بآ تیفیک یسررب دهشم ناوخبآ ینیمزریز یاه
زا هدافتسا اب و GIS
شور یاه دنچ یرامآ هریغتم
یزابرس هبوبحم
؛
شناد دشرا یسانشراک ۀتخومآ ناریا ،نارهت ،نارهت هاگشناد ،ینابایب قطانم تیریدم
ضیف تاداس
*این
؛
ا ناریا ،نارهت ،نارهت هاگشناد ،یعیبط عبانم ةدکشناد داتس
یودهم دمحم ؛
هتسشنزاب داتسا ناریا ،نارهت ،نارهت هاگشناد
هدیکچ شلاچ زا یکی هراومه بآ تیفیک
ياه مهم میمصت و ناریدم رد ناگدنریگ
ااام مااج تیریدم بآ
اک تاسا یلاال رد دایا تاسا
مهم زا یکی تسا رادروخر يرتشی تیمها زا نآ تیمک تبسن بآ تیفیک تلاکشم شور دیرت
ااام تایفیک ایقد یسرر رد اه
زا هدافتسا ،نآ ی ایزرا و بآ شور
داچ يرامآ ياه و ماهم اماول ییااسااس روارام ا ،متاسیس کی تارییغت رثکا ک ،تسا هریغتم
یم ار راذگریثأت رورام شهوژپ دیا دهد حرس دناوت
اهپ يدا و يزروااشک تایت اق قااال ا دهشم ناوخ آ یایمزریز بآ تیفیک
نآ تیفیک یسرر يزرواشک فراصم تهج یایمزریز بآ تیفیک ادت ا رورام دید تسا هدس ماجنا
یسرر و شقن نآ ياابم ر يااه
اهپ لاس يار یفیک يدا ياه
1380 ات 1390 یهت یسرر ا سپس دیدرگ ةشقن
دیمز ياهدالاو ، اققام یاسااس ایرخت
داااک
اس رثا و یهت بآ اام تیفیک ياهدنز
دیمز بآ تیفیک ر یسااس یسرر
دایدرگ تایاهن رد 10
ا وا رم بآ یافیک ماهم رایغتم
هداد ياه 39 زا هدافتسا ا ،ناوخ آ ی اختنا هاچ شور
ياه داچ يرامآ يارا یتماال یتات زا تفرگ رارق یتات و یزجت دروم ،هریغتم
مهم دییعت دیرت
اهریغتم سوخ یتات ، دییعت يار يا
هورگ اهریغتم دی ط اور یسرر يار نوسریپ یگتسبمه و اهریغتم دگمه ياه
یم دییأت ار هدس یسرر ماول ابترا ،جیاتن یتک روط دیدرگ هدافتسا دیمز ياهدنزاس ک يوان ،داک
یاسااس ریثأات را یامهم
تساد یایمزریز بآ تیفیک يور دنا
ک داد ناشن یتمال یتات جیاتن دیاچمه وEC
عومجم یجوت ا TDS 02
/ 71 سناایراو دصرد
را ا یتمال 98 / 0 و عومجم یجوت ا pH 91
/ 14 دصرد سنایراو را ا یتمال 93 / 0 مهم زا ماول دیرت رثؤم
یاایمزریز بآ تیفیک رد
دودام داتسه یتاعلاقم
:ناگژاو دیلک بآ تیفیک
دیمز ،یایمزریز ،یسااس
،GIS شور ياه يرامآ هریغتم داچ دهشم ناوخ آ ،
:لوئسم هداسیون * سامت هرامس
: 982632223044 +
Email: [email protected]
رات خی وصت بی : 29 / 12 / 1393
ص 657 - 645
1 . همدقم
یکی یایمزریز بآ ،تیعمج نوزفازور دسر جوت ا طااام زا يرایاس رد یندیماسآ بآ دیمأت مهم اام زا
ناهج ، یم رامس ناریا تمج زا ااام دیآ
بآ ااقن رد
تیلاعف یرط زا ای یعیبط تروص فتتخم ینااسنا يااه
رییغت راچد تیفیک
و یگدولآ یم دنوس 15]
[
رد لاس يااه
راایخا هدافتااسا زا
داواام ییایمیااس و
مومااس فااتتخم رد
يزرواشک و
يراداماد رد
طااام فاتتخم الا
دیداشت
یگدولآ بآ ياه یایمزریز هدس
تسا اام یاایمزریز بآ
راگید ياهرواشک زا يرایاس و نارایا روشک رد اک
بآ و
ییاوه ماهم اتمج زا ،دنراد اشم دروام بآ ااام دیرات
و يزرواشک رد هدافتسا بوسام برس
یم يواس زا دواس
یگدوالآ راقخ رگید راگید ا تباسن ااام دایا راتمک
شور یقطاام رد یتل ک تشگ لا ،بآ لاصاتسا ياه
یامن سااسلا یاقاس بآ قااال زا يدوابمک ک ،دواس
زا هدافتسا یایمز بآ اام
تایفیک داسا تاساد انور
بآ یز ياه بآ نوچمه یایمزر ياه
لاال رد ًامئاد یاقس
تسا رییغت
یتیریدم تادیهمت ا ات تسا يرورض دیار اا
و حیاص ةئارا
مانر تاهج رد ، اساام يااهراکهار و ااه
زا يریگواتج و دوجوم ضو ندیشخ دوبه ندامآ دایدپ
ماگ ،بآ نارا دواس تاسادر
ةایهت اشقن يااه مااگاه
تارییغت تیفیک
بآ
، يروس و یم حلاما دناوت
مااگ یامهم
رد هره يرادر حیاص زا رد دسا بآ اام دیا
،اتسار
يریگراک ةناماس
ییایفارغج تاللاطا
(GIS)
تتل ةائارا
يرورض يرما بآ اام یفیک تیعضو زا حیاص يریوصت یم میماصت انوگ راه ناوات نآ کمک ات ،دیامن يرایگ
آ یقیام تسیز راثآ ک یتیریدم و میقتاسم تروص ن
جوتم میقتسم ریغ ای ةاضول
آ زایخ یهااگآ اا ار داسا
دراک ااختا يرتشی دروام رد
ةاعلاقم بآ تایفیک يااه
ترواص ینوگاانوگ تااعلاقم نااهج و ناریا رد یایمزریز تسا تفرگ
رد علاقم يا دیمز فتتخم ياهدنزاس شقن را یسااس
بآ تیفیک مراخ رهاس لامس یایمزریز ياه
