n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 02
B A
B VIII H
A L A S A
M - MASALAH EB LAJARMENGAJARGEOGRAFI .
A PENDAHULUAN .
1 Deskrips iSingkat
n a d r a j a l e b h a l a s a m i a n e g n e m n a k ij a s i d n a k a i n i B A B a d a P
h a l a s a m a g u j , a y n i s a t a g n e m a r a c a tr e s n a r a j a l e b m e p h a l a s a m n a g n e d a y n n a a d e b r e p
– masalahdalambelaja rmengaja rgeograf idis ekolah. .
2 CPMK
a d a p n a k n a b e b i d g n a y h a il u K a t a M n a r a j a l e b m e P n a i a p a C n u p a d A
: h a l a d a i n i ir e t a m
.
a Mampumendesk irpsikanmasalah– masalahbelajar .
b Mampumendesk irpsikanmasalah– masalahpembelajaran .
c Mampu mendesk irpsikan cara mengatas i masalah dalam belaja r dan n
a r a j a l e b m e p .
d Mampu mendesk irpsikan masalah pembelajaran geograf i besetra cara .
a y n i s a t a g n e m .
B PENYAJIAN .
1 Masalah– MasalahBelajar .
a PengeritanBelajar
i ri d n e s a ti k g n u t n a g r e t ,s a u l g n a y i tr a i a y n u p m e m a s i b r a j a l e b n a it r e g n e P
b k u t n u i tr a n a k ir e b m e
m elajar .Karena segala sesuatu yang ktia kejrakan bisa m a l a d r a j a l e b n a k it r a g n e m a y a s i n i l a h m a l a d n u m a n , r a j a l e b i tr a i a y n u p m e m
n a r a j a l e b m e p s e s o r p a d a p i a p m u j a ti k a s a i b u a t a , u m li n a u h a t e g n e p i r a c n e m l a h
. h a l o k e s n a g n u k g n il i d k a n
a Skinne r (1958 ) membeirkan deifnis i belaja r
“Learning i sa proces sprogressivebehavio radaptaiton” .Dar ideifnisit ersebu t u k a li r e p i s a t p a d a s e s o r p u t a u s n a k a p u r e m u ti r a j a l e b a w h a b n a k a k u m e k i d t a p a d
n a k a i s a t p a d a s e s o r p a w h a b a y a c r e p r e n n i k S . fi s e r g o r p t a fi s r e b g n a y
k g n a t a d n e
m an hasi lyang opitma lapablia diber ipenguatan (reinforcement) .In i n a a d a e k i r a d k i a b h i b e l g n a y n a a d a e k a d a p h a r a g n e m n a k a r a j a l e b a w h a b i tr a r e b
i tr a r e b g n a y s e s o r p n a k h u t u b e m e m a g u j r a j a l e b u ti g n i p m a s i D . a y n m u l e b e s
p a c n e m k u t n u u t k a w n a k h u t u b m e m r a j a l e
b a isuatu hasi.l Jad ibelaja radalah
n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 03
g n a y t a fi s u j u n e m k i a b k a d it t a fi s r e b g n a y i r a d u k a li r p n a h a b u r e p k u t n u s e s o r p
i a y n u p m e m g n a y g n a r o , k i a b g n a y p a k i s n a g n e d a n e r a k , k i a b h i b e l n a d k i a b
n e m m a l a D . k i a b g n a r u k g n a y t a fi s a d a p i r a d i a g r a h i d h i b e l n a k a u m
li capa i
n a r a j a l e b m e p a g g n i h e s , u t k a w n a k h u t u b m e m t a g n a s a y n u t n e t t u b e s r e t n a u j u t
n a s a t a b a d a l a m r o f g n a
y -batasan yang membatas i waktu untuk menempuh s e s o r p r u t a g n e m g n a y m u l u k ir u k a y n a d a n a g n e D . u ti r a j a l e b s e s o r p
n a s a t a b a k a m , n a r a j a l e b m e
p -batasan tetrentu sanga tmembatas iadanya katian .
n i a l g n a y n a g n e d u t a
s Chapiln (1972 ) dalam Dicitonary o f Psychology : i y n u b r e b a m a tr e p n a s u m u R . n a s u m u r a u d n a g n e d r a j a l e b i s a t a b m e m
…
“ acqui isiton o fany relaitvely permanen tchange in behavio ra sa resul to f p
x e d n a e c it c a r
p erience” (Belaja radalah perolehan perubahan itngkah laku n a s u m u R . ) n a m a l a g n e p n a d n a h it a l t a b i k a i a g a b e s p a t e n e m f it a l e r g n a y
h a l a d a a y n a u d e
k proces so facquiring response sa sa resul to fspecia lpracitce s
n o p s e r h e l o r e p m e m s e s o r p h a l a i r a j a l e B
( -respon ssebaga iakiba tadanyal aithan .)
s u s u h k
h u a j k a d it a g u j i n i n il p a h C t u r u n e m , r e n i k S n a k p a k a g n u i d g n a y i tr e p e S
, u k a l h a k g n it n a h a b u r e p h a l a d a r a j a l e B , r e n i k S n a p a k g n u n a g n e d a d e b r e b
. k a d it n a d u m li r e b g n a y g n a r o a r a t n a n a a d e b r e p i a g a b e s
n a it r e g n e p n a k r a s a d r e
B d iata s maka dapa t dipaham i secara umum s a ti t n a u k n a d s a ti l a u k n a t a k g n i n e p a tr e s n a h a b u r e p h a l a d a r a j a l e b a w h a b
i d a jr e t g n a y g n a d i b i a g a b r e b i d p a t e n e m f it a l e r g n a y g n a r o e s e s u k a l h a k g n it
g n a y a y n n a g n u k g n il n a g n e d s u r e n e m s u r e t i s k a r e t n i n a k u k a l e m t a b i k a
meilbatkanprose skogniit.f .
