Downloaded from jap.iums.ac.ir at 10:25 IRST on Friday February 11th 2022

(1)

Hoseinali Mohamadi¹ , Sheida Jabalameli^2* , Sayed Abbas Haghayegh³, Zohre Ranjbarkohan⁴

1. PhD student of Health Pschology, Department of Psychology, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran 2. Assistant Professor, Department of Psychology, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran

3. Assistant Professor, Department of Psychology, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran

4. Assistant Professor, Department of Psychology, Faculty of Humanities, Amin Nonprofit Institute of Higher Education, Fouladshahr, Iran

Corresponding Author: Sheida Jabalameli, Assistant Professor, Department of Psychology, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran

Email: [email protected]

Structural Model of the Effect of Health Promoting Lifestyle and Distress Tolerance on Chronic Pain Acceptance in Patients with Chronic Musculoskeletal pain: Study of the Mediating Role of Learned Helplessness

Mohamadi HA, Jabalameli SH, Haghayegh SA, Ranjbarkohan Z[Structural Model of the Effect of Health Promoting Lifestyle and Distress Tolerance on Chronic Pain Acceptance in Patients with Chronic Musculoskeletal pain: Study of the Mediating Role of Learned Helplessness(Persian)]. J Anesth Pain 2021;12(3):35-49.

Please cite this paper as:

AbSTRACT

Aims and background: Chronic musculoskeletal pain was one of the most common disorders in human societies. Incidence and improving of this disorders in addition to medical reasons, it is also deeply influenced by psychological factors. The aim of the present study was to evaluate the structural model of the relationship between health promoting lifestyles, Distress tolerance, Helplessness and Chronic Pain acceptance in patients with chronic musculoskeletal pain.

Materials and Methods: The present study was a descriptive correlational study using structural equation modeling. We used available sampling for selecting 384 patients with chronic musculoskeletal pain as the study population including patients with chronic musculoskeletal pain referred to Najafabad private clinics. Research Tools included health promoting lifestyle questionnaire (HPLQ, 1988), distress tolerance questionnaire (DTQ, 2005), chronic pain acceptance questionnaire (CPAQ, 2006) and learned helplessness questionnaire (LHS, 1988). The data was analyzed by SPSS, AMOS and with help of structural equation modeling.

Result: The model of research was fit and the considered factor structure was optimal. The results indicated the health promoting lifestyles and distress tolerance had significant direct relationship with chronic pain acceptance. Learned helplessness had relative reverse relationship with chronic pain acceptance and had significant reverse relationship with health promoting lifestyles and distress tolerance. Also the mediatory role of learned helplessness in the relationship between health promoting lifestyle and distress tolerance were supported and relative reverse correlations were obtained (p<0/05).

Conclusion: Improving health promoting lifestyle and distress tolerance are involved in chronic pain acceptance in patients with chronic musculoskeletal pain. Learned helplessness was an important mediator, and associated with health promoting lifestyle and distress tolerance and it is important to pay attention to use therapy on the basis of these variables.

Keywords: Health Promoting Lifestyle, Pain Acceptance, Distress Tolerance, Learned Helplessness, Chronic Musculoskeletal Pain

Downloaded from jap.iums.ac.ir at 10:25 IRST on Friday February 11th 2022

(2)

1400 زییاپ ،3 هرامش ،12 هرود ،درد و یشوهیب یشهوزپ یملع همانلصف

درد شریذپ رب یناشیرپ لمحت و یتملاس ی هدنهد اقترا یگدنز کبس ریثات یراتخاس یوگلا :یناوختسا -ینلاضع نمزم یاهدرد هب لاتبم نارامیب رد نمزم

هدش هتخومآ یگدنامرد یجنایم شقن

4نهک ربجنر هرهز ،³قیاقح سابعدیس ،^*2یلماع لبج ادیش ،¹یدمحم یلعنیسح

ناریا ،دابآ فجن ،یملاسا دازآ هاگشناد ،دابآ فجن دحاو ،یسانشناور هورگ ،تملاس یسانشناور یرتکد یوجشناد .1 ناریا ،دابآ فجن ،یملاسا دازآ هاگشناد ،دابآ فجن دحاو ،یسانشناور هورگ ،رایداتسا . 2 ناریا ،دابآ فجن ،یملاسا دازآ هاگشناد ،دابآ فجن دحاو ،یسانشناور هورگ ،رایداتسا .3 ناریا ،رهشدلاوف ،نیما یلاع شزومآ هسسوم ،یناسنا مولع هدکشناد ،یسانشناور هورگ ،رایداتسا .4

هدیکچ رــب هولاــع نآ یدوــبهب و زورــب هــک تــسا یناــسنا عــماوج یاــه یتحاران نــیرت جــیار زا یناوختــسا -یــنلاضع نــمزم یاــهدرد :فدــه و هــنیمز کبــس نــیب طــباور زا یراتخاــس یــیوگلا نــیودت رــضاح شــهوژپ فدــه .تــسا رــیذپ رــیثات رایــسب زــین یتخانــشناور لــماوع زا یکــشزپ لــلع نــمزم یاــهدرد هــب لاــتبم ناراــمیب رد نــمزم درد شرــیذپ اــب هدــش هــتخومآ یــگدنامرد و یناــشیرپ لــمحت ،یتملاــس ی هدــنهد اــقترا یــگدنز .دوــب یناوختــسا -یــنلاضع نارامیب نــیب زا روــظنم نیدب .دــیدرگ ارــجا یراتخاــس تلاداــعم یوگلا هویــش هــب و یگتــسبمه عوــن زا یــفیصوت رــضاح شــهوژپ :اــه شور و داوــم رد یرــیگ هنومن ی هویــش هــب ناگروــم لودــج قــبط رــفن 384 ،1399 ناتــسبات رد داــبآ فجن رهــش یتلکــسا -یــنلاضع نــمزم یاــهدرد هــب لاــتبم ،)TDQ( یناــشیرپ لــمحت ،)HPLQ( یتملاــس ی هدــنهد اقترا یــگدنز کبــس همانــشسرپ لماــش شهوژپ یاــهرازبا هــب و دندــش باــختنا سرتــسد .دیدرگ هدافتــسا AMOS و SPSS یاــهرازفا مرن زا اه هداد لــیلحت یارب .دــنداد خــساپ )LHS( هدــش هــتخومآ یــگدنامرد و )CPAQ( درد شرــیذپ اــقترا یــگدنز کبــس .دوــب بوــلطم نآ یارــب هدــش هــتفرگ رــظن رد یــلماع راتخاــس و دوــب یــبولطم شزارــب یاراد قــیقحت لدــم :اــه هتفای درد شرــیذپ اــب هدــش هــتخومآ یــگدنامرد .دنتــشاد یوــق و تــبثم طاــبترا درد شرــیذپ اــب و رــگیدکی اــب یناــشیرپ لــمحت و یتملاــس ی هدــنهد یناــشیرپ لــمحت و یتملاــس ی هدــنهد اــقترا یــگدنز کبــس اــب هدــش هــتخومآ یــگدنامرد نــینچمه .تــشاد یــفنم و یبــسن یــطابترا نــمزم و یتملاــس ی هدــنهد اــقترا یــگدنز کبــس نــیب طاــبترا رد زــین هدــش هــتخومآ یــگدنامرد یرــگ یجنایم شــقن زا .تــشاد یــفنم و یوــق طاــبترا .)P<0/05( دــمآ تــسد هــب یــفنم و یبــسن طاــبترا و دــش تــیامح درد شرــیذپ اــب یناــشیرپ لــمحت ناــیم نــیا رد .ددرــگ یم درد شرــیذپ دوــبهب بــجوم یناــشیرپ لــمحت و یتملاــس ی هدــنهد اــقترا یــگدنز کبــس صخاــش دوــبهب :یرــیگ هــجیتن یــگدنز کبــس و یناــشیرپ لــمحت صخاــش دوــبهب اــب یــتبثم طاــبترا نآ شــهاک و دــشاب یم مــهم رــگ یجنایم کــی هدــش هــتخومآ یــگدنامرد .دراد یتملاــس هدــنهد اــقترا نــمزم یاــهدرد ،هدــش هــتخومآ یــگدنامرد ،یناــشیرپ لــمحت ،درد شرــیذپ ،یتملاــس ی هدــنهد اــقترا یــگدنز کبــس :یدــیلک یاــه هژاو یناوختــسا -یــنلاضع ناریا ،دابآ فجن ،یملاسا دازآ هاگشناد ،دابآ فجن دحاو ،یسانشناور هورگ ،رایداتسا ،یلماع لبج ادیش :لوئسم هدنسیون