یاسرر داا آ
داایدرگ راا زا ااصال جیاااتن ساااسا ةاایزجت
یئایمیااس نومن
زا هداس اتفرگ بآ ياه دنزااس
دیامز ياه یاسااس
،فتتخم ،دیدرگ صخشم ساج
دنزاس دیامز ياه یاسااس
یم یتسراک نزاخم ياراد تایفیک ر دناوت
بآ ااام دایا
داسا تاساد ییازاس ریثأت 4]
[
اعلاقم رد دیااچمه يا
شقن ياهدنزاس فتتخم
دیمز ییایمیس تیفیک ر یسااس
بآ تسدلاا یایمزریز ياه ةضول
آ زیخ یجآ دروام ياچ
بآ حلااما اک داد نااشن جیااتن تفرگ رارق یسرر يااه
یایمزریز رد
زا تکرل ریسم هوکیاپ
تماس فارطا ياه
نآ ییایمیاس تاابیکرت و اتفای شیازافا ققام برغ ااه
یم رییغت دیا یلد د ای
گاس دوجو ،رییغت و ی واسر ياه
تشهن تسا ققام برغ رد دسویم يریخبت ياه 10]
[
رد علاقم يا رگید تیفیک بآ یایمزریز تسد
نااجنز
ا زا هدافتسا راراق یسرر درومGIS
تافرگ ااهپ يداا
قبط ساسا ر یفیک يدا
رلوس و اهپ يدا يزرواشک ر
ساسا قبط يدا کتیو و مااجنا سک دایدرگ
ا اجوت اا
شقن یم هدمآ تسد ياه یافیک تیعضو یتلار ناوت
یاسرر دروام يزرواشک و برس قاال زا ار یایمزریز بآ را ار يراته تیریدم ،تاللاطا ندرک زور ا و داد رارق زا نااامز رااه رد و درااک لاااملا ااققام بآ تاایفیک يور تسد یایمزریز بآ یفیک تیعضو ناجنز
داس تقم 1]
[
ییایمیس تیفیک بآ
برس ییاتسور تسد
داجری و دئاق
زین تروص يرامآ - یفیصوت ا
هدافتسا زا مارگاید رلواس
و و یزجت دیاچمه یتات
يااهرتماراپ داماج داوام( نآ
لوتام
، تیاده
،یکیرتکلا
،رتک
،میدس تافلواس و
یتخاس
) ک یسرر دیدرگ و ،داد نااشن جیاتن بآ
براس طااام
دروم علاقم رد تیعضو بوخ ات ساامان رارق
دنراد 13] [
روارام یاسرر تایفیک بآ
اناخدور يااه
ناتاسا
،نلایگ زا یتات یتمال يار مهم دیرت رتماراپ یفیک بآ و
زا اایتات ااسوخ يا ياراا دیاایعت هورااگ ياااه دااگمه
ياهرتماراپ یفیک
،بآ دیاچمه يار
یسرر ط اور نآ ااه
زا یگتااسبمه هداد
اااه درواام هدافتااسا رارااق
تاافرگ 11]
[
در راک شور ياه يرامآ داچ هریغتم يار ریسفت لومجم
هداد ياه هوبنا تاسد هدامآ رد لواط ةامانر شیااپ بآ
یاقس رد لامس نانوی رارق علاقم دروم تفرگ
16]
[
رد
علاقم يا رگید شور ياه ةیزجت ةفلؤم ی ایزرا يار یتصا
و بآ یافیک ياهرتماراپ یگتسبمه ایتات
یتماال يارا
دییعت مهم یتاصف تاراییغت ر راذگریثأت ياهرتماراپ دیرت
ناخدور بآ تیفیک ادایروتف تلایا رد يا
هدافتاسا دایدرگ
12] [
رد ةااناخدور گاانای
ت ااس دیااچ رتماراااپ ياااه تازااتف
،دیگاس نژورتین
و ،رفاسف هزادانا يرایگ و اا هدافتاسا زا
شور ياه يراامآ دااچ هرایغتم تایفیک بآ
یاقاس رد
طاام یتعاص و طااام اا شاسوپ یهاایگ
رد الارم
ییادت ا ةعسوت يرهس سیاقم دیدرگ 19]
[
دنور تاراییغت
یفیک یخر زا ناخدور ياه رک ی واج دروم علاقم راراق
تفرگ و کمک دیاGIS
دنور یسرر و ایتات دایدرگ
6]
[
رد علاقم يا راگید لدام یافیک بآ اناخدور رد يا
یکرت طسوت مرن يرازفا یاتبم ر یجااساوGIS
داس و رد
تیاهن کای مران رازافا رد طیاام يارا GIS
لدام يزااس
تیفیک بآ ئارا دیدرگ 18]
[
رد ةکبس اناخدور اووای
رد
اکیرمآ ا هدافتاسا زا
تایفیکGIS
بآ یاسرر و یاق اور
ياراا نآ ارا اائ داایدرگ
، جیاااتن ناااشن داد ااک رد یااسرر
تیفیک بآ ناخدور نویسرگر یناکم
تقد يرتشی دانراد
17]
[
رد اااعلاقم يا
راااگید تاراااییغت یاااگژیو
يااااه
ییایمیسوردیه بآ
ياه یاقاس راس
ةاناخدور ةاضول
رجین دروم یسرر راراق تافرگ جیااتن نااشن داد در رااک
شور ياه يرامآ داچ هریغتم
،یگتسبمه(
یتات یتمال و
سوخ )يا يار ياهریغتم ییایمیسوردیه
تروص لاغ
تات ریثأت ماول یاعیبط و
ةاجرد تایلاعف يااه ینااسنا
تسا 3] [
رد کی یقات ماول رثؤم ر یمیسوئژوردیه ناواخ آ
نادهاز ا هدافتسا زا شور ياه یتات ،یتماال ایامن يااه
عابسا و ياهرادومن یبیکرت
دروم علاقم رارق تفرگ جیاتن
یتات یتمال نومن اه ناشن داد ک ود مال یتصا یعیبط
و یناسنا رد هامرهم یترت 25 / 65 و 5 / 18 داصرد و رد
ا هاام دمه ایترت
82 / 58 و 56 / 15 داصرد تاراییغت
یفیک بآ یاایمزریز ار
لراتاک یام دااک امال لوا اک
طبترم ا ياهدایآرف یعیبط
لدابت ینوی و للاانا
