methanol Methanol se#agai #erikut8 se#agai #erikut8

2

2 44 22 ++

2,

2, =G2C I=G2C I

>>

C, C, GC= IJ GC= IJ 2C=G4,2C=G4, IIJJ 22CC, , ==,,

Sintesa langsung %ari kar#on monoksi%a %an (7%rogen 7ang meruakan ro%uk Sintesa langsung %ari kar#on monoksi%a %an (7%rogen 7ang meruakan ro%uk menenga( %ari reaksi %iatas %aat %ili(at a%a temeratur %an tekanan tinggi seerti menenga( %ari reaksi %iatas %aat %ili(at a%a temeratur %an tekanan tinggi seerti

2

2 ++

a%a

a%a reaksi reaksi #erikut #erikut ini8 ini8 C=G2, C=G2, IIII

>>

C, =, C, =,

Ga"'ar 9 * 2a!ran

Ga"'ar 9 * 2a!ran Methanol Methanol A%aun %ata%ata

A%aun %ata%ata Methanol Methanol se#agai #erikut 8 se#agai #erikut 8

+ +

a

a umus umus kimia @ kimia @ C, =,C, =,

b

b Berat molekul @ +2Berat molekul @ +2

2 2

3

3 Persen Persen massa massa = = @ @ 5/6/5/6/

d

(32)

e Per#an%ingan #a(an #akar u%ara stoikiometri @ e Per#an%ingan #a(an #akar u%ara stoikiometri @ /.15 f >ilai kalor ren%a(6 M9kg @ 1)65

/.15 f >ilai kalor ren%a(6 M9kg @ 1)65 g

g iskositas iskositas Ua  2Ua  25C @ /65C @ /655

h

h Berat jenis6 g9ml @ /6!)+Berat jenis6 g9ml @ /6!)+

ii TTeemmereratatur ur n7n7alala sa senen%i%iri ri @ 4@ 45/5/CC

j j Bilangan setara @ 5Bilangan setara @ 5

k

k Bilangan oktana @ 111Bilangan oktana @ 111 Anton L;6 )! 8151 Anton L;6 )! 8151

*.

Para"eter Pre$ta$! Me$!n

Pa%a umumn7a erforman3e atau restasi mesin #isa %iketa(ui mem#a3a Pa%a umumn7a erforman3e atau restasi mesin #isa %iketa(ui mem#a3a %an menganalisis arameter 7ang %itulis %alam se#ua( laoran atau me%ia lain. %an menganalisis arameter 7ang %itulis %alam se#ua( laoran atau me%ia lain. Biasan7a kita akan mengeta(ui %a7a6 torsi6 %an #a(an #akar sesifik %ari mesin Biasan7a kita akan mengeta(ui %a7a6 torsi6 %an #a(an #akar sesifik %ari mesin terse#ut. Parameter itula( 7ang menja%i e%oman raktis restasi

terse#ut. Parameter itula( 7ang menja%i e%oman raktis restasi se#ua( mesin.se#ua( mesin.

Parameter restasi mesin %aat %ili(at %ari #er#agai (al %iantara 7ang Parameter restasi mesin %aat %ili(at %ari #er#agai (al %iantara 7ang ter%aat %alam %iagram se#agai #erikut 8

(33)

Parameter Prestasi Mesin Parameter Prestasi Mesin

Torsi Torsi

"a7a "a7a

Laju Konsumsi Ba(an Bakar Laju Konsumsi Ba(an Bakar

Konsumsi Ba(an Bakar Sesifik Konsumsi Ba(an Bakar Sesifik

$fisiensi Ba(an Bakar $fisiensi Ba(an Bakar

Ga"'ar * D!agra" Al!r Pre$ta$! Me$!n Ga"'ar * D!agra" Al!r Pre$ta$! Me$!n

Se3ara umum %a7a #er#an%ing lurus %engan luas iston se%ang torsi Se3ara umum %a7a #er#an%ing lurus %engan luas iston se%ang torsi #er#an%ing lurus %engan :olume langka(. Parameter terse#ut relatif enting #er#an%ing lurus %engan :olume langka(. Parameter terse#ut relatif enting %igunakan a%a mesin 7ang #erkemamuan kerja %engan :ariasi ke3eatan %igunakan a%a mesin 7ang #erkemamuan kerja %engan :ariasi ke3eatan oerasi %an tingkat em#e#anan.

oerasi %an tingkat em#e#anan.