1400/3/18 :شریذپ خیرات 1400/1/23 :ینیبزاب خیرات 1399/9/15 :تفایرد خیرات

(3)

زــکرمت دوــخ یصخــش بــسانم فادــها یرــیگیپ و دنمــشزرا .⁾⁷⁽دــنک یم دــهاوخ یرــت بــسانم یمــسج و یــناور درــکلمع ،هــجیتن رد لــمحت اــب هــطبار رد درد شرــیذپ شــقن ،ور نــیا زا تــشاد رادروــخرب یــیلااب تــیمها زا درد زا یــشان یاــه تیدودحم رــتراومه نآ ضراوــع لرــتنک و یدوــبهب یارــب ار هار و تــسا یرتــشیب تــیّقفوم و تلوهــس اــب یدوــبهب لــحارم اــت دــیامن یم .⁾⁸⁽ددرــگ یــط یاهراــشف شــهاک ،ینامــسج یاــه نامرد رــب هولاــع نــیاربانب .دــشاب رــظن دــم دــیاب یتخانــش ناور تلاکــشم رــگید و یــفطاع یگتفــشآ کــی هــک تــسا یناــشیرپ ،تلاکــشم نــیا زا یــکی تــلع هــب هــک دــشاب یم نــهذ رد هدنوــش رارــکت اــما رذــگدوز داــجیا یدرــف تلاــیامت و هدــش کاردا تــیعقاو نــیب تواــفت ناــجیه داــعبا زا یــکی ناوــنع هــب یناــشیرپ لــمحت .دوــش یم یفنم یــناجیه تلااــح لــمحت و هــبرجت رد درــف یــیاناوت یــنعی تــیفیک رــب نــمزم درد اتــسار نــیا رد .⁾⁹⁽دوــش یم فــیرعت زــین راذــگریثات درــف یناــشیرپ لــمحت نازــیم و یــناجیه تملاــس طاــبترا یــناوتان و یناــشیرپ لــمحت هــک یروــط هــب .تــسا یــیوق هدــننک یــنیب شــیپ و هتــشاد درد شرــیذپ اــب یــکیدزن رــیغتم کــی ار یناــشیرپ لــمحت نــیاربانب .تــسا هــنیمز نــیا رد و هــبرجت تــیفرظ هــب هــک تــسناد ناوــت یم یدرــف تواــفتم هــک یــیاجنآ زا دراد هراــشا یــناجیه یــتحاران رــبارب رد تــمواقم و یــفطاع راــشف لــمحت مزلتــسم نــمزم درد اــب ندرــک یــگدنز و لرــتنک اهراــشف نــیا رــگا .⁾¹⁰⁽تــسا یــهجوت لــباق یناــشیرپ یــناجیه و یــفطاع یاــه ییاناوت شــهاک ثــعاب دــندرگن لــیدعت دــناوت یــمن شــیوخ لــیامت فلاــخرب راــمیب و دوــش یم درــف رد دــناوت یم تــیاهن رد رــما نــیا ؛دــشاب هتــشاد یــلرتنک درد رــب زورــب و یدــیماان ساــسحا ،ناراــمیب ۀــیحور فــیعضت ثــعاب نیکــست لاــبند هــب ناراــمیب .⁾¹¹⁽دنوــش اــهنآ رد یــگدنامرد یــفنم یاــهراتفر یرــس کــی هــب یــنورد هدــنهدرازآ تاــیبرجت بــلاق رد یــفنم یاــهراتفر نــیا زا یــهورگ .دــنزادرپ یم .دوــش یم فــیرعت هدــش هــتخومآ یــگدنامرد فرــعم یاــهراتفر یاــنعم هــب یــلک موــهفم رد هدــش هــتخومآ یــگدنامرد نــیاربانب نــیرت یفنم فرــعم و تــساهدادیور ندوــب رــیذپان لرــتنک کرد

همدقم هــک تــسا یــناور راــشف نــیرت یمومع و رــیگارف یا هدــیدپ درد هــبرجت یــعون هــب ار نآ دوــخ رــمع لوــط رد دارــفا هــمه اــبیرقت یرــیگارف هــب رــگید ینامــسج مــیلاع زا مادــک چــیه .دــننکیم میــسقت هتــسد ود هــب درد ،تدــم لوــط رــظن زا .⁾¹⁽دنتــسین درد اــب تــسا یدرد داــح درد .نــمزم درد و داــح درد ؛دوــش یــم هــب ،نــمزم درد لــباقم رد .صخــشم هرود و نــیعم لاــماک تــلع تدــم هــب هــک تــسا هدــش فــیرعت ررــکم اــی موادــم درد ناوــنع .⁾²⁽دراد هــمادا رتــشیب اــی هاــم 3 -یــنلاضع یاــهدرد ،نــمزم یاــهدرد نیرت عیاــش زا یــکی هدرتــسگ رایــسب یتلکــسا -یــنلاضع هاگتــسد .دنتــسه یتلکــسا اــه نودنات ،تلاــضع ،اـــه لصفم ،اـــه ناوختسا لماــش و هدوــب هــب تدــش هــب ءاــضعا نــیا درــکلمع و دــشاب یم اــه طابر و یاــهدرد یکــشزپ ناــمرد نــیاربانب .⁾³⁽تــسا هتــسباو رــگیدکی یداــصتقا رــظن زا یتلکــسا -یــنلاضع تلالاــتخا زا یــشان و درد و یتخانــشناور راــشف رــظن زا و ،هدوــب هــنیزهرپ رایــسب تــسخن هــبتر یاراد ،دنوــش یم درــف رــیگ ناــبیرگ هــک یــجنر .⁾⁴⁽دنتــسه -یــنلاضع نــمزم یاــهدرد یدــعب دــنچ تــیهام هــب هــجوت اــب روــط هــب درد یدوــبهب رد یــنونک درــکیور ،یناوختــسا شــقن و هــتفر رــتارف یــیوراد و ینامــسج درــکیور زا یا هدــنیازف یاهدرد لرــتنک و دوــبهب ،تــیریدم رد یتخانــشناور یاــهریغتم یــکی ،اتــسار نــیا رد .⁾⁵⁽تــسا هــتفرگ رارــق هــجوت دروــم نــمزم نوــماریپ رــصاعم یاــه هیرظن رد مــهم و شزرا اــب مــیهافم زا موــهفم ،نــمزم درد اــب درــف یراگزاــس و شــنکاو یــگنوگچ درد نتــشاد رواــب یــنعم هــب درد شرــیذپ .تــسا درد شرــیذپ درــف هــب هــک هدوــب نآ زا یــشان یاــه یناوتان و اــه تیدودحم و رد .⁾⁶⁽دــیامن یم کــمک درد لرــتنک یارــب شلاــت تــهج رد تارــییغت اــب یراگزاــس تــهج رد ماگ نــیلوا درد شرــیذپ ،عــقاو دوــش یم ثــعاب هــک یــتروص هــب ،تــسا یــگدنز رد هدــش داــجیا نیع رد و هداد هــمادا دوــخ تــیلاّعف هــب یــگدنز طــیحم رد درــف لاــبند هــب ،هولاــعب .دــیامن شلاــت ،زــین درد لرــتنک یارــب ،لاــح ار درد شــهاک یارــب رــثؤم رــیغ تاــمادقا درــف ،درد شرــیذپ یاــه تیلاعف رد تکراــشم رــب نآ یاــج هــب و هدوــمن فــقوتم

(4)