b MasalahBelajar
t a h il e m g n a y a d A . h a l a s a m n a it r e g n e p n a k a k u m e g n e m i l h a k a y n a B
g n a y a d a , n a a t a y n e k n a g n e d n a p a r a h a r a t n a n a i a u s e s k a d it e k i a g a b e s h a l a s a m
g n a y a l u p a d a n a d , g n a r o e s e s n a h u t u b e k a y n i h u n e p r e t k a d it i a g a b e s t a h il e m
g n e
m aritkannya sebaga isuatu ha lyang itdak mengenakan. Praytino (1985 ) , a y n a d a i a k u s i d k a d it g n a y u t a u s e s h a l a d a h a l a s a m a w h a b n a k a k u m e g n e m
u lr e p u a t a n i g n i , n i a l g n a r o u a t a n a d i ri d n e s i ri d i g a b n a ti l u s e k n a k l u b m i n e m
. n a k g n a li h i
d Sedangkan menuru t pengeritan secara psikologis , belaja r i a g a b e s u k a l h a k g n it m a l a d n a h a b u r e p u ti a y , n a h a b u r e p s e s o r p u t a u s n a k a p u r e m
n a h u t u b e k i h u n e m e m m a l a d a y n n a g n u k g n il n a g n e d i s k a r e t n i i r a d l i s a h
n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 04
. a y n p u d i
h Pengeritan belaja rdapa tdide ifnisikan “Belaja rialah sesuatu prose s g
n a
y dliakukan i ndividu untuk memperoleh suatu perubahan itngkah l akuyang m a l a d i ri d n e s u ti u d i v i d n i n a m a l a g n e p l i s a h i a g a b e s , n a h u r u l e s e k a r a c e s u r a b
.
” a y n n a g n u k g n il n a g n e d i s k a r e t n
i “Belaja r adalah prose s perubahan a
d l i s a h i a g a b e s u k a li r e p u a t a n a u h a t e g n e
p r ipengalaman .Pengalamani nit ejrad i , k l o F l o o W , E a ti n A (
” a y n n a g n u k g n il n a g n e d u d i v i d n i a r a t n a i s k a r e t n i i u l a l e m
.) 6 9 1 : 5 9 9
1 Dar ideifnis imasalah dan belaja rmaka masalah belaja rdapa t d
a r a j a l e b h a l a s a M
“ .t u k ir e b i a g a b e s n a k i s i n if e d i d u a t a n a k it r a i
d alah suatu
s e s o r p n a r a c n a l e k t a b m a h g n e m n a d a w s i s h e l o i m a l a i d g n a y u t n e tr e t i s i d n o k
g n a y u k a l h a k g n it n a h a b u r e p u t a u s h e l o r e p m e m k u t n u u d i v i d n i n a k u k a li d g n a y
n a a d a e k n a g n e d n a a n e k r e b t a p a d u ti u t n e tr e t i s i d n o K .
” n a h u r u l e s e k a r a c e s u r a b
u r e b u ti a y a y n ir i
d pa kelemahan-kelemahan dan dapa tjuga berkenaan dengan h
a l a s a M . a y n ir i d i g a b n a k g n u t n u g n e m k a d it g n a y n a g n u k g n
il -masalah belaja r
a w s i s h e l o i m a l a i d a y n a h k a d it i n
i -siswa yang lamba tsaja dalam belajarnya , a
w s i s a p m i n e m t a p a d a g u j i p a t e
t -siswa yang memiilkikemampuan diata srata- h
a l a s a M . s a d r e c u a t a i a d n a p , l a m r o n a t a
r -masalah dalam pembelajaran in i s e s o r p a g g n i h e s a u t g n a r o n a d u r u g h e l o n a k h h a c e p i d s u r a h g n a y u t a u s e s h a l a d a
k a n a n a k s a d r e c n e m u ti a y a m a tr e p g n a y n a u j u t n a g n e d i a u s e s a s i b k a n a r a j a l e b
a s g n a
b yang berpendidikan dan mempunya i itngkah l aku yang baik .Tanggung a k ij k i a b n a g n e d n a l a jr e b a s i b k a n a k i d i d n e m m a l a d u r u g g n a r o e s b a w a j
h a l a s a
m -masahdalampembelajaranbisadipecahkans ecarabersama-sama. .
c UpayaMengatas iMasalahBelajar a
l a g n e m g n a y d ir u
M m imasalahbelaja rpelrumendapatkanbantuanaga r t
u r a lr e b k a d it a y n h a l a s a
m -laru tnanitnya dan siswa yang mengalam imasalah .l a m it p o a
r a c e s g
n a b m e k r e b t
a p a d i
n i r
a j a l e b
9 5 1 : 6 0 0 2 , k k d n a m r e H ( o n ti y a r P t u r u n e
M -160 )masalah belaja rsiswa dapa t a
l e m n a k s a t n e i
d l ui:
)
1 PengajaranPerbaikan
n a k ir e b i d g n a y n a n a y a l k u t n e b u t a u s n a k a p u r e m n a k i a b r e p n a r a j a g n e P
a d a p e
k seseorang atau sekelompok siswa yang mengalam i masalah- n
a h a l a s e k i k i a b r e p m e m k u t n u d u s k a m n a g n e d r a j a l e b h a l a s a
m -kesalahan
r a j a l e b l i s a h n a d s e s o r p m a l a
d siswa.
