. .
o
n
No, 8 20 Januari 1926 1. Jaargang
OR ~ INLAND5CHE ~
SECRETARIAAT VAN DE REDACTIE:
KRAMAT 93 WELTEVREDEN [
ADMINISTRATIE:
LAAN WIECHERT 13
ABONNEMENT f 5 , - PER JAAR bij halfjaarlljksche vooruitbetallng
INHOUD
Dosa-Autonomio, door R. M. Abdoel Azis.-Volksraad: Tweedo gewono zitting 1925 uit de mondolingo be- handeling van ald. IV (B .B.) - Staat de adel op Java DOg steeds aan de spits van het yolk? door Dr. B. G.
Hoyting. - Uit de pers. - Oflieioele beriehton.
DESA-AUTONOMIE
DOOR
. R. M. ABDOEL AZIS.
INLEIDING .
Boycnstaand onderwe:rp behoort o.i. tot de actueele vraagstukken, welker oplossing van zeer groot belang zal zijn in verhand met het z.g. "Ontwaken van het Oosten".
Men is 0.1. van meening, dat het begin set neergelegd in artikel 71 R.R. onvoldoende waarborgen opJevert yoor ceo zoo gezond mogetijke ontwikkeling def Indonesische dorpen. Dit vraagstuk heeft heel wat pennen in bewe ..
giRK gebracht, zoodat het vrljweJ afdoende van aile kanten bekeken is. Dit neernt echter oiet weg, dat de deskun,.
dige en gezaghebbende schrljvers daaromtrent het oiet met elkaar cens zijn.
.' lodien wi] hieronder nopens het bedoelde vraagstuk onze mccoing latcn gun, zij het wei verre van ons om op ceo klakkelooze manier de idecen van den eenen of anderen schrijver over te nemen, voordat ze eersl ernstig
aan ons critisch oordeel onderworpen zijn. Ooze be ..
schouwingen nu zljn geleid door ooze overtuiging, en deze overtuiging is ~basseerd op onze ervaringen, welke voornamelijk aan de pl'aktijk ontleend zlJn.
Hoofdzakelijk zullen onze beschouwingen gewijd zlJn aan de toestanden op Java en Madoera, omdat de meer- derheid van ons het meest bekend is met de Javaansche toestanden.
Van de literatuur over dit onderwerp hebben wi) nog een klein deel geraadpleegd wegens den beperkten tijd, waarin dit opstel ingeleverd moet worden, doch un den anderen kant ligt: het niet zoo zeer in onze be;doeling om wat uit de bestaande geschriften weer te geven, als wei om betTeffende dit onderwerp zooveel mogelijk andere gezichtspunten te openen •
2 DE BESTUURSGmS 20 JanuBl.·~ 192~. Nq. 8
DESAHOOFDVERKIEZING.
T egenover het standpunt der Regeering, dat de vrije heuze Je, desahoofden ceo oeroud en diep ingeworteld recht ,der 101. bevolking is, staat de tnecoing van vele geleerden en gezaghebbend~n, dat het ambt van desa:t hoofd op 'Java en Madoera erfelijk was en de regeling cler desahoofdverkiezing tusschen 181.0
en
t885 als ceo nieuwigheid werd ingevoerd.In dit meeningsverschil zullen wlj ons nietmengen, d.w.z. wiJ :tullen Riet aantoonen, welke van die twee partijen gelijk heeft. Wei is het van belang daaJ'uit af te leiden, dat Roeh de eeoe Roeh de andere mecoing vaststaat, zoodat cen eve.ntueele beperking op het huidige kiesstcJsel,
Wa4f Roadig, oiet al te streng mag worden veroordeeld.
Gaan wi) de geschiedenis van het stelsel der desas hoofdverkiezing na, dan zullen wij tot de slotsom komen, dat die regeling telkens moest worden verbeterd en aangevuld, omdat ze niet voldeed en nu nog niet vol ..
dod aan de eischen, welke gesteld zijn in verband met de belangen van land en volk.
Bij Gouvts. besl. van z6 Februari 1860 No. 50, Bilbl.d No. 855 werd
0.'.
bep •• ld, dot het Hoofd v. G.B. een keuze der meerderheid aileen mocht verwerpen, .. als de moreele overtuiging bestond, dat de candidaat zich aan slechte handelingen had schuldig gernaakt.
Aangezil?n de resultaten van een dusdanige verkiezing onbevredigend waren, zag de Regeering zich genoodzailkt blj 5th. 1878 No. 47 een verordening op de verkiezing en 't ontslag van desahoofden tot stand te brengen.
Deze verordening bleek later weder niet te kunnen voldoen. aan de eischen der praktijk. Ze werd ingetrok ..
ken en vervangen door een nieuwe regeling hij 5tb.
1907 No. z t 2, zooals die thans na herhaalde aanvullin=
gen en wijzigingen van kracht is. Deze laatste ordonnantie beoogt in hoofdzaak het geven van voldoende waar ..
borgen, dat de meest geschikten tot desahoofden worden verkozen. Doch, evenals 't reglernent van 1878, onthoudt.
" de nieuwe regeling zich van het· stellen van een voor=
name voorwaarde, waaraan men moet voldoen om verkiesbaar te zijn tot desahoofd
01.
voldoende kennis van lezen en schrijven van /avaansche en Latijnsche harahters. Oat het tegenwoordige reglernent nog steeds te wenschen overlaat, blijkt verder uit de circulaire va~den Directeur van Blnnenlandsch Bestuur dd.
1,
Januari1908 No. 182 (BiJblad 6810). waarin staat, dat onder de in art. 8 van 't huidige reglement der desahoofdverkie:- zing, genoemde bevoegdheid van't Hoofd van gewestellJk bestuur om den verkozene "wegens andere gewichtige redenen van openbaar belang" ongeschikt te achten,
nlet in te ruimen zin te interpreteeren door bljv. te
"redeneeren, dat kennis. van lezen en schrlJven nood-
zakellJk Is voor den goeden gang van zaken, dus onder het begrlp "gewichtige redenen van openbaar belang"
te brengen is. Dit is een bewijs", dat er een neiging he- staat bij de Bestuursambtenaren om 't.alphabeei:-zljn van de desahoofden als van openbaar belang 1e heschouwen.
Het hiervorenstaande houdt verb and met de uitspraak van vel,e, zoo oiet de meeste Europ. bestuursambtenl ..
ren: dat 't overgroote deel der" desahoofden door het gemis aan de noodige ont~ikkeling oiet berekend is voor zijn taak. Waaraan dus vooroamellJk de groote 'oeslomme,.
ringen in de praktijk toe te schrijven zijn. Het ~oeft
nauwelijks gezegd te worden, da"t dergelijke stoorni'isen, voortvloeiende uit de onhekwaamheid der desahoofden, in meerdere mate gevoeld worden door de Inlandsche bestuursambtenaren, die van nabij weteR, dat 9P de desahoofden van 't tegenwoordige gehalte maar bitter weinig te bouweo valt. Oit blijkt voorts uit het veel,.
vuldige ontslag van desahoofden weg:~ns ongeschiktheid.
Oat groot gewicht moet worden 1 toegekend aan de geschiktheid van de desahoofden, moge uit het vol ..
gende bJijken.
Het desahoofd toch, moet de desahuishouding in haar vollen omvang besturen, is in zijn desa' de vei'tegen"
woordiger van het centraal gezag, is verantwoordelijk voor de handhaving en richtige uitvoeri.ng de. bevelen van de Bestuursambtenaren, doch is tevens verplicht de belangen der aan zijn zorgen toevertrouwde bevolking te behartigen en voor te staan tegenover de Regeering.
Krachtens zijn ambt vertegenwoordigt hil de desa in en buiten rechten en treedt hij eischend of verwerend namens haar op. Ten aanzien der handhaving van de politic in ruimen zin, zijn voorschriften gegeveo in het Inl. Reglement ze. tite\. Het dessahoofd is tevens belast met de zorg voo, een richtig beheer van de instellingen, geldrniddeien en andere bezittingen der desa, het toezicht op de instandhouding der desawerken, verdeeling der bouwgronden, inning en storting van verschillende 's Landsbelastingen, enz. Zoo noodig moet 't desahoofd zljn medewerking verleenen aan allerlei ambtenaren met speciale diensttakken belast.
Betreft de bovengenoemde opsomming de dageliJksche taak, de hoogere, deels ideeelen arbeid van 't desahoofd bestaat in het leiden der bevolking in het economisch, politiek en maatschappelijk ontwikkelingsproces.
De bestuu'rsambtenaren staan te ver van de massa der Inl. bevolking af, om rechtstreeks op haar te kunnen inwerken. Daarenboven staan zij bloot aan overplaat- singen. De invloed van de Regeeringsmaatregelen kCl!l daarom slechts overgebracht worden op de groote volks ..
massa, wanneer 't desahoofd, wiens tusschenkomst ver ..
eischt wordt, geen slechte gel eider is. . Uit het bovenstaande blijkt dus, dat de taak van het desa ..
hoofd omvangrljk, gewichtig en veelzlJdig is, voor de be- hoorlljke vervulling wauvan een groote mate van kennis, overJeg, eerlijkheid, Ilver en zelfstandigheid vereischt wordt.
\
.
•.
,
20 Januari 1926, No.8 DE BESTUURSGIDS 3
Laten
wii
nu terugkomen op de moeilijke vraag:"Dient men het bestaande kiesstelsel te handhaven of dient men de voorkeur te geven aan benoeming van het desahoofd ?"