و یناــشیرپ لــمحت یاه صخاــش یراتخاــس طاــبترا نامروــشک نــمزم درد شرــیذپ اــب تملاــس هدــنهد اــقترا یــگدنز کبــس یــفرط زا .تــسا هدــشن یــسررب نوــنک اــت ناــمزمه روــط هــب کــی ناوــنع هــب هدــش هــتخومآ یــگدنامرد شــقن هــعلاطم و یناــشیرپ لــمحت ،درد شرــیذپ نــیب طاــبترا رد یــجنایم هــب هــناروآون هدــیا کــی یتملاــس هدــنهد اــقترا یــگدنز کبــس تــیمها زا زــین یتخانــشناور ظاــحل زا هــک دــیآ یم باــسح یاــهریغتم تــیمها هــب هــجوت اــب اذــل .تــسا رادروــخرب یــیلااب یــناجیه یراگزاــس و درد شرــیذپ هــب کــمک موزــل و روــکذم نــیا ناــیم طــباور حــیحص نــییبت هار زا درد هــب لاــتبم ناراــمیب لدــم کــی شزارــب یــسررب ددــصرد رــضاح شــهوژپ ،اــهریغتم لــمحت ،درد شرــیذپ طاــبترا ناوــتب نآ هلیــسو هــب هــک تــسا اــقترا یــگدنز کبــس و هدــش هــتخومآ یــگدنامرد ،یناــشیرپ نــمضم یاــهدرد هــب لاــتبم ناراــمیب رد ار یتملاــس ی هدــنهد .دــنک نــییعت هعلاطم شور عوــن زا یگتــسبمه ،یــفیصوت ی هــعلاطم کــی ،شــهوژپ نــیا روــظنم هــب شور نــیا زا هــک ،تــسا یراتخاــس تلاداــعم شــهوژپ لدــم یاــهریغتم یرــظن طــباور تــحص شجنــس شــهوژپ رد هــعلاطم دروــم ی هــعماج .⁾¹⁷⁽دوــش یم هدافتــسا -یــنلاضع نــمزم یاــهدرد هــب لاــتبم ناراــمیب هــیلک ،رــضاح اــه نآ زا رــفن 384 هــک دــندوب داــبآ فــجن ناتــسرهش یتلکــسا سرتــسد رد هــنومن تروــصب یدــپوترا صــصختم رــظن اــب هــعلاطمرد اــه یندومزآ دورو یاــهرایعم .دندــش شــنیزگ عاوــنا زا هــهام هــس ناــمز ندــش یرپــس لــقادح لماــش ،رــمک و هنیــس ،هناــش و ندرــگ( یتلکــسا -یــنلاضع یاــهدرد ی هدودــحم و لکیــس تلاــیصحت لــقادح ،)اــپ و تــسد ،تــشپ زا اــه یندومزآ جورــخ یاــهرایعم .دوــب لاــس 70 اــت 20 ینــس یگتــسکش ،روــموت لــیلد هــب نــمزم درد لماــش ،زــین شــهوژپ یاــهوراد و داوــم فرــصم ،ناطرــس ،تــنوفع ،اـــه هرهم دیدــش ینامــسج تلالاــتخا ریاــس هــب ناــمز مــه لاــتبا و نادرــگناور دــنور رد هــک دوــب یکــشزپناور صــصختم رــظن قــبط یــناور و .درــک یم داــجیا للاــتخا شــهوژپ

یدــیدهت زا تــسا تراــبع و ⁾¹²⁽تــسا دوــخ زا کرد تــلاح یدیدــش تــیلاعف بــلغا هــک درــف لرــتنک ساــسحا هــب تبــسن تــیاهن رد .دروآ یــم دوــجو هــب لرــتنک یــبایزاب دــصق هــب ار و شزــیگنا شــهاک هــب رــجنم لرــتنک نادــقف ساــسحا نــیا درــف رد هدــش هــتخومآ یــگدنامرد زورــب و رادــیاپ یــلیم یــب مدــع هارــمه هــب هدــش هــتخومآ یــگدنامرد .⁾¹³⁽ددرــگ یم دــناوت یم نآ بــقاعتم یاه یناــشیرپ و نــمزم درد نیکــست بــجوم هدروآ دوــجوب ار یملاــسان یــگدنز کبــس زورــب هــنیمز تارــثا نــیاربانب .ددرــگ ناراــمیب گرــم یــتح و عاــضوا تــماخو نآ ضراوــع و هدوــب عیــسو رایــسب هدــش هــتخومآ یــگدنامرد ،یــفطاع ،یتخانــش فــلتخم یاــه هطیح رد ار ناراــمیب یــگدنز تــحت یــگدنز ی هویــش و کبــس یــلک روــط هــب و یــعامتجا .⁾¹⁴⁽دــهد یم رارــق عاعــش دــصرد 80اــت 70تــشادهب یــناهج نامزاــس راــمآ هــب هــجوت اــب دــصرد 50 اــت 40و هــتفای هعــسوت یاهروــشک رد اــه گرم یاــه یرامیب لــیلد هــب هعــسوت لاــح رد یاهروــشک رد اــه گرم تــیفیک دــصرد 60و دــنهد یم خر یــگدنز کبــس اــب طــبترم هویــش و راــتفر هــب صخــش کــی یتملاــس تــیعضو و یــگدنز یــگدنز کبــس رــییغت نــیاربانب .⁾¹⁵⁽دراد یگتــسب وا یــگدنز تملاــس اــقترا بــجوم هــک یــتارییغت رــب دــیکات اــب ناراــمیب هــنوگ نــیا یدوــبهب و دروــخرب رد یــیلااب تــیولوا زا دوــشب اــهنآ اــقترا یــگدنز کبــس هــک اــجنآ زا .تــسا رادروــخرب ناراــمیب لاــمعا و تاکاردا زا یدــعب دــنچ یــیوگلا تملاــس هدــنهد موادــت بــجوم دــشاب یم صخــش دوــخ هزــیگنا اــب هدــش زاــغآ یدــنمناوت شــیازفا و هدــش ناراــمیب یتملاــس حطــس تــیوقت و لاــبند هــب نــمزم درد شرــیذپ و یــیورایور یارــب ار ناــنآ یدنملاــس نوزــفا زور دــشر هــب هــجوت اــب ،⁾¹⁶⁽تــشاد دــهاوخ دوــجو و هرود نــیا اــب طــبترم یتلکــسا یاــهیرامیب زورــب و اــب یراگزاــس ،روــشک رد نلاوــلعم و نازاــبناج زا یــگرزب هــعماج یعیــسو فــیط یارــب یــساسا زاــین کــی و هــغدغد نــمزم درد نآ هــب یگدیــسر مدــع تروــص رد هــک تــسا ی هــعماج راــشقا زا یاــه هنیزه هــک دراد هارــمهب زــین یــگرزب یتخانــشناور ضراوــع تملاــس و تــشادهب ماــظن هــب زــین ار یــفازگ یــنامرد ناور رد اــه شهوژپ هنیــشیپ هــب هــجوت اــب .دــنک یم لــیمحت روــشک

(5)

و عوــقو تروــص رد یــفنم یاــه ناجیه هــب هــجوت نازــیم یــبایزرا یناــشیرپ لــمحت یارــب هدــننک مــیظنت یاــه مادقا فــیط و شــسرپ 15 لماــش ساــیقم نــیا .دــننک یم ناــشن ساــیقم نــیا رد لااــب یاــه هرمن و تــسا یــترکیل و0/70اــفلآ بــیارض .تــسا لااــب یناــشیرپ لــمحت هدــنهد .⁾¹⁹⁽تــسا 0/79 زــین هــمان شــسرپ نــیا یــیامزآزاب راــبتعا کبــس همانــشسرپ زا یــگدنز کبــس شجنــس یارــب .3 هدافتــسا )1988 ،^HPLQ( تملاــس یهدــنهداقترا یــگدنز دــعب شــش هــک تــسا تراــبع 48 لماــش هــک .دــیدرگ :زا دــنترابع دــعب شــش نــیا .دــنک یم یرــیگ هزادنا ار ،تملاــس دروــم رد یرــیذپ تیلوئــسم ،شزرو ،هــیذغت تاــمادقا و سرتــسا عــبانم ییاــسانش( سرتــسا تــیریدم طــباور ظــفح( یدرــف نــیب تــیامح ،)سرتــسا تــیریدم نتــشاد( ییافوکــشدوخ ،)یــکیدزن ساــسحا اــب هارــمه و ندوــب یدرــف تفرــشیپ لاــبند هــب ،یدــنمفده ســح یاــفلآ بــیرض .)یدــنم تــیاضر و یــهاگآدوخ هــبرجت .دــشاب یم 0/94 همانــشسرپ نــیا یــلک هرــمن یارــب خاــبنرک ءاــقترا کبــس رگناــشن رــتلااب تارــمن همانــشسرپ نــیا رد اــقترا کبــس رــگنایب رــت نــییاپ تارــمن و تــبثم تملاــس نوــمزآ نــیا رد هرــمن نــیرتلااب .دــشاب یم یــفنم تملاــس .⁾²⁰⁽دــشاب یم 49 هرــمن نــیرت نییاپ و 196 )یلاوــس 48(

