№8

turn нш»

пяиғапсті

ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ

УНИВЕРСИТЕТІНІҢ РЕСПУБЛИКАҒА ТАРАЙТБІН ГАЗЕТІ

A

=1

4

^{һ к}

№ i<

II

Газет 1948

жылдың 20 сәуірінен шыға

бастады

£

2

a c ТОЛҚЫН -2001

АИДАИ СҰЛУ - АИ САНА

Өскеменде 12-13 қазан аралығында “ Жас толқын ” атты I Республикалық студенттік жастар

фестивалінің болып өткені белгілі. Фестиваль:

халық және эстрадалық әндер, би конкурсы, ақындар айтысы, “ Жас толқын ” аруы секілді бес

номинация бойынша өткізілген болатын.

Қазақстан Республикасының әр аймағынан жиналған дарынды да талантты, өнерлі студенттер

арасында соңғы номинация “ Жас толқын ” аруына Алматы қаласының атынан қатысқан ҚазҰУ-дің студенті Шандыбаева Сана Жеткербайқызы Гран-

Приді жеңіп алып, 1-ші дәрежелі Дипломмен марапатталды.

Студенттер сарайында 17-қазанда еткен жас ақындар айтысының ашылу салтанатында сөз сөйлеген университетіміздің ректоры, профессор Т.Ә.Қожамқұлов ару қызымызды үлкен жеңісімен

арнайы құттықтап, мақтау қағазын тапсырды.

N 128-інпгі мекгептің 8-класын аяқтаған соң, Сана Қазақ-түрік лицейіне емтихан тапсырады.

Мектепті Алтын белгімен бітіргеннен кейін, тандауы бойынша өл-Фараби атындағы Қазақ үлттық университеті жанындағы Экономика жәнеқүқық институтының орыс бөліміне окуға түседі. 2-курста оқып жүргенінде КдзҰУ аралық “Қыз сыны” байкауына (14.05.01.) катысып, 1-ші орынды иеленеді.Алматыда 6-маусымда (2001 жылы) өткен қалалық “Жас Толқын' аруына катысып, “ЖасТолқын аруы'^г”

атағын алады. Ал Өскемендегі “Жас Толқын” аруының республикалық фестивалінде“Жас Толкі.ш” аруьшың Гран-Прижүлдесін жеңіпалды.

Фестивальдің студенттер

Айман ҚҮЛПАТШАЕВА

“Менің Шығыс Қазақстанда йуым алғаш рет емес, - деп .у^стады әңгімесінару қызымыз. - Мектеп қабырғасында жүргенімде Республикалық Олимпиадаға

“Кдзақстан тарихы” пәнінен барған болатынмын.Яғни,Өскеменгебұл екінші мөрте жолымның түсуіеді.

Маған Өскемен жерінің тазалығы қатты үнады. Сонымен қатар, Өскемен өсіресе, түнде ерекше сұлулана түседіекен. Өкініштісісол, қаланы уақытымның болмауына байланысты еркін аралап, қыдыра алмадым.

мен мәдениеті жайындасұрақ-жауап, киім корсету (дефелье), өз өнерін көрсету және кешкі киім үлгісін көрсету болды. Мен осы талаптардың ішінде таныстыру мен сұрақ-жауапқа көп қобалжыдым.

Неге десеңіз, көңіл-күйім қатты толқып түрғандықтан сахнада таныстыру шартындағы өлең сөздерін (кэншалықгыжаттап алдым дегеніммен)ұмытып қалмас па екем деген сенімсіз ой болатын болса, сұрақ-жауап кезінде бағыма кдндай сұрақгың тапболарын ойлап, іштей сұрапыл күйкештім. Ал,өз өнерімді

арасында өткізілгені өте куанарлық жайт,- деп жалғастырды ол өз өңгімесін, - Алматыдан ҚазҰУ-дің Тілжәне төрбие мәселелері жөніндегі проректорының орынбасары Гүлнөр Әлібекқызы басшы болып жолға шықкзн топ өте көңілдіжеттік. Поезда да өзімізбен сапарлас талантты жастарды көргенде көдімгідей марқайып қалғаңдай болдық. Соның айғағы ретінде ақындар айтысы номинациясы бойынша бара жаткдн жігіттер сол арадаөлең шығарып, өн айтып, өзіл өлендерімен көңілімізді көтерді. Өскеменге жеткеннен кейін дебарлықжағдайымызжасалып,бізді жақсы күтіп, шығарып салды.

Фестивальға қатысқан арулардыңбәрі де біріненбіріөткен өте әдемі, өте сұлу қыздар.

Әрқайсысының көңіліндегі “бағым болып, озып шықсам екен!” деген

it.

Негізінен Фестивальдағы Жас Толқын” аруы мынадай талаптардан тұрды: өзін-өзі таныстыру, Кдзақстанньщ тарихы

ө л м ү р а ғ а

көрсетер

4<.

тұста халық күйі секілді сөздерді жаудыраған Секіртпені”орындадым.Домбыра

тартуды Н128-інші мектепте OKj>in хүргенімде домбыра үйірмесіне қатысып,

болатынмын”.

құр м е т

сонда үйренген

көздерінен көруге де болардықтай.

Осыншама көп сұлулардың арасыңда меніңөділ қазылар алқасы назарына ілігуіме бірден-бір себеп болғаны, өкемнің өтінішіне қарай кеспей

т

қ a й pay

ЛЙТЫСЛЗАТГЫҚҚА ЛРНЛДЫ

2 - ^ет

ақ пен тэж

әл - Фараби атынбагі К,азҮУ өзінің қурылымдық жагынан анау-мынау

министрліктен кем туспейтін алып та киелі білім ордасы.

Оның басшылык, к,ызметі сон^ы кездері жаңа есімдермен

толыгуда...

С

І- Сана

Жеткербайқызы ШАНДЫБАЕВА

1981 жылдың 28 қазанында туган. Жылы - к,ой, жулдызы - сарышаян.

әл-Фараби атындагы

К,азак, улттык, университетінің халык,аралык, қатынастар факультетінде оқиды.

өсірген шашымболсакерек.

Фестиваль аяқталардағы менен қолтаңба қалдыруымды сұрап қиылған жастарды көргенімде куанған үстіне куана түстім”.

Сананың кдзір халықара- лық қатынастар факультетінін, орыс бөлімінде оқитынына қарамастан, өз ана тілін шексіз сүйетінін фестиваль талаптарын (фестиваль екі тілде қатар

ұлттың

АДАСҚАН ҰЛДАРЫ

І^АИТЫП ОРАЛДЫ МА?