،تسا ا نوی
ياه ،Ca Mg2+
،
Na+
،
Cl-
،
K+
و
SO4
ابترا 2-
تساد
و مال مود ک ا نوی ياه
No3
و -
Ca2
اابترا +
،دراد ا
تیلاعف یناسنا یگتس دراد 7] [
رورام یسرر تیفیک بآ ةناخدور نااگوا
بوااج(
ی رغ
،) یرجین هداد
ياه تایفیک بآ
يارا 8 اققن یاط
لاس ياه 2000 ات 2011 نومن يرادر دیدرگ ا هدافتاسا
زا شور ياه يرامآ داچ هریغتم زا یبق یتات فلؤم ياه
یتااصا
(PCA)
و اایتات ااسوخ
يا
، (CA)
14 رتماراااپ
یااکیزیف -
ییایمیااس زا
ااتمج
،ااامد ،PH
،TS
وTDS
دروم یسرر رارق تفرگ جیاتن ،امد داد ناشن وTS
NO3-
مهم يااهرتماراپ دیرت راذاگریثأت
دایا رد بآ تایفیک را
لاس یم جیاتن دیا تسا هدو اه داداعت شهااک يار دناوت
يرادر نومن ایتات رد ناامز فلااتا زا يریگواتج و ااه
ددرگ هدافتسا تاللاطا 2]
[
ااعلاقم رد ااماول ،رااگید يا
رثؤاام بآ تاایفیک راا
ایتات شور زا هدافتاسا اا دیوج یایمزریز افلؤم
يااه
زا ،فده دیا ی ایتسد يار دس ی ایزرا یتصا 22
هااچ
رد دودام هاام دادرخ رد یتاعلاقم
1388 انومن يرادرا
،اامد یاکیزیف يااهرتماراپ دس ،DO
وpH
اام ردEC
نومن هزادنا يرادر سپس دیدرگ يریگ
شور يراامآ يااه
سوخ یتات دانام هریغتم داچ یتات و يا
ةفلؤم یتاصا
،
بآ ییایمیااس تااابیکرت یااسرر ياراا یتمااال اایتات ندرک صخشم و یایمزریز ماول
و نازیم ریثأت ماداک ره
ااماکت یتااصا اامال راااهچ تاایاهن رد دااس هدافتااسا هدواات ،ییایمیااسوردیه ،يراااک ندااعم و یااتیمورک ياااه
دیدرگ ییاسااس بآ يدیسکا طیارس و شیاسرف 8]
[
بآ تایفیک یناکم تارییغت یقات کی رد یاقاس يااه
نومن تفرگ رارق ی ایزرا دروم ) یرجین( سوگلا بآ ياه
-
یاقس ياه زا
7 یاط ناکم 4
یاایمز شیاامیپ اتلرم
تسوگآ و يلاوج(
2011 مج ) دیدرگ يروآ 25
رتمارااپ
ااتمج زا یاافیک ،TDH
،TH SO42-
، ،NO3
،Zn
وCa
ینااکم تارییغت نداد ناشن يار تفرگ رارق یسرر دروم شور زا یگدولآ اام هدافتاسا هرایغتم دااچ يراامآ ياه
،داد ناااشن یتمااال اایتات زا ااصال جیاااتن داایدرگ
ياهرتماراپ رثؤم
هدامل رواط ا بآ تایفیک تارییغت ر
،
یگدولآ و یلآ ریغ داوم ،یندعم داوم ،تازتف تارثا یلآ ياه
83 / 81 دصرد زا یم یجوت ار سنایراو ک تایاهن رد داک
اام تیفیک شیاپ دیدرگ ملالا يزااسدازآ لراتاک و بآ
باسپ تسا يرورض يرما ققام دیا رد یناسنا ياه 9]
[
بآ ااام یافیک تیریدام اک دایا ا جوت ا يااه
مهم زا یایمزریز غدغد و ئاسم دیرت
یام زور ياه داسا
شور زا هدافتاسا اا و تاقد اا یتاسیا ک و دیوان يااه
لرتاک دریگ رارق ی ایزرا و یسرر دروم دمآراک تاراییغت
يزااسراکسآ را هولاال فاتتخم یناامز طااقم رد یفیک شهاااک ااتل ی ااایدر ناااکما ،بآ اااام یاافیک تیعااضو بآ تیفیک يریگشیپ و یایمزریز ياه
زا ناواخ آ یگدوالآ
و ةئارا یم رسیم ار راکهار اتسار دیا رد دزاس
زا فده دایا
یقات اهپ ا دهشم ناوخ آ یایمزریز بآ تیفیک يدا
ق قاال رد نآ تیفیک یسرر و يزرواشک تیت ا ةهد
رایخا
ياهدنزاس رثا یسرر و بآ تایفیک ر یسااس دیمز
يااه
یایمزریز دودام
یام دهشم تسد یتفر آ ناوخ آ داسا
دیاچمه رورام
يرادر نومن دادعت شهاک فرص و اه
- ،تااللاطا اایتات ناامز و ااایزه رد ییواج
ی ااایزرا 10
یاااافیک راااایغتم (
،Na
،Ca
،Cl
،Mg
،So4
،Hco3
،EC
،SAR
، TDS
) PH
بآ ياه اا دهاشم ناواخ آ یاایمزریز
شور زا هدافتسا هریغتم داچ يرامآ ياه
، يار و ییاسااس
جارختسا و مهم ماول
رثؤم رد یاایمزریز بآ تایفیک رد
ةققام یتاعلاقم تفرگ ماجنا
2 شور . یسانش
1.2 ةقطنم یفرعم . هعلاطم دروم
ةضول آ زایخ تاسد ناتاسا زاکرم رد ًاابیرقت دهاشم
و يوضر ناسارخ رد
دل لوط صاف ییاایفارغج ياه
58
اجرد و 22 اقیقد 60 اجرد و 7 اقیقد و رال يااه
ییایفارغج 35
و جرد 59 قیقد ات 37 جرد و 2 اقیقد
قاو هدس تسا و یکی ضولریز زا ياه
هرق موق یام داسا
تسد دهشم مااس ناتاسرهس يااه
دهاشم و ناراااچ و
یتمسق زا ناچوق یم دسا کس(
1 )
لکش 1 . ييايفارغج تيعقوم ةقطنم
هعلاطم دروم
میتقا ةققام شور بط هژربمآ
کشخ اات امین کاشخ
دراس دیایعت هداس یگدانرا و تاسا طاسوتم
ةنلاااس نآ
96 / 235 یتیم رتم یم دسا تلاسم.
