TBlfal KHM Tm H A H H HIEM PHBP MgCIC CONG HOfl XA H Q I CHU HGHJA Vlfel MK
Gidfl HAN VE VIEC HAN CHE QUYEN CON NG(/Gfl VA QUYEN CONG DAN TRONG HIEN PHAP NAM 2013
HOANG HAI Y^N*
Hien phdp nam 2013 Id mgt van kien chinh tri - phdp ly ccf bdn cua nu&c ta trong thcfi /^ ddy manh cong nghiep hoa, hien dgi hoa, hgi nhqp quoc te. Mgt trong nhimg gid tri cao ca cua Hien phdp nam 2013 la vi$c ghi nhgn ddy du ve ngi dung cua quyen con ngtrifi vd quyen cong ddn twffng thich v&i phdp lugt qudc te ve quyen con ngmi, phd hgp v&i xu thi tiSn bp vd van minh cua nhan logi, la tien de de xay dmig vd bdo v$ cdc quyen ndy bang phdp lugt Theo do, lan dau tien Hien phdp nu&c ta ghi nhgn, quy dinh vd gi&i hgn cua vi^c "hgn chi quyin con ngtr&i, quyin cong ddn ". Trong phgm vi bdi viit, tdc gid de cap den nhihig npi dung do trong Hiin phdp ndm 2013.
H
ien phap nam 2013 danh mot chucmg gom 36 dieu voi ten goi "QuySn con ngucri, quyen va nghia vu ca ban cua cong dan" de khang dinh quyen con nguoi, quySn cong dan dugc Nha nuac thua nhan, ton trpng va cam k6t bao ve. Trong chuong nay, khi noi den quyen con nguoi noi chimg thi dung c i ^ tu "mpi nguoi co quyen,.,"hoac "khong ai..." {Vi du: khong ai bi tuoc doat tinh mang trai lu^t - Bihu 19); khi noi den quyen cua cong dan Viet Nam thi dung cum tCt "cong dan c6 quyen...". Quyen cong dan la khai ni?m g^n li6n vol Nha nuac, thg hi?n moi quan he giua cong dan vdi Nha nuac, dugc xac dinh boi che dinh qu6c tich.
Quyen cong ddn Id tap hep nhihig guyen con nguai duac phdp lugt cua mpt nuac ghi nhgn vd chi nhihig nguai mang quoc tich cda mpt nuac thi mai duac huemg cdc quyen cong ddn mdphdp lugt nuac do quy dinh'". Quy^n con nguai la khai niem co tinh chat bao quat va rpng han quyen cong dan. Quyen con ngudi la quyen dugc ap dung cho tSt ca moi nguoi thupc mpi dan tpc dang sinh s6ng tren pham vi toan cau, khong phan bi?t quoc tich.
khong phu thupc vao bien gioi quoc gia hay tu each ca nhan cua chu thg, the hien m6i quan he giua ca nhan \6i toan the cpng d6ng nhan loai. Mpt ca nhan co quoc tich se ddng thai la chii the ciia quyen con nguoi va quyen cong dan. Tuy nhiSn, su phan biet khi thu huong hai quySn nay chi thi hien trong hoan canh cu the. Vi du: Mpt nguai nuoc ngoai se khong dugc huong mot s6 quy6n cua cong dan Viet Nam (cung la quydn con ngucri) chang han nhu quyin bSu cu, ung cu nhung van dugc huong quyen con nguoi nhu quyen s6ng, quyin tu do va an ninh ca nhan.
Mgt trong nhirng ngi dung mdi trong Hiln phap nam 2013 la nhirng quy dinh v l gioi han viec han che quyen con ngudi va quyin cong dan, mac dii tu tudng ve v^n d l nay khdng phai la moi, ma da dugc thua nh|in trong lu|it phap va thdng le qudc tl. Ca quyin con ngiroi va quyin cong dan diu chiu su quy dinh ciia su gioi han quyin. Gidi han ciia quyen con nguoi, quyen cdng dan nhSm bao dam sg hai hda giiia cac quyen ciia ca thi va cac quyin
Tnfong D?i hgc KiSm sm Hd Ngi.