оветы первокурсникам

БОЛЬШО

өткізілгенімен) қазақ тілінде орындап шыққанынан байқауға болады. Тілдік қоры жөнінен қазақ,орыс, түрік жөне ағылшын тілдерін еркін меңгеруі Сананың сыртқы сұлулығы мен ішкі жан сүлулығының тамырын терендете түскендей. Айдай сұлу - айСанаға тілеріміз, бұдан дабиік белестерге көтеріле бер демекпіз!

р уханият

Топырағыңнан жерісең тамырсыз

қаларюың

Өмір/^ң қррама- Цкрйшылыкка толы екені

рас. Тарығуды алз кепгендөй болып көрінгвн нарык заыанынз үйренісе алмағандар кеңестік жүйенің кеңдігін айгыл шаюгы. Бір себептен онысын кіналауға болмайтын, өйткені олар сол кезеңнінтел баласы еді. Taptix кдйта каралып, кейінг! ұрпақ ол кездін олкылыктарымен таныса бастгд;.;.

6-^ет

й*'-

✓ ақпараттар ағыны

РЕКТОРАТ

К,азанның 9-ы куні өткен Ректорат мәжілісінде университет ректоры Т. Ә.К,ожамк,уловтың университеттің штаттык, кестесіне курылымдык, өзгерістер енгізу жөніндегі хабарламасы тыңдалды. Оку-әдістемелік жумыстар жөніндегі проректор, профессор Ж.Д.Дөдебаев 2000-2001 оқу жылының жазгы емтихан сессияларының нәтижелері жөнінде, Жалпы және өндірістік-шаруашылык, мәселелері жөніндегі проректор С.Т.Шалгымбаев факультет декандарына, деканның

Студенттер сарайында қазанның 17-күні еліміз төуелсіздігінің он жылдығына арналған университет ақындарының айтысы болып өтті. Айтыстың басталар сөтінде университет ректоры, профессор

Т.Ә.Қожамқұлов құттықтау сөз сөйлеп, сайысқа түскел! тұрған жас ақындарға сәт сапар тіледі.

S ө л

орынбасарларына және деканаттардың ок,у-көмекші

м үр a ғ a

-2-

құ р м е т

Арғынғалилардыңжыр шумакдарын көпшілік кзуым ықьшаспенқабылдады.

Қаз¥У-діңректоры өнерлі жастарға алдағы уаіргітта да моральдықжәне материалдық көмеқ көрсетіліп тұратынын айта келіп, акысыз оқуға арналған КрзҮУ грантының бірінАйнур Тұрсынбаева

персоналдарына еңбекақы төлеу нормативтерін бекіту жөнінде баяндамалар жасады.

ҒЫЛЫМИ КЕҢЕС

I

Айтыстың үйымдастырушысы өрі жүргізушісі “Жас ақындар'

Дыркуиек айының

25-інші

жулдызында Ғылыми кеңес

мәжідісі болып

өтті. Мүңда университет

ректорыТ.Ә.Кржамкүдов

өткен

оку

жылының

нәтижелері және алдағы окужылындагы университет

ужымының

міндеттеріжөнінде баяндама

жасады.

Сондай-ак, кзбылдау

комиссиясының

жауапты

хатшысьі

бірлестігінің төрағасы С.Кдлиев қазьшар алқасыныңқұрамымен жөнеақьщцармен таныстырып өтті. Сайысқа филология ғылымдарының докторы, ақын

Қ.Алпысбаввтың

және

университет

оку-

әдіс

темелік

А.Егеубаев, “Кдзақөдебиеті' газетініңжауапты хатшысы Е.Жаппасұлы,“Жас алаш'.55

баска

рмасының магистратура

бойынша бастыгы

А.Ережеповтің жаңаоку жылыңдағы

бакалавриат

және

магистратурага

к.абылдау

к,орытындылары

жөніндегі

есепті

баяндамалары

тындалды.

газетінің қызметкері Ж.Әшімжан кдзьшықетіп, нәтижесінде журналистика факультетінің магистранты Ж.Тауышева- бас

жүлдені, қазақтілі менәдебиетін терендетіп оқьітатын N2 мектеп- интернаттың ұстазыНазгүл Көрімова - 1-ші орынды,тарих факультетініңмагистранты Төлеген Жаманов- 2-ші орынды, филологияфакультетінің 2-курс студенті КднатТілеухаңұлы -3-ші орынғалайықдептанылды.

Сайыстантыс өнер көрсеткен республикалық айтыстардың жүлдегерлері Айнұр Тұрсынбаева, Бекжан Әшірбаев, Серікзат Дүйсенғазин,Талант

иеленетінін хабарлады.

Аталмышөнер тойын ұйымдастыруғаұйыткы болған университет!м!зд!ң Т!л және төрбиемәселелер! жөніндег!

проректорыН.Омашұлының ұжымына, барлық мөдени шаралардыңбасы-кдсындажұретін Студенгтер клубыньщ

қызметкерлер!не алдағы уақытга да өз орталарын осындайтың бастамалармен куанта бергейдеген т!лек-үсыныс айтамыз.

(Өз т!лш!м!зден)

В ү Й І Н Ш І !

Ер есімі ел есінде

Еылыми кеңестің шешімінің нег!з!нде университет ректорының 2001 ЖЫЛҒЫ 10-қазандағы N213-m!

бұйрығымен Сгуденттер сарайына ҚазҰУ-де үзақ жыл жемісті қызмет етіп, ректорлық дәрежеге дейін көтерілген академик Өмірбек Арсланүлы Жолдасбековтіи есімі бериіді.

Белгілі мемлекет жэие қоғам қайраткері, ғұлама ғалым, сарабдал басшы бола білген азаматтын, рутіын асқақтатқан бұл шешімнің гәрбиелік-төлімдік мәні зор болары анық.

^3 Г е р І С

Заманына қараи амалы

Ғылыми кеңестің шсшімінің негізінде университет ректорының 2001 жылғы 25-қыркүйектегі N195- ші бүйрығымен ҚазҰУжанындағы Экономикажөне құқық институты таратылып, қүрылымдық жағынан дербес заң факультет!, экономика жөне бизнес факультет!болып қайта құрылды. Сондай-ақ, институт құрамында болып келген

“Әлемдік экономика” мамандығы халықаралық катыиастар факуль- тетіне берілд!.

Бүл шара заңгер мен экономист мамаңдықтарын даярлау сапасын арттыру, оқыту технологиясын жаксарту жонеоны баскч>У гфюцесін ти!мд! ету мақсатыңоажасалып отыр.