دیا دودام یتاعلاقم
ر ار 9909 رم رتموتیک یم
دسا ک 6336 رم رتموتیک
نآ ار تسد و ار یق تالافترا یکشت
یم تسد دهد دهشم
زا ررن يژولوفروموئژ
تروص کی یگتفرورف تسا
ک دیا
تالافترا دجسم رازه
رد لامس هوک و ياه دولاای رد بواج
و اتفرگ رارق دیامز فاتتخم ياهدنزااس
نارود زا یاسااس
تاافای ااضول داایا رد موااس نارود رااخاوا ااات دیربماااکرپ یاام ار تااسد ناوااخ آ ااک يرنرتاوااک رود تا وااسر دوااس داایا هدااس اامل و ااتفای شیاااسرف داواام زا هداد یکااشت
یم اهدنزاس دسا
یشخ .
زا هدودام بواج یقرس تسد
تعسو یبیرقت 270
، رمرتموتیک ک
نوااکا هرتاسگ رهاس
رد دهشم نآ
قاو
،تسا دودام رفس بآ یایمزریز رهاس
دهشم ار یکشت هداد ندایدرگ قاو تسا رهاس
دهاشم رد
دیا دودام ر ،یتاعلاقم زا نآ تیمها
باج يااه فاتتخم
،یلامتجا يداصتقا
و یسایس هدوزفا تسا
.
یااایمزریز بآ ییایمیااس تاایفیک ی ااایزرا رواارام اا تفر آ ناوخ آ ی
دودام وا رم تاللاطا زا دهشم یتاعلاقم
لاس ياه 1381 اات 1390 دایدرگ هدافتاسا
هااچ اه يا
هره ناوخ آ يرادر ایتخت نازیم و دادعت ررن زا یتفر آ ياه
اک دراد تروراض بآ اام شیاپ يار و هدو تیمها زئال هاچ زا يدادعت ناوال اه
هاچ طیاراس رد اک صخاس ياه
توافتم شخ رد و یکیژولوئژوردیه ناواخ آ فاتتخم يااه
یم انومن يداداعت زاین یقات دیا رد ددرگ باختنا ،دسا
نآ رامآ و داتساد ناوخ آ حقس رد ساام یگداکارپ ک ااه
لاس یط رد دایدرگ بااختنا ،دو یمکت یسرر دروم ياه
مارگااید زا هدافتسا ا یایمزریز بآ ییایمیس تیفیک سپس م سکوکتیو تفرگ رارق یسرر درو
قبط تهج ًامومل زا يزروااشک فرااصم يار بآ يدا
مارگاید سکوکتیو یام هدافتاسا
را مارگااید دایا رد دواس
بآ میدس بذج دصرد روتکاف ود ساسا
(SAR)
تیاداه و
یااکیرتکلا صخااشم يزرواااشک ياراا بآ تاایفیک(EC)
یم ددرگ ا جوت دیا مارگاید ، بآ اه 16 هدر زا
C1S1
ات میسقتC4S4
يدا یم دنواس اک يارادC1S1
دیراته
تیفیک و يارادC4S4
دیرتد تایفیک يارا بآ یفراصم
يزرواشک یم
دسا ر دایا سااسا اشقن يااه ااهپ يداا
یفیک لاس ياه روکذم یهت دیدرگ کس(
2 ) ایترت دید
ا ک کمک مرن رازفا
ArcGIS
داسیت شور زا هدافتاسا اا و
هدوداام تروص اقن ییایمیس تیفیک و کایکفت ییااه
عون سلاک تیفیک دیدرگ صخشم هدودام ره
لکش 2 . ةشقن تيفيک لاس بآ هعلاطم دروم یاه
گاس ياه يریخبت یلد رثا یگدااکروس را
ااام
بآ و یرخت بآ ياه دیریس زا ررن يژولوئژوردایه ياراد
تیمها صاخ دوخ هدو و ماس
،نرام نرام چگ
،راد چاگ و
کمن یم داسا دیا گاس ااه رد ةااماد یلاماس تاالافترا
دهشم تروص یلا ياه
،چگ
،کمن سپیژ رهااظ هدایدرگ
ک رثا یافیک ًاتباسن ی وتقماان را
ناایرج يااه بآ يااه
،یایمزریز رد
یقطااام اک
نورای یاگدز دانراد تاساذگ
تسا ا جوت دیا ک ياهدنزاس يریخبت
یرخت دااک
تاایفیک ییایمیااس
اااام بآ و ياهدنزاااس ساااسل
اا شیاسرف
و دیلوت بوسر
، یرخت داااک تایفیک یاکیزیف
اام بآ
،داتسه ا یسرر ةشقن دیامز یاسااس ، اققام
ياهدلاو یرخت
دااک تیفیک اام بآ کیکفت دیدرگ و
رثا ياهدنزاس دیمز
یسااس ر تیفیک بآ یسرر دایدرگ
لودااج(
1 ) راا داایا ساااسا داالاو ياه
، Jks
وN PlQm
یرخت دااک تیفیک یاکیزیف و
ییایمیاس
، دالاو و Ksr
اایرختTRjm
دااااک تاایفیک یااکیزیف
و داالاو
Qf
یرخت دااک تیفیک ییایمیس یم
سا ا د 14] [
لودج 1 . یاهدحاو بيرخت ةدننک نيمز رظن زا بآ عبانم تيفيک يسانش
تملال یسااس گاس تایصوصخ
دنزاس مسا
یتگ فک ،ی لایس تسد Qf _
سر نرام PlQm _
نرام N یسپیژ گاس سام ،گاس سر ،
یس ،نرام Ksr مشچرس
،گاس سپیژ ، یس Jks گاس سام
جیروس
یتیتیف یس TRjm دهشم تیتیف
ياهدلاو یرخت دااک و روس ياهدلاو( ییایمیس یرط بآ تیفیک )ایتق
ياهدلاو یرخت دااک بوسر( یکیزیف یرط بآ تیفیک )از
ياهدلاو یرخت دااک ییایمیس و یکیزیف یرط بآ تیفیک
رد تیاهن 10 ریغتم یافیک بآ اک زا رارن يزروااشک
تاایمها داانراد
، ( ،Na
،Ca
،Cl
،Mg
،SO4
،HCO3
،EC
، SAR
وTDS
و رم )PH
هداد ياه 39 ی ااختنا هااچ
یسرر ناوخ آ دس
فورگومتک نومزآ زا ادت ا -
فنریمسا
1
یااسرر رواارام اا هداد ندواا لااامرن
اااه و نواامزآ زا
نوسریپ یگتسبمه ،2
دیا یگتاسبمه یاسرر روارام
اااهریغتم دااامتلا حقااس رد
5 هدافتااسا دااصرد داایدرگ
زا
شور ياه ،هریغتمداچ يرامآ ایتات
اسوخ يا ایتات و