Ais voordeelen van het kiesstelsel zijn voornamelijk aan te merken: opvoeding der Inl. bevolking in demo:
_ crdtische begrippen, opwekken van belangstelling voor publieke z~ken, en de verzekering der veiligheid, orde
en ft'IiSt. De nadeelen ervan zljn allerlei ongewenschte ge=
volgen in de praktijk, omdat het kiesstelsel niet past bij de geringe zelfstandigheid en politi eke onmondigheid van 't gros der desabevolking en. daarom slechte hoofden naar voren. in de praktijk valt de keuze dikwij!s op:
te. dengene, die rijk is zonder meer en van wien ver"
wacht mag worden, dat hij in staat en genegen zal zijn om de bel~ .. stingen voor te schieten, ingeval som"
mige belasijngschuldigen in financieele moeilijkhe=:
den verkeeren. Of die rijke persoon als desahoofd zijn plichten behoorlijk zal betrachten, daar geven de kiezers weinig of niets om.
ze. een futlooze zwakkeling, die een eventueele nalatig:
, held in allerhande verplichtingen cler bevolking door de vingers zal zien en haar niet al te veel lastig zal vallen mel allerlei beve!en. In dit geval rusten de desalasten vooral op de gewilligen, die tot de groep der economisch zwakkeren behooren.
Je. een gevreesd dievenbendehoofd, onder wiens kwade praktijken de bevolking genoeg te hjden heeft. Door dezen persoon desahoofd te laten worden, hoopt de bevolking, dat hij de betrokken clesa v\)ortaan met rust zal laten. De betrokken desa wordt in ocn regei inderdaad gevrijwaard van diens kwade praktijken, doch in plaats van deze desa moeten de aangren"
zende desa's ervoor boeten.
4e. een analphabeet en dit ter'o'Y'ijl onder de andere candidaten er velen zijn, die eeo schoolsche ont"
wikkelin'g genoten hebben en van onbesproken ge"
drag zijn. Met zulk een analphabeet desahoofd is niet veel te beginnen, aangezien zijn taak voor een deel gebaseerd is op administratief werk.
Den Resident is we!is\vaar bij art. 8 al. z van het Kiesreglement de bevoegdheid gegeven om de verkiezing niet goed te keuren, wanneer d~ gekozene uit hoofde van zijn gedrag, wegens andere redenen van openbaar belang enz. ongeschikt te achten is voor 't ambt van dasahoofd. Men zou de verkiezing van bovenbedoelde personen door den Resident dus kunnen doen vernie"
tigen, doch in de pracktijk kan op verklaringen van de verkiezingscommissie niet gemakkelijk ingegaan worden.
Om het slechte gedrag van den verkozene te motiveeren, wordt gewoonliJk een bewijs vereischt, dat hij veroor"
van openbaar belang". Zie in dit verband Bijblad
68,0.-
Benoeming van het desahoofd zal het voordeel met zich brengen, di:lt die waardigheid gegeven kan worden aan een
gegadi~
van onbesproken gedrag, die i:llthans dei
noodige intellectueele ontwikkeling bezit om de huis- houdelijke belangen te behartigen en aan de desabevolking nieuwere. begrippen bij te brengen, noodig voor hare eco"
nomische, politieke en sociale verheffing. Hiertegenover staan de nadeelen als: onvoldoende bekendheid van het benoemde desahoofd, dat mogelijk uit een veraf gelegen plaats afkomstig is, met de plaatselijke omstandigheden, zed en en gewoonten der betrokken bevolking onbekend, inbreuk op de desa:autonomie maakt e. d.
En nu staan wij voor twee verschillende beginselen, die elk zljn voor". en nadeelen hebben. Het is waarlijk niet gemakkelijk om een ervan als het beste aan te nemen.
Stellen wij ons op het standpunt van uitvoerders van Regeeringsmaatregeien, dan verdie.nt het benoemings:s systeem de voorkeur, omdat die maatregelen dan beter tot' hun recht zuBen komen, in het beli:lng nl. van de bevolking zelve. Ais vertegenwoordigers van de Inl.
bevolking echter valt het ons moeilijk om het kiesrecht prijs te geven, omdat dit recht, althans in de desa's op lava onder Gouvernements rechtstreeksch bestuur, in 't bewusbijn der bevolking diep is doorgedrongen.
Afschaffing van 't kiesrecht kan ontevredenheid en wan_
trouwen op groote schaal in de hand werken.
Niettegenstaande op 't geldende kiesstelsel op Java en Madoera in verband met het lage stadium der ont ..
wikkeling der desabevolking veel af te dingen valt, achten wij een omzetting ervan in het benoemingssysteem, zoo"
als boven aangetoond is, een gevaarIijke stap. Wij zljn daarom voor de handhaving van het kiesstelsel, doch vinden het dringend noodzakelijk om de kiesmethode zoo om te. werken, dat zij voldoende waarborgen oplevert voor het verkrijgen van bekwame desahoofden.
Het is o.i. binnen onafzienbaren tijd bezwaarlijk om voor de verkiesbaarheid van den candidaat al dadelijk in 't Regl. der Desahoofdverkiezing den eisch te stellen, dat hij voldoende kennis van lezen en schrijven van Javaansche en Latijnsche karakters bezit, omdat in vele desa's in de afgelegen streken er geen of weinig lnge ..
zetenen te vinden zijn, die aan dien eisch kunnen voldoen. Hierdoor zoudeo dan candidaten uit andere desa's betrokken worden, en dit wenschen wij liever niet.
• Volgens onze meening dient de kiesmethode op de volgende manier gewijzigd te worden:
In elkc desa wordt een commissie benoemd, bestaande uit 7 leden nl. het betrokken onderdistrictshoofd, de naastbij zljnde mantri,.politie in het betrokken 'district en
DE BESTUURSGmS 20 Jauuari 1926, No.8
zes ingezetenen van de betrokken desa te candideeren, waafuit de kiesgerechtigden een keuze hebben te: doen.
Degene, die het grootste aantal stemmen, doch nietminder dan
1/5
van het totaaI aantaI kiesgerechtigden verwor=ven heeft, wordt als ge.kozene beschouwd.
Deze methode beoogt dus aileen eeo verandering in het passief kiesrecht, terwijl het actief kiesrecht onaao'"
getast blijft. Wat betreft de dringende behoefte om een aJphabeet desahoofd te krijgen zaJ de commissie er wei vanzelf mee rekening houden, zooveel als het han.
Deze methode kan zich voldoende aanpassen bij de later in te stellen desaraden; want het desahoofd, dat voor ..
zitter zal zijn van den desaraad, dient een waardige vertegenwoordiger te zijn van het centraal gezag.
Wat de aanstelling van de overige desabestuursleden aangaat, blljve dit voorhands aan 't plaatselijk gebruik overgeJaten, echter steeds onder sandie' van het betrok=
ken districtshoofd.
Kijken wij even naar de toestanden in de BUitenge'"
westen, dan vinden wij er verscheidene soorten regelingen ter voorziening in het ambt van dorpshoofd. In Palem ..
bang en Minahasa bijv. geldt het kiesstelsel, in Groot ..
Atjeh en Ambon met de Oeliassers word.t het dorpshoofd door het Hoafd van Gewestelijk Bestuur benoemd en in vele streken O.d. Timor en Onderhoorigheden geldt de erfopvolging. Het stelseI der benoeming of verkiezfng leent zich o.L beter tot het verkrijgen van een geschikt dorpshoofd dan dat der erfelijkheid van 't dorpshoofd=
schap.
AUTONOMIE EN ZELFBESTUUR DER DESA.
Het ze. lid van art. 71 R.R. omvat:
te. de bevoegdheid der desa om voor haar belangen naar eigen inzicht te zorgen (autonomie) met inachtne;o ming echter van de verordeningen uitgegaan van den Gouverneur .. Generaal, van het Gewestelijk gezag of van de besturen der bij algemeene verordening aangewezen zelfstandige gemeenschappen.
ze. de verplichting der desa om verscheidene regelingen van hoogerhand z.g. po!itieverrichtingen, voor het Gouvernement, inning der Gouvernementsbelastin", gen, bevordering van onderwijs, credietwezen, vee=
teelt, enz. (selfgovernment).
Inzonderheid wat de autonomie der desa aangaat, zijn in de z.g. Inl. Gemeente Ordonnantie bepalingen vast.
gesteld omtrent de organisatie van 't desabestuul' en voorschriften ten aanzien van de inwendige aangelegen- heden der desa op vermogensrechtelljk gebied.
Deze ord,onnantie bevat een der belangrijkste bepa ..
lingen, die niet aileen de bestuursambtenaar, maar ook . en vooral ieder desahoofd grondig moet kennen. Een
behoc.l'lijke toepassing ervan kan heilzaam werken op de desabelangen, aangezien: 1 e. meer en meer e'en einde wordt gemaakt aan allerlei onregelmatigheden in hetbeheer en de huishoudelijke belangen del' desa en ze. aan de desa rechtsbevoegdheid wordt gegeveri o.a. om geldleeningen aan te gaan hetgeen noodig is voor haar economische ontwikkeling (ontleend aan Mr. Kleintjes). l-
Tot goed begrip van de waarde, welke aan de toe'"
passing der Inl. Gemeente Ordonnantie toegekendGTloet worden, zullen wij even aantoonen, welke capaci'ieiten der desahoofden daal'toe gevergd worden.