(Өз тілшіміздеи)

в Ү л Ғ а

Есте қалар кеш

М.СЕРКЕБАЕВ Филология факультетінде квіркүйектің 28-інші жұлдызында заманымыздың заңғар жазушысы М.Өуезовтің туған күніне орай жиын болып өтгі. Жиынды студентгердің М.Әуезов атындағы өдеби бірлестігініңжетекшісі ғалым Р.Тұрысбек ашып, “Өуезов жөне руханият” деген тақырыпта баяндама жасады. Сондай-ақ, ғалым-оқытушылар Ж.Дөдебаев, З.Сейітжанов, Б.Майтанов, Қ.Мөдібай, Т.Бекниязов, Б.Жақыптар қатысып, ұлы жазушы жөнінде турлі әңгімелер айтыпберді. Жиын барысьшда жастаршығармашьшығына кең орын берілді.

•Участники круглого стола ■ НИИЭТФ КазГУ - 10 лет

И онференция

1

НА ПЕРЕДОВЫХ

интересом были выслушаны доклады декана физического факультета, д.ф.-м.н., проф. А.С.

Аскаровой, заведующего отделом физики вбгсоких

энергий, чл.-корр. НАН РК, проф., д.ф.-м.н. Э.Г.

Босса, зам. генерального директора НЯЦ РК, проф.

И.Л. Тажибаевой, начальника энергетического центра ИЯФ НЯЦ РК, д.ф.-м.н. С.К Кожахметова, зам. проректора по научной работе, проф. У.К.

Жапбасбаева, заведующего отделом оптики и физики плазмы, чл.-корр. НАН РК, проф. Ф.Б.

Баимбетова.

Тематика работы 5 секций охватила наиболее

Маңызы зор мәслихат

Қыркүйектің 27-28 күндерінде ҚазҰУ-де еліміз тәуелсіздігінің

жылдығына орайластырылып ұйымдастырылған “ Қазақстан

он

халықаралық қатынастар жүйесінде

⁵⁵

РУБЕЖАХ деген тақырыпта халықаралық ғылыми- практикалық конференция өткізілді.

ФИЗИЧЕСКОЙ НАУКИ

Представительность

С 3 по 5 октября 2001 года в НИИ экспериментальной и теоретической физики КазНУ им.

аль-Фараби - первом научно-исследовательском институте при вузе в Казахстане - состоялась 2-ая Международная научная конференция “Современные достижения физики и фундаментальное физическое образование”, посвященная 10-летию независимости Республики Казахстан и10-летию образования НИИЭТФ.

данного форума впечатляет: ученые Института ядерной физики НЯЦ РК, Физико-технического института МОиН РК, Института ионосферы, преподаватели и. молодые ученые многих вузов Алматы и других городов Республики Казахстан, преподаватели, сотрудники, аспиранты и магистранты физического факультета КазНУ им. аль-Фараби а также ученые ближнего и дальнего зарубежья.

Торжественное открытие конференции состоялось 3 октября в зале заседаний Ученого Совета КазНУ. С приветственной речью к участникам и гостям конференции обратился ректор КазНУ, акад. МАН ВШ, проф. Кожамкулов Т.А. Приветствие и поздравления коллективу НИИЭТФ от Института ядерной физики Национального ядерного центра РК передал директор ИЯФ НЯЦ РК проф. Кадыржанов К.К.

Также коллектив НИИЭТФ поздравили декан механико-математического факультета КазНУ им.

аль-Фараби, проф. Смагулов Ш.С., директор механико-технологического института Восточно- Казахстанского государственного технического университета, проф. Плотников С.В.

На пленарном заседании с большим

'.ПІ

■55 ,1

гДІ

■

Гора.чкл мүЯіе

tt]

проблемные разделы: физика конденсированных состояний и проблемы материаловедения; физика газа, плазмы и жидкости; физика сильных, слабых и гравитационных взаимодействий; приборы и техника эксперимента; фундаментальное физичес­

кое образование и новые технологии обучения в высшей школе. Лучшие доклады будут опубликова­

ны в журнале “Вестник КазНУ, серия физическая”.

В рамках конференции был проведен Круглый стол “Казахстан —будущее без ядерного оружия”, посвященный обсуждению следующих вопросов:

Проблемы нераспространения и современный мир Экспортный контроль ядерных передач Н. Назарбаев “Эпицентр мира”

Ученые Казахстана и мирное использование ядерной знергии

Эта конференция имела статус события особой научной и социальной значимости в деле распространения

социальной значимости

передовых идей физики и физического образования, а также в смысле расширения и укрепления взаимосвязей между учеными, посвятившими себя вечно молодой, а потому активно развивающейся науке.

У. КОЗТАЕВА, секретарь конференции Ассоциация стран участников космических

полетов бьгаасоздана в 1984 году. Первый Конгресс прошел во Франции. С тех порпрактически все развитые страны мира были удостоенычести принять у себя выдающихсясынов Земли —космонавтов. И мы гордимсятем, что срединих два представителя нашей страны —Тохгар АубакировиТалгатМусабаев.

Проведение 17-го Конгресса в Казахстане является признаниемвсе более возрастающейроли Казахстана в освоениикосмического пространства

космических технологий. В последнипоследние^{И развитии} годы это выражается не только в предоставлении космодрома Байконур для стартовкосмических аппаратов. Ученые Казахстана все болееактивноучаствуютвразработке и реализации космических исследовательских проектов.

Широкоизвестенвклад Казахского национального

В С т р е ч И

2октября 2001 года в■ КазНУ им. аль-Фараби!

состоялась встреча ғ студентов, преподавателей№ и сотрудников физического Ц

факультета с участниками ! 17-го Конгрессам Ассоциации странҺ участников космическихL

полетов. 1

Осынау конференцияға университетім!зд!ң халықаралық қатынастар факультет! өткен окужьшының көктемІНен бастап дайындалған болатын. Аталмыш бас қбсуда көтерілген мөселелердің факультеттің болашақ халыкдралық. катынастар мамандарын дайьіндауүш!н күрастырылған оку жоспарымен толық сөйкескелу!н!ң теориялықжәне іъшыми тұріыданальшкдрщанда маңьізы зорёді. Себеб!, конференциялардыңжұмысы нөтижесінде жарық көрген ғылыми мақалалардың жинағы халыкдралық қатынастар мамандарын дайындайтын КэзақстанРеспубликасыныңоку орындары үшін ғана емес, сондай-ақ ТМД елдерінің кейбір окуорындары үш!нде кұнды дүниеболды.