Tap chi
2 I KIEM SAT__ /So 17 (thang 9/2014)
CHiHH TRI • XA Hdi cua t^p thi (cdng dong, quoc gia, dan toe),
cimg nhu vi?c thy hudng quyen giua cac ca the vdi nhau. Luat nhan quyen qudc t l quy dinh gidi hrin ap d\ing ciia mot sd quyin (lunitation of rights) trong mpt sd dilu udc qudc te vd quyen con ngudi. Ban chat ciia cac quy dinh nay la cho phep cac qudc gia thanh vien dp dat mpt so dieu ki^n vdi viec thuc hien/hudng thu mgt sd quyen con ngudi nhat dinh nham muc dich nhu thiic d4y phiic lpi chung cua cpng ddng, bao ve an ninh qudc gia (national security), d l bao dam an toan cho cOng ddng (public safety), d l bao ve sire khde hay dao due ciia cpng ddng (public health or moral), va dB bao v6 cac quyen, ty do hgp phap ciia ngudi khac (rights and freedoms of others). ChSng han Dilu 4 cua Cong udc qudc te ve cac quyen dan sy, chinh tri (ICCPR, 1966)) quy dinh rSng, trong nhijng bdi cdnh khan cdp de dpa su sdng cdn ciia dat nudc (state of emergency), cac quoc gia cd the ap dyng nhung bi?n phap han chl vigc thyc hi$n cac quyen neu trong Cdng udc nay (derogation of rights). Ve ban chat, nhihig quy djnh ndy la sy t^m dinh chi thyc hi^n mpt so quyin dan su, chinh tri trong mpt thdi gian nhat dinh do bdi cdnh khan cdp cua quoc gia, thdng qua mpt so bi?n phdp cu the nhu: Thiet quan luat (tren ca nudc, d mgt khu vyc hay mgt dia phuong); cdm bieu tinh, hgi hpp ddng ngudi; cam hoac han che hoat dpng ciia mpt sd co quan thdng tin dai chiing nhu truyen hinh, phdt thanh, bao..; cam di lai ra, vao mgt khu vyc ho^c xuat, nhap canh (vdi mpt so ca nhan hay nhdm),...
Lan dau tien, Hien phap nudc ta ghi nhan nguyen tdc ndy Id nguyen t5c co bdn de xdy dung h? thdng cac quyin con ngudi, quyen CO ban ciia cdng dan tai Chuong II. Nhirng ngi dung cy the cua nguyen tdc ndy Id:
Thif nhdl. nguyen tdc h^n chl quyin con ngudi, quyen cong ddn xuat phat tu mdi quan h? giu'a Nhd nudc vdi ngudi dan. Khodn 1 Dilu 14 Hien phdp nam 2013 quy dinh: "O
nuac Cpng hoa xa hpi chu nghia Viet Nam, cdc quyen con nguai, quyen cong ddn ve chinh tri, ddn su, kinh te, vdn hoa, xd hpi dugc cong nhgn. ton trong, bdo ve, bdo ddm theo Hiin phdp vd phdp lugt". Quy dinh nay xac dinh mdi quan he giua Nha nudc va ngudi dan (mpi ngudi, khdng chi Id cong dan) la mdi quan he giiia quyen va nghia vu.
Tuc la, quyen thupc ve mpi ngudi; tdn trgng, bao ve va bdo dam quyen la nghia vy ciia Nhd nudc. NghTa vu cua Nha nudc bao gdm:
Tdn trgng quyen cua mpi ngudi dan trudc tidn la sy cdng nh|in ddy du cdc quyen do trong Hiln phap vd phap luat; sau do Id viec khdng dugc phep ra cac van bdn vi pham cdc quyen ciia ngudi dan da dugc ghi nhan. Bao v6 quyen ciia mgi ngudi dan la viec Nha nudc cd nghia vy kip thdi ngan chan mpi hdnh vi vi pham quyin con ngudi dudi bat ke hinh thiic nao, bat ke d dau, bat ke khi ndo.