Zooals hierVoor verklaard werd, is de bekwaamheid van de desahoofden voor hun omvangl'ij1<en werkkring zeer miniem. Van hen is 't niet te vergen, dat zij zich van aile deelen hunner taak rekenschap geven. ,
Het is bekend, dat in de prakGjk de inning der 's Landshelasiingen en politioneele aangel;,genheden tot de voornaamste zorgen van de onderdistrictshoofden bee hooren. Op de behartiging hiervan wordt door hooger geplaatste ambtenaren in d~n regei streng gelet, zoodat een eventueele achterstand in deze t\'(Iee onderwerpen meciltal aanleiding geeft tot ernstige aanmerkingen op den ijver van het betrokken onderdistridshoofd.
Het i3 dan ook logisch, dat het onderdistrictshoofd op dezelfde manier handelt t.a.v. de desahoofden. Op de wekelijksche rapportdagen, maandelijksche conferen'"
ties komen die twee onderwer.pen geregeld ter sprake en vormen meestal den hoofdschotel. T ekortkomingen van de desahoofden daarin worden zwaarder aangerekend dan tekortkomingen in andere deelen hunner ambts'" 0 plichten. Wat is hiervan 't gevolg? .
Het arbeidsvermogen van het desahoofd is zeer beperkt en raakt al gauw uitgeput. Nu het desahoofd veel moeite en aandacht moet geven aan de belastinginning en politie~
zaken, spreekt het weI vanzelf, dat el' slechts weinig van ziin krachten overblijft, welke tegelijkertijd ook aange- wend dienen te worden tot de uitvoering van de andere deelen zijner taak. Elke poging van het onderdistricts- hoofd om de desahoofden even: krachtig te doen mede,.
werken aan de behartiging van de andere Re'geerings,"
maatregelen bijv. inzake het volkscredietwezen, het onderwijs, de veeteelt, enz. en aan de behartiging van de: huishoudelijke belangen der desa, is in de meeste gevallen op teleurstellingen uitgeloopen. Dringt het on- derdistrictshoofd al te sterk aan op de behartiging van deze aangelegenheden, dan lijdt de zorg voor de be'"
lastinginning en politiezaken er onder, hetgeen tot oewijs strekt, dat die plichtverzaking veeleer aan de onmacht 0
dan aan de luiheid der desahoofden toe te schrijven is.
Uit het hiervorenvermelde moge dus blijken, in hoe ..
verre en in welke verhouding de arbeidskracht van de tegenwoordige desahoofden dienstbaar kan worden ge ..
maakt aan hun tweeledige taok.
..
,
•
20 Januari 1926, No.8 DE BESTUURSGIDS 5
o
Thans z.ullen wij hieronder in grove trekken melding maken v'an de werking cler Inl. Gemeente Orclonnantie.
Er wordt wel~cns gczegd, dat de Inl. Gemeente Or'"
donannantie in de praktijk cen claode letter is. Gehed onjuist is deze uitspraak niet. Het avergroote dee I van de desahoofden toch is, doer gehrek aan de noodige
~·ontwikkeling, Iliet in staat al die bepalingen te begrijpen, laat staan ze zelo fstandig uit te voeren. De meesten wcten
zelfs ... van het bestaan dief Ordonnantie niets af. Voor zoovOr' ze in toepussing wordt gebracht, gaat het inj"
tiatief bijna altijd uit van den betrokken bestuursamb=
tenaar en haagst zelden van het desabestuur.
Teder actie~ bestuursambtenaar, die te. ,ijll aogen niet kan sluiten voor onregelmatigheden in den gang van zal<en en ze. al het mogelijke wil betrachten om
,aan de cc;nomischo en sociale opheffing der achterIijke
massa te werken:, ziet in de lnl. Gemeente Ordonnantie een welkome gelegenheid om het algemeene welziin in zijn ressort te bevorderen.
Onder de sub Ie. bedoelde onregelmatigheden noemen wij bijv. de slechte opl<omst op den gardoewachtdienst, voo .. al in dichte bevolkingsccntra. Zoodra het, na inge=
steld onderzoek, gebleken is, dat die slechte opkomst toe te schrijven is aall de onistandigheid, dat de mceste ingezetenen de .. betrokken desa overdag volop werl< te verrichten lu~bben en te vermoeid zijn om's nachts voor den wachtdienst uit te komen, ·een leeken dus van economischen vooruitgang, dan belegt het betrokken onderdistrictshoofd een desavergadering, ten doe! heb=
bende den gardoewachtdienst te doen afkoopen en voor dczen dienst speciaal bezoldigdc nachtwakers aan te stell en.
Als mid del en ter bevordering van de economische en sociale ontwikkeling bedoeld sub ze. fiQemen wij bijv.
oprichting van een desaschool en een desabank, waar'"
v~~r een desavergadering gehouden wordt, staande evencens onder leicling van het betrokken onderdistricts:;
hoofd. .
Het hiervorenstaandc bevat staaltjes van de bemoeie=
nissen van het Inlandsch Bestulir met de desa=aangelegen- heden. Hierbij treedt de Inl: bestuursambtenaar op als voorlichter. De beslissing ligt in handen van de bevolking.
Het gebeurt niet zelden, dat de meerderheid der aanwe- zige kiesgerechtigden zich tegen het voorstel verklaren en hierdoor van de invoering der n[euwe regding afgezien wOldt. Oat een bestllursambtenaar op ceo dergelijke ve ....
gadering min of meer d\'V'ingend optreedl, is nlet geheel' ,onmogelijk, doch dit moet een heel hooge uitzondering
genoemd worden. Regel is, dat hij zich van I!lken dwang onthoudt. Hij beseft al te goed, det het uitoefenen van dwang op dcrgelijke desavergaderingen nietge oorloofd is en een zeker gevaar·oplevert voor zijn positic, indien zulks aan de boven hem geplaatste autoritciten bekend wordt.
Strikt genomen is de inmenging van het onderdistricts,.
hoord on\'V'ettig, aangezien vol gens den zin van het 2e.
lid van art. 6 cler Inl. Gemecnte Ordonn., het desahoofd als Ieider der vergadering di~nt op te treden.
T och is die inmenging van het onderdistrictshoofd in de praktijk beslist noodzakelijk door de onwetendheid van het desahoofd om de vergadering doclmatig te leiden.
Hier geldt o.i. het spreekwoord : "Als het getij ver ..
loopt, verzet men de bakens." Ten einde dus een behoorlijke toepassing der Inl. Gem.::ente Ordonll.
mogclijk te mal<en zonder inmenging van den Bestuufs:
ambtenaar, is het thans meer dan tijd, dat aan het ambt van desahoofd meerde~e cischen van geschiktheid worden g,esteld.
Het spreekt vanzelf, dat de bemoeienissen van het onderdistrictshoofd met het desabeheer niet enkel be'"
perkt zijn tot het beleggen van desavergaderingen. Een desahoofd, dat b. v. nalatig is voor het onderhoud cler desawegen te zorgen, \'(Iordt ernstig onderhouden enz.
Voorzoovcr die bemoeienissen voortgesprotcn ziin uit eigcn Qvertuiging van het betrokl<en onderdistrictshoofd, zijn de desabelangen er werkdijk mec gebaat, omdat de getroffen maatregclen in den regcl met de rechtsopvat:
itngen der betrol<ken bevolking in overeenstemming zijn.
De Europeesche bestuursambtenarell hebben door hun veelvuldige overplaatsiogcn naar de verschillende streken veel gezien en opgcmerkt. Echter moct erkend worden, dat hun kennis van vele toestanden niel grondig genoeg genocmd kan worden, doordat ,;:ij meesliJl oiet lang op een en dezclfde plaats blijven. Het komt dan ook vaak voor, ddt idceen, welkc slechts op dc eene plaats ter uitvoering gesehikt zijll, worden meegenomen naar en uitgevoerd in andere strckeo, doch door verschil van omstandigheden nimmer met veel succes toe te passen zijn. De gevolgcn blijven dan ook oiet uit; de als slecht iJangemerkte toestanden wordt er niet door verbetcrd, vcdeer verslechterd. Het gebeurt niet zelden, dat hun opvolgers andere inzichten hebben en de zaken naar
~igen opvaUing behandelen.
Kortom, er wordt niet altijd voldoende rekening ge=
houden met de hcerschende toestandcn en voltcsbegrippen.
Verschillende ataerans, die in de desiJ's toegepast moeten
wo~den, doen zich in de oogen der bevolking voor als een soort plagerij van tijdelijken iJard.
Hiertegen kan ,men aanvoeren, dat de betrokken Inl.
ambtenaren gchoudcn zijn Qm eventueel hun bedcnkingen kettbaar te maken, alvorens de in te voeren nieuwe maatregelen ten uitvoer gebracht worden .
Sommige Europ. bestuursambtenaren laten zich daar ..
door oiet weerhouden en wenschen !iever, dat aan hun ideeen althans bij wijze van proef gevolg wordt gegeven.
Zoo hecff :dch een geval van reeenten datum voorgedaan, waarbij een Europeeseh bestuursambtenaar vele nieuwe
6 DE BESTUURSGIDS 20 Januari 1926, No.8
atoerans, de dli!sahelangen rakende, invoerde o. a. het stelsel def gemeenschappelijke kweekbedden. lioe goed deze maatregeien bcdoeld waren, de hevolking verzette zich er tegen, omdat haar karakter=eigenschapp~n en de piaalseiijl{c omstandigheden daarmede moeilijk in over"
ecnstcmrning te brengen waren . .