n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 05
)
2 ProgramPengayaan
n a k ir e b i d g n a y n a n a y a l k u t n e b u t a u s n a k a p u r e m n a a y a g n e p n a t a i g e K
m a l a d t a p e c t a g n a s g n a y a w s i s g n a r o a p a r e b e b u a t a g n a r o e s e s a d a p e k
.r a j a l e b )
3 PeningkatanMoitvas iBelajar
a y n n i a l h a l o k e s f a t s n a d , g n i b m i b m e p u r u g , i d u t s g n a d i b u r u G
h a l a S . r a j a l e b m a l a d i s a v it o m n a k t a k g n i n e m a w s i s u t n a b m e m n a b ij a w e k r e b
n a d , t a n i m , t a k a b n a g n e d n a r a j a g n e p n a k i a u s e y n e m a r a c n a g n e d a y n u t a s
. n a u p m a m e k )
4 PengembanganSikapdanKebiasaanBelaja ryangBaik a s a i b e k n a d p a k i s n a k p a r e n e m n a k p a r a h ii d a w s i s p a it e
S an belaja ryang
a jr e k u a t a a h a s u i u l a l e m h e l o r e p i d k i a b g n a y r a j a l e b i s a t s e r p a n e r a k f it k e f e
.s a r e k )
5 LayananKonseilngI ndividual
a d a p ) a w s i s ( n e il k n a g n e d r o l e s n o k a r a t n a a k u m p a t a t n a g n u b u h m a l a D
h a l a s a m n a s a t n e g n e p a y n a d a n a k a y a p u i d g n il e s n o k n a t a i g e
k - am salah kilen
.r o l e s n o k a d a p n a k i a p m a s i d h a l e t g n a y .
2 Masalah– MasalahPembelajara n .
a PengeritanPembelajaran
i a g a b e s , s k e l p m o k g n a y a w s i s u k a li r e p n a d n a k a d n it n a k a p u r e m r a j a l e B
u t n e n e p h a l a d a a w s i S . ir i d n e s a w s i s h e l o i m a l a i d a y n a h r a j a l e b a k a m , n a k a d n it
r e
t jad iatau itdak tejradinya prose sbelajar .Prose sbelaja rtejrad ikarena siswa i r a j a l e p i d g n a y n a g n u k g n i L . r a ti k e s n a g n u k g n il i d a d a g n a y u t a u s e s h e l o r e p m e m
a d n e b , m a l a n a a d a e k h a l a d a a w s i s h e l
o -benda , hewan , tumbuh-tumbuhan , l
a h u a t a a i s u n a
m -ha lyang akan djiadikan bahan belajar .Belaja radalah prose s n a h a b u r e p i d a jr e t a g g n i h e s n a a d a e k u t a u s s i s il a n a g n e m , i m a h a m e m , ir a c n e m
a k ij r a j a l e b l i s a h i a g a b e s n a k a t a k i d t a p a d k a d it t u b e s r e t n a h a b u r e p n a d , u k a li r e p
n e m e s n a a d a e k u a t a n a h u b m u tr e p a n e r a k h e l o n a k b a b e s i
d tara . (Syafiuddin
.) 1 : 8 0 0 2 , r a d n a k s I
a h a s u h a l a d a l a n o i s k u rt s n i u a t a n a r a j a l e b m e p n a k g n a d e S
a w s i s n a k n i k g n u m e m a g g n i h e s r a j a l e b n a g n u k g n il n a k i s a s i n a g r o g n e m
n a g n e d n a r a j a l e b m e p n a u j u t i a p a c n e m k u t n u r a j a l e b n a t a i g e k n a k u k a l e m
n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 06
n a d a i d e m i a g a b r e b n a k a n u g g n e
m sumbe r belaja r te trentu yang akan .
a y n it n a n u ti n a r a j a l e b m e p g n u k u d n e m .