"a7a maksimum %i%efinisikan se#agai kemamuan maksimum 7ang "a7a maksimum %i%efinisikan se#agai kemamuan maksimum 7ang #isa %i(asilkan ole( suatu

#isa %i(asilkan ole( suatu mesin. A%aun torsi oros a%a ke3eatan tertentumesin. A%aun torsi oros a%a ke3eatan tertentu men

mengingin%ik%ikasiasikakan n kekemammamuauan n untuntuk uk memmemereroleole( ( alialiran ran u%au%ara ra %a%an n jugjugaa #a

#a(a(an n #a#akakar r 77anang g titingnggi gi keke%a%alalam m memesisin n aa%a %a keke3e3eaatatan n tetersrse#e#utut.. Sementara suatu mesin %ioerasikan a%a <aktu 7ang 3uku lama6 maka Sementara suatu mesin %ioerasikan a%a <aktu 7ang 3uku lama6 maka kon

konsusumsi msi #a(#a(an an #ak#akar ar suasuatu tu efiefisiesiensi nsi mesmesinn7inn7a a menmenja%ja%i i susuatu atu (al (al 7an7angg %irasa sangat enting. ,e7<oo%6 1)&& 8 &2+.

(34)

Ga"'ar ,* Pengete$an Pre$ta$! Me$!n Ga"'ar ,* Pengete$an Pre$ta$! Me$!n

H.

Unuk Kera M#t#r Bakar

Pada motor bakar torak, daya yang berguna adalah daya poros, Pada motor bakar torak, daya yang berguna adalah daya poros, karena daya poros itulah yang mengerakkan beban. Daya poros itu karena daya poros itulah yang mengerakkan beban. Daya poros itu sendiri dibangkitkan oleh daya indikator yang merupakan daya gas sendiri dibangkitkan oleh daya indikator yang merupakan daya gas pembakaran yang menggerakkan torak.

pembakaran yang menggerakkan torak.

Daya poros yang berputar ditimbulkan oleh bahan bakar yang Daya poros yang berputar ditimbulkan oleh bahan bakar yang dibakar dalam silinder yang selanjutnya torak akan menggerakkan dibakar dalam silinder yang selanjutnya torak akan menggerakkan sem

semua ua mekmekanianismsme e papada da momotor tor babakarkar. . UnjUnjuk uk kekerja rja momotor tor bakbakarar tergantung dari daya poros yang

tergantung dari daya poros yang dapat ditimbulkan.dapat ditimbulkan.

Unjuk kerja ini biasanya dinyatakan dalam daya kuda (PS) atau Unjuk kerja ini biasanya dinyatakan dalam daya kuda (PS) atau KW persatuan isi langkah.

KW persatuan isi langkah.

si langkah !

si langkah !ii " penampang silinder # langkah (m " penampang silinder # langkah (m++)) $%isiensi &olumetri' 

$%isiensi &olumetri' :: "jumlah udara yang dihisap dalam "jumlah udara yang dihisap dalam satu siklussatu siklus  jumlah udara yang diisikan dalam silinder !

 jumlah udara yang diisikan dalam silinder !ii pada kondisi atmos%er. pada kondisi atmos%er.