Om cen derg'CIiike onstandvastige bestuurstactick te voorkomen, is het misschien oiet van belang onthloat, iodien ceo Regeeringscirculaire wordt uitgevaardigd, waarin nadrukkelijk voorgeschrcvcn staat, dat elke Eu", ropeesche bestuursambtenaar bij zijn optreden op een ni(w\vc standpiaats niet gemakkelijk ertoe mag overgaan om het bcstaande ilantal regeiingcn, de desabelangen betreffende, te vermeerderen met of te vervangen door eigen nieuwe regelingen, doch in de allereerste pIaat~ ge=
houden is de sporen van zijn voorgangers zooveel mogelijk te voIgen en op de bestaande grondslagen VOOlt te bouwen.
Verder wenschen wij nag enke:le opmerkingen van aigemeenen aard te maken in verb and met de toepassing der lnl. Gem. Ordonnantie.
Op het bestaan van ambtsvelden, waarop het desahoofd en de overige desabestuursleden krachtens hun ambt profijtrecht uitoefenen, wordt veel pdjs gesteld, omdat die waardigheidsbekleeders dan in den stand van land"
bouwers blijven en zich dus niet erg verheven achten boven de massa. Een bezoldiging uit 's Landskas h. v.
zou op hen een verkeerden stempel drukken d.w.z. zij zouden daardoor "verambtenaard" worden. Het is jam"
mer, ciat die ambtsvelden aileen in Midden" en 0 )st=
Java en Madoera bestaan. Het is aanbevelenswaardig om die ambtsvelden ook in West=Java en in de rechtc streeks bestuurde gebieden in de Buitengewesten te doen invoeren, waar noodig, onder toekenning van ren'"
teloos voorschot ingevolge de betrekkelijke voorschriften in de bijbladen Nos. 555:8 en 65J5.1) Waar ambtsvelden reeds bestaan, doch te gering zijn, is vermeerdering ervan zeer gewenscht.
Door de onkunde van de desahoofden in het voeren der administratie, enkele goeden niet te na gesproken, rust die taak geheel op de schouoers van de betrokken desaschrijvers, doch de bekwaamheid dezerfunctionarissen mag niet al te hoog worden aangeslagen. Dientengevoige is een bijstand van het onderdistrictshoofd en diens kantoorpersoneei, voor de opmaking van verscheidene stukken o. a. proces::verbaal der desabeslissingen en desa"
begrootingen, alsmede de bijhouding van de desa=
administratie, onmisbaar. De urgentie bestaat dus om Cle positie der desaschrijvers te verbeteren O.a. door ver",
s) Deze voorschriften hebben in sommige streken op W~t-JlIIva reeds toepassing gevonden. Red.
meerdering van hun inkomsten, waardoor die betrek", king aanlokkelijk wordt gemaai<t voor voldoend,,'bekwame personen.
In verband metde goede resultaten del' in 1906 voor de rechtstreeks bestuurde gebieden op Java en Madoera vastgestelde Inl. Gem. Ordonn., beeft de Regeering vanaf 1918 soortgelijke ordonnanties, hier en daar
,
ge"'", wijzigd en in overeenstemming gebracht met de plcat'"selijke gebruiken, ingevoerd in Ambon met de Oeli~sers
(Stb. '19Z') No. 471), in Banka (Stb. 1919 No. 45"5), in
Belitoeng (Stb. 192) No. 75), in Benkoel~n (Stb. 192') No. 470), in de Lampongsche Districten (Stb. 1922 No. 564),
ill
Palembang (Stb. 1919 No. 8141, in Sumatra's Westkust (Stb. 1918 Nos. 677 en 744 en Stb. 1921 No. So;), in Tapanoeli (5tb. 192; No. 460), en in Zuider" en Oosterafdeeling van Borneo (Stb. 1924 No. 275). Wij stellen er prijs op, dat de R!?geering ten deze, waar mogelijl(, voortga op den ingeslagen weg.Vol gens het proefschrift van Dr. L. Adam getiteld
"De autonomie van het Jndonesisch dorp" biz. 1)0 is in de Residentie Djocjakarta in 1915 VOOI' Sultanaat en Pakoealaman een gemeenteregeling in de rijl<sbladen dier beide'rijken verschenen, die nagenoeg woordelijk van de Inl. Gem. Ordonn. van 1906 is overgeschreven. Hieruit kan men opmaken, dat de mogelijkheid bestaat, dat een dergelijke gemeenteregeling in de Zelfbesturende land;
schappen in de Buitengewesten ook geappre"cieerd zal worden.
Ten slotte brengen wij een wensch van onze cCllle", ga's van de BUitengewesten naar voren, dat de Regeering bij de plaatsing van Gezolghebbl.!rs en hulpkrachten in de Buitengewesten in meerdere mate dan thans, reke"
ning zal houden met de belangen cler afge\egen streken: In den regel toch wordt de elite dier ambtenaren bijna altijd bestemd voor die . ressorten, waarin reeds een zekere mate van beschaving heerscht, terwijl de achter", lijke streken toebedeeld zijn met minder voortvarende bestuurskrachten op wier optreden dikwijls veel aan te merken valt. Het verdient dus oven~eging, om den krachtigsten stoot tot vooruitgang juist aan de primi=
tiefste bevolking te doen geven, ten einde het ver", trouwen van de achterlijke bevolking voor de Regeering te winnen en voort te doeo duren o.a. door de bestaande adatgebruiken in de rechtsgemeenschappen te eerbiedi=
gen, voar zoover die niet in strijd ziin met de alge",
. meene beginselen v~n recht en billijkheid en de gOGde
orde in de gang van zaken. Is eenmaal het vertrouwen geschokt, dan zal het niet gemakkeliik zijn het te herstellen.
Welfevreden, zo April 1925.
,
,
•
•
•
20 Januari 1926, No.8 DE BESTUURSGIDS 7
•
, AUTONOMIE-DESA.
oleh
. R. M. ABDOEL AZIS .
•
PENDAHOELOEAN.,
Poktlk jang tertoelis diatas ini pada pikiran kami adalah masoek bilangan soaP jang penting bagi masa sekarang, dan djawabnja tentoelah akan besar artinja berhoeboeng dengan jang ~Inama'i orang "Timoer bangaen". Pada pikiran orang, azas jang terseboet dalam artil(cl 71 dari R.R. beloc'l' tjoekoep lagi akan menanggoeng madjoenja 'desa!l Indonesia den~an sesoeboer:!n;a. Resalat ini telah menggerakkan bclJerapu pena, sehingga bolehlah dikata:
kan, bahwa soal ini telah ditiJik dari segaia pihak.
T etapi walaupoen demikian, penganmg:! jang faham dan berpengaroeh beloem djoega lagi sepakat tentangan hal ini.
I<.alau sekiranja kami dibawah ini mengemoekakan pen:~
dapatan I<ami tentangan soal jang terseboet, maka ter=
djaoehlah kami dari pada akan mengambil sadja pikiran dari salah satve pengarang2 itoe, dengan tidak lagi me=
nimbangnja lebih landjoet. Pemandangan kaml adalah terpimpin oleh kejakinan dan kejakinan itoe berdasar kepada perasaan itoe jang teroetama sekali terdapat da;
lam pel<erdjaan kami. .
I
T eroetama sekali pemandangan kami ini mcngena'i keadaiin2 ditanah Djawa dan Madoera.
B0ekoe2 tentangan hal ini hanja sebagian ketjil sadja jang kami ambil djadi peminpin, ·karena waktoe hendak memasoekkan karangan ini ta' seberapa lamanja, tetapi selainnja dari itoe, tiada poela kami bermaksoed akan memetik sesoeatoenja dar! dalam boekoe2 jang' ada se;
karang ini; melainkan ialah· akan memberi pemandangan2 baroe tcntangan soal inL
PEMILIHAN KEPALA DESA.
Bertentangan dengan pil<iran Pemerintah jang menga;
takan, bahwa pemilihan kepala desa itoe ialah' soeatoe hak Boemipoetera jang telah lama ada dan telah ber"
oerat berakar, adalah poela pikiran orang2 pandai dan
be~oeasa jang mengatakari, bah\vcl pangkat kepala desa ditanah Dj"awa dan Madoera ialah so catoe pangkat jang toeroen temoeroen, sedangkan atoeran pemilihan kepala desa itoe ialah soeatoe atoeran baroe, jang diada'kan antara tahoen 18zo dan 1885.
Kami tidaklah akan tjampoer dalam perselisihan pikiran ini, artinja tidaldah kami akan menerangkan dari mana doea boeah pikiran itoe jang benar. Tetapi adalah djoega
kepcntingannja akan memoetoeskan dari keadaan jang demikian itoe, bahwa tiadalah seboeah djoega dari kedoea pikiran itoe jang berdiri tegoch, sehingga kalau sekiranja peratoeran pemilihan jang sekarang, kalau perioe, diberi berbatas, maka jang sedemikian itoe tidaklah bolehditjela keras.
Djika kita memeriksa'i hal kedjadiannja peratoera pe:
milihan kepala desa itoe, maka kit~ akan memoetoeskan, bahwa peraloeran itoe kerap kali mesti diperbaiki dan ditambah, karena dia doeloe tidak mentjoekoepi dan se'"
karangpoen masih tidak mentjoekoepi sekalian sjarar jang dikehendaki, berhoeboeng dengan keperioean negeri dan pendoedoeknja.