زا داس هدافتاسا اهریغتم یتات و یزجت رورام یتمال اسوخ یتات و یزجت شور هوراگ دیایعت يارا يا
يااه
دگمه یغتم اس هدافتاسا ااهر ندوا تواافتم ایلد ا د
هزادنا ياهدلاو يارا و ااهریغتم يرایگ
ةاسیاقم حیااص
نآ اهریغتم ةیتک ،اه یدبت درادناتسا Z
دندس1
شور زا2
3دراو ر يا اسوخ یکاشت تاصاف ا رم زا و یامکارت يا
یسدیتقا يار 4
وان دایا ک یاگمه ای و تصاف شجاس
اسوخ دایآرف رد يا
دروام ،دواس اتفرگ رارن رد ندراک
دیایعت يارا یتماال یتات زا سپس تفرگ رارق هدافتسا مهم بآ تایفیک را راذاگرثا یافیک ياهریغتم دیرت يااه
و تابااساام ةاایتک دااس هدافتااسا ،ناوااخ آ یااایمزریز یتات يرامآ ياه زا هدافتسا ا
مران رازافا
SPSS19
مااجنا
دیدرگ
1- 1-S- ample K-S 2 - Pearson
3 - Ward Method
4 -Squared Euclidean Distance
3 جیاتن .
جیاتن شقن اه ي اقبط يداا یافیک نااشن یام ،داهد
سلاک ياه فتتخم رد لااس يااه دروام یاسرر تایعقوم
یناسکی تساد و طقف تلاسم نآ
رییغت هدراک تاسا ا جیردت
زا لاس 1381 ات 1390 تلاسم هورگ
و بواخ ياه
شیازافا اساامان هوراگ تلااسم و تفای شهاک طسوتم تسا تفای لودج(
2 )
لودج 2 . تحاسم تيفيک تاقبط )عبرمرتموليک بسح رب( بآ
يزرواشک قاال بآ تیفیک يدا سلاک
سکوکتیو لاس
1381 1382
1383 1385
1386 1390
بوخ یتیخ C1S1
_ 10 _
/ 64 _
_ _
بوخ 900 C2S1
30 / 934 10
/ 880 10
/ 939 50
/ 1119 70
/ 919
طسوتم 20 C3S1
/ 691 764
50 / 748 70
/ 759 80
/ 654 30
/ 470
طسوتم 50 C3S2
/ 752 50
/ 645 10
/ 660 40
/ 666 80
/ 526 40
/ 802
طسوتم 50 C4S2
/ 138 60
/ 100 80
/ 114 20
/ 145 10
/ 312 50
/ 283
ساامان 20 C4S3
/ 333 20
/ 371 348
70 / 269 90
/ 166 10
/ 303
ساامان 60 C4S4
/ 141 60
/ 141 60
/ 141 177
177 178
سلااک تلاسم ک تروص دید يااه
،C1S1
،C2S1
سلاااک تلاااسم و شهاااکC3S1
ياااه ،C3S2
،C4S2
وC4S3
لاااس داایا رد تااسا ااتفای شیازاافاC4S4
اااه
سلاک ياه وC3S3
یمن هدهاشمC4S1
بآ تایفیک دوس
رد و یاااتفر آ ناواااخ آ یقراااس بوااااج رد یاااایمزریز لامس رد نآ براغ دوداام
راقخ و تاساد راراق C4S4
یاتیخ هدافتاسا تروص رد کاخ نامتخاس یرخت يروس یاتفر آ ناوخ آ اقن رگید رد بآ تیفیک دراد دوجو دایز رد ًاتداامل دودااام
وC2S1
رااقخ ياراد و هدواا C3S1
یم يدایز ات طسوتم يروس و کدنا میدس دسا
یااسرر ةااشقن
دیاامز بآ تاایفیک و یااسااس ياااه
ایمزریز لاس و رم ی 1390
هدس یفتت مه ا ک ،دانا
یم ناشن دیامز ياهدالاو ،دهد
ایرخت یاسااس داااک
رد اک یقطااام تروااجم رد دراوم رتشی رد بآ تیفیک اااهپ يزرواااشک قاااال زا ااساامان تاایفیک فزااج يدااا
یم هدس قاو ،دسا رد نآ و دراد دواجو ییااثتسا تبلا ،دنا
جیروس دنزاس دروم اس سام(Jks
)زمرق يارموتگاک و گ
یرخت ک داااک
و یاکیزیف تایفیک تایفیک
ییایمیاس یم
نوماخر رد دنزاس دیا تسا ،دسا لامس ياه
ک ی رغ
یلا ماس بآ تایفیک ایرخت جوم ،تسا یسپیژ ياه
یم داسا تاسادن سپایژ دنزااس ک یقطاام رد اما ،دوس
یمن داجیا یرخت داک
یتک روط 25
/ 37 دلاو رد ناوخ آ تلاسم زا دصرد
یرخت( Jks
،)ییایمیاس و یاکیزیف تایفیک دااک 95
/ 0
دالاو رد ناواخ آ تلاسم زا دصرد ایرخت(Ksr
داااک
،)یااکیزیف تاایفیک 26
/ 23 داالاو رد اایرخت(N
دااااک
،)ییایمیااس و یااکیزیف تاایفیک 09
/ 10 داالاو رد دااصرد
ااایرخت(PlQm
اااکیزیف تااایفیک داااااک و ی
تااایفیک
،)ییایمیس 96
/ 27 دالاو رد ناوخ آ تلاسم زا دصرد
Qf
یرخت(
و )ییایمیس تیفیک دااک 5
/ 0 تلااسم زا دصرد
دلاو رد ناوخ آ یرخت( TRjm
)یاکیزیف تایفیک دااک
دراد رارق کس(
3 )
رامآ یتمال یتات رد ساات ی ایزرا تهج KMO
هداد افتاسا دروام ،یتماال ایتات يار اه تافرگ راراق هد
صخاشم ،)کی کیدزن ریداقم( هرامآ دیا يلاا ریداقم -
افلؤم ةایزجت و یتماال ایتات ک تسا دیا دااک يااه
راداقم اکایا ا اجوت اا تاسا لوبق اق رایس یتصا ، علاقم دیا ردKMO
765 / 0 جیااتن اذال ،دایدرگ دروآرا
دیایعت روارام ا تاسا ساام یتمال یتات زا صال م مه هژایو ریدااقم ،سنایراو دااک یجوت ياهریغتم دیرت گرز
لوداج داس اتفرگ ررن رد کی زا رت 2
هراامآ يااه
رد ار اعلاقم دروام یافیک ياهرتماراپ یفیصوت 39
هااچ
یم ناشن ناوخ آ ی اختنا دهد
لکش 3 . ةشقن یاهدحاو قيفلت بيرخت
ةدننک و يکيزيف تيفيک تيفيک
نيمز و بآ ييايميش يسانش