b Jeni s– Jeni sMasalahdalamPembelajaran i
D dalam seitap kehidupan past iakan ada yang namanya masalah , k a d it k i d i d a tr e s e p t a u b m e m g n a y n a r a j a l e b m e p m a l a d h a l a s a m a g u j u ti g e b
s t a p a
d ecara maksima luntuk menyerap limu yang telah d isampaikan oleh m a l a d h a l a s a m a p a r e b e b n a k i a p m a s i m a k n a k a t u k ir e B . k i d i d a g a n e t
:i g n a l u g g n a ti d k u t n u u lr e p g n a y n a r a j a l e b m e p
)
1 Berkurangnyamoitvas iparapesetradidik untuk belaja ratau berparitsipas i a
l a d i
d mbelaja ;r )
2 Semakinbanyaks iswayangmembolo spadas aatj ampelajarand imula;i )
3 Padazamanyangberkembangi nij ugabanyaks ekal iperkelahianmuncu ld i
;r a j a l e p r a t n a n a g n a l a k )
4 Prestasis iswayangs emakinr endahdanmengalam ikemerosotannlia;i )
5 Semakinmenipisnyaeitkadankesopanand idalambelaja.r
a y n g n a r u k i a n e g n e m n a r a j a l e b m e p m a l a d h a l a s a m b a b e y n e p i s a k if it n e d I
n i a l a r a t n a n a r a j a l e b m e p n a k u k a l e m m a l a d i d k i d i d a tr e s e p r a j a l e b i s a v it o m
: h a l a d a
)
1 Kurangnyasekolahmenentukan guru yangkompeitit fd idalammelakukan m a l a d i d n a r a j a l e b m e p s e s o r p a y n n o t o n o m u l a lr e t u a t a n a r a j a l e b m e p
; h a l o k e s )
2 Kurangnyagurumelakukans ebuahhubunganataur elas idenganparamu ird
; a y n k i d i d a tr e s e p i d a j n e m g n a y )
3 Kurang maksimalnya d i dalam penggunaan ala t ataupun media a
r a j a l e b m e
p nyangmenjad ipendukungd idalamakitvtia sbelaja rmengaja;r )
4 Tidak adanya sebuah ide atau moitvas iuntuk membua tkela syang hidup
; n a k n a s o b m e m n a d u k a k n a s e k r e b k a d it n a d )
5 Guru itdak melakukan upaya permasalahan kela s yang monoton yang i
d i d a tr e s e p t a u b m e
m kmenjad imala suntukdatangkekelas; )
6 Kurangnya kemampuan para pesetra didik untuk bekejra d i dalam k
o p m o l e
k -kelompokkeci luntukmelakukandiskus i irngan; )
7 Tidak adanya upaya para tenaga didik untuk memula icara pembelajaran a
tr e s e p a r a p a y a p u s u r a b g n a
y didik dapa tlebih akit fd idalam ilngkup
n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 07
i d g n a y n a l a b m i n u p u a t a n a a g r a h g n e p h a u b e s a y n a d a k a d i T . n a r a j a l e b m e p
; h i b e l g n a y n a u p m a m e k i k il i m e m g n a y k i d i d a tr e s e p a d a p e k n a k ir e b .
c Faktor– FaktorPenyebabMasalah– MasalahdalamPembelajaran )
1 Fakto ryangBersumbe rdar iDri iP irbadi( Interna)l : u ti a y i ri d n e s i d a b ir p i ri d i r a d r e b m u s r e b g n a y r o t k a F
)
a Fakto rPsikologis x Intelegensi
m a l a d h a d u m h i b e l n a k a i g g n it i s n e g e l e t n i i a y n u p m e m g n a y a w s i S
l i s a h r e b h i b e l u a t a u r u g n a k ir e b i d g n a y n a r a j a l e p i m a h a m e m
e d n a k g n i d n a b i
d ngans iswa-siswayangbeirntelegensir endah. x Bakat
n a g n e d i a u s e s k a d it a w s i s h e l o i r a j a l e p i d g n a y n a h a b a li b a p A
.r a j a l e b m a l a d n a ti l u s e k i m a l a g n e m n a k a a w s i s a k a m a y n t a k a b
x Mo itvasi
k a d it t u b e s r e t a w s i s a li b a p a n u r u n e m a s i b a w s i s r a j a l e b i s a t s e r P
i a y n u p m e
m moitvas idalambelaja.r )
b Fakto rFisiologis n a u g g n a
G -gangguan ifsik dapa tberupa gangguan pada alat-ala t n a ti l u s e k n a k l u b m i n e m t a p a d g n a y n a r a g n e d n e p n a d n a t a h il g n e p
a l a j e g n a g n e d i a tr e s i d g n ir e s g n a y l a u s i v n a u g g n a g i tr e p e S . r a j a l e b
a p e k t i k a s , l a u m , g n i s u
p la ,malas ,dan kehliangan konsenrtas ipada .