زا هدــش هــتخومآ یــگدنامرد یــسررب روــظنم هــب .4 )1988 ،^LHS( هدــش هــتخومآ یــگدنامرد همانــشسرپ نمگیلــس هــیرظن ساــسارب ساــیقم نــیا .دــیدرگ هدافتــسا )1988( نوــسلینو ســلنیوک طــسوت و )1971( لــیدزایت و یا هــنیزگ 10 ی هــیوگ 27 لماــش و تــسا هدــش داــجیا زا نآ یراذــگ هرــمن و تــسا ترــکیل فــیط یاــنبم رــب .تــسا 10قــفاوم ًلاــماک اــت 1،فــلاخم ًلاــماک فــیط 270 ساــیقم نــیا رد هدــمآ تــسد هــب هرــمن رــثکادح ســکامیراو شــخرچ قــیرط زا .دــشاب یم 27 لــقادح و ساــیقم نــیا یارــب یــلصا لــماع 5 یفاــشتکا لــیلحت و ،یــنوریب -یــنورد لــماوع لماــش هــک تــسا هدــش صخــشم یــناوتان -لرــتنک یــیاناوت ،صاــخ -یــلک ،تاــبث یب^-تاــبث رد یصخــش شــنیزگ طیارــش لــماع ًاــتیاهن و لرــتنک رد

IR.( هرامــش هــب مــه قلاــخا دــک شــهوژپ نــیا یارــجا تــهج قلاــخا هــتیمک زا )IAU.NAJAFABAD.REC.1399.114 یــسانشراک قــیقد یاه یــسررب زا ســپ یملاــسا دازآ هاگــشناد هـک دوب تروـص نـــیا هـب شـهوژپ یارـــجا هویـــش .دیدرگ ذخا تیاضر تروـــص رد لاتبم ناراـــمیب اــب ندرـــک تــبحص زا دـــعب یلک تاحیضوت هـئارا و همانـشسرپ هـــب نداد خـساپ یارـب اـــهنآ نانیمطا و نداد خـساپ هـناقداص موزـل و شـــهوژپ صوـــصخ رد ،تاـعلاطا ندـــنام هـنامرحم تـــهج اـــه یندومزآ هـــب یـــشخب نییعت تهج .تـــفرگرارـق اـــه یندومزآ راـــیتخا رد همانـــشسرپ و ^SPSS رازــــفا مرن زا اــه هداد لــــیلحت و لدــــم شزارــــب و .دــش هدافتــسا ^AMOS هدافتسا دروم یاهرازبا :دیدرگ هدافتسا ریز یاهرازبا زا شهوژپ یارجا تهج زا درد لــباقم رد ناراــمیب شرــیذپ ساــیقم شجنــس یارــب .1 هدافتــسا )2006 ،^CPAQ( نــمزم درد شرــیذپ همانــشسرپ ترابع 20زا و تــسا یــفیصوت دوــخ ساــیقم کــی هــک دــش هداد ناــشن یــلماع لــیلحت جــیاتن .تــسا هدــش لیکــشت

”تــیلاعف هــب دــهعت^“ لــماع ود زا ساــیقم نــیا هــک تــسا لــیامت عــقاو رد .تــسا هدــش عابــشا ^”درد زا تــیاضر^“و یارــب شلاــت ندرــک اــهر و باــنتجا شــهاک اــب درد هــب لاــبند یور زــکرمت اــب ،تــیلاعف رد دــهعت و درد لرــتنک اــب ،دنمــشزرا یاــه تیلاعف ماــجنا و یدرــف فادــها ندرــک رازــبا نــیا یــسراف هخــسن .دنوــش یم صخــشم درد دوــجو بــلاق رد ار نــمزم درد شرــیذپ ،نآ یــلصا هخــسن دــننامه و )تراــبع11( تــیلاعف هــب دــهعت ساــیقم هدرــخ ود نــیا همانــشسرپ .دــنک یم یــبایزرا )تراــبع 9( درد زا تــیاضر رادروــخرب )0/91 اــت 0/78( یبــسانم یــنورد یناــسمه زا .⁾¹⁸⁽تسا لــباقم رد ناراــمیب یناــشیرپ لــمحت یــسررب روــظنم هــب .2 یناجیه یناــشیرپ لــمحت یجنــسدوخ هــمان شــسرپ زا درد ،ساــیقم نــیا یاــه هیوگ .دــیدرگ هدافتــسا )2005 ،^TDQ( یارــب درــف یاــه یدنمناوت ساــسا رــب ار یناــشیرپ لــمحت ،یناــشیرپ یــنهذ یــبایزرا ،یــناجیه یناــشیرپ لــمحت

(6)

تکرــش نآ رد ًادــمع ،درــف هــک تــسا یــیاه تیعقوم یرکــش شــهوژپ رد همانــشسرپ نــیا راــبتعا .⁾²¹⁽دــنک یم 0/87 نآ خاــبنورک یاــفلآ و یــیایاپ و 0/79⁾²¹⁽ناراکــمه و .دــشاب یم هــک زــین یتخانــش تــیعمج یاــهریغتم هــب طوــبرم تاــعلاطا دندوب درد لــحم ،لغــش ،تلایصحت ،لــهات ،ســنج ،نــس لماــش .دنتفرگ رارــق یــسررب دروــم هتخاــس قــقحم همانــشسرپ طــسوت یرامآ لیلحت و هیزجت زا هدافتــسا اــب ،ادــتبا شــهوژپ زا لــصاح یاــه هداد فارــحنا و نــیگنایم دــننام یــفیصوت راــمآ یاه صخاــش هــب ،دــندیدرگ یــسررب اــهریغتم نــیب یاه یگتــسبمه ،راــیعم یراتخاــس تلاداــعم یوــگلا زا ،شــهوژپ لدــم یــسررب روــظنم زا ناــنیمطا یارــب و اــه هداد لــیلحت زا لــبق .دــش هدافتــسا لدــم یــیانبریز یاــه هضورفم شــهوژپ نــیا یاــه هداد هــکنیا هــضورفم دــنچ ،دــننک یم دروآرــب ار یراتخاــس تلاداــعم یــبای لاــمرن ،هدــشمگ یاــه هداد لماــش یراتخاــس تلاداــعم یــلصا .دــنتفرگ رارــق یــسررب دروــم هــناگ دــنچ یــطخ مــه و ندوــب شــخب رد اــه هتفای لــیلحت و هــیزجت یارــب نــینچ مــه یطابنتــسا شــخب رد و 23هخــسن ^SPSS رازــفا مرن زا یــفیصوت .دــیدرگ هدافتــسا 24 هخــسن ^Amos رازــفا مرن زا اه هتفای زا ،اــهریغتم ندوــب لاــمرن یــسررب تــهج رــضاح شــهوژپ رد بــیترت نــیا هــب و .دــش هدافتــسا اــهریغتم یگدیــشکو یــجک