Сонымен, ек! күнгесозылған конференция жұмысы барысындаКдзақстан Республикасының мемлекеттік егемендігін алғаннанберг!он жьш ипіндег! халықаралық қатынастар жүйесіндегі орны мен қолы жеткен табыстарына ғылыми де^йде бағаберідд! хөне шешімін күтіп тұрған мәселелердің болашаіына шолу жасалынды.

Демек,университетдеңгейіндебұл бағытгағы ғьшыми- зерттеу жұмыстары одан ары қажырлықпен жалғаса берет!нд!гіне толық сеңім бар.

Т.Ғ.К.,

М.С.МЫРЗАБЕКОВ, халықаралык қатынастар факультетінің аға оқытушысы.

|1-

ЕГ

Общение на орбитальном уровне

*1,

университета в развитие космических технологий вузовской науки. Ученые университета начиная с 60- X годов выполняли крупные хоздоговорныеработы по заказу организаций ВПК СССР. Созданная в те годы наушю-производственная база в настоящее время нашла свое отражение в работе крупных научно- исследовательскихлабораторийКазНУ. В свете этого встреча студентов и преподавателей физического факультета с космонавтами символична. Она вылилась в оживленные воспоминания ведущих ученых факультета о проделанной огромной работе.

Гости университета — Талгат Мусабаев (Казахстан), Дж. Лорен (США), Берталан Фаркаш (Венгрия), Сергей Авдеев (Россия) и Александр Лазуткин (Россия) — с удовлетворением отметили

общностьнаучных интересов с учеными факультета, перекрещивание событий и имен входебеседы еще раз подтвердило необходимость восстановления утерянных контактов и формирования новых совместных научно-исследовательских программ космической направленности, в частности, в направленииразвития дистанционного зондирования поверхности земли из космоса.

Кроме того, гостей поразил высокий уровень подготовкинаших студентов, особенно отсутствие языкового барьера в общениина английском языке.

Что же касается наших студентов, то встреча с

событием вжизни и должна явитьсядополнительным стимулом дляовладения премудростями науки, так тесно связанной скосмосом.

Космонавты рассказали онаиболееинтересных моментахсвоей космическойдеятельности, ответили на многочисленные вопросы присутствующих.

Талгат Мусабаев любезно предоставил видеофильм о своемполете в космос.Этот материал войдет в

выдающимися представителями нашей планеты, которые оказались вполнеобычными симпатичными и очень общительными людьми, стала важным

фильм о его работев космосе “Talgat Musabaev in space”,который снимается вГолливуде. Студенты смогли увидеть захватывающие кадры жизни космонавтов на корабле во время длительных космических полетов, увидеть нашупланету из космоса. По окончании встречи гости-космонавты сфотографировались на память с коллективом факультета.

А.С. ДРОБЫШЕВ, зав. лабораторией, д.ф.-м.н., Ш.Б. БАИГАНАТОВА, специалист

іН

ь

✓ ТАҚ ПЕН ТӘЖ

Зұлхайыр Аймүхамс гүлы МАНСҰРОВ

-3-

Зұлхайыр Аймұхаметұлы Мансұров 1946 жылы 26 маусым күні Талдықорған облысының Сарқант қаласында туған. 1963-1968 жылдары өл-Фараби атындағы ҚазҮУ-дің химия факультетінде тәлім алған.

Университетті бітірген соң аталмыш факультетке кдізметкешақырьшып, 1973жьиы кандидаттық, 1990 жылы докторлық диссертация қорғайды. 1997-2000 жылдары химиялық физика кафедрасының меңгерушісі, 2000 жылы Жану (горения) мөселелері жөніндегі институттың директоры болып қызмет істеді. Үш жыл қатарынан INTAS

J i

(Брюссель) ҒылымиКеңесінің мүшесі болған.

1992 жылы ғылым мен техника саласы бойынша Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты атанды. АҚТТТ Жану институтының мүшесі.

Халықаралық жоғары мектептер ғылым академиясының академигі.

1992 жылы Қазақ ұлттық

университетінде Ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор болып сайланады. Сол тұстары ғылымды басқару мен ұйымдастыру өдіс- төсілдерінде тиімділігімен мәні күшті пішіндер таба білді. Мысалы үшін, оның жеке бастамасымен гылыми-зерттеу институты.

ғыльши-технологиялық парк, ғылыми орталықгар пайда болды. Сондай-ақ, тұңғыш рет КдзҰУ-дің ғылыми жетістіктер көрмесі ұйымдастырылып, онда үздік деп танылған дүниелер Брюссельдегі халықаралық жәрмеңкеде екікүміс медальдыиеленді.

Зұлхайыр Аймұхаметұлы АҚШ, Үлыбритания, ГФР, Италия, Польша, Түркия, Қытай, Бельгия, Тайван елдерінің университеттерінде ғылыми баяндамалар жасап, арнайы дөрістер оқыған. Ағылшын тілінде шығатын Еуразия химия-

технологиялық журналыньщ

ұйымдастырупц.ісы әрі бас редакторы. “Новости науки Казахстана”, “Поиск-Вестник высшей школы РК”, “ҚазҮУ хабаршысы” (химия сериясы) журналдарының жэне “Наука Казахстана” Й996-2000), “Материаловедение для электроникии электротехники”(агъшшын тілінде, Оңт.Корея, 2000.) газеттерінің редакция алқасының мүшесі.

әл-Фараби атындағы

ҚазҰУ ректорының

2001

жылғы 10

қазандағы N3-2109 бүйрығымен

ҚазУУ-ДІҢ

Бірінші

проректоры

қһізметіне

тағайындалды.

I

I

I

Жанғара Дәдебайұлы ДӘДЕБАЕВ

министрліг! М.О.Әуезов атындағы өдебиет жөне өнеринститутыньш, қызметкер!. 1977-1990 -әл-Фараби атындағы Кдзақ ұлггық университет!н!ң ассистент!, аспиранты, аға оқытушысы, доценті, аға ғылыми қызметкер!. 1980жылы өл-Фарабиатындағы Кдзақ ұлттық университет! жанындағы педагогикалық шеберлік арттыру институтын б!т!рд!. 1985 жылы Москва мемлекеттік университет! жанындағы оқытушьшардың б!л!кт!л!г!н арттыру факультетін 'Әдебиет теориясы” мамаңдыты бойьшшабітірді. 1990-

«1

1991- БГАлтьшсаринатьшдағы Педагогика ғылывдары ғылыми-зерттеу инстиіутьпіың (казірг! Ы.Алтьшсарин атыңдағыБіл!м академиясы)директоры.1991-2000 - әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университет!