لودج 2 . هرامآ یارب يفيصوت یاه 10
يفيک رتماراپ بآ
رتماراپ قادل
رثکادل دیگنایم
فارانا رایعم
07 SAR / 0 96
/ 16 91
/ 3 91
/ 3
10 Na / 0 43
60 / 8 14
/ 10
20 Mg / 1 20
/ 14 32
/ 4 14
/ 3
80 Ca / 0 20
/ 11 31
/ 3 19
/ 2
50 SO4 / 0 24
79 / 6 36
/ 6
50 Cl / 0 50
/ 37 16
/ 6 24
/ 8
70 HCO3 / 1 30
/ 6 30
/ 3 04
/ 1
10 PH / 7 40
/ 8 04
/ 8 23
/ 0
84 TDS / 231 80
/ 3628 96
/ 1004 84
/ 895
368 EC 5760
18 / 1595 97
/ 1421
لودج 3 ناشن زا هدافتاسا ا اهریغتم دی ط اور داهد
داامتلا حقس جوت ا تسا نوسریپ یگتسبمه نومزآ زا رتمک 01 / 0 زج اهریغتم مه يار یم PH
نای ناوت
نااایمطا اا ااهریغتم دی یگتسبمه ک درک 99
داصرد
یاعم اکایا ر هولال تسا راد ةاق ار
یگتاسبمه اا PH
یاعم اهریغتم ریاس ن راد
دیا زاین یفام یگتسبمه ،تسی
نآ رایغتم ود دیا یگتسبمه یرض رادقم دراد دوجو اه
و EC
ر ار TDS
1 رد ار یگتاسبمه دیرتاشی اک تسا
هداد ناشن اهریغتم دی دنا
لودج 3 . يگتسبمه سکيرتام یاهرتماراپ
ينيمزريز بآ يفيک
رتماراپ SAR
NA MG
CA SO4
CL HCO3
PH TDS
EC
1 SAR 971 Na /
**0 1
634 Mg /
**0 750 /
**0 1
464 Ca /
**0 593 /
**0 644 /
**0 1
757 SO4 /
**0 840 /
**0 899 /
**0 817 /
**0 1
928 Cl /
**0 980 /
**0 736 /
**0 569 /
**0 778 /
**0 1
435 HCO3 /
**0 472 /
**0 481 /
**0 449 /
**0 457 /
**0 423 /
**0 1
10 PH / 0 01
/ 0 05
/ 0 47-
/ 0 03-
/ 0 03-
/ 0 43-
/ 0 1
911 TDS /
**0 976 /
**0 856 /
**0 717 /
**0 924 /
**0 957 /
**0 504 /
**0 04- / 0 1
911 EC /
**0 976 /
**0 856 /
**0 717 /
**0 924 /
**0 957 /
**0 504 /
**0 04- / 0
**1 1
حقس رد راد یاعم **
0.01
رورام هورگ يدا 10 و ایزجت زا بآ یافیک ریغتم
سوخ یتات یتخرد رادومن جوت ا دیدرگ هدافتسا يا
سوخ یتات یم يا
رد ار اهریغتم ناوت ةتاصاف
10 اات 15
ااقبط دااگمه هورااگ ود اا تااصاف داایا رد درااک يدااا
ياااهریغتم ،Na
،Ca
،Cl
،Mg
،Hco3
،So4
،EC
وSAR
راایغتم و هورااگ کاای رد TDS
رارااق رااگید هورااگ ردPH
یم کس( دنریگ 4
)
لکش 4 . هشوخ ليلحت يتخرد رادومن یا
ا ةسیاقم کس 4 لودج و 3
یام ،دراک هدهااشم ناوات
ةجیتن سوخ یتات يداایز دل ات نوسریپ یگتسبمه و يا
زاج ا ااهریغتم امه رگید ترابل تسا کیدزن مه ک PH
ةق ار ناایمطا ا یگتسبمه 99
رد داتاساد دصرد
ریغتم و هورگ کی ا تاسا اتفرگ رارق رگید هورگ ردPH
ییلاااا یگتااسبمه ياراد ااک ییاااهریغتم ،رااگید ترااابل هورگ رد ،داتسه رارق ناسکی ياه
یم دنریگ
لوداج جوت ا 4
اک ، ناای داااک زا اصال جیااتن
مهم ناوال مال ود ،تسا یتمال یتات دواجو مال دیرت
نای مال ره لودج دیا رد( دراد )تاسا رایغتم کای دااک
ژایو راداقم ا لوا مال 10
/ 7 ژایو راداقم اا مود امال و
49 / 1 ًالومجم 02 / 71 و 91 / 14 زا دصرد هداد سناایراو ار ااه
یم یجوت دااک
اماول دایا لوال تااللاطا ایترت دیدا
یام صلاخ دودال ددراگ
071 / 14 سناایراو اک زا داصرد
یم ک تسا هدشن یجوت ماول دیا طسوت یاسرر اا داناوت
رد رگید ماول ا د ای شیازفا بآ یفیک تایصوصخ
رطااخ
د طاا اور داایا ،هژاایو ریداااقم و ااماول رااته مااهف رادواامن ر
يرکسا کس( فارگ 5
دایا جوت ا تسا هدس هداد ناشن )
ماول اهات رادومن 1
و 2 گرز هژیو ریداقم ياراد کای زا رات
یم ر ار یترت ک داسا 10
/ 7 و 49 / 1 داتسه
لودج 4 . ريداقم هژيو سنايراو دصرد و هيجوت
ةدش 10 فيک رتماراپ هعلاطم دروم ي
مال ریداقم
ژیو یلوا دصرد
سنایراو یجوت هدس دصرد
یعمجت سنایراو یجوت هدس
1 10
/ 7 02
/ 71 02
/ 71
2 49
/ 1 91
/ 14 93
/ 85
3 66
/ 0 60
/ 6 -
4 52
/ 0 21
/ 5 -
5 17
/ 0 69
/ 1 -
6 05
/ 5 49
/ 0 -
7 01
/ 0 08
/ 0 -
8 00
/ 0 01
/ 0 -
9 00
/ 0 00
/ 0 -
10 00
/ 0 00
/ 0 -
لکش 5 . یرکسا رادومن يلماع ليلحت فارگ
رورام مهم مال ود کایا ندومن صخشم
تسد
یافیک ياهریغتم زا کی مادک فرعم ، بق تلرم رد هدمآ درواام یاام ااعلاقم یاانارود سکیرتااام اایتات زا ،داااسا
ینارود سکیرتام جیاتن دس هدافتسا سکامیراو سکامیراو
لودج رد 5
تسا هدس هدروآ
لودج 5 . ينارود سکيرتام ليلحت جياتن
رتماراپ مال
لوا مود
98 EC / 0 22
/ 0
98 TDS / 0 22
/ 0
97 Na / 0 12
/ 0
94 Cl / 0 12
/ 0
93 SAR / 0 01
/ 0
90 SO4 / 0 27
/ 0
84 Mg / 0 19
/ 0