Bdo dam quyen ciia mgi ngudi dan la vi$c Nha nudc chu dgng xdy dyng cdc chuang trinh, ke ho^ch, dy an phat trien kinh te - xa hpi phu hgp vdi khd nang cua qudc gia, ddng thdi, phdi bdo dam tinh d l tilp can cac djch vy c6 san ciia ngudi dan. Tuy nhien, ndi nhu vdy khong c6 nghTa la ngudi dan khdng cd nghia vy doi vdi Nhd nudc va xa hpi. NghTa vy ciia ngudi dan la tdn trgng quyin ciia ngudi khac, c6 trach nhi?m thyc hien nghTa vy doi vdi Nhd nudc vd xa hgi, tuan thO Hien phap va phap luat. Neu ngudi ddn cd nhiing hanh vi vi pham luat, anh hudng din quyen vd lgi ich hgp phap cua ngudi khdc thi se bi han che quyen con ngudi, quyen cdng dan.
Trong Tuyen ngdn qudc te ve quyen con ngudi, tai khoan 2 Dieu 29 ciing neu ro rang:
"Khi huang thu cdc quyen vd tir do ciia minh, mgi nguai chi phdi tudn thd nhicng hgn che do lugt dinh, nhdm mi^c dich bdo ddm su cong nhgn vd ton trong thich ddng doi vai cdc quyen vd tu do ciia nguai khdc cUng nhu nham ddp img nhihig yeu cdu chinh ddng vi dgo due, trdt tu cong cpng vd phuc lgi chung
S6l7(thang9/2014)\
Tap chl _KIKM SAT I 3
T R I ^ KHAI THI HAHH SDX PHAP NUOC CONG HOA XA H0I CHd NCMJA Vl|rr NAM
Ai'
^ ' i 8AN CHI e«0 M l CACK nrPHlP IHONG UONG KI£«I IBA. KHJn S H m c I B I & KMJ TBUC MKET UIAN SO OMiyiW COA SO CHiNH THI VE VIEC TIEP TUG THirc HIEN CHIEN LOOC
CAI CACH TUPHAP OE'N NAH 2I1!0
^m-^A.
Dong chl Nguyen Hoa Binh, Uy vien Trung uwng Dang, Vien tnivng VKSND tdi cao phit bieu tai buoi lam viec cua Ban chi dao cdi each tu* phap Trung u>OYig voi Lanh d^o tinh Phu Yen kiem tra va Ithao sat v i ^ talen Ichai thifc hj^n Ket lu|n so 92-KlJTW cda Bd Chinh tri ve v i ^ tiep tuc thvc hifn Chien luoc cdi each tir phdp den nam 2020 (Phu Yen, ngay 19/8fi[014). A ^ nrxj Anh: C.TV
trong mpt xa hpi ddn chd ". Ve mdi quan he giCta quyen va nghTa vu, Dang ta cung nhan dinh: "Quyen ddn chu, tu do cua moi cd nhdn khong tdch rai nghia vu vd trdch nhiem cong ddn"'". Nhu vay, quyin con ngudi khdng dugc xac lap bdng Hiln phap va phap lu^t, khdng phai do Nhd nudc "ban phat" cho mpi ngudi bang Hien phap va phap luat ma nd tdn tai khdch quan trong xa hdi loai ngudi.
Mdi nha nudc, bdng cdng cy phap luat cua minh chi ghi nhan nhirng quyen do, ddng thdi chuyen hda nhiing quyen d6 thanh quyen co ban cua cdng dan nudc minh. Sau khi xac lap mdi quan he giua Nha nudc va ngudi dan thi nguyen tac han che quyin mdi dugc dat ra va chi dat ra trong nhihig trudng hgp cy the dugc phan tich sau ddy.