филология факультетінің доцент!, профессоры.

деканы. 2000 жылдың қазанынан 2001 жылдың

Намазалы Омаіпұлы ОМАШЕВ

НамазалыОмашұлы 1950 жылдың 19-қаңтарында Жамбыл облысы Меркі ауданының Ойтал ауылында дүниеге келген. 1969 жылы қазіргі әл-Фараби атындағы

қазіргі

ұлттық Қазақ

университетінің журналистика факультетіне окуға түсіп, оны 1974жылы бітіреді. Еңбекжолын Қазақ радиосында бастаған ол 1977 жылы КдзҰУ-ге ұстаздық қызметке шақырылады. Содан журналистика факультетінде ассистент, ағаоқытушы, доцент қызметгерінатқарды. 1984 жылы Мөскеуде кандидаттық, 1992

жылы докторлық

диссертациясын сәтті қорғады.

Ал 1993 жылы профессор ғылыми атағын алғаннан кейін радиожурналистика кафедрасының меңгерушісі болды. 1995 жылдан бастап журналистика факультетінің деканы, әрі журналистика мамандығы бойынша республи- калық методикалық кеңестің төрағасы. Сол жылы ЮНЕСКО профессорыатанды. 1996 жылдан бастап осы беделді ұйымның Қазақстан мен Орта Азиядағы бұқаралық құралдар және журналистика кафедрасының меңгерушісі.

Намазалы Омашүлы - танымал журналистика теоре- тигі, өз саласыньщбілгірмаманы, журналистиканы ғылымретінде дамытуға зорүлес қоскдн ғалым.

Бұлретге оның он шакгыкітап, 200-ден астамастам ғылыми, публистистикалық мақалалар жазғандығын тілге тиек етсек те жеткілікт!.

Әр жылдардағығылыми.

Жанғара Дөдебайұлы Дәдебаев 1948 жылы 15-қарашада Жамбыл облысы Талас ауданы Карл Маркс селосында дүниеге келген. Филология ғьшымдарының докторы (1992), профессор (1996).

Қазақстан Республикасы Жоғары мектеп ғылым академиясының мүше-корреспонденті(1996), КСРО, Кдзақстан Жазушылар Одақгарының мүшесі (1990).

Кд>ісқаша еңбек жолы: 1969 жылы Тараз қаласындағы Абай атындағы педагогикалық училищені бітірді. 1968-1970 -қазақ орта мектебінің мұғалімі. 1970-1975 - эл-Фараби атындағы Қазақ үлттық университетінің студент!. 1975-1977 - Қазақстан Республикасы Білім жөне Ғылым

қазанына дейін - қазақ өдебиеті кафедрасының меңгерушісі.

Марапатталуы: “Қазақ өдебиеті” газет!

сыйлығыныңлауреаты (1987). Жамбьш Жабаевтың өм!р! мен шығармашылығына арналған гылыми- зерттеу жұмыстарының халыкаралықконкурсының жеңімпазы.Алматыкдласы әк!м!нің күрмет грамотасы (1996). Б!л!мжөне ғылымминистрл!гін!ң Грамотасы (1996). Кдзақстан Республикасы Білім беру !сініңүзд!г!

(1998).

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ректорының 2001 жылғы 10 қазандағы N3-2110 бұйрығьімен КдзҰУ-дің Оку- әдістемелік ісі жөніндегі проректоры қызметіне тағайындалды.

Серікбол Тілеулесұлы ШАЛҒЫМБАЕВ

Серікбол Тілеулесұлы Шалғымбаев 1953 жылдың 26- тамызында Алматы облысыныңЛепсі бекетіндедүниеге келген. 1976 жылы әл-Фараби атындағы КдзҮУ-д!ңхимия факультетін б!т!рген соң талдамалы

шмиякафедрасында Ізденуш!, инженер, 'аға инженер, тәжірибе-сараптау орталығының сектор меңгерушіс!

секілд! кі)ізметтер Істейді.

1984жьиы“Электрлі химия' мамандығы бойынша кандидаттық диссертация қорғайды.

1989 жылдан Қазақстан Республикасы Білім Министрлігінде Ғылыми-зертгеу баскармасының бас сараптаушысы, Жоғары оку орыны жөне ғылым басқармасының бас маманы, іс жүргізу

жьщдары Ш.Шаяхметов,Е.Мэмбет- қазиев, М.Жұрынов секілд! білім министрлершің тұсында министрд!ң көмекшіс!болып қызмет Істейд!. 1997 жьшдың қыркүйегіненЫ.Алтьшсарин атындағы б!лім жет!лд!ру институты директорының орынбасары, сол жылдьщ желтоқсан айында Кдзақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулықсақгау министрлігініңБіл!м комитетінде ұйым мүшес!, үйлестіру және тексеру бөл!м!н!ң бастығы болыпқайтадан сайланады.

1999 жылдан Яссауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің Алматыдағы бөлімінің директоры болып қызмет істеді.

баскэрмасьшьщ бастығы, талдамалы жөне маман- дармен қамтамасыз ету

9Л-Фараби атындағы ҚааҰУ ректоръ>ның2001 жылғы ІОказандэғы N3- 2154 буйрығымен Каэ¥У-д!ң Жалпы жөне

баскармасыныңбастығы . , .

■ қызметтерд! өндірістік-іііаруашыпықмөселепержвніңдегі секілді

атқарады. 1993-1997 проректоры (фомөтіне тағаГіындалды.

ның(1989) лауреаты атанды.

Профессор Н.Омашұлының ғьшыми-зерттеу еңбектері 20-данастам халыкэралық, республикалық ғылыми- теориялықконференцияларда сыннан өтгі.

Атап айтсақ,Мөскеуде, Лас-Вегас(АКДІ), Монреал (Канада), Париж (Франция), Алматыда, Астанада, Таразда откен конференцияларда жасаған баяндамалары лайықты бағасын алды.

2001 жылы Кембридж

Халықаралық биографиялық орталы- Еының “Жыл адамы” атаіы'берілді.

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ шығармашылық үздік туынды-

лары үш!н н.Омашұлы “Білім рвкторының 2001 жылғы 10 қаззндағы еңбек”

жөне еңбек” журналы N3-2111 бүйрығыменКдзҰУ-діңТіл және сыйлығының (1981), Кдзақстан төрбие мәселелері жөніндегі журналистер Одағы СЫИЛЫҒЫ- ^төрбие мәселелері

проректоры қһізметіне тағайындалды.