Dengan besluit Gouvernementtanggai26 Februari 1800, No. 50, Bijblad .No. 855, telah ditetapkan djoega, bnawa kepala dari pemerintahan gewest hanja boleh membatal", kan sesoeatoe pemilihan dari orang jang terbanjak, kalau sekiranja ia mempoenja'i kejakinan bakti, bahwa si pelamar telah bersalah melakoekan perboeatan jang boeroek (dje=
lek). Karena hasH pemilihan jang sematjam itoe tidak me'"
njenangkan hati, terpaksalah Pemerintah mcmaktoebkan
.dalam Staatsblad tahoen 1878 No. 47 oenda~: tentangan
pemilihan dan petjatan kepala2 desa. Kemoedian ternjata poeia, bahwa peratoeran ini tida lagi mentjoekoepi ke'"
hendak2• Maka iapoen ditjaboetlah dan diganti dengan peratoeran baroe, termaktoeb dalam Staatsblad tahoen 1907 No. 212, dan peratoeran ini, sesoedahnja bebrapa kali ditambahi dan diobahi, sampai sekarang masih didjalankan.
Oendang2 jang penghabisan ini maksoednja jang teroe'"
tama ialah akan memberi tanggoengan jang tjoekoePI soe"
paja orang jang dipilih djadi kepala desa itoe ialah orang jang paling tjakap. T etapi, seperti djoega reglement tahoen 1878, atoeran baroe inipoen ta' mengandoeng perdjandjian jang teroetama bagi orang jang akan boleh dipilih djadi kepala desa, ja"itoe: kepandaian jang tjoekoep tentang~n
membatja dan manoelis hoeroef Djawa dan Belanda.
I<'oerang sempoernanja atoeran jang baroe ini ternjata djoega dari soerat edaran toean Directeur B. B. tanggal I; Januari 1908 No. 182 (Bijblad 6810), jang memberi.
tahoekan, bahwa kekoeasaan kepala pemerintahan gcwest iang terseboct dalam artikel 8 dari regiement jang se"
karang ini, jaitoe kekoeasaannja akan mengatakan seorang jang terpilih itoe ta' tjakap "bcrhoeboeng dengan sebab:!;
lain jang penting bagi keperioean oemoem", tida dapaf
8 DE BESTUURSGIDS 20 Januari 1926, No.8
diartikan lehih djaoeh, misalnja dengan mengatakan, bah,.
wa kepandaian mcmbatja· dan menoelis sangat perloe oentoek mendjalankan pckcrdjaan dengan baik, djadi bo:
Ich
dimasoekkan dalam bilangan "sebab~ jang pcnting hagi kepl!r1oean oem oem" . lnilah soeatoe tanda, ball\l,;'il amtenar!! pemerintahan adalah mcmpoenjai niat akan mc,.nilik kepar.daian memhatja dan menoelis bagi kepala:! desa itoe sebagai soedtoe keperlocan oemoern.
Jang terseboet diatas ini herhochoengan dengan pikiran heherapa orang walaupocn tidak sebagian besar dad am1enar pemer~intahan bangsa Europah, bahwd kcbanja=
kan kepala!! dcsa ta' sanggoep mendjalankan pekerdjal:innja dengan sepertinja, karena merekollitoe tiadalah mcmpoe=
njai kepandaian jang perloe, dan dari inilah teroetama sekali asalnja kekcliroca.n jang besar:! dalam pekerdjaan.
Hampir ta' ada gocmanja lagi akan dikatakan, bahwa ganggoean:! jang scmatjam itoe, jang terbitnja dafi kc=
koerangan kepandainnja kepala:! desa, sebagian besar sa=
ngat terasa pegawai pemcrintahan Boemipoetera jang mengetahoei dari dekat, bahwa hanja sedikit sekali jang boleh diharapkan dad kepala:! desa mat jam sekarang ini. Inipoen boleh poda ternjata dari petjatan:!' kepala
~esa jang kerapkali kedjadian sebab koerang fahamnja mendjalankan pekerdjaan.
Dari jang terseboet dibawah 101 bolehlah poela ojata, bahwa kcfahaman kepala desa itoe ialah soeatoe perkara jang penting.
I~epala desa itoe mesti mendjaga roemah tangga desa,.
dan ia adalah soeatoe wakil Pemerintah ago eng bagi desanja, ialah jan; mesti rnenaoggoeng, soepaja segala perintah:! dari amtenar~ pemerintahan didjalankan dan
denga~ baik mendjalankann;a tetapi selain dari itoe iapoen diwadjibkan poela memperhatikar. keperloean:! aoak negeri jang tclah diserahkao kepadanja itoe dan haroeslah poe loll ia mengemoekakan kepcrloean merekaitoe pada Peme:t rintah. Menoeroet pangkatnja maka ia mendjadi wakil bagi de:sanja, didalam maoepoen diloear oendang2, dan . ia meminta atau menangkis permintaan atas mima de=
san;a itoc. T cntangan mendjalankan kepolisian deogan seloeas2nja maka kekoeasaannja itoe adalah diatoerkan didalan Inlandsche reglemcnt, titel ke 2, sedangkan dia d!soeroeh poela mendjaga, soepaja pendjagaan balai:! desa, wang desa dan harta desa jang lain tinggal sempoerna, dan djoega soepaja pekerdjaan desa tetap didjalankim, serta mesti poela ia mengawasi pembagian tanah perhoe=
mdn, meminta dan menjerahkan padjag=padjag negeri, d. s. b. Kalau. perloe kcpala desa itoe haroeslah mem=
beri pertoeloengan kcpada amtenar=amtenar jang meme ..
gang satoc-solltoe tjabang pemerintahan.
Jang tel"seboet diatas ini hanja mengenai pekerdjaan
kepala desa sehariahari, letapi kewa~iib~nnja jang tcroeta=
rna, dan jang sebahagiannja bolehlah dikata difjita:tjita ialah akan memimpin anak boeahnja akan memadioek'an peroesahaan dan pertjatoeran negeri serta pergaoel'.ln hi=
doep. Amtenar .. amtenar pemerintahan tcrlaloedjaoeh ting ..
galnja dari kebanjakan peo'doedoek Boemipoetera,sehingga ta' dapat ia berpengaroeh teroes atas merekil itoe. Tam,.
bahan lagi amtenar=amtenar itoe moedah dipindah .. pin,.
dahkan. Pengaroeh dari peratoeran dari pemerintah<":hanja dapot teri:lsa oieh orang banjak, kalau sekiranja 'kepola desil, jimg perloe pen'gantaraannja itoe, boekannjo seorang pengantaro lang tidak sempoerna.
Djadi dari jang terseboet diatas njataiah, bahwa ),e=
wadjiban kepala desa itoe loeas, penting serta banjal, matjamnjo, dan soepaja dapat meodjalankat"nja dengan baik perloe sekali soeatoc pengetah'bcan jang loeas, ke,.
bidjaksanaan dan kelocroesan hati. fi
Sckarang marilah kita perkatakan lagi soal soelit Itoe,
. jaitoe: IIharoes),ah orar:g memakai teroes peratoeran pe,.
milihan jang sekarang ini, atau lebih baikkah diadakan sadja angkalan (benoeman) kepala desa?"
Kebaik"baikan atoeran pemilihan jang teroetama ialah:
mendidik pendoedoek Boemipoetera tentangan artinja pemerintahan anak~ negeri, mcnambah perhalian anak negeri bagi perkara=perkara oem oem, dan menang=
goeng adanja keamanan dan kesentosaan. I<.eboerockan=
nja ialah berbagai",bagai kedjadian jang toll' baik dalam mendjalankan peratoeran itoe, kerena atoeran pemilihan . itoc bel oem berpadanan lagi dcngan kamerdikaiin pi,.
kiran dan ilmoe pertjatoeran negeri dari scbagian besar dari pad a pendocdoek neg~ri, sehingga sebab itoe mereka memilih kepala desa jang koerang tjakap. Biasanja jang terpilih lalah:
1°. s~orang jang hanja kaja sadja, jang pllda per'"
sangkaan pendoedoek desa sanggoep dan soeka mem:a
bajarka~ wang padjagoja Icbih docloe, kalau sakiranja orang jang' wadjib membajar padjag Hoe lagi dalam kescmpitan wang. Sanggoep ta' sanggoepnja orang kajll tadi mendjalankan hwadjibannja scbagai kepala desa, itoe ta' diperdoelikan atau hanja sedikit sadja diper ..
doelikan ole:h orang:! jang memilih.
2°. seorang jal"!g lcmbek, jang tidak begitoe mem", perdoelil<an anak boeahnja terlambat mcmbajar perbagai' mat jam wang padjagnja, dan jang tiada akan mehg ..
ganggoc mereka itoe dengan beberapa perintah. Dalam hal jang seperti ini, maka beban2 desa terlebih mem,.
berati orang jang soeka membajar, jang biasanja masoek bilangan orang2 jang ta' berada.
,0.
seorang kepala maling jang ditakoeti dan jang sangat menjlksa an~k negeri dengan pekerdjaannja jang,
•
•
o
•
20 Januari 1926, No.8 DE BESTUURSGIDS 9
•
djahat itoe. Dengan cljalan memilih orang jang serna:
ljam" ini ~ djadi' kepaia desa, maka anak negeri mem"
poenja"i pengharapan, bahwa orang ini nanti tidak iagi akan men"gganggoe dcsanja. Biasanja desa itoe betoeF tcrpisah dari pakerdjaan2 djahat orang tacli, tetapi 5e=
karang desa jang berdekatanlah jang akan menanggoeng.