یــجک بــیرض قــلطم ردــق یاراد یــگمه شــهوژپ یاــهریغتم 10 زا رــتکچوک یگدیــشک بــیرض قــلطم ردــق و 3زا رــتکچوک هدهاــشم لــباق اــه هداد ندوــب لاــمرن زا یــطخت اذــل و دــندوب هدــمآ تــسدب لــمحت یاــه شزرا هــک داد ناــشن یــسررب .دوــبن تــسدب ســنایراو مروــت لــماع مدــع هدنهد ناــشن و دنتــسه 0 ناــشن هــک دــندوب 10زا رــت کچوک یاــهریغتم یارــب هدــمآ لدــم .تــساهریغتم نــیب هــناگدنچ یــطخ مــه مدــع هدــنهد .تــسا هدــش هداد ناــشن 1 لکــش رد شــهوژپ یراتخاــس ناــشن یتخانــش تیعمج تاــیصوصخ یــسررب زا لــصاح جــیاتن اــه یندومزآ زا دــصرد 74/2 تیــسنج رــیغتم ظاــحل زا داد زــین اــه نآ ینــس نــیگنایم ،هدوــب نادرــم دــصرد 25/8 و ناــنز هــک دــشاب یم )9/31درادناتــسا فارــحنا اــب( لاــس 43 دودــح هب طوــبرم نــس نیرتــشیب و لاــس 20هــب طوــبرم نــس نــیرتمک لــهاتم دــصرد 93/8 زــین لــهات ظاــحل زا .تــسا لاــس 67

،زــین تلاــیصحت نازــیم ظاــحل زا و درــجم دــصرد 4/2 و تلاــیصحت 23/2 ،مــلپید تلاــیصحت یاراد دــصرد 34/9 دصرد 8/9،ملپید قوــف تلایصحت یاراد دــصرد 22/9 ،سناــسیل قوــف تلاــیصحت یاراد دــصرد 4/4 و مــلپید رــیز تلاــیصحت هــناخ تــیرثکا لغــش عوــن ظاــحل زا .دــندوب رــتلااب و سناــسیل هورــگرد تــیرثکا دــمآرد نازــیم ظاــحل زا .دــندوب )40/6( راد زا و دنتــشاد رارــق )49/2( ناــموت نوــیلیم 5 رــیز یدــمآرد )دــصرد 56( رــمک هــیحان رد ناراــمیب رتــشیب درد لــحم ظاــحل .دنتــشاد درد )3/1( ندرــگ هــیحان رد اــهنآ نــیرتمک و

قیقحت یاهریغتم فیصوت :1 لودج

ریغتم نیگنایم

درادناتسا فارحنا هنیمک

هنیشیب

یگدنز کبس نازیم 151/75

55/87 71

240

یناشیرپ لمحت نازیم 48/83

19/19 19

101

هدش هتخومآ یگدنامرد نازیم 85/57

62/75 27

235

درد شریذپ نازیم 87/84

24/82 30

145

(7)

2هرامــش لودــجرد اذــل ،تــسا اــهریغتم نــیب یگتــسبمه اــی .تــسا هدــش هدروآ شهوژپ یاهریغتم نیب یگتــسبمه ســیرتام

شرــیذپ اــب یناــشیرپ لــمحت و تملاــس هدــنهد اــقترا یــگدنز رد هدــش هــتخومآ یــگدنامرد یــجنایم رــیغتم روــضح رد درد رد یناوختــسا -یــنلاضع یــلصفم یاــهدرد هــب لاــتبم ناراــمیب .تــسا هدــمآ 3 هرامــش لودــج

قــیقحت یاــهریغتم یــفیصوت رــیداقم 1 هرامــش لودــج یزاــسلدم ساــسا هــک نــیا هــب رــظن .دــهد یم ناــشن ار ســنایراووک-سنایراو ســیرتام یاــنبمرب یراتخاــس تلاداــعم

کبــس نــیب هــطبار دــهد یم ناــشن 2هرامــش لودــج جــیاتن و هدــش هــتخومآ یــگدنامرد و یناــشیرپ لــمحت اــب یــگدنز راداــنعم )^P<0/05( ^%95 ناــنیمطا حطــس رد درد شرــیذپ کبــس ،شــهوژپ یــموهفم لدــم شزارــب نوــمزآ .دــشاب یم شهوژپ یاهریغتم یگتسبمه سیرتام :2 لودج

ریغتم یگدنز کبس

یناشیرپ لمحت هدش هتخومآ یگدنامرد

درد شریذپ

یگدنز کبس نازیم یناشیرپ لمحت نازیم 0/814**

هدش هتخومآ یگدنامرد نازیم -0/535**

-0/510**

درد شریذپ نازیم 0/747**

0/529**

-0/358**

P<0/05 حطس رد یراد ینعم **

شهوژپ تایضرف یراتخاس تلاداعم لدم لیلحت شزارب یلک یاه صخاش : 3 لودج

صخاش رادقم

بولطم رادقم تیعضو

یسراف لداعم یسیلگنا

ود یخ χ²

13333/13 -

-

هدنامیقاب تاعبرم نیگنایم هشیر 0/041 RMR

0/05 زا رتمک بولطم

یقیبطت شزارب صخاش 0/92 CFI

0/90 زا رتشیب ای یواسم بولطم

یشیازفا شزارب صخاش 0/92 IFI

0/90 زا رتشیب ای یواسم بولطم

دصتقم شزارب ییوکین صخاش 0/54 PGFI

0/50 زا رتگرزب بولطم

دروآرب یاطخ تاعبرم نیگنایم هشیر RMSEA

0/075 0/08 زا رتمک

بولطم

هدش راجنهب ود یخ CMIN/DF

2/78 3 ات 1 نیب

بولطم

(8)

RMSEA صخاــش و 0/54 اــب رــبارب ^PGFI دــصتقم شزارــب نــیدب ،دــنراد رارــق یــلوبق لــباق حطــس رد 0/075 اــب رــبارب راتخاــس و هدوــب یــبوخ شزارــب یاراد قــیقحت لدــم هــک یــنعم .تــسا بوــلطم نآ یارــب هدــش هــتفرگ رــظن رد یــلماع

یاه صخاــش هــک دــهد یم ناــشن ،3هرامــش لودــج جــیاتن ،2/78 اــب رــبارب ^CMIN/DF یدازآ هــجرد هــب ود یــخ تبــسن یاه صخاــش ،0/05 زا رــتمک ^RMR قــلطم شزارــب صخاــش یــیوکین صخاــش ،0/90 زا رتــشیب ^IFI و ^CFI یــقیبطت شزارــب

شهوژپ هیضرف یراتخاس تلاداعم لدم : 1 لکش

(9)

یــفنم تــیهام ًاــساسا هــک تــسا یددــعتم یــناجیه تــلاح یاــه یرامیب زا یــکی نــمزم یــنلاضع -یتلکــسا درد .⁾²³⁽دــنراد )^%17-35( دودــحرد هــک تــسا یــمومع تــیعمج رد عیاـــش هــب ،لاــتبم ناراــمیب .دــنک یم دوــخ رــیگرد ار نلااــسگرزب زا تاــساسحا زا یعیــسو هــنماد اــب دوــخ راوــشد طیارــش لــیلد ،دنتــسه هــجاوم یــگدنامرد و یناــشیرپ ،بارــطضا دــننام یــفنم ،اـــه شقن شــهاک هــب رــجنم یراــمیب هــک یــماگنه هژــیو هــب یــعامتجا تاــطابترا رد رــییغت و دنمــشزرا یاــه تیلاعف هــب ناراــمیب یــناور تلالاــتخا و تلاکــشم هــچنانچ .دوــش یم یراــمیب تــماخو بـــجوم ،دــنک ادـــیپ هــمادا یــنلاوط تدــم زا عــنام ناـــمرد دــنور رد للاــتخا داــجیا اــب ،هدـــش یمــسج .⁾²⁴⁽دوــش یم یــنامرد یاــه شور رــیثأت شرــیذپ یــنیب شــیپ فدــه اــب رــضاح شــهوژپ روــظنم نــیدب ،یتملاــس ی هدنهد اــقترا یــگدنز کبــس ساــسا رــب نــمزم درد هدــش هــتخومآ یــگدنامرد یرــگ یجنایم اــب و یناــشیرپ لــمحت هــب یناوختــسا-ینلاضع نــمزم یاــهدرد هــب لاــتبم ناراــمیب رد یاــه هداد لــیلحت و هــیزجت اــب .دــش ماــجنا لدــم کــی تروــص میقتــسم رــیثات رگناــشن و دــش دــییات شــهوژپ لدـــم ،شــهوژپ یناــشیرپ لــمحت ،یتملاــس ی هدــنهد اــقترا یــگدنز کبــس هـــب اــهنآ میقتــسم رــیغ رــیثات و هدــش هــتخومآ یــگدنامرد و .دوب نــمزم درد شرــیذپ رـــب هدــش هــتخومآ یــگدنامرد هطــساو طــسوت هــک یــشهوژپ رد ،رــضاح شــهوژپ جــیاتن اــب وــسمه