n a r a j a l e p )
2 Fakto rEksternal )
a Fakto ryangBersumbe rdar iLingkunganSekolah: x Metodemengajar
a u m e s k u t n u a m a s g n a y e d o t e m n a k a n u g g n e m u r u g a li b a p A
a w s i s n a k n a s o b m e m n a k a n a u m e tr e p p a it e s a d a p n a d i d u t s g n a d i b
m a l a
d belaja.r
x Hubungangurudenganguru ,gurudengans iswa ,dans iswadengan a
w s i s
n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 08
r a t n a n a d , a w s i s n a g n e d u r u g , u r u g r a t n a , n a k i d i d n e p s e s o r p m a l a D
k u t n u s i n o m r a h n a d k i a b g n a y n a g n u b u h n il a jr e t k a d it a w s i s
a d n a ti l u s e k i m a l a g n e m n a k a a w s i s a k a m , a m a s a jr e k e
b lam
n a k t u b e y n e m g n il a s n a k a h a l o k e s l a n o s r e p r a t n a a n e r a K . r a j a l e b
g n a y n a g n i a s r e p a y n i d a jr e t n a d n i a l l a n o s r e p i r a d n a h a m e l e k
.t a h e s g n a r u k
x Saranadanprasarana t
a l
A -ala t belaja r yang kurang atau itdak lengkap , buku-buku p
a d i d t il u s n a k u lr e p i d g n a y r e b m u
s atkan,r uang kela ,s r uangkela s g n a u r n a d , p a g n e p , s a n a p u l a lr e t i tr e p e s t a r a y s i p u k u c n e m k a d it
. a w s i s h a l m u j n a g n e d i a u s e s k a d it g n a y l i c e k )
b Fakto rKeluarga
x Keadaanekonom ikeluarga
a jr e k e b s u r a h n a d n i k s i m g n a y a g r a u l e k m a l a d p u d i h k a n a a li b a p A
m u t n a b m e
m encar i tambahan ekonom i keluarga akan , g n a t a d t a b m a lr e t n a k a n i k g n u m , k a n a i g a b n a ti l u s e k n a k l u b m i n e m
k a d it , n a k h u t u b i d g n a y h a l o k e s n a t a l a r e p i l e b m e m t a p a d k a d it
. a y n i a g a b e s n a d h a l e l h a d u s a n e r a k n a it a h r e p n a k t a s u m e m t a p a d
x Hubunganantars esamaanggotakeluarga
a u t g n a r o i tr e p e s , s i n o m r a h k a d it a g r a u l e k r a t n a n a g n u b u h a li b a p A
n a d , t a t e k g n a y n a r u t a r e p , r e ti r o t o a u t g n a r o , r a k g n e tr e b g n ir e s
.r a j a l e b m a l a d i s a rt n e s n o k r e b a s i b k a d it k a n a a k a m , a y n i a g a b e s
x Tuntutanorangt ua
a k l u b m i n e m t a p a d a u t g n a r o n a t u t n u
T nkesultianbelaja rbag ianak n a d , t a n i m , n a u p m a m e k n a g n e d i a u s e s k a d it u ti n a t u t n u t a li b a p a
. k a n a t a k a b )
c Fakto rLingkunganMasyarakat
t a p a d g n a y t a k a r a y s a m n a g n u k g n il i r a d r e b m u s r e b g n a y r o t k a F
, k i m o k , k a t e c a i d e m h a l a d a r a j a l e b n a ti l u s e k n a k l u b m i n e
m
n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 09
.
d Langkah– LangkahPemecahanMasalah– MasalahdalamPembelajaran r a g a n a u t n a b n a k t a p a d n e m u lr e p r a j a l e b h a l a s a m i m a l a g n e m g n a y d ir u M
t u r a lr e b k a d it a y n h a l a s a
m -laru tnanitnya dan siswa yang mengalam imasalah a
l a s a M . l a m it p o a r a c e s g n a b m e k r e b t a p a d i n i r a j a l e
b h-masalah dalam
n a h a m e l e k k it it i d a j n e m a s i b u ti a n e r a k n a k h a c e p i d a r e g e s s u r a h n a r a j a l e b m e p
i d n a k a i d i d n e p s a ti t n a u k n a d s a ti l a u k n a k t a k g n i n e m k u t n u n a k i d i d n e p a g a b m e l
r o t k a f i r a d t a h il i d a s i b i n i h a l a s a m n a h a c e m e P . a i s e n o d n
I -fakto r yang
n a d a i h u r a g n e p m e
m yamasalah-masalaht ersebu.t
g n a y n a a l o l e g n e p n a k u lr e m e m t a g n a s a y n u t n e t k i a b g n a y n a r a j a l e b m e P
l a h a d a p i s k e p o rt n i u l a l e s n a g n e d s u r a h a y n i a p a c n e m k u t n u n a d , a g u j k i a
b - lha
s a t a i d a d a g n a y r o t k a f n a i a r u i r a D . u ti h a l a s a m a y n l u b m it n a k b a b e y n e m g n a y
a l ,i d a
t ngkah-langkahyangharu sdliakukanadalahs ebaga ibe irkut: 9
5 1 : 6 0 0 2 , k k d n a m r e H ( o n ti y a r P t u r u n e
M -160 )masalah pembelajaran :
i u l a l e m n a k s a t n e i d t a p a d a w s i s
)
1 PengajaranPerbaikan
g n a y n a n a y a l k u t n e b u t a u s n a k a p u r e m n a k i a b r e p n a r a j a g n e P
s e s a d a p e k n a k ir e b i
d eorang atau sekelompok siswa yang mengalam i h
a l a s a
m -masalah belaja rdengan maksud untuk memperbaik ikesalahan- n a r a j a g n e p n a g n e D . a w s i s r a j a l e b l i s a h n a d s e s o r p m a l a d n a h a l a s e k
h a l a s a m n a k h a c e m e m a s i b n a k p a r a h i d , i n i n a k i a b r e
p -masalah yang ada
a l e b m e p m a l a
d jaran siswa untuk meningkatkan prestas isiswa maupun .t
u b e s r e t h a l o k e s i s a t s e r