18 PH / 0 93
/ 0
58 Ca / 0 66
/ 0
40 HCO3 / 0 65
/ 0
لوداج جوت ا 5
( یانزو راا دیرتاشی ، 98
/ 0 رد )
رایغتم و رم ،لوا مال فیدر وEC
اذال تاساTDS
مهم و دیلوا ناوال اهریغتم دیا م دیرت
راذگرثا ياهریغت
بآ تیفیک ر یایمزریز ياه
ةققام رارن رد علاقم دروم
یانزو راا دیرتشی کایا جوت ا دیاچمه دس تفرگ ( 93 / 0 رتماراپ و رم ،مود مال نوتس رد ) ،تاساPH
راذاگرثا ماهم رتمارااپ دیامود ناواال ا رتماراپ دیا اذل دس تخااس
4 ثحب . و
هجیتن یریگ
جیااتن یتک روط تاصال
، دانور بآ تایفیک یالوزن
رد یایمزریز ةهد
یم ناشن ار دهشم ناوخ آ رد ریخا دهد
بآ تیفیک دراد یگتس يددعتم ماول یایمزریز ياه
مهم زا یکی زا ک نآ دیرت
یاسااس دیامز ياهدنزااس ااه
دودام یم ناوخ آ
زین دهشم تسد ناوخ آ تیفیک دسا
رثأتم ت دایا رد تاسا ققام دیا یسااس دیمز زا ایقا
ةجیتن شقن اقت ياه
تیفیک بآ ایهت هداس اا ةاشقن دیمز
یسااس هدوداام ریثأات داییأت
دنزااس اه رد شهااک
تیفیک بآ یاایمزریز ناواخ آ
تاسد دهاشم یام داسا
تفای ياه یقات راضال جیااتن اا دار یفاسوی و دانوراه
لاااس(
1386 ) فااتتخم ياهدنزاااس ،داانداد ناااشن ااک
دیمز بآ تیفیک ر یسااس يااه
رهاس لاماس یاایمزریز
مرخ دنراد ییازس ریثأت دا آ جیاتن و
يدابل لااس(
1386 )
زا هدافتااسا ااا ااک اااهپGIS
ساااسا راا یاافیک يدااا
قبط کتیو يدا و
شقن و هداد ماجنا سک یسرر دروم ار اه
دراد یناوااخمه ،داانداد رارااق 1]
، 4 [
دورو داانامن ااتفگان
باسپ ا یتعاص و يزرواشک ،يرهس ياه عاسوت جوت
نآ یام دهشم تسد رد اه شاخ رد داناوت
ایرخت ییااه
تاساد هارامه ار حلاما شیازفا و یایمزریز بآ تیفیک دسا بآ زا یهجوت اق شخ ک عوضوم دیا جوت ا
ًااصوصخم و تسد دیا نااکاس برس رهاس
بآ زا ،دهاشم
یم دیمأت یایمزریز یراس چ ره دیا ،دوس
تاهج رد رات
بآ تیعاااضو دوااابه تاااسد یاااایمزریز يااااه
دهاااشم
هراچ دیرتاشی اک دیا جوت ا دیاچمه دوس یشیدنا يزروااشک شاخ رد دهاشم تسد یایمزریز بآ فراصم
یم و يرای آ شور حلاصا ا ات تسا يرورض دیار اا ،دسا تاساک و تاسد دایا رد تاشک يواگلا حلااصا دیاچمه
اک تهج رد ،بآ مک فرصم ا یتلاوصام بآ فرصم شه
مااگ يزروااشک شخ رد یایمزریز یعیراس و داات يااه
دوس تسادر یتات
تاراییغت دانور ی اایزرا و یفیک ياه
ات رد نآ هاگیاج ر هولال بآ اام ییایمیس تیفیک أ
دیم
تایاااصوصخ دیااایعت رد ،نوگاااانوگ فرااااصم يااااهزاین ناوخ آ یکیلوردیه هژیو شقن اه
رد عواضوم دایا دراد يا
ةعلاقم یکیلوردایه تایصوصخ یتات ،تخس ياهدنزاس مزتتااسم و رادرواخر ییلاااا تایمها زا يدنزاااس نزااخم
ةایزه هرود تروص ًامومل تهج دید تسا رایس زا يا
طاقم رد يدروم تاعلاقم تروص ای ی اختنا بآ اام اا ناامزمه یاتک ترواص ا یافتتخم ااملا رد ینامز ز بآ اام زا يرادر رامآ نومن یایمزری
زاین یفیک يرادر
یاام رارااق اایتات و اایزجت درواام و هدااس ماااجنا دراایگ
نومن یتات ماجنا و يرادر حقاس رد یفیک ياه
دوداام
هاگیاج یلد دهشم یتاعلاقم ژایو
تاسذگ زا نآ يااه
ی ااایزرا تااسا هدااس ماااجنا رود 10
بآ یاافیک راایغتم
زا هدافتاسا اا دهشم ناوخ آ یایمزریز ور
ش يااه يراامآ
داچ اسوخ زیلانآ بط ک داد ناشن هریغتم یام يا
ناوات
جیااتن دوامن میاسقت داگمه هوراگ ود ار اهریغتم دیا فلؤم ةیزجت ساسا ر یتمال یتات داد نااشن یتاصا ياه
یم ک و مهم ماول ناوت رثؤم
ار یایمزریز بآ تیفیک رد
رد ةققام جارختاسا و ییااسااس ،یتااعلاقم دراک
ن جیاات
ياهرتماراپ ،داد ناشن رضال یقات وEC
ناوال TDS
مهم ناواخ آ یاایمزریز بآ تایفیک رد رثؤام ماول دیرت
زا هدمآ تسد جیاتن ساسا ر داتسه دهشم شور
يااه
یاام يرااامآ اا اق یاافیک ااماول دادااعت يداال ااات ناواات
هزادنا اک یاسرر زا صال جیاتن رد رییغت نود ار يریگ
ماول دیا ایزه تیاهن رد و
شهااک ار يرادر راامآ يااه
یام اعلاقم دایا جیاتن ک رد داد نااسااسراک ا داناوت
ایزه مک تیریدم رد روشک ی آ اام و تسیز طیام رات
يژتارتاسا ئارا و تایفیک لراتاک رد راته يااه
بآ يااه
دناسر يرای یایمزریز
References
[1] Abdi, P. (2007). Investigation Of Groundwater Quality Using GIS in Zanjan Plain. 3rd Conference of Geology and the Environment.