)0/326 ،-0/364( هدــش درادناتــسا رــیثات بــیارض هــب هــجوت اــب شــهوژپ هــیضرف دــییات زا ناــشن^P یارــب 0.05 ^<sig رادــقم و کبــس هــک تــفگ ناوــت یم دــصرد 99 ناــنیمطا اــب ســپ .دراد شرــیذپ اــب یناــشیرپ لــمحت و تملاــس هدــنهد اــقترا یــگدنز رد هدــش هــتخومآ یــگدنامرد یــجنایم رــییغتم روــضح رد درد یناوختــسا -یــنلاضع یــلصفم یاــهدرد هــب لاــتبم ناراــمیب هدــنهد اــقترا یــگدنز کبــس .دراد یــفنم و سوــکعم هــطبار رــیغ و میقتــسم تروــص هــب یناــشیرپ لــمحت و تملاــس درد شرــیذپ رــب هدــش هــتخومآ یــگدنامرد قــیرط زا میقتــسم میقتــسم هــطبار هــیضرف نــیا رد .دراد یــفنم و سوــکعم هــطبار و تــسا راداــنعم )درد شرــیذپ و هدــش هــتخومآ یــگدنامرد(

شرــیذپ و یــگدنز کبــس( میقتــسم رــیغ هــطبار نــینچمه .تــسا راداــنعم مــه )هدــش هــتخومآ یــگدنامرد قــیرط زا درد لدــم و یرــظن ثــحابم زا هدــمآ تــسدب جــیاتن ،هــتفر مــه یور یــگدنز کبــس و دــنک یم ینابیتــشپ هدــش حرــطم یــموهفم میقتــسم تروــص هــب یناــشیرپ لــمحت و تملاــس هدــنهد اــقترا شریذپ اــب هدــش هــتخومآ یــگدنامرد قــیرط زا میقتــسم رــیغ و .تــسا دــییات دروــم شــهوژپ هــیضرف اذــل و تــسا طــبترم درد ثحب یــناجیه هــبرجت کــی ،یــسح هــبنج رــب هولاــع درد ساــسحا رــب لمتــشم نآ یــفطاع یازــجا و ⁾²²⁽دوــش یم بوــسحم زــین ) شهوژپ هیضرف نومزآ هجیتن( ینویسرگر بیرض :4 لودج

کلام ریغتم نیب شیپ ریغتم

رثا عون درادناتسا بیرض

هدشن درادناتسا بیرض

)اتب(هدش هرامآ

یرادانعم فارحنا

رایعم هجیتن P

درد شریذپ یگدنامرد

هدش هتخومآ میقتسم

-0/232 -0/365

-6/498 0/036

0/000 دییات

یگدنز کبس میقتسمریغ

)هدش هتخومآ یگدنامرد قیرط زا(

-0/155 -0/364

-6/769 0/023

0/000 دییات

یناشیرپ لمحت میقتسمریغ

)هدش هتخومآ یگدنامرد قیرط زا(

0/386 -0/326

-6/029 0/066

0/000 دییات

(10)

دوــش یم یــناجیه تلاکــشم زورــب هــب رــجنم یــگدنز تــیفیک رتــشیب هــچره شــهاک بــجوم زــین تلاکــشم نــیا دوــخ و رــثوم یــناجیه مــیظنت ،یــفرط زا .⁾²⁸⁽دوــش یم یــگدنز تــیفیک و ملاــس یــگدنز کبــس یاــقترا و یناــشیرپ رــتهب لــمحت اــب بــیترت نــیدب .تــسا طاــبترا رد یــفنم تاــساسحا شــهاک ،ددرــگ ناــجیه مــیظنت بــجوم هــک یــگژیو اــی لــماع رــه طــبترم یــگدنز تــیفیک و یمــسج تملاــس اــب عــبط هــب تــموصخ ندرــک اــهر ،یگدوــشخب ،دــیما ؛تــسا رــثوم نآ اــب و نــمزم درد زا لــصاح یناــشیرپ و راــشف رــتهب لــمحت اــب ،نــیا رــب هولاــع .⁾²⁹⁽دــنراد طاــبترا یمــسج تملاــس یاــقترا یــنتبم ملاــس یــگدنز کبــس دــندقتعم ناراکــمه و ^Wachholt و کاردا رــب تــسا نــکمم یوــنعم یاــه نیرمت و تاداــقتعا رــب نــیا .⁾³⁰⁽دــشاب راذــگریثأت نآ زا لــصاح یناــشیرپ و درد لــمحت لاــتبم ناراــمیب رد درد شرــیذپ شــیازفا بــجوم دــناوت یم رــما کرد ،اـــه شرگن نــیا دــسر یم رــظن هــب هــک ارــچ ؛ددرــگ شــیازفا دارــفا رد ار دوــجوم طیارــش و تــیعقوم زا هــنانیب عقاو هــمادا اــب نــمزم درد هــب لاــتبم ناراــمیب یتــسیزهب .دــهد یم تبــسن ارــیذپ شرــگن کــی نــمضتم هــک یــگدنز یاــه تیلاعف شرــیذپ نــیا و تــسا هدروــخ هرــگ مــه هــب ،دــشاب یم درد هــب دــشر هــب ور هــک ددرــگ یم یــگدنز زا یکبــس باــختنا بــجوم .⁾³¹⁽دوــب دــهاوخ یتملاــس هدــنهد اــقترا و هــک یــشهوژپ رد قــیقحت نــیا یاــه هتفای اــب وــسمه نــینچمه هدــنهد ناــشن جــیاتن ،دــش ماــجنا ناراکــمه و یرــچیب طــسوت رتهب لــمحت رد ،تــسرد هویــش هــب یــفنم ناــجیه زارـــبا رـــیثات یــگدنز تــیفیک رــب نآ رــیثات و تاــناجیه تــیریدم و یناــشیرپ اـــب ناراکــمه و لاــت طــسوت هــک زــین یــشهوژپ رد .⁾³²⁽دوــب ماــجنا یتخانــش یناــشیرپ شــقن و درد هــبرجت یــسررب فدــه هــک ار یتخانــشناور یناــشیرپ و درد دیدــشت طاــبترا ،تــفرگ لاـــتبم ناراــمیب رد دوــش یــگدنامرد هــب رــجنم تــسناوت یم ناوت یم جــیاتن نـــیا نـــییبت رد .⁾³³⁽داد ناــشن اــیژلایموربیف هـــب اــب سیوریــس یداهنــشیپ لدــم هــب اــنب هــک ،تــشاد ناـــعذا ی هدــنهد اــقترا و یـــمیظنت دوـــخ یاــهراتفر تــیوقت شــیازفا لرــتنک و تــیریدم ار دوــخ یاــهراتفر ،صخــش یتملاــس تــسا یــیاه تیلاعف لاــبند هـــب بــلغا و دــنک یم یرــتهب