p Saa t ini , metode belaja r yang popule r d i , fi t a v o n I , fi t k A n a r a j a l e b m e P ( M E K I A P n a g n e d l a n e k i d g n a y a i s e n o d n I
s e s o r p a k it e k a y n it r a f it k A . ) n a k g n a n e y n e M n a d f it k e f E , fi t a e r K
m e
p belajaran guru haru smenciptakan suasanasedemikian rupasehingga n a k a k u m e g n e m n a d , n a k a y n a tr e p m e m , a y n a tr e b k u t n u f it k a a w s i s
g n a y n a r a j a l e b m e p n a k a t p i c n e m u r u g a n a m i a g a b a y n it r a f it a v o n I . n a s a g a g
i h e s , n u f s i g n i n r a e l a w h a b r i k i p r e b a y n a w s i s t a u b m e m a s i
b nggat etranam
n a g n e d n a k e tr e t n a a s a r e p i g a l a d a n a k a k a d it a y n a w s i s n a ri k i p m a l a d i d
a y n it r a f it a e r K . a y n u t n e t n a s o b a s a r n a d s a g u t n a l u p m u g n e p u t k a w t a g g n e t
a g g n i h e s m a g a r e b g n a y r a j a l e b n a t a i g e k n a k a t p i c n e m u r u g r a g a
s n a u p m a m e k t a k g n it i a g a b r e b i h u n e m e
m iswa .Efekit faritnyabagaimana a m a l e s a w s i s h e l o i a s a u k i d s u r a h g n a y a p a n a k a t p i c n e m u p m a m u r u g
n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 10
a i y n e m a p n a t g n u s g n a lr e b n a r a j a l e b m e p n a t a i g e
k -nyiakan waktu .Dan
r a j a l e b a n a s a u s a y n it r a n a k g n a n e y n e
M -mengaja r yang menyenangkan r
e p n a k t a s u m e m a w s i s a g g n i h e
s haitannya secara penuh pada belaja r .i
g g n it )
” k s a t n o e m it
“ ( a y n n a it a h r e p h a r u c u t k a w a g g n i h e s )
2 ProgramPengayaan
g n a y n a n a y a l k u t n e b u t a u s n a k a p u r e m n a a y a g n e p n a t a i g e K
t a p e c t a g n a s g n a y a w s i s g n a r o a p a r e b e b u a t a g n a r o e s e s a d a p e k n a k ir e b i d
S . r a j a l e b m a l a
d ebaga iseorang pendidik ktia itdak haru smemperhaitkan m a l a d t a p e c g n a y a w s i s i p a t e t n a k a , a j a s u p m a m g n a r u k g n a y a w s i s
k a d it a y n it n a n i n i l a h , n a k it a h r e p a ti k k u t n u g n it n e p t a g n a s a g u j r a j a l e b
c g n a y a w s i s a y n n a p a r a h , n i a l g n a y n a g n e d u t a s n a g n a j n e s e k a d
a epa t
a s i b n i k g n u m n a d i g n a b m i g n e m a s i b n a r a j a l e p a m ir e n e m m a l a d
. n a r a j a l e p a m ir e n e m m a l a d t a p e c g n a r u k g n a y a w s i s u t n a b m e m )
3 PeningkatanMoitvas iBelajar
a y n n i a l h a l o k e s f a t s n a d , g n i b m i b m e p u r u g , i d u t s g n a d i b u r u G
o m n a k t a k g n i n e m a w s i s u t n a b m e m n a b ij a w e k r e
b itvas i dalam belajar .
, t a n i m , t a k a b n a g n e d n a r a j a g n e p n a k i a u s e y n e m a r a c n a g n e d a y n u t a s h a l a S
k u t n u g n it n e p h a lt a g n a s r a j a l e b i s a v it o m n a t a k g n i n e P . n a u p m a m e k n a d
r a j a l e b t a g n a m e s n a k ir e b m e m a s i b i n i l a h , a w s i s a u m e s a d a p e k n a k ir e b i d
s a u m e s i g a b i g g n it g n a
y iswa dalam ha lmengeluarkan semua baka tdan a r a c e s i k il i m i d g n a y n a u p m a m e k n a k g n a b m e g n e m k u t n u a w s i s t a n i m
. k o p m o l e k a r a c e s n u p u a m u d i v i d n i
l a h n a g n e d n a g n u b u h e S . g n i n r a e l f o n o it i d n o c l a it n e s s e n a s i n o it a v it o M
:i s a v it o m i s g n u f a g it a d a t u b e s r e t
)
1 Mendorong manusia untuk berbuat ,jad isebaga ipenggerak atau moto r r o t o m n a k a p u r e m i n i l a h m a l a d i s a v it o M . i g r e n e n a k s a p e l e m g n a y
. n a k a jr e k i d n a k a g n a y n a t a i g e k p a it e s ir a d k a r e g g n e p )
2 Menentukan arah perbuatan ,yakn ike arah tujuan yang hendak dicapai . k
i m e d n a g n e
D ian moitvas idapa tmembeirkan arah dan kegiatan yang .
a y n n a u j u t n a s u m u r n a g n e d i a u s e s n a k a jr e k i d s u r a h )
3 Menyeleks iperbuatan ,yakn imenentukan perbuatan-perbuatan apa yang n a k h i s i y n e m n a g n e d , n a u j u t i a p a c n e m a n u g i s a r e s g n a y n a k a jr e k i d s u r a h
n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 11
n a t a u b r e
p -perbuatan yang itdak bermanfaa t bag i tujuan tersebut . , s u l u l t a p a d n a p a r a h n a g n e d n a ij u i p a d a h g n e m n a k a g n a y a w s i s g n a r o e s e S
n a k s i b a h g n e m n a k a k a d it n a d r a j a l e b n a t a i g e k n a k u k a l e m n a k a u t n e t
i s a r e s k a d it b a b e s , k i m o k a c a b m e m u a t a u tr a k n i a m r e b k u t n u a y n u t k a w
e
d ngant ujuan.
.