[2] Adebola A. Oketola, Seun M. Adekolurejo and Oladele Osibanjo. (2013). Water Quality Assessment of River Ogun Using Multivariate Statistical Techniques. Journal of Environmental Protection, 4, 466-479
[3] Azubuike Ekwere, Aniekan Edet, Aniediobong Ukpong and Vladimir Obim (2011). Assessment Of Seasonal Variations of Hydrochemical Signatures of Surface Water Quality Using Multivariate Statistical Methods.
Journal of Sustainable Development in Africa Vol. 13, No. 8, ISSN: 1520-5509
[4] Baharvand, S. Ahmadi-Khalaji, A. Adib, A. and Yousefi-Rad, M. (2007). The Quality of Groundwater in Different Geological Formation in the Northern City of Khorramabad. 3rd Conference of Geology and the Environment.
[5] Broers, HP. and van der Grift, B. (2004). Regional Monitoring of Temporal, Changes in Groundwater Quality.
Journal of Hydrology, (296), 192- 220
[6] Chang, H. (2008). Spatial Analysis of Water Quality Trends in the Han River Basin, South Korea. Water Resources, 42: 3285-3304
[7] Dowlati, J. Lashkaripour, Gh. and Hafezi Moghadas, N. (2014). Investigating the Factors Affecting the Zahedan’s Aquifer Hydrogeochemistry Using Foctor Analysis, Saturation Indices and Composite Diagrams’ Methods.
Journal of Water and Soil Vol. 28, No. 4, Sept.-Oct. 2014, p. 679-694
[8] Hatefi, R. Shahsavari, A. Asadiyan, F. and Khodaei, K. (2014). Assessment Of Jovein Groundwater Quality Using Principal Component Analysis. Iranian Journal of Geology Vol. 7, No. 28
[9] Kafeelah A. Yusuf1, Surukite O. Oluwole, Ibrahim O. Abdusalam3 and Abdulrafiu O. Majolagbe. (2013). Assessment of Spatial Variation of Surface Water Quality in Lagos, Using Multivariate Statistical Techniques. Journal of Environment Vol. 02, Issue 04, pp. 94-102
[10] Karami, F. and Bayati-Khatibi, M. (2012). Spatial Monitoring Signatures Of Groundwater Quality in Different Geological Formations- Case Study: Upstream Ajichay Basin. Journal of Geography and Regional Development, No. 17: 27- 48
[11] Karbasi, A. and Shahbazi, A. (2006). Water Quality of Rivers in Gilan Province Using Multivariate Statistical Techniques. Journal of Advanced Research in Environmental. No. 5.
[12] Ouyang, Y. P. Nkedi- Kizza, Q.T. Shinde, Wu. and Hung, C.H. (2006). Assessment of Seasonal Variation in Surface Water Quality. Water Research Jornal, 40, 3800-3810.
[13] Rajaei, Gh. Mahdinezhad, M. and Hesari-Motlagh, S. (2011). Quality of Drinking Water in the Rural Birjand and Qaen plains, 2009- 2010. Journal of Health System Research. ISSN 1735- 2363.
[14] Sarbazi, M. Mahdavi, M. and Feiznia, S. (2010). Classification Of Groundwater Quality In Mashhad Plain, Master Thesis, University of Tehran.
[15] Sedaghat, M. (2008). Land and Water Resources (Groundwater), University of Payam-noor.
[16] Simnov, V. Stratis, J.A. Samara, C. Zachariadis, G. Voutsa, D. Anthemidis, A. Sofoniou, M. and Kouimtzis, Th.
(2003). Assessment of the Surface Water Quality in Northern Greece Water research, 37, 4119- 4124.
[17] Yang, X. and Jin, W. (2010). GIS-based Spatial Regression and Prediction of Water Quality in River Networks: A Case Study in Iowa. J. Environ. Manage. 91: 1934-1951
[18] Yetik, M.K. Yüceer, M. Berber, R. and Karadurmus, E. (2009). River Water Quality Model Verification through a GIS based Software. P 1-6, ADCHEM 2009, IFAC Symposium on Advanced Control of Chemical Processes, July 12-15, Istanbul-Turkey.
[19] Zhang, Q. shi, X. hung, B. Yu, D.S. oborn, I. BLOMBACK, A. wang H.J. pagella, T.F. and Sinclair F.L. (2007).
Surface Water Quality of Factory- based and Vegetable- based Peri- urban Areas in the Uangtze River Delta Region China, Catena 69, 57-64