هـــک دــش صخــشم ،تــفرگ ماــجنا ⁾²⁵⁽ناراکــمه و پرودــندیم یریگمــشچ روطب ناراــمیب رد یــــناجیه باــنتجا یاـــهدربهار یطــسوتم روــطب و یــگدنامرد ساــسحا و یـــفطاع یناــشیرپ اــب دیدــش هــبرجت هــک یروــطب تــسا طوــبرم یگتــسخ و درد اــب یــناوتان هــک یــنارامیب رد رتــشیب درد اــب یــفنم تاــناجیه یــتح .دــش یم طوــبرم ،دنتــشاد تاــناجیه فــیصوت رد یبــسن یــگدنامرد ساــسحا هــب رــجنم یــعقاوم رد درد شــیازفا نــیا نــیاربانب .ددرــگ یم یــناجیه رتدیدــش یناــشیرپ و یدــیما اــن و و یناور تملاــس شــهاک هـــب دــناوت یم یناــشیرپ نــییاپ لــمحت هتــشگ صخــش یدرکلمع یناوتان ثعاب و دوـــش رجنم یمـــسج هدــیدرگ یــگدنز تــیفیک شــهاک ببــس یــگدنامرد زورــب اــب و هدــش هــتخومآ یــگدنامرد لکــش هــب نآ رارــکت تروــص رد و یناــشیرپ یلااــب لــمحت و ناــجیه زارــبا نــیاربانب .دــیامن زورــب .ددرــگ یم ناراــمیب یــگدنز تــیفیک یاــقترا بــجوم شرــیذپ رــیثات هدــنهد ناــشن زــین شــهوژپ نــیا رــگید هــجیتن قــیقحت جــیاتن اــب وــسمه و تــسا یــگدنز تــیفیک رــب درد و درد شرــیذپ دــنک یم ناــیب هـــک تــسا نــکارک کــم و زــلوو ،درد شــهاک اــب یا هــظحلام لــباق تروــص هــب درــف یاــه شزرا درد اــب طــبترم باــنتجا و بارــطضا ،درد اــب طــبترم یــتحاران .⁾²⁶⁽دوـــب هارـــمه ،درد زا یــشان یاه یناــشیرپ رتــشیب لــمحت و اـــب یراگزاــس تــهج رد ماگ نـــیلوا درد شرـــیذپ ،عـــقاو رد اــقترا تــهج رد یــماگ و یـــگدنز رد هدـــش داــجیا تارــییغت دوــش یم ثــعاب هــک یــتروص هـــب ،تــسا ملاــس یــگدنز کبــس رد و دـــهد هــمادا دوــخ تــیلاعف هـــب یــگدنز طــیحم رد درــف لــمحت و دــنک شلاــت زــین درد لرــتنک یارــب ،لاــح نــیع رتــشیب ار یراــمیب زا لــصاح یــناور یاهراــشف و یناــشیرپ تــیاده یــگدنز کبــس دوــبهب تــهجرد ار اــهنآ و دــنک لــمحت فــقوتم ار درد شـــهاک یارـــب رـــثؤم رــیغ تاــمادقا و ⁾²⁷⁽دــنک دنمــشزرا یاــه تیلاعف رد تکراــشم رــب نآ یاــج هــب و هدوــمن هــک دــنک زــکرمت دوــخ یصخــش بــسانم فادــها یرـــیگیپ و تــبثم رــیثات یــسررب جــیاتن اــب وــسمه نــییبت عوــن نــیا لاــتبم ناراــمیب رد یــگدنز تــیفیک یاــقترا رــب درد شرــیذپ تــیفیک نــیب طاــبترا ،عــقاو رد .دــشاب یم زــین اــیژلایموربیف هــب ندوــب نــییاپ و تــسا هیوــسود یــناجیه تلاکــشم و یــگدنز

(11)

لاــح و هتــشذگ یــگدنز تــهج و فادــها دــنرداق دارــفا هــک یارــب و هدرــک یــبایانعم ساــسحا نآ زا و هدرــک کرد ار دوــخ نــیا رد .⁾³⁷⁽دــننک یراــشفاپ ،ناــشدوخ فادــها هـــب ندیــسر

)40(ناراکــمه و ^McCracken ،هـــجیتن نــیا اــب وــسمه و اتــسار رد درد شرــیذپ هــک دندیــسر هــجیتن نــیا هــب دوــخ هــعلاطم رد یمهم شــقن ،نــمزم یاــهدرد هــب لاــتبم دارــفا هـــنازور درــکراک هــبرجت شــهاک اــب درد شرــیذپ شــیازفا ،هــک یــتروص هــب دراد ینامــسج یاــه ییاناوتان و یتخانــش ناور تلاکــشم ،درد هــمادا رد .دراد طاــبترا یتخانـــش ناور یتــسیزهب شـــیازفا و مــشخ ،درد ،یگدوــشخب طابترا ،ناراکــمه و ^Carson ی هــعلاطم درد رــمک هــب لاــتبم ناراــمیب رد یتخانــشناور یاه یناــشیرپ و هک یــنارامیب داد ناــشن جــیاتن ،داد رارــق یــسررب دروــم ار نــمزم دــنراد یگدوــشخب و یــگدنریذپ یاــهریغتم رد یرــتلااب هرــمن هــبرجت ار یرــتمک یتخانــشناور یاه یناــشیرپ و مــشخ ،درد ،دــناوت یم درد شرــیذپ حطــس ،رــگید فرــط زا .⁾⁴¹⁽دــننک یم شرـیذپ هک ینارامیب ،دـــیامن یـنیب شـیپ ،زـــین ار درد تدـــش لاصیتـسا و یناشیرپ ،بارـــطضا تدـش دنتـشاد یرتـــشیب درد هــتفای نــیا حـــیضوت رد .^{)42 ،43(}دــندرک شرازـــگ ار یرــتمک ،یــعامتجا یاــهدرکراک اــب درد شرــیذپ هــک تــفگ ناوــت یم تــهج هــک تــسا هارــمه یرــتهب یتخانــش ناور و یمــسج ،رــگید تراــبع هـــب دنتــسه هدــننک کــمک یناــشیرپ شــهاک یارــب یدرــف یاــه توافت داــجیا رد مــهم لــماوع زا یــکی یرورم اــب یــلک روــط هــب .⁾⁴⁴⁽تـــسا نآ شرــیذپ ،درد اــب هــلباقم هــک درــک تــشادرب ناوــت یم روــط نــیا یــشهوژپ تاــیبدا رــب هــنیمز ،درد یا هــلباقم یاــه تراهم و یناــشیرپ لــمحت دوــبهب شرــیذپ و درد دیدــشت هــب تبــسن یرــیذپ بیــسآ شــهاک تــفگ ناوــت یم نــیاربانب .⁾⁴⁵⁽دـــننک یم مـــهارف ار درد رتــشیب تامدخ هــب دودــحم یــسرتسد هــک یدارــفا نــیب یــلصا تواــفت یرت بــسانم یــسرتسد هــک یدارــفا و دــنراد یــناور یتـــشادهب درد اــب رــتهب یراگزاــس و شرــیذپ ،دــنراد تلایهــست نــیا هــب درــکلمع یور رــب درد رـــیثأت شــهاک یارــب یــهار و ⁾⁴⁶⁽تــسا یــشان تــیدودحم نــیب هیوــس ود طاــبترا نــیا .دــشاب یم درــف زا یــشان تــیدودحم و درد ،یــگدنز کبــس و نــمزم درد زا و هدوــب راذــگرثا راــمیب یــگدنز یوــگلا یور رــب دــناوت یم نآ