3 PermasalahanPembelajaranGeograf id iSekolah
a y n h a m e l h a l a s a m h a l a d a n a k i d i d n e p a i n u d i p a d a h i d g n a y h a l a s a m u t a s h a l a S
k u t n u g n o r o d i d k a d it a w s i s , n a r a j a l e b m e p s e s o r p m a l a D . n a r a j a l e b m e p s e s o r p
l e b m e p s e s o r P . ri k if r e b n a u p m a m e k n a k g n a b m e g n e
m ajaran didalam kela s hanya
.) 6 0 0 2 , a y a j n a S ( i s a m r o f n i l a f a h g n e m k u t n u k a n a n a u p m a m e k a d a p e k n a k h a r a i d
a p n a t i s a m r o f n i i a g a b r e b n u b m i n e m n a d t a g n i g n e m k u t n u a s k a p i d a w s i s k a t O
a y n n a k g n u b u h g n e m k u t n u u ti a y n t a g n ii d g n a y i s a m r o f n i i m a h a m e m k u t n u t u t n u ti d
g n e
d an kehidupan seha ir-ha ir .Akibatnya keitka anak didik ktia lulu sdar isekolah .i
s a k il p a n i k s i m a k e r e m i p a t e t s it ir o e t a r a c e s r a t n i p a k e r e m
h a l a d a a y n u t a s h a l a s a i s e n o d n I i d i d a jr e t g n a y n a k i d i d n e p a k it a m e l b o r P
r a t n a r a b e l p u k u c g n a y n a g n a j n e s e k a y n t a p a d r e
t a pengetahuan yang dimiilk ipara i r e t a m l a f a h u a t a u h a t g n a y a w s i s k a y n a B . a y n u k a li r e p n a d p a k i s n a g n e d a w s i s
n a t a k g n i n e p i g a b a y n n a u h a t e g n e p n a k i s a k il p a g n e m u p m a m k a d it i p a t e t , n a r a j a l e p
. a y n n a p u d i h e k s a ti l a u k
n a r a j a l e b m e p a y n s u r a h e s f it k e f e n a r a j a l e b m e
P yang lebih memberdayakan
t a s u p r e b a y n a h i n i a m a l e s n a r a j a l e b m e p , n u m a N . r a j a g n e m r a j a l e b s e s o r p m a l a d a w s i s
a y n a d a u lr e p , u ti a n e r a k h e l O . a w s i s n a p u d i h e k n a g n e d n a v e l e r g n a r u k n a d u r u g a d a p
n a k s u r a h g n e m a y n a h k a d it g n a y n a r a j a l e b m e p a i d e m n a d l e d o m h a u b e
s siswa
a t k a f l a f a h g n e
m -faktat etap isebuah mode ldan mediapembelajaran yang mendorong .i
ri d n e s a k e r e m k a n e b i d n a u h a t e g n e p n a k i s k u rt s n o k g n e m a w s i s
l a n o i s a N n a k i d i d n e P m e t s i S g n a t n e t 3 0 0 2 n u h a T 0 2 r o m o N g n a d n U g n a d n U
h a s u h a l a d a n a k i d i d n e p a w h a b n a k a t a y n e
m asada rdan t erencanauntuk mewujudkan f it k a a r a c e s k i d i d a tr e s e p r a g a n a r a j a l e b m e p s e s o r p n a d r a j a l e b a n a s a u s
, n a a m a g a e k l a u ti ri p s n a t a u k e k i k il i m e m k u t n u a y n ir i d i s n e t o p n a k g n a b m e g n e m
a r e t e k a tr e s , a il u m k a l h k a , n a s a d r e c e k , n a i d a b ir p e k , ir i d n a il a d n e g n e
p mp lian yang
. a r a g e N n a d a s g n a b , t a k a r a y s a m , a y n ir i d n a k u lr e p i d
n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 12
k ir a n e m k a d it n a s e k r e t i n i a m a l e s h a l o k e s i d i f a r g o e G n a r a j a l e b m e p k e t k a r P
h i b e l g n a y n a r a j a l e p i a g a b e s a y n a h i f a r g o e G n a r a j a l e p p a g g n a g n e m a w s i S . a w s i s i g a b
b m e m a y n a h i n k a y , n a l a f a h t a fi s r e
b eberkan teo ir-teor isaja tanpa ada prakitknya . k a d it g n a y n a r a j a l e p a t a m n a k a p u r e m i f a r g o e g a w h a b , i g a l a i s a h a r n a k u b h a d u S
n i a l n a d t il u s , n a k n a s o b m e m , k ir a n e
m -lainyangmenunjukkansebenarnyasiswa itdak p
i d t a p a d i n i n a a d a e K . t u b e s r e t n a r a j a l e p i a k u y n e
m erparah lag i ijka guru
.r a j a u k u b g n a r u k n a d , s it ir o e t u l a lr e t , n o t o n o m a y n n a k r a j a g n e m .
C PENUTUP .
1 Evaluasi .
a Jelaskanapayangdimaksuddenganmasalahbelajar! .
b Jelaskancaramengatas imasalahpembelajaran! .