*,+-*,+-

××

2!+ 2!+

××

tekanan tekanan ××"" i i ((kg kg )) + + --

++

t t ((ooC C )) tekanannormal tekanannormal

(35)

/umlah udara " /umlah udara "

Dari %ormula diatas dapat dilihat kalau suhunya lebih rendah, maka Dari %ormula diatas dapat dilihat kalau suhunya lebih rendah, maka tekanan udara yang masuk lebih besar dan jumlah udara yang akan tekanan udara yang masuk lebih besar dan jumlah udara yang akan dih

dihisaisap p leblebih ih besbesar ar pulpula. a. SebSebagaagai i hashasil il akakan an dapdapat at dihdihasiasilklkan an daydayaa ya

yang ng lelebibih h bebesasar r pupula la kkararenena a sesejujumlmlah ah babahahan n babakakar r akakan an dadapapatt terbakar dengan baik (Soenarto 0 1uruhama *2).

terbakar dengan baik (Soenarto 0 1uruhama *2).

Karena itu dalam meran'ang motor bakar torak, terutama motor Karena itu dalam meran'ang motor bakar torak, terutama motor diesel, hendaklah diusahakan agar tekanan maksimum dapat dibatasi diesel, hendaklah diusahakan agar tekanan maksimum dapat dibatasi apabila perbandingan

apabila perbandingan komkompresinya hendak dipertinggi.presinya hendak dipertinggi.

1

1 V#lu"e S!l!n&erV#lu"e S!l!n&er !

!oluolume me silsilindinder er antantara ara 345 345 dan dan 346 346 disdisebuebut t &ol&olumume e lanlangkgkahah torak (!

torak (!11). Sedangkan &olume antara 345 dan kepala silinder (tutup). Sedangkan &olume antara 345 dan kepala silinder (tutup silinder) disebut &olume sisa (!

silinder) disebut &olume sisa (!ss). !olume total (!). !olume total (!tt) ialah isi ruang) ialah isi ruang antara torak ketika ia berada di 346 ampai tutup silinder.

antara torak ketika ia berada di 346 ampai tutup silinder.

!

!tt "! "!117!7!ss 888888..(*) 888888..(*) !

!ololumume e lalangngkakah h memempmpununyayai i sasatutuan an yayang ng teterrgagantntunung g papadada satuan diameter silinder (D) dan panjang langlah torak (9) biasanya satuan diameter silinder (D) dan panjang langlah torak (9) biasanya mempunyai satuan 'entimeter

mempunyai satuan 'entimeter'ubi' ('') atau 'ubi' ('') atau 'ubi' in'h ('u.in).'ubi' in'h ('u.in).

!

!11 " luas lingkaran # panjang " luas lingkaran # panjang langkah !

(36)



1 1



22 π π 2 2 DD÷÷ ×× # #





 11 @ @

"engan %emikian #esaran %an ukuran motor #akar menurut :olume "engan %emikian #esaran %an ukuran motor #akar menurut :olume silin%er tergantung %ari #an7akn7a silin%er 7ang %igunakan %an #esarn7a silin%er tergantung %ari #an7akn7a silin%er 7ang %igunakan %an #esarn7a :olume silin%er Ki7uku ? Mur%(ana 1))&.

:olume silin%er Ki7uku ? Mur%(ana 1))&.

2

2 Per'an&!ngan K#"-re$!Per'an&!ngan K#"-re$! ,a

,asisil l #a#agi gi :o:olulume me tototatal l %e%engngan an :o:olulume me sisisa sa %i%isese#u#ut t sese#a#agagaii er#an%ingan komresi er#an%ingan komresi

C

==

"

11

++

"

s s

==

1

1 ++

"

1 1 " " ss " " ss NNNN.2 NNNN.2 "imana 8 "imana 8 

11 @ :olume langka( torak @ :olume langka( torak



ss @ :olume sisa @ :olume sisa

a%i6 #ila suatu motor memun7ai :olume total 5 3u.in %an :olume a%i6 #ila suatu motor memun7ai :olume total 5 3u.in %an :olume sisa ! 3u.in6 maka er#an%ingan komresin7a a%ala( 8

sisa ! 3u.in6 maka er#an%ingan komresin7a a%ala( 8

C

==

5

_!