عــقاو رد .درــبب شــیپ یتملاــس دوــبهب تــهج رد ار وا هــک نــکمم یتملاــس هدــنهد اــقترا یاــهراتفر زا یــضعب هــچرگا یــلو ،دــشاب هتـــشادن درد تدــش رــب یمیقتــسم رــیثأت تــسا هــک یــتقو ارــیز .دــهد یم شــهاک درد زا ار صخــش کاردا ،دــشاب ملاــس یاــه تیلاعف و اــهراتفر لاــبند هــب بــترم صخــش نآ زا یــشان یاــه یتحاران و درد تدــش یور یرــتمک زــکرمت کاردا شــهاک رد ار صخــش دــناوت یم دوــخ نــیا هـــک دراد زا یریگــشیپ و درد زا لــصاح یناــشیرپ رــتهب لــمحت و درد نــیا کرد لاــبند هــب و دــهد یراــی هدــش هــتخومآ یــگدنامرد و یداــع لکــشم کــی یتلکــسا یاه یراـــمیب درد هـــک عوــضوم ی هــبرجت ریــسم رد صخــش ،تــسا یرــشب تلاکــشم زا یــئزج ادــیپ قوــس درد شرــیذپ و یــقابطنا درــکیور تمــس هـــب درد .⁾³⁴⁽دــنک یم نــیا ،دــشاب رــیگرد باــنتجا و سرــت راکــفا اــب راــمیب یــتقو ندــش رــتدب و یــفنم راکــفا دیدــشت ثــعاب اددــجم راــتفر ار هدــش هــتخومآ یــگدنامرد زورــب هدــش صخـــش تــیعضو اــقترا یــگدنز کبــس یارــجا یرــیگیپ یــلو .دــنک یم لیهــست ،یــفنم یاــهدربهار نـــینچ زا ار صخــش یتملاــس هدــنهد نارــگید اــب تــبثم یــعامتجا لــماعت اــب و دــنک یم ظــفح یــگدنامرد زورــب زا زــیهرپ و یــفنم راکــفا زا یرود ثــعاب .⁾³⁵⁽دوــش یم هدــش هــتخومآ دــننام یا هـــیام نورد اــمتح دــیاب اــه تیلاعف نــیا هــجیتن رد لاــصتا نــیا اــت دــشاب هتــشاد یدــمآ راکدوــخ و شرــیذپ شرتــسگ هــب رارــصا صخــش و دوــش ظــفح اــه هریجنز .⁾³⁶⁽دــشاب هتــشاد دوــخ یاــه تیلاعف ،رتــسام ،زــیمار ،قــیقحت نــیا یاــه هتفای اــب وــسمه هــمادا رد و یروآ باــت و یناــشیرپ لــمحت نــیب طاــبترا زـــپول و ویتــسا هـک دندیسر هـجیتن نـیا هـب و دـندرک یـسررب ار درد یراگزاـس اــب یمیقتــسم و تــبثم تارــیثأت یروآ باــت و یناــشیرپ لــمحت شرــیذپ و ⁾³⁸⁽دراد لاـــعف یا هــلباقم یاه هویــش و درد شرــیذپ یــنیب شیپ ،درد اــب هــلباقم یاــهدربهار زا یــخرب اــب هــسیاقم رد یــناوتان و یناــشیرپ رــتلااب لــمحت یارــب یرــت یوق هدــننک بات و یناــشیرپ یلااــب لــمحت جــیاتن زا یــکی عــقاو رد .⁾³⁹⁽تــسا یروــط هــب ،تــسا یــگدنز رد یدــنمفده داــجیا ،درد رــب یروآ

(12)

یــنامرد و هدــننک یریگــشیپ یتخانــشناور تلاــخادم ،نــمزم هــب ،یکــشزپ و یــیوراد یاــه نامرد راــنک رد و درــک هــیهت ار هــئارا تــهج رد تملاــس ناراکدنا تــسد و هــطوبرم ناــصصختم .دومن کــمک نمزم درد رــثؤم تیریدم یارــب رــتهب یاــه تبقارم یریگ هجیتن هــک دوــب نــیا رــگنایب شــهوژپ نــیا جــیاتن هــصلاخ روــط هــب هــب یناــشیرپ لــمحت و تملاــس هدــنهد اــقترا یــگدنز کبــس هــتخومآ یــگدنامرد قــیرط زا میقتــسم رــیغ و میقتــسم تروــص نــیا هـــب هــجوت نــیاربانب .دــنراد رــیثات درد شرــیذپ رــب هدــش اــه نآ شزوــمآ و تــیوقت یارــب شلاــت و یتخانــشناور لــماوع دــناوت یم ،یناوختــسا -یــنلاضع درد هــب لاــتبم ناراــمیب هــب شــهاک و یریگــشیپ تــهج رد دــیفم راکــهار کــی ناوــنع هــب ناراــمیب نــیا رد درد اــب طــبترم یتخانــشناور تلاکــشم زورــب .دوــش هــتفرگ رــظن رد رکشت و ریدقت ناــنکراک یــمامت زا ،یــملع یراد تــناما و قلاــخا مــسر هــب یاــه کینیلک و یــنامرد زــکارم ،اهناتــسرامیب ناکــشزپ و شــهوژپ نــیا رد هدــننک تکرــش ناراــمیب و داــبآ فجن رهــش .مــییامن یم یرازگــساپس

زا .درــیگ رارــق ،درــف یــگدنز یوــگلا رــیثأت تــحت زــین دوــخ و بــسانمان باوــخ ،یــکرحت یــب هــب ناوــت یم اــهوگلا نــیا نزو شــیازفا ثــعاب هــک دوــمن هراــشا اــهوراد زا یــشان ضراوــع ،لــباقمرد .^)47،48(دنوــش یم یرــگید یاــه یرامیب هــب لاــتبا و دــننام یــیاه تیدودحم داد ناــشن ⁾⁴⁹⁽روــملیگ شــهوژپ جــیاتن و نــمزم درد اــب یــطابترا ،یــتکرح یاــه تیلاعف شــهاک رــکذ ناوــت یم اــه هتفای نــیا حــیضوت رد .درادــن نآ شرــیذپ اــه شقن اــب طــبترم اــه تیدودحم نــیا زا یرایــسب هــک دوــمن ود نــیا کــیکفت و هدوــب ناراــمیب رــتمک یاه تیلوئــسم و تــسا نــکمم ،رــگید فرــط زا .دـــشاب راوــشد تــسا نــکمم کــی ناوــنع هـــب اــه تیدودحم نــیا زا ناراــمیب زا یرایــسب اــب .⁾⁵⁰⁽دــنیامن هدافتــسا دوــخ نــمزم درد اــب یراگزاــس هویـــش و یــعامتجا ،یــناور ،یتــسیز لــماوع هــک یرــیثأت هــب هــجوت شـنکاو و درد یور رـب ،درد هـــب لاـتبا ناـمز تدـــم نـــینچمه تواــفتم دــناوت یم درد شرــیذپ نازــیم ،دراد نآ هـــب تبـــسن اــقترا و رــییغت فــلتخم یاه هویــش ،روــظنم نــیدب .⁾⁵¹⁽دـــشاب رــییغت ،شزرو ،ندروــخ اذــغ هوــحن نوــچمه یــگدنز کبــس یاــه تیامح زا یدــنم هرــهب و هــنازور هــمانرب ،باوــخ تــیعضو .⁾⁵²⁽درــیگرارق هــجوت دروــم تــسیاب یم یــعامتجا و یــگداوناخ شور زا هدافتــسا رــضاح شــهوژپ یاــه تیدودحم هــلمج زا یریگوــس اــب هارــمه تــسا نــکمم هــک دوــب یــشرازگ دوــخ یارــب سرتــسد رد یرــیگ هنومن شور زا هدافتــسا .دــشاب یتخانــش تــیعمج یاــهریغتم یــنگمه مدــع و هــنومن باــختنا نــینچمه .دوــب رــگید یاــه تیدودحم هــلمج زا زــین اــه نآ رد یاــهدرد هــب لاــتبم ناراــمیب یور رــب اــفرص شــهوژپ نــیا اذــل ،تــفرگ ماــجنا داــبآ فجن ناتــسرهش یتلکــسا -یــنلاضع و نــمزم یاــهدرد رــگید یاراد ناراــمیب هــب جــیاتن مــیمعت دــیاب اتــسار نــیا رد .درــیگب تروــص طاــیتحا اــب رــگید یاهرهــش رد یاــه شور زا ،یدــعب تاــقیقحت رد هــک دوــش یم داهنــشیپ هدافتــسا یــفداصت یرــیگ هنومن دــننام یرــیگ هنومن رــتقیقد لاتبم ناراــمیب و رــگید یاهرهــش ناراــمیب ،نیا رــب هولاــع .دوــش .دــنریگ رارــق هــعلاطم دروــم زــین نــمزم یاــهدرد رــگید هــب نــیا یاــه هتفای زا یرــیگ هرهب اــب ناوــت یم یــلک روــط هــب درد رــب رــثوم یتخانــشناور لــماوع ییاــسانش اــب ،شــهوژپ