Thirhai, quyen con ngudi, quyen cong dan cd the bi han che trong tnidng hgp can thiet, vi ly do qudc phong, an ninh qudc gia, trat ty.
an toan xa hdi, dao diic xa hdi, siic khde cua cdng ddng (khodn 2 Dilu 14 Hien phdp nam 2013). Quy dinh nay tilp thu nhiing tu tudng tii Cdng udc qudc te ve quyen dan su, chinh tri nam 1966; Cdng udc quoc t l v l cdc quydn kinh te, xa hdi va van hda nam 1966 md Yi^t Nam la thdnh vien. Khodn 3, Dilu 12 Cdng udc quoc te v l quyin dan su, chinh tri quy dinh nhihig quyen ty do cu tru, ty do di lai, tu do lya chgn noi cu tni "khong the bi gi&i hgn, ngogi trir nhihig truang hgp lugt dinh vi nhu cdu bdo ve an ninh quoc gia, trgt tv cong cgng, sice khoe cong cpng, dgo li, hay nhung quyen tu do ciia nguai khdc, vd neu khong trdi ven nhihig quyen tu do khdc dugc thita nhdn trong Cong uac ndy ". Cdng udc qudc td vd cac quyen kinh td, xa hdi va van hda ciing danh han Dieu 4 quy dinh: "Cdc quoc gia thdnh vien thica nhgn rdng, trong khi dn dfnh cdc quyen md moi cd nhdn dugc huang phu
Tap chi
KIEM SAT_ /So17(thang 9/2014)
CUiNU TBI - XA H0I
Ddng chf N g u y i n T h | ThCiy Khiem, Bi Thu> Ddng dy, Pho Vi@n tru>ong VKSND toi cao vd cdc d6ng chf Ldnh d^o, cdn b$ Van phong Ddng dy, Vu To chu'c cdn bd chuc md'ng dong chi Lvni Hodng Tudn d u ^ c bd nhifm giip chdv vv Pho Chdnh Vdn phong Ddng dy VKSND t6l cao (Hd N f i , ngdy 12/8/2014).
Anh: Quoc Hung
hgp vai cdc quy dinh cua Cong uac ndy, moi quoc gia chi co thi dgt ra nhung hgn che bang cdc quy dinh phdp lugt trong chieng muc nhimg hgn che ay khong trdi vai bdn chdt cua cdc quyen noi tren vd hodn todn vi muc dich thuc day phdc lgi chung trong mptxd hpi ddn chu ". NOi dung nay dugc khang dinh lai mdt ldn niia t^i khodn 4, Dieu 15 Hien phap nam 2013: "Vi^c thuc hien quyen con nguai, quyin cong ddn kkdng dugc xdm phgm lgi ich quoc gia, ddn tpc, quyin vd lgi ich hgp phdp cua nguai khdc". Cd the thay, viec han che quyin con ngudi vd quyen ca ban ciia cdng dan id can thidt, xudt phat tii thyc tidn cudc sdng nhung Nha nudc khdng dugc tiiy tien thyc hi$n cdc hgn chl quyin ndy. Chi khi ndo cd ly do quoc phdng, an ninh qudc gia, trdt ty, an toan xa hgi, d^o diic xa hpi, siic khde cua
cgng ddng thi co che nay mdi van hanh. Dieu nay the hien tinh than tdn trgng quydn vd lgi ich chung ciia ddn tgc vd cpng ddng vi chi cd nhu thd thi cdc quydn cua mdi cd nhdn mdi cd the dugc bdo ddm va phat huy.
Theo nghien ciru ciia Dy an Hien phap so sdnh (Comparative Constitutions Project - CCP)<^', tinh thdi didm nam 2000, trong sd 550 ban Hiln phap thdnh van da dugc ban hanh tren thi gidi tir nam 1789, trong dd hon 90% dugc thdng qua sau Chiln tranh The gidi II, cd hon 80% sd hidn phap quy djnh vd viec tuyen bd tinh trang khan cap. Tai mpt sd khu vuc, c6 ddn gan 100% sd hien phdp quy djnh ve vdn dd nay. Tinh trang khan cap thudng dugc tuydn bd khi xay ra thdm hpa thien tai, bao dgng hoac tuyen bd chien tranh. Nhidu qudc gia quy dinh ro vd tinh
So17(thang9/2014)\
Tap chi
. KIKM SAT I 5
TRIEH KHAI THI HAHH HIEH PHAP HlTbC C 6 H G HOA XA HQI CHO HGHJA Vlirr NAM
trang khan cdp trong hien phap hoac luat nham tranh su lam dung. Mpt so qudc gia Uiyen bd tinh trang khdn cap gan day la:
Philipin (thang 2/2006) sau khi cd cugc ddo chinh chong lai chinh quyen, Hy Lap (thdng 8/2007) khi bi chay riiog, Pakistan (thang 11/2007), Thai Lan (thang 9/2008, thang 5/2014) de ddi phd vdi bdt dn do bieu tinh...