==

&&

,al

,al %iata%iatas s menunmenunjukkajukkan n #a(<#a(<a a selaselama ma langlangka( ka( komkomresi6 muatanresi6 muatan 7ang a%a %iatas torak %imamatkan & kali liat %ari :olume terak(irn7a. 7ang a%a %iatas torak %imamatkan & kali liat %ari :olume terak(irn7a. Makin tinggi er#an%ingan komresi6 maka makin tinggi tekanann7a %an Makin tinggi er#an%ingan komresi6 maka makin tinggi tekanann7a %an temeratur ak(ir komresi. Ki7uku ? Mur%(ana6 1))&.

temeratur ak(ir komresi. Ki7uku ? Mur%(ana6 1))&.

Per#an%ingan komresi ti%ak %aat %inaikan tana #atas6 karena motor Per#an%ingan komresi ti%ak %aat %inaikan tana #atas6 karena motor em#akaran 7ang menggunakan #usi akan tim#ul suara menggelitik kalau em#akaran 7ang menggunakan #usi akan tim#ul suara menggelitik kalau er#an%ingan komresin7

(37)

(38)

3 3

T#r$! &an Daa P#r#$ T#r$! &an Daa P#r#$

"inamometer #iasan7a %igunakan untuk mengukur torsi se#ua( mesin. "inamometer #iasan7a %igunakan untuk mengukur torsi se#ua( mesin. A%aun

A%aun mesin mesin 7ang 7ang akan akan %iukur %iukur torsin7a torsin7a terse#ut terse#ut %iletakkan %iletakkan a%a a%a se#ua(se#ua( testbed

testbed %an oros keluaran mesin %i(u#ungkan %engan rotor %inamometer. %an oros keluaran mesin %i(u#ungkan %engan rotor %inamometer. Pr

Prininsisi  kekerjrja a %a%ari ri %i%inanamomomemeteter r %a%aaat t %i%ili(li(at at aa%a %a gagam#m#ar ar 2.2.. . oototor r %i(u#ungkan se3ara elektromagnetik6 (i%rolis6 atau %engan gesekan mekanis %i(u#ungkan se3ara elektromagnetik6 (i%rolis6 atau %engan gesekan mekanis ter(a%a stator 7ang %itumu ole( #antalan 7ang memun7ai gesekan ke3il. ter(a%a stator 7ang %itumu ole( #antalan 7ang memun7ai gesekan ke3il. Torsi 7ang %i(asilkan ole( stator ketika rotor terse#ut #erutar %iukur %engan Torsi 7ang %i(asilkan ole( stator ketika rotor terse#ut #erutar %iukur %engan 3ara men7eim#angkan stator %engan alat em#erat6 egas6 atau neumatik. 3ara men7eim#angkan stator %engan alat em#erat6 egas6 atau neumatik.

,am#atan ini akan menim#ulkan torsi 

,am#atan ini akan menim#ulkan torsi   6 se(ingga nilai %a7a 6 se(ingga nilai %a7a P P  %aat %aat %itentukan se#agai #erikut 8

%itentukan se#agai #erikut 8

P P

₌₌

22ππ..nn..  _k$_k$  //// //// NNNNN...+ NNNNN...+ "imana 8 "imana 8 n @ utaran mesin n @ utaran mesin rm T @ torsi >m rm T @ torsi >m

Torak 7ang %i%orong ole( gas mem#uat usa(a. Baik tekanan mauun Torak 7ang %i%orong ole( gas mem#uat usa(a. Baik tekanan mauun su(un7a akan turun <aktu gas #ereksansi. $nergi anas %iu#a( menja%i su(un7a akan turun <aktu gas #ereksansi. $nergi anas %iu#a( menja%i us

usa(a(a a memekakaninis. s. KoKonsnsumumsi si enenerergi gi aananas s %i%itutunjnjukukkakan n lalangngsusung ng olole(e( turunn7a su(u. Kalau torakn7a ti%ak men%aatkan (am#atan %an ti%ak turunn7a su(u. Kalau torakn7a ti%ak men%aatkan (am#atan %an ti%ak meng(asilkan usa(a gas ti%ak akan #eru#a(

meng(asilkan usa(a gas ti%ak akan #eru#a( meskiun tekanann7a turun.meskiun tekanann7a turun.