• 40• seorMlg jang tidak pandai" membatja dan menoclis, sedanikan clianlara pelamar2 jang lain baniaklah jan£, soedaf), mcndapat didikan .sekolah dan berkelakoean jang senonoh. Dad orang jang t;J.' tahoe membatja dan me:
noel is itoe tidaklah banj<lk jang akan cliharapkan, karena sebagiiln dari p,!kerdjaannja itoe bergantocog kepadatoelis menoelis.
Betoel djo.ega dalam pasal 8, guris baroe 2 dari regie::
mcnt pemilihan dib~rikan kepada resident kekoeasaan akan membatalkan sasoeatoe pcmilihan, diika sel~iranja
orang jarig terpilih Hoc karena kclakoeannja atau karena sebab:! jang lain jang herhoengan dengan keperioean oe:
moem, d.s.b. tiddk bolch dianggap patoet mencljadi kepala dcsa. I<ala~ begitoe orang dapat menjocroeh memban:
talkan pemilihcI02 orang jang terseboet dialas tudi, tetapi biasanja tidaklah moedah sadja bo.Jeh mempertjaja'i kete;
rang<lr;~ commissie pe'milihan jang sematjam inL Akan menerangkan, bahwa keiakoean orang jang terpilih itoe tidak baik, biasanja dikehendaki soeatoe keterangan jang . menjatakan, bahwa si terpilih. itoe soedah pe.rnah dihoe:
koem, d.s.b. sedangl{an I<alau orang itoe tidak faham membatja ~an menoclis, tidaklah pocla I{ekoerangpn ke"
pandaiannja ini dimasoekkan keddlam bilangan IIsebab~
· jong penting' bogi keperioean oem oem." Lihatlah oentoek hal inl Bijblad No, 6810,
Djik'a kepala desa itoe diangkat oleh pemerintah, maka kebaikan atoeran ini ialah, bahwa pangkat itoe ~oIeh di:
berikan kepada seorang pelamar jang kclakoeannja tidok bernoda dan jang ada mempoenjai pendidikan jang tjoe"
koep akan mendjaga keperiocan rocmah tangga dcsanja dan akan mengad;'arkan kcpada alldk boeahnia beberapa pengartian baroe jang bergoena oentock memperbaiki per:
oesahan, pertjatoeran negeri dan pergaoelan hidoepnja.
T etapi bertentangan dengan ini adalah pocla kedjclcl<iln"
nja, misalnja: I<epala~ dcsa jang dibenoem ltoe, jang ba:
rangkali berasal dari dcsa jang dj;oeh, tidak beg-Hoe mes ngetahoei keadaan~ desa dan adat istiadat anak negeri jang diBerintahinja, melanggar autonomic desa d.s.b,
Sckarang ini kita b~rdiri didepan doea boeah azas, jang kedoe:a:!nia mempoenjai kebaikan dan keboeroekannja sendiri!. Sebe:toelnja tidaklah rnoedah ak.:m memilih salah satoe dari padanja ~e:bagaiazas jangsebai~nja. Djika kiranja kami berdiri sebug-ai \'(Iakil pernerinlah pendjalankan
oendang~nja, maka pada pikiran kami peratoeran angkatan itoelah jang lebih balk, kerna pe(antoeran jangsedemikian
boleh ternjata menfadtnja, jaitoe bagi keperioean anak negeri sendiri. T etapi sebagai pendoedoek Bocmipoetera soesahlah kita akan melepaskan hak pemilihan itoe karena hak ini, jang soedah terang sadja didesa~ tanah, Djawa jang teroes berdiri dibawah perintah Goebernemen, tclah masoek betoel kedalam hati anak negeri, artinja kalau hak pemilihan itoe ditjaboet, ma!,a bolehlah ia menda"
tangkan kcpada anak negeri sesoeatoe kekoerangan senang hllti dem kekoerangan kepertja<in jang boekan sedikit.
Meskipoen, perhoeboengan dengan pengetdhoean pen"
doedoek dl1sa jang masih rendah Hoe perdto~ran pemilihan oentoek lanah Djawa dan Madoera masih b.njak tjatjatnja,
'kami berpendapatan, bahwa sangatlah berbahaianja, se"
perti djoega telah diterangkan diatas tadi, djika sekiranja aloeran pemilihan itoe ditoekar dengan benoeman. Oll1h ' scbab itoe kami socka diteroesken peratoeran pemilihan sebagai s>'!:karang ini, tetepi pada pikircln kaml sangatlah poela perioenja a\<an'merobah atoeran jang sekarang ini, soepaja ia nanti bolch memberi harapan akan mend.,pat kepala:! desa jang tjakap,
Menoeroet pendapalan kami adalah soesahnja akan memakloemkan, bila mana sekalipoen, dalam oendang~
pemilihan kepala desa; bah\~a barangsiapa jang mclamar itoe mesti tjoekoep kepandniannja tentang':!Il membatja dan menoelis hoeroef Djawa dan Belanda, oleh kerana
didesa~ dalam dacrilh jang terpisah djlloeh itoe tidaklah seorang djoega atau hanja sedikit sadia orang jangmcntjoe'"
I<oepi sjarat ini. l<.erena begitoe bolch d;adi nanti pelamar~
dari desa lain jang terpiiih, scdangkan kami tidaklah men;oekai keadaan jang beginl.
Pada pikiran I<ami atoeran pemilihan itoe haroes di"
robah sebagai bcrikoet:
Dalam tiap:! desa diadakan satoe commissic jang mem- poenjai 7 anggota, jaitoe: kepaia onderdistrid daTi dl1sa:!
itoe, mantri politic dari tempat jang bcrdckatan dengan district ini, serta 5 orang jang tertoca dari desa~ j.:mg terseboet, sedangkan commissie ini mempoenjai kewa", djiban akan, kalau sckiranja ada panghut kepala desa jang lowong, mengadakan sekoerang~nja 6 orang kandi"
dat jang nanti akan dipilih olch orang:! jang bcrhak memilih, Sarang siapa mendapat socara jang paling banjak, tetapi tidak kocrang daTi seperiima dioemli:h
orang~ jang berhak mcmilih, ia itoelah jang dipandang terpilih.
Djadi peratocran ini hanja bermaksoed akan merobah hak bagi orang:! jang akan dipilih, scdangkan hak orang iang memilih tinggal sebagai biasa. T entangan keper=
loean akan mcmperoich kepala dcsa jang pandai mern ..
batja dan mcnoelis itoe, tentoelah sadja commissie tadi akan mcmperhatikan k~perloean il1i, Sed(lpat~nia. Atol!ran ini nanti akan sepadan dengan raad:! dcsa jang akan diada"
kan, karena kepaia desa jang nanti akan mendiadi kl!toca
•
to DE BESTUURSGIDS 20. Januari 1926, No.8
daTi raad desa, haroeslah mendjadi seorang wakil jang pantas dari pemerintahan ago eng.
Tentangan pengangkatan aoggota::! pemerintahan desa jang Iai~2nja itoe, perkara ini akan dibiarkar. sadja docloe menoeroet adat satoe::! negeri, tetapi mesti selaloe di=
sjahkan oieh kepala district,
Kalau kita melihat keadaan2 ditanah siberang, maka nja'"
talah, bahwa disitoe ada bermatjam2 atoeran akan pengisi pang-kat kepaia desa. Oi Palembang dan di Minahasa misalnja disjahkan ataeran pemilihan, di Atjeh=Besar dan di Ambon dan dipoelau2 OeJiasa kepala desa diangkat oleh kepala pqmerintahan gewest dan dalam heberapa daerah, misainja di Timoer dan daerahta'ioeknja, di ..
sjahkan pangkat toeroen temoeroen.
AUTONOMIE DAN ZELFBESTUUR DESA.
Dalam bagian kedoea dari artikel 7 t dari R. R. ter"
seboet:
to. kekoeasaan desa akan mendjaga keperloeannja me ..
noeroet pikiran sendiri (autonomic), tetapi dcngan mcm'"
perhatikan oendang:! jang dikeloearkan oleh Gouverneur:
Generaal, ole:h pemerintahan gewest atau oleh bestuurZ dari rapat:! merdeka jang telah ditentoekan dalam oen:::
dang2 oemoem.
20°. kewadjiban2 desa akan melakoekan berbagai2 per ..
atoeran dari pemerir.tah jang iebih tinggi, misainja pe ..
kerdjaan polisi oentoek Gouvernement, menagih wang padjag oentoek Gouvernement, memadjoekan pengadja=
ran; rnendjaga loemboeng desa, ternak d.s.b.(zelfbestuud.
Lebih2 bagi autonomie desa adalah dalam jang dinan;tai
"Inlandsche Gemeente OrdonnantieU ditentoekan bebe:
rapa keterangan tentangan atoeran pemerintahan desa dan beberapa keterangan tentangan perkara2 dalam desa jang mengenai hak harta benda.