Анатолий Иванович КУПЧИШИН

Анатолий Иванович Купчишин1945 жылы10-казанда Украинаның Винниц облысы Мураф-Шаргород ауданы Слобода ауылында дүниеге кеген. 1962-1967 жьшдары эл- Фараби атындағы ҚазҮУ-дің физика факультетін үздік бітіріп, ядролық физика кафедрасының аспиранты (1967-1971ж.ж.) больш қалдырылып,

айналысады.

кандидаттық,

ғылыммен 1973

1964 жылы жылы докторлық диссертациясын қорғайды. 1978-1985 ж.ж. аға лаборант, лаборатория меңге- руш!с!, деканның орынбасары, КазҮУ көсіподақ комитет!

төрағасының бірінші орынбасары секілді қызмет сатьиарьшан өгеді. 1985-2001жж.

Абай атындағы АлМУ-дің проректоры. 1996 жылғы К,Р ҰҒА-ның Қазақстан халық шаруашылығындағы өзекті мөселелер жөніндегі байқау қорытындысында (проф.

Ю.П.Ереминмен бірге) бірінші

сыйлықты иеленді. Халықаралық жоғары

мектептер Ғылым Академиясыныңтолық мүшесі, академигі

(1995 ж.).ҚР Окуағарту ісінің үздігі. Бірнеше халықаралықжурналдардың редакция алқасының [есі.

J

Анатолий Иванович бёлгіліспортшы,Кдзақстандағы жазғыстуденттер ойындарының,Түркістан өскери өлкесінің жеңімпазы,Қиыр Шығыс

және Сібір,Орал, Кдзақстан, ОрталықАзияда өткізілген университет аралық жарыстардың бірнеше дұркін жүлдегері.

А.И.Купчишин - ақын, арнаулы музыкалықбілімі бар, бард.

Оның өлендер мен әндерінен құралған 12 ғьшыми-поэтикалық жинағыжарық көрген.

әл-Фараби атындағы

ҚазҰУ

I

ректорының

2001

жылғы

10 қазандағы

N3-2112 бұйрығымен ҚазҰУ-дің Ғылыми жұмыстар жөніндегі

қызметіне

тағайындалды.

проректоры

1 'А на ТІЛІИ - арьщ бул...

✓ РАЙ МЕН РЕҢ

Тарихтың қиынталіфісынкөрген заманда тірегіміз, сүйенішіміз болған ана тіліміз де куат алды. Осыон жьш Егемендік тұсында тіліміздің қай белеске көтерілгенін .байқап, оны тутынупіы біздің оған кэндай көмеііміз бар екенін анықгап алғанымыз жөн сияқты.

Кдзақ тіліосы жьшдары елеуліоң өзгерістергеиеболды.Бастыөзгеріс - оның демографиялық негізінығайды.

Қазақстан Ресубликасы деп аталатын кеңістікте қазақ тілін ана тілім деп танитын этникалықтоп енді солелдімекендейтінтұрғындардың52 пайызын құрайтын болды. Респу- бликада казақтар тұрғындардың 40 пайызынан томен болғанжылдар есте, халықтың едөуір тобы ана тілін

Егемендікті аңсаған, сол үшін түрысқан ел едік. Егемендіктен айырылғалы ғасырлар өтіпті. Егемен өмір сүруден тосырқап қалғанымыз анық. Қазір Егемендікке қол жетіп, сол жаңа өмір тірлігін игеру

үстіндеміз. Егемен өмірді қүру, оны қорғай алу зор азаматтық

жауапкершілікті, еңбекті, ұлттық даналықты қажет етеді екен. Мұны да үйренудеміз. Егемендікпен қатар

нарықтық экономика жүйесіне түстік. Бүның қажет

тоңкеріс екеніне көзіміз жетті, оған да төселіп келеміз.

^Р. ӘМІР, ф.ғ.д., профессор

білмегеніжүртқа мөлім.

Егемендікпен

ЕГЕМЕНДІКПЕН

бірге келген демографиялық және саяси жағдай кдзақ тіліне белін жаздырды, бойына куат берді, келешегіне сендірді.

Қазақ тілінің тағдырын осылай күрт өзгерткен осы демографиялык күй!

52 пайыз, өмір көрсетіп отыр, казақ тілінің мемлекеттік дөрежеде, барлық салада, барлық ұлттарды қамтыған, жаппай қолданылатын қатынас күралы ретінде жұмсалуын кдмтамасыз ете алмай отыр. Мұның үстіне өр үлттың тарихсахнасындағы рөлі тек демографиялык санмен өлшенбейді. Демографиялык санмен катар демографиялык сапаның (тілдік ортаның сандык көрсеткішімен қатар сапалық көрсеткіші) орны, мәні бөлек. Қазақ тілі “Қазақстан Республикасы Тіл саясатының тұжырымдамасы” атағанрөліне сай болуы үшін, солрөлді аткару үшін, бұл тілдің иелері интеллектуалдық, экономикалық, профессионалдық салада жетік болмаккерек. Сірә, қазақ тілінің жұрт калаған ауқымда я^салмауы демографиялыксапаның тірек болмауындағы олкылықгардан болуыдамүмкін.

Пиікі дауыс

КЕМЕЛДЕНГЕН ТІЛ

Кдзак тілінің егемендікпен қоса жеткен биігі - қоғамдық қызметінің өсуі. Қазақ тілінің қатынас құрал ретіндегі іфізметі кеңіді,оны осықурал ретінде білуге, үйренуге ұмтьшушы- лардың саны көбейді. Бұл көрініс анықпроцеске айналды. Мұнымен қатар қазақ ТІЛІНІҢ қауымды әлеуметгендіру (социалдандыру),яғни интеллектуалдық, эстетикалық қалып беруқызметі, сол арқылы кауымды ортақ сана беріп, этникалық топ ретінде кұрудағы қызметі күшейді.

Кдзақ ТІЛ1 бұл міндетті орындауда

зөру проблемаларын, тарихын, тұрмысын,ащысы мен тәтгісін, ерлігі мен қорлығын ашып көрсетуге ұмтылуы олардың халықгық сипатын өрбітіп, халықты топтастырушы, сомдаушы, ұлттандырушы құрал, іске жұмылдырупіы кұрал ретіндегі рөлін күшейтті.Мөдени туындылардың осы сапада көршуі үшін Т1Л өз

ұлттық мәдениеттің барлық салаларында -көркем әдебиетте, сурет өнерінде, музыкада,сәулет өнерінде, білім беруде- болып жаткдн үрдістерге сүйенуде. Бүл салалардағы қүлшы- ныстар, қол жеткен межелер бар. Олар өзінің ұлтгық негізін нығайтумен кдтар әлемдегі бағытгарды да,авангардистік деген бағыттарды да ескеріп түр,

қазынасындағы бар амалдарды ұсынды. Сонымен бірге өзі де сыбанған күрескерболып шықгы.