4

(39)

(40)

Besar nilai P

Besar nilai P11 meruakan tekanan efektif ratarata in%ikator  meruakan tekanan efektif ratarata in%ikator indicatorindicator

mean

mean effective pressureeffective pressure 8 0M$P.8 0M$P.

>ilai P

>ilai P116 %aat %itentukan %engan menggunakan ersamaan se#agai #erikut 86 %aat %itentukan %engan menggunakan ersamaan se#agai #erikut 8

P P 11== $ $ _i_i " " ss NNNNNNNNNNNN...4 NNNNNNNNNNNN...4

"engan menggunakan nilai P

"engan menggunakan nilai Pii %aat memu%a(kan er(itungan #esar usa(a %aat memu%a(kan er(itungan #esar usa(a

in%ikator ;

in%ikator ;ii a%a tekanan konstan selam torak a%a langka( eksansi. Pa%a a%a tekanan konstan selam torak a%a langka( eksansi. Pa%a

mesin 4 langka( #esar nilai P

mesin 4 langka( #esar nilai Pii terja%i setia 2 utaran6 se(ingga #esar nilai > terja%i setia 2 utaran6 se(ingga #esar nilai >ii

in%ikator %aat %itentukan %engan menggunakan ersamaan se#agai #erikut 8 in%ikator %aat %itentukan %engan menggunakan ersamaan se#agai #erikut 8

"engan satuan Si  m

"engan satuan Si  m++6 kPa %an rs6 kPa %an rs >i @

>i @11.P.P11..nn9922 k;NNNNNNN...5 k;NNNNNNN...5

"imana 8 "imana 8 

11@ :olume langka( m@ :olume langka( m++

P

Pii @ tekanan efektif ratarata in%i3ator @ tekanan efektif ratarata in%i3ator

kPa n @ utaran mesin rm kPa n @ utaran mesin rm

Pa

Pa%a %a mesmesin in 2 2 lanlangkagka( ( #e#esar sar ninilai Plai Pii %i(a%i(asilkasilkan n a%a%a a tia utaratia utaran6 n6 makamaka

se3ara teoritis nilai >

se3ara teoritis nilai >ii akan menja%i %ua kali le#i( #esar jika %i#an%ingkan a%a akan menja%i %ua kali le#i( #esar jika %i#an%ingkan a%a

ersamaan 46 tetai a%a umumn7a #esar nilai P

ersamaan 46 tetai a%a umumn7a #esar nilai Pii a%a mesin 2 langka( le#i( a%a mesin 2 langka( le#i(

ke3il %i#an%ingkan %engan 4 langka(. >ilai >

ke3il %i#an%ingkan %engan 4 langka(. >ilai >ii %ise#ut se#agai keluaran in%ikator %ise#ut se#agai keluaran in%ikator

7ang men7atakan keluaran6 %ise#a#kan ole( a%an7a tekanan a%a

7ang men7atakan keluaran6 %ise#a#kan ole( a%an7a tekanan a%a torak.torak.

"a7a 7ang %aat %imanfaatkan untuk memutar mesin %ise#ut se#agai keluaran "a7a 7ang %aat %imanfaatkan untuk memutar mesin %ise#ut se#agai keluaran efektif 

efektif brake mean out put brake mean out put  nilai >e %aat %irumuskan se#agai #erikut 8 nilai >e %aat %irumuskan se#agai #erikut 8

>e @ 