Oendang2 ini adalah satoe dari pada ketetapan2 jang paling penting, dan tidaklah sadja ia mesti diketahoei oleh arntenar pemerintahan, tetapi djoega dan lebih2 lagi oleh kepala desa. Djika dilakoekan dengan sepatoetnja dapatlah ia mendatangkan kebaikan bagi keperloean2 desa, karena 1 ° lama kelamaan. akan Jenjaplah kekoesoetan tcn=
tangan pendjagaan dan perkara2 roemah tangga desa, dan
ZO kepada desa itoe diberikan menoeroet oendangZ kekoe", asaan akan rnemindjam wang seberapa perloe oentoek me:
madjoekan peroesahaannja (Iihatlah boekoe Mr. Klei.ntjes.) Soepaja orang mengerti betoel bagalmana kepentingan", nja mendjalankan oendang2 gemeente Boemipoetera ifoe, maka akan kami terangkan sedikit, bagian mana dari ke ..
tjakapan kepala2 desa itoe jang boleh dipergoenakan oen=
toek mendjalankannja.
Kalau ditilik menoeroet keadaan sekarang ini, maka kepandaian kcpalaz desa oentoek pekcrdjaannja jang sangat lebar itoe, terlaloe sedikit. Djanganlah diharap jang me ..
rekaitoe akan sanggoep bang2 pekerdjaiinnja.
"
men'anggoeng baik sekalian tja ..
,
Telah kita ketahoei, bahwa biasanja memoengoef lVang pad;ag dan perhara J{epoeJisian itoelah beban kepala onder:::
district jang teroetama sckali. Amtenar2 jang lebih tinggi mendjaga I<eras, soepaja pekerdjaan ini diperhatil<an be",
toel~, sehingga sesoeatoe kelalaian dalam hel jang doea' inl kebanjakannja mendatangkan tje!aan2 jang besar ten::
tang keradjinan kepala onderdistrict jang bersangla,etan
itoe.
•
Soedah tentoe kcpala onderdistrict itoe berlakoe se"
demikian poela terhadap kepada kepala2 desa, pada ketil<a memberi rapport, jang dilakoekan tiap2" ming-goe, dan dalam persidangan boelanan kedoea perkara jang terseboct itoelah jang senantiasa dipcrbintjangkan dan jang men,.
djadi pembitjaraan jang teroetama. Ke!alaian kepala desa· dalam hal ini dihitoeng !ebih berat dari pada I<elalaian,.
nja dalam tjabang2 k~\'<Iadjibannia jang lain.
I\ekoeatan kepala desa itoe bekerdja sangatlahberbatas dan scbentar sadja telah habis. I\arena kepala desa itoe mesH bersoesah plljah betoe! dan mesti menpjaga pe'"
moengoetan wang pad jag dan kepolisian, tentoelah sadja tidak seberapa lagi dari kekoeata.nnja itoc jang tinggaJ, jang mesti poela dipergoenakan oentoek mendjalankan' tjabang2 ke\'(/adjibannja jang lain. Tiap2 oesaha kepaia onderdistrict akan menjoeroeh kepala desa itoe memper"
hatikan peratoeran2 Pemerintah jang lainnja, misalnjil tentangan Ioemboeng desa, pengadjaran, ternak d. s. b., dan memperhatikan roemah tang-ga desa, kebanjakan sekali hanja sia2 sadja. Djil<a kepala onderdistrict ter ... laloe menjoeroeh hal2 ini, maka pendjagaan pemoengoet", an \'<Iang pad jag dan pedjagaan kcpolisian tersia2 sadja, sehingga teranglah, hah\'(/a kelalain kepala desa itoe dalam kewadjibannja terlebih lagi disebabkan oieh helwerangan helweatannia dari pada oleh k(!.rena kemalasannja.
Dari jang terseboet diatas ini bolehlah njata, sehingga mana 'dan dalam perbandingan mana kekoeatan kepala desa jang sekarang ini boleh dipergoenakan oentoek pen"
djalankan kewadjibannja jang ~cr~jabang doea itoe.
Sel<arang ai<an kita oeraikan diba\'(/ah ini dengan ring"
kas, bagaimana oendang2 gemeente Boemipoetera didja=
lankan.
Adalah kadang2 orang mengatai<an, bah\'(/a Oendilng2 gemeente Boemipoetera dalam lahirnja hanjalah soeatoe oendang2 jang ta' bernjawa. Perklltaan ini tidaklah savna sekali salah. Scbagian besar dari kepala:! desa tidak s~ng=
goep, karena l<el<oerangan i<epandaian jang perloe, ·akan memahamkan jang terseboet dalam oendang2 itoe, apalagi akan mendjalankannja. Sedangkan banjak poela dari merekaitoe jang ta' tahoe sedil<it djoega bahwa peratoe'ran jang sematjam itoe ada. Djika peratoeran ini dilakoekan, maka jang menjoeroeh mcndjalankan iloe hampir selaloe
,
•
•
•
20 Januari 1926. No.8 DE BESTUURSGIDS 11
• .
sadia amtenar pemerintahan jang bersangkoetan, dan djarang °sekali pemerintahan desa.
Tiap:! amtenar pemerintahan iang radjin dan 1° jang tidak akan menoetoep matanja bagi kekoesoetan dalam pei<ercljatin, dan ZO jang berdaja oepaja membantoe memperbaiki peroesahaan
dan
pergaoelan hidoep dariw anak negeri jang tinggal terbelakang dalam padang kc'"
macljoean itoc,
•
memandang oendang:l gemeente Boemi::poel~ra sebagai sccatoe pokok jang dikehendakinja akan menambah kesdamatan oemoem dalam daerah pemerin:
tahannjiJ.
Diantara kekoesoetan jang diseboet dalam bagian 1°
itoe, kami seboetkan djt..'ega oempa'manja: tidak begitoe mempcrloekan datang mendjaga garcloe, lebihz dipoesatZ negeri iang banjal{ pencloedoeknja Djika sesoedahnia ctipcriksa "ternjata,obahwa kekoerangan memperloekan datang berdjagao itoe disebabkan oleh karena kebanjakan pendoedoek desa waktoe siangnja tclah bekerdja berat sei<ali, sehingga ia tidak sanggoep lagi akan datang ber:
djaga malam hari .. djadj ialah soeatoe tanda bahwa per", oesahaan ada madjoe, maka kepala onderdistrict jang bersangkoetan poen mengadakan persidangan jang ber:
maksoed al{an menjoeroeh bcli pendjagaiin malilm itoe dan akan mcngadakan oentoek pekerdjaan ini orangZ djaga jang· digadii.
Diantara ocsahaz oentock memadjoekan perocsahaiin dan pergaoelan hidoep jang terseboet dalam bagian 20°,
kami seboetkan oempamanja: mendirikan sekolah desa dan loemboeng desa, dan oentock kcperiocan ini diadakan persidilngan'desa jang dipimpin poela ol&h kepala district
• jang bersangkoetan.
lang terseboet 'diatas tadi ialah misalZ dari pcrtjam::o;
poeran pcmerin~ahan Boemip9ctera dalam perkaraz desa.
Jang mcmimpin ialah amtenar pemcrintah<lO Soemi::!
poetera. Jang memoetocskan ialah rajat. Tidak djarang l<cdjadian, bahwa sebagian besar dari orang jang hadir dan berhak memilih tidak menjoekai perembockan jang sematjam ini, dan dari scbab itoe dioerocngkanlah men'"
gadakan atoeran baroe. Soleh djadi djoega ada amtenar pemerintahan jang mendialankan kekerasan dalam per"
sidangan jang sematjam itoe, akan tetapi hal jang begini djarang terdjadi. Biasanja tidaklah ia mendjalankan se"
soeatoe kekerasan, karcna ia tahoe betoel, bahwa kekerasan tidal< boleh dilakoel<an dalam permoefakatan desa itoe, dan .bahwa sesoeat\le kekerasan boleh mendatangkan ke=
tjslal<aan atils pangkatnja, kalau kclakocan jang begitoc diberi tahockan orang kepada amtcnar jang Icbih tinggi dari padanja.
Djik, ditilik bctoel, maka pertjampocran kepala district itoe tidaklah menoeroet ocndangZ, sebab mcnocroet arti bag ian kadoea dad pasal 6 dari pada oendang:! gemccnte Boemipoetera, kcpala desa itoclah jang memimpin per"
sidangan,
\'Ialaupoen demikian biasanja pertjampocran kepala district itoe perloe djoega, karena kepaia desa ta' tahoe bagaimana mesli memimpin persidc:ngan soepaja boleh teratoer.
Disini bolehlah dipakai peribasa: "Djika air pasang soedah berlaloe, orang poen mernindankan tiang::' pc:::
nocndjoek djalan kapa!." Socpaja oendang2 gemeente Soemipoetera boleh didjalankan dengan sepertinja ..
dcngan ta' oesah memakai bantoean dari amtenar pc:
merintahan, maka sekarang socdah telah lebih clari patoet, l<alau sckiranja ocntoek mendjabat pangkat kcpala des,]
itoc. dikchendaki sjaratZ jang Icbin banjak, dengan djalan
seperti jang telah kami kemoekakan dia' as tadi.
T entoe sadja pertjampocran kepala district dalam pcn::
djaga110 desa itoe ta'boleh dibcri berbatas sehingga me:
ngadakan persidangan sadja, Seorang kepala desa jang lalai memelihara· djalan!!. dalam desanja, haroeslah diberi nasihat benarz, d.s.b.