2 Kunci .
a Masalah belaja radalah suatu kondis itetrentu yang dialam ioleh siswa dan h e l o r e p m e m k u t n u u d i v i d n i n a k u k a li d g n a y s e s o r p n a r a c n a l e k t a b m a h g n e m
n a h u r u l e s e k a r a c e s u r a b g n a y u k a l h a k g n it n a h a b u r e p u t a u s .
b Masalahpembelajarans iswadapa tdientaskanmelalui: )
1 PengajaranPerbaikan
a p u r e m n a k i a b r e p n a r a j a g n e
P kan suatu bentuk layanan yang i m a l a g n e m g n a y a w s i s k o p m o l e k e s u a t a g n a r o e s e s a d a p e k n a k ir e b i d
h a l a s a
m -masalah belaja rdengan maksud untuk memperbaik ikesalahan- n a r a j a g n e p n a g n e D . a w s i s r a j a l e b l i s a h n a d s e s o r p m a l a d n a h a l a s e k
a s i b n a k p a r a h i d , i n i n a k i a b r e
p memecahkan masalah-masalah yang ada n u p u a m a w s i s i s a t s e r p n a k t a k g n i n e m k u t n u a w s i s n a r a j a l e b m e p m a l a d
.t u b e s r e t h a l o k e s i s a t s e r
p Saati ni ,metodebelaja ryangpopule rdiI ndonesia , fi t a e r K , fi t a v o n I , fi t k A n a r a j a l e b m e P ( M E K I A P n a g n e d l a n e k i d g n a y
f it k e f
E danMenyenangkan) .Akit faritnyakeitkaprose spembelajaranguru k u t n u f it k a a w s i s a g g n i h e s a p u r n a i k i m e d e s a n a s a u s n a k a t p i c n e m s u r a h
a y n it r a f it a v o n I . n a s a g a g n a k a k u m e g n e m n a d , n a k a y n a tr e p m e m , a y n a tr e b
m e m a s i b g n a y n a r a j a l e b m e p n a k a t p i c n e m u r u g a n a m i a g a
b bua tsiswanya
a y n a w s i s n a ri k i p m a l a d i d m a n a tr e t a g g n i h e s , n u f s i g n i n r a e l a w h a b r i k i p r e b
n a l u p m u g n e p u t k a w t a g g n e t n a g n e d n a k e tr e t n a a s a r e p i g a l a d a n a k a k a d it
a y n it r a f it a e r K . a y n u t n e t n a s o b a s a r n a d s a g u
t aga rguru menciptakan
n a r a j a l e b m e P n a d r a j a l e
B Page1 13
a r e b g n a y r a j a l e b n a t a i g e
k gam sehingga memenuh i berbaga i itngka t n a k a t p i c n e m u p m a m u r u g a n a m i a g a b a y n it r a f it k e f E . a w s i s n a u p m a m e k
n a r a j a l e b m e p n a t a i g e k a m a l e s a w s i s h e l o i a s a u k i d s u r a h g n a y a p a
a i y n e m a p n a t g n u s g n a lr e
b -nyiakan waktu . Dan Menyenangkan aritnya r
a j a l e b a n a s a u
s -mengaja ryangmenyenangkan sehinggasiswamemusatkan a y n n a it a h r e p h a r u c u t k a w a g g n i h e s r a j a l e b a d a p h u n e p a r a c e s a y n n a it a h r e p
.i g g n it )
” k s a t n o e m it
“ ( )
2 ProgramPengayaan
n a k ir e b i d g n a y n a n a y a l k u t n e b u t a u s n a k a p u r e m n a a y a g n e p n a t a i g e K
r e b e b u a t a g n a r o e s e s a d a p e
k apa orang siswa yang sanga t cepa tdalam a w s i s n a k it a h r e p m e m s u r a h k a d it a ti k k i d i d n e p g n a r o e s i a g a b e S . r a j a l e b
a g u j r a j a l e b m a l a d t a p e c g n a y a w s i s i p a t e t n a k a , a j a s u p m a m g n a r u k g n a y
n a j n e s e k a d a k a d it a y n it n a n i n i l a h , n a k it a h r e p a ti k k u t n u g n it n e p t a g n a
s gan
a m ir e n e m m a l a d t a p e c g n a y a w s i s a y n n a p a r a h , n i a l g n a y n a g n e d u t a s
g n a y a w s i s u t n a b m e m a s i b n i k g n u m n a d i g n a b m i g n e m a s i b n a r a j a l e p
. n a r a j a l e p a m ir e n e m m a l a d t a p e c g n a r u k )
3 PeningkatanMoitvas iBelajar
l h a l o k e s f a t s n a d , g n i b m i b m e p u r u g , i d u t s g n a d i b u r u
G ainnya
h a l a S . r a j a l e b m a l a d i s a v it o m n a k t a k g n i n e m a w s i s u t n a b m e m n a b ij a w e k r e b
n a d , t a n i m , t a k a b n a g n e d n a r a j a g n e p n a k i a u s e y n e m a r a c n a g n e d a y n u t a s
k u t n u g n it n e p h a lt a g n a s r a j a l e b i s a v it o m n a t a k g n i n e P . n a u p m a m e k
e m a s i b i n i l a h , a w s i s a u m e s a d a p e k n a k ir e b i
d mbeirkan semanga tbelaja r
n a d t a k a b a u m e s n a k r a u l e g n e m l a h m a l a d a w s i s a u m e s i g a b i g g n it g n a y
a r a c e s i k il i m i d g n a y n a u p m a m e k n a k g n a b m e g n e m k u t n u a w s i s t a n i m
. k o p m o l e k a r a c e s n u p u a m u d i v i d n i .
3 TindakLanjut .
a Anailsislahmasalahpembelajarangeograf id iSMA!