Кдзақ тілінің келешегі, болмысы қазақ халқының жаңа формацияға сай жаңашаөмір сүру дөстүрің игеруіне байланысты.Социологияғылымында халықтың өрісі, өресіоныңой жұмы- сының, еңбектенуінің қажырлығына (ол еңбектерде: напряженность деп аталған)төуелді деген тұжырым бар.

Енді тірлігіміз ғылымдану, глобалды

үйымдастыру,саясиинтеллекгуалдық, экономикалық қабілетін дамытып, позициясын нығайгкднда, тілдің де күйі түзеледі, проблемалар шешіледі. Бұл - ұзақ процесс. Осы бағытгағы іспен қатар тілдің акуалына көмекболатын шаралар ьсүнібүгін нақгы жүзегеаспақ керек. Көп елдерде қоғам, тіл білімі елдегі тілдік акуалды, жүрттың сөйлеу әрекетінің сипатын, мәдениетін санмен пайыздап атап қана қоймай, ол процестің ішкі мазмұнына үңіліп, сырын танып алады, сол деректерге сүйеніп тіл саясатын жүзеге асырады, нақгы практикалықәрекет жасайды.

Қазақ тілінің әлеуметтік қызметіне жәрдем шаралар “Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жьитдарға арналған мемлекеттік бағдарла- қатынас, байланыс жағдайына ^{масында} аталған. Ол шараларға мазмұнын жаңғыртып жатыр.

Мәдениет туындыларының ұлттың

көшетіні анық. Осы байланысқа біздің өзімізде, тіліміз де түседі.

Қазақ өз елінде әкімшілік,

байланысты тіл білімінің, оқу орындарының накдылап, тәптіштеп орындайтын жүмыстары көп.

в эсе л е

«Бұзык^>

басылымдар биытган адастырмасын

Торғын ТҮРЛЫБАЕВА

Адам санасының ойлау мүмкіндігі дене

жұмысын жеңілдетті.

Тіпті, кейбір адамнан артық әрекет істейтін техниканы да білеміз.

Компьютердің жадысы уақыт өткен сайын байи

и

түсуде. Интернет жүйесімен байланыс

жасап, әлемдік сауаттылықтың ” дәмін

татқандар аз емес.

Қоғам қым-қиғаш өзгерістерге толы. Жан- жақтан арна тауып келіп

жатқан ақпараттар ағыны қатты.

Осындай бүгінгі жаңа ертең ескі болып қалатын уақытта БАҚ- тың атқарар жүмысы ерекше, кауырт. Радио мен теледидар өз алдына, мерзімді басылымдар

«I

Лрман жолы сан тарау

Аяужан БҮРК1ТБАЕВА

қ а й р а у

Бала кезімде мен болашақга

өзімнің оқуға түскенімді

,1. -

елестетіп, өзіме белгісіз кұпиясы мол, кызыкпен шыжыкқатолы жаңа омірдің есігін қайтіп ашарымды көп ойлаушы едім Арманым - оқуға түсіп, ата- ананың емес, Адамның баласы атану болатын.Мектептібітірген соң, талайдан бері армандаған мамандық бойынша оқуга тұсіп, студент атандым. Студент атанғандағы қуанышымды көрсеніз етіі. Жана дүниенің есігін ашып, быім теңізінеуниверситет атты кемемен саяхаткд шықгык.

Ізденесін,, оқисың өзің үшін.

Білім булағынан нәр алу үшін шынымен-ақ инемен құдық қазып жатқандай боласың.

Оқытушьшаряыңдәрісінтындап, тапсырмаларды орындап, игерш алғанша тыным таппайсын.

Кейде, ауылдағы ата-анаң, сіңлілерің көз алдыңа келіп, сарғайған сағыныштың сары уайым-орманында адасып жүресің. Бәрін ойлап келіп, ақыры ой соңын акшаға кеп тірейсің. Мардымсыз шәкірт- ақыны не басыңа, не аяғына жеткізе алмайсың. Сөйтіп, жатакханадағы бір-біріне \ж,сас күндердікөз алдымыздан өткізіп жаткан жайымыз бар. Бұл бір менің басымдағы жайт емес.

жүздеген,мыңдаган студентгердін басында бар нәрсе. Заман ағымынаорай, адам баласынын санасындағы өзгерістер күнделікті күйбең тірліктің қамымен үштасыпжатады. Қазір, екі адамнын,бірі кдлайда ақша тауып. күн көрісін жақсартьш, материалдық жағдайын түзеу жайлы коп ой-зайды. Ол даусыз шындық. Тоуслсіз елатансақта, кемшиііктер, жамаусыз жыртық- тар баршьглық. Кемшіліктің кббін ауыл оміршен коресің, Көресің-дагы, ауьтчдык жерлер- дегі мәдениошакбоп саналатыи ;

!

Моденнет ұйінің түрін көріп, і жаныцнан түпілесін. Осындаіі і ортадан шықкан ауыл жастары- ‘ нын сана-сезімініңдеңгейітомен j бо.татынырас. Ьір уақыт театрға ; барып.рухани нзыкіанып, тулей. J

канаттанып ,

Онда U

Жарас СЕЙІТНҰР, ҚазҰУ- дің аға оқытушысы

Биыл еліміз үшін ерекше жыл болайын деп тұр. Өз тағдырын өзі айқындау жолына түскен қазақ ұлты тәуелсіздігінің он жылдығын атап өтпек.

Халықтың этноәлеуметтік мәртебесінің өзгеруі

психологиялық деңгейде де үлкен өзгерістер тудырды.

Қазақтардың еңселері бір көтеріліп қалды, бірақ түпкілікті емес.

өз!н қолайсыз сез!н!п, қарым-қатынастан қашады. Агрессиялық реакциялардың болуы содан. Ал басқа мәдениетке к!рей!н десе олар да мүны шынайы қабылдамайды. Адам екі оттың арасында қалады. Этнонигилистер, маргиналдар ерте ме әлде кеш пе әйтеуір б!р дағдарысты

бәсекесі”күн санапөсуде.Заман

бастан өткізеді. ЭтностенудегІ психологиялық проблемалардың бірі осы.