Djika pertjampoeran itoe terdjadi karena kepala onder"
district itoe tahoe beloel, banwa jang scdemikian bergoena, maka kcperloeanz dcsa terang sadja al<an mendapat menpaiit dari padanja, karen a atoeranz jang diadakan biasanja setoedjoc dengan pendapatan pendoedoek desa.
Sesoeatoe pertjampoeran pemerinlahan kadanf boleh diadi djoega tidak bClik hasilnja - jang scmatjam ini misalnja boleh kcntara dari karcna kewadjiban jang di::o pikoelkan itoe tidak ditoeroet - djika peratoeran jang didjalankan itoe berasal dari pihak~ ini bolch jang Icbih tinggi.
Sehabz ini boleh tcrnjata dari jang terscboet dibawah:
Amtenarz Eropah telah banjak jang dipandangnja ka=
rena ia kerap kali dipindahkan dari soeatoe daerah kedaerah lain. Tetapi kita mesti mengakoe, bah\'('a pc"
ngetahoeannja tcntangan keadaan~ sesoeatoe negeri heloem begitoe dalam, sebab ia biasanja tidak lama tin gal pada satoe tempat sadja. Kerap kali djocga terdjadi, bahwa atoeranz jang pantas bagi seboeah negeri, djika ia dibawa kenegeri lain dan didjalankan poda disitoe, maka tiadalah ia akan mcmberi hasil jang baik karcna persclisihan lu::adaan negeri. Hasilnja pocn tidaklah poela ketinggalan, jaitol? keadaan:! jang tadinja bolch dikatakan hoeroek sekarang tidak bertambah baik, mclainkan telah bcrtam=
bah boeroek. Dan tidaklah poela djarang kedjadian, bah\'(Ia arntcnar jang menggantikannja mempoenjai per.:
dapatan jang lain poela, sehingga dad schab itoc diro,"
b:.hnjalah kcadaiinz jang ada mcnoeroet pikirannja sendiri .
Pendcknja tidaklah seiamanja sclaloe diperhatikan keadaan dan tabiat rajat 'pada satoe:! tempat. Beberapa atoeran jang mesti didjalankan did&sa dipandang oleh pcndoedoeknia sebagai soeatoe godaan ocntock semen,.
tara .
12 . DE BESTUURSGIDS 20 Januari 1926, No.8
Akan menangkis ini orang balch mengatakan, bahwa' amtenar2 Boemipoetera jang hersangkoetan ltoe haroes memberi tahoekan pendapatannja lebih docIoe,sebeloem=
nja sesoeatoe atoeran baroe didjalankan.
Beberapil amtenar:! Eropah ta'memperdoelikan hal ini dan merekaitoe lebih soeka, soepaja pikirannja itoe, sc=
bagal soe-atoe pertjobaan, ditoeroet sadja docloe. BCS-itoelah tclah terdjadi baroe:! in I, bahwa seorang amtcnaf Eropah tclah mendialankan beberapa atoeran jang mengenai kc\lerloean dcsa, misalnia. atocran akan memboeat pc ..
scmaian (pewinihiln) oentoek bersama. Bagaimana djoega=
poen baiknja maksoed peratoeran ini. anal. negeri ta' maoe menerimanja, k-areml. sipat dan kcadaan mcrekaitoc ta' dapat menjdoedjoei jang scdcmikian.
Akan mentjegah pertjatoeran pcmcrintahan jang ta' te ..
goeh sematjam ini, barangkali ada djoega faidahnja, kalau diadakan satoe makloemat Pemerintah jang mclarang kcras seseorang ambtenar Europah jang baroc dipindahkan kc=
soeatoe tempat dengan moedah sadja menambah atoeran2 jang mengenai keperioean desa atau menoekar atoeran2 itoe dengan jang baroe, mclainl(an hendaklah merekaitoe teroetama sekali, sebeberapa dapat, mcnoeroct djcdjak amtenar jang digantikannja itoe dan akan mencroeskan=
nja azas2 jang telah ada.
Lebih djaoeh kami hcdal~ memperingatkan pocla ber'"
hoebocngan dengan mendjalankan oendang2 gemcente Boemipoetera.
Kami sangat menjoekai adanja keboen jang karena pangkatnja, memberi keoentoengan kepada kepala desa dan anggota2 pemerintahan desa jang selebihnja, karena dengan hal jang sedemikian itoe orang2 jang berpangkat ini boleh selaloe tinggal terhitoeng masoek golongan orang berhoema, soepaja merekaitoe djangan merasa di", Tinja terlaloe tinggi dari. orang banjak. Sesoeatoe gadii dari kas negeri misainja boleh mendatangkan kepada men?kaitoe so(!atoe persangkaan jang salah, artinja olch karena gadii itoe merekaitoe akan merasa dirinja seperti seorang "amtenar". Saiang sekali keboen2 oentoek orang berpangkat ini hanja ada di Djawa T engah dan Timoer.
dan di Madoera. Bolehlah dipoedji kalau' sekiranja ke ..
boen2 jang demikian diadakan poela di.Djawa Barat dan ditanah2 sehrang jang teroes dibawah perintah Gouver ..
nement, dan kalau perloe, boleh diheri wang gandiaran (voorschot) jang tidak akan ditarik boeng-anja, menoeroet peratoeran tentangan hal ini jang te,rmaktoeb dalarr.
BI\blad No. 5558 dan No. 6:n5. Kalau keboen oentoek orang berpangkat itoe soedah ada tetapi masih sedikil', maka baiklah ditambah banjaknja.
Kerana kepala2 dba, ketjoeali beherapa orang ta' tohoe mendjalanken pekerdjaan toeHs menoelis, maka kewadjiban ini semoeanja dipikoel oleh djoeroetoelis desa jang hersangkoe:tan, tetapi djanganlah kita sangat memoe,.
dji ketjakapan pegawai2 ioi. Olch kerena itoe maka tidak~
lah bolch koerang bantoean dari pihak kepala onderdistrict dan pengawai2 I<antoernja, akan menjelesaikan beberapa soerat2, misalnja proces"verbaai dari I(epoetoesan:l desa, anggaran2 belandja desa, dan djoega pekerdjaan admi=
. nistratie dcsa. Djoega adalah sangat perloenja akan mem=
perbaiki nasib djoeroetoelis2 desa, oempamanja dengan dialan menambah gadji mercka itoe, soc'Raja pcangkat me= • rekaitoe bolch lebih disoekai oieh orang jang tjoekoep
kepandaiannja. II
Berhoeboeng dengan baiknia hasilnja oendang~ ge:
meente Boemipoctera jang dil~e1oe8r1(iUl daJam tahoen 1806 oentoek daenlh:! jang diteroes diperintahi oleh Gouvernement ;endiri ditanah Djawa 'dan Madoera maka semendjak tahoen 1918 PemerintiJh tclah menga=
dakan beberapa peratoeran sematjam itoe, ja.ng disana sini dirobah menoeroct keperloean i{-eadaiin satoe:! tem=
pat, oentoek Ambon dan poelau2 Oa:!iasa (5tb. 1923 No. 471), oentoek Bangka (Stb. 1919 No. 45)}, oentoel<
Bclitocng (Stb. '9'; No. 75), ocntock Bengkocloe (5tb.
1923 No. 470). oentoek tanah Lampoeng (Stb. 1922 No. 564), oentoek Palembang (Sth 1919 No. 814), oentoek Soematra Barat (Stb. 1918 No. 677 dan 744 dan (Stb. 1921 No. 803) dan otmtoek residentie Borneo Selatan dan Timoer (5tb. 1924 No. 275). I<.ami sangat memoedjikan, soepaja Pemerintah, kalau perioe, me=
neroe:skan pekerdjaan jang telah dia moelai ini.
Menoet:oet karangan [johann dati Mr.
L.
Adam jang bernama "De Autonomic van het Indonesische dorp"halaman IJO, telah dikeloearl~an dalam tahoen 1918 di Djokjakarta oentoek i(eradjaan Sod tan dan Pakoe Alaman dalam soerat kabar kedoca i(eradjaan itoe soeatoe per:. • atoeran gemeenle, jang hampir semocanja disalin dari oendang2 gemeentc Boemipoetera tahoen 1906. Dati keadaan ini bolch kita poetoeskan bahwa bolehlah diha=
rap, bahasa atoeran gemeente scmatjam itoe akan disoekai' djoega otch keradjaan ditanah·seberang.
Achirnja kami kemoekakan poela permintaiin ternan sedjawat kami cl.ari tanah seberang, jaitoe soepaja Peme=
rintah, kalau dia akan menentoekan gezaghebber atau amtenar bantoean jang lainnja pentoek tanah seberang, hendaknja leblh memperhatikan dari sekara' g ini akan keperloean daerah2 jang terpisah. Biasanja amtenar2 jang paling baik didoedoekkan didaerah2 iang pendoedoeknja telah mempoenjai sedikit pengetahoean, scdangkan daerahz jang masih ketinggalan tentangan hal kemadjoean biasa=
nja dapat amtenar jang beloem begitoe faham dalal\'\
'pekerdjaiinnja, dan jang kcrap kali banjak pemerintahan:::
nja jang masih bolch ditjcla. Hendaklah poela ditimbang, soepaja pendoedoek negeri jang paling sedikit pengetct=
hoeannja itoelah jang akan dibantoe dengan sekeras2nja, soepaja ia boleh madjoe, dan djoega soepaja kepertjajaan pendoedoek negeri jang sedemikian itoe kepada Peme:::
rintah akan bertambah tegoeh dan akan l<el(al. Djoega
,
<