Келесі бір мәселе ана тілді меңгеруге байланысты туындайды. Белгілі украин филологы А.А.Потебня “Ой және тіл” деген іргелі еңбегінде үлттың бар болуын, тіршілік етуін оның тілімен байланыстырады. Ғалым “халықтың өз тілін жоғалтуы - оның ұлтсыздануы" деген пікірді көлденең тартады. Тіпті ерте сәбилік шақтағы билингвизмнің зиян екендігіне де

талабы шығар. Бірақ...

Мемлекеттің мүддесі, бірлігі үшін, ұлттың ертеңін ойлап, саясатты саналы түрде саралап, халықтың талап-тілегін ескере отырьш жарық көреіін басылывдап жетерлік. Ал, осылардыөкше}, қуып келе жатқан ^іімәденйе'і -і сіздеу”,мазмұнсыз газеттердің бет алысы нені меңзейді?

“Жаманиттіңатын Бөрібасар қояды” демекші, кез келгенді елең еткізетін

“Махаббат”,

Қызық газет ^5?, Жүн мен түн”,“Та- тоқталады. Жалпы, балалардың,

жасөспірімдердің және жастардың үлттану (этностену) проблемаларын зерттеу шетелдерде баяғыда-ақ қолға алынған.

Көптеген мамандар этнопсихологияның

маша”, “Ардақ” деген аттары мағыналы сөздің кдсиетін кетіріп, бірінші бетінен-ақ “менмұндалап’^лз

ҮЛТТЫҢ .ЛДАСКДН ҰЛДАРЫ (ТГДЛДМ «А?

Отаршылдык.тың салдары әлі күшті.

Мақсатты жүргізілген үлтсыздандыру мәңгүрт, этнонигилист, маргинал және ана тілін білмейтін түлғаларды қалыптастырып шығарды. Ұлттың өз этномәдениетіне өгей үл-қыздары кайта өз үйін таба алды ма? Бірден жауап берейік; ат айналып қазығын табады дегендей оң өзгерістер бар. Өйткені, үлт сезімі - өте тереңде жатқан сезім. Тұбі бүршік жарады. Мысыр елінің билеушісі болған Бейбарыс сүлтан жайлы фильмдегі мамлюк грузиннің ана тіліндегі бірауыз сөзді үмытпағаны көп нәрсені айтып түр емес пе? Кешегі әлемдегі аса куатты державаның бірі - Кеңес Одағының быт-шыт болып қүлауы әрі ыдырауы үлттык-этникалық негізде болғаны біраз жайдан хабар бергендей. Өйткені, бүкіл үлкен топтардың, қауымдардың ішінде ңеғүрлым түрактысы, өміршеңі христиандық, мүсылмандық тәрізді ірі мәдени-өркениеттік қауымдастық емес, тек этнос боп шықты. Белгілі этнос зерттеушісі Л.Н.Гумилев: “Почему этносы двух территории, имеющие сходные ландшафты, одинаковый социальный строи не объединились в едины комплекс, что было бы выгодно тем и другим?” - деген сауал тастайды. Неге грузин грузин, армян армян, өзбек өзбек боп кдлды? Себебі адамдарды саналы есеп, ойтмақсат емес, керісінше санасыз тартылыс. үнату, яғни комплиментарлық принцип! б!рікт!ред!.

Этностың барлық мүшелерІнде б!рдей ортақ биоток тербел!сі, пассионарлық өріс ырғағы бар. Сол себепт! де Кеңестер Одағы жасанды саяси қүрылым репнде үзақөм!р сүре алмады.

Этностардың қосылуы бәрібір жүзеге аспады.

Әрк!м өз!н!ң тарихи шекарасына қайтып келд!- Сонымен, титулды, автохтонды этнос - үлттық мемлекетт!ң !ргетасы әрі жүйеқұрғыш факторы.

Мысалы, Казақстаннын ешкім дауласпаитын гарихи иесі - қазақтар. Бейнелеп айтсак, КАЗАК,

ҮЛТЫ - к.ішілі

іон, ал калған диаспоралар үлкенді- планеталар. “Күн” маңайына, яғни

I

мәдениет!не, т!л!не неғүрлым жақын і болсаң, соғүрлым қазақ жылуына, жарыл- кауына ие боласың. Біздег! үлттық идея қазақ үлты (этносы) идеясы негіз!нде ғана мүмқін болмақ. Қазақстандық мәдениет мазмүны, сипаты жағынан ең әуел! қазақ мәдениеті (ашық, 6үг!нг! күн талабына ■ жауап бере алатын) болуы қажеттігі дәлел- деуд! керек етпейт!н аксиома. Қазақ мәде- ниетінің к!р!кт!руш!л!к рөл! жайлы Елбасымыз Н.Назарбаев “Тарих толқы- нында” атты к!табында нақты анықтап айтқан. Әс!ресе, қазақ мәдени дәстүрінен не бір есімді, не бір оқиғаны жөндеп білмейтіндерді өте орынды сынап өтеді. |

Жеке адамның қалыптасуы мен дамуын белг!лі бір үлттық (этностық) ортадан тыс қарастыру үлкен қателік болар ед!. Өйткені үлт, этнос әлеуметтенуд!н, маңызды макрофакторы рет!нде жеке адамға (индивидге) қатысты бастапқы деңгей боп табылады. Сол себепті, әлеуметтену (социализация) - ол шын

неғүрлым үлкен жетістіктері ОСЬ!

әлеуметтену, яғни этностену пробле­

маларын зерттеумен байланысты екенд!г!н айтады. Мәселен, этнопсихологияның

“балалық шақ этнографиясы” дел!нетін дербес тармағы бар. Онда адамның қалай өз үлтының мәдениет!н, құндылык,тарын меңгеретіні жайлы баяндалады. Бүрынғы Кеңес Одағында мүндай бағыттағы зерттеулер жүргізу мүмкіндіг! туралы сөз қозғаудың өзі артық нәрсе. Посткеңест!к мемлекеттерд!ң !ш!нде тек Қазақстан ғана әл-Фараби атындағы Казак, үлттық университетінде арнайы этнопсихо-

түратын бейәдеп суреттері күнгей бетке көлеңке түсіріп тұрғандай.

Айкайлатыпжазатынжарнамалары жақсы мен жаманның байыбына бара бермейтін берекесіздердің қолынан шықкавдай. Қазақтың қанына сіңбеген, әдебіне жат

“қызық” әңгімелерінің жастар санасынесірткідей улап жаткдны да рас.

Баспасөз - төрбие қүралы.

Оқырман ойына сәуле түсіріп, бағыт-бағдар сілтеп отыру - маңызды мінд