Trong bdi cdnh tinh trang khan cdp, Hien phdp cua cac qudc gia ciing quy dinh vd tam dinh chi thyc hien mdt sd quyen dan sy, chinh tri; ddng tiidi, xac dinh rd mgt so quyen se khdng bi dinh chi thuc hidn kd ca trong bdi cdnh nay nhu dugc de cap trong luat nhan quyin qudc tl.
Thie ba, quyen con ngudi, quydn cdng ddn chi c6 thd bj hau che theo quy dinh cua phdp ludt. Cy the, chi cd Qudc hpi - co quan dai bidu cao nhat cua nhan dan, co quan quydn lyc Nha nudc cao nhat ciia nudc Cgng hda xa hdi chu nghTa Viet Nam mdi c6 quydn quy dinh cac han che quyen con ngudi, quyen cdng dan thdng qua cac van bdn luat. Cac van ban dudi luat nhu Nghi dinh cua Chinh phu, thdng tu cua Bd trudng... khdng dugc phep quy dinh han chl quyen con ngudi, quyin cdng dan ma chi dugc phep quy dinh cu thd hda, chi tilt hda de hudng dan thyc hien. Quy dmh nay nhdm muc dich ngan ngua su tuy tidn cua cac co quan Nhd nudc co thdm quydn ban hanh van bdn quy pham phap luat trong viec thyc thi quyin con ngudi, quyin cdng ddn'**. Ndi dung nay ciing dugc cu thi hon niia tai cac dilu tilp theo trong Hien phap nam 2013.
Dilu 19 Hiln phap ndm 2013 quy dinh mpi ngudi dugc bao hd vd tinh mang, khdng ai bi tudc doat tinh mang trai luat. Dilu 20 Hiln phdp nam 2013 quy dinh mgi ngudi cd quydn bat khd xam pham v l than thi, viec bdt, giam, giii ngirdi do Iuat dinh... Vdi tinh chat la dao luat gdc, dao ludt co bdn trong he thdng van bdn quy pham phap luat Viet Nam, nhirng quy dinh trong Hiln phap v l
han chd quyen con ngudi, quyen cdng dan se dinh hudng cho cdc quy dinh cua luat (bg luat) vd vdn dd ndy. Didu 79 Bg luat Hinh su quy dinh ngudi pham tdi hoat dgng nham lat dd chinh quydn nhan dan cd the bi phat tu chung than hodc tii hinh; Dieu 2 Luat Bdo chi quy dinh khdng ai dugc l£im dyng quyin ty do bao chi, quyen ty do ngdn ludn tren bao chi de xdm pham lgi ich cua Nha nudc, tap the vd cdng dan... Day la nhiing quy dinh han chl quyin con ngudi, quyen cdng dan hpp hien.
Ngi dung thii hai vd npi dung thur ba ciia nguydn tac han che quydn con ngudi, quydn cdng dan khdng ddc lap tuy|t ddi md cd mdi lidn he mat thilt vdi nhau. NOi dung thu hai cua nguydn tac ndy chi dugc thuc hien ddy du thdng qua ndi dung thii ba va chi khi nao xudt hien ngi dimg thii hai thi ndi dung thift ba cua nguyen tac nay mdi dugc d^t ra.
Vdi tinh chdt la mpt van kiOn phap luat qudc gia, hidn phdp cua nhilu nudc cung quy dinh vd gidi han ciia cac quyen con ngudi, quydn cdng dan vdi nhiing nOi dung neu tren.
Quy dinh vd van de nay it nhieu cd sy khac nhau trong hien phap cdc nudc, nhung giiji han thudng dugc dp dung vdi cdc quyin ty do ngdn luan, tu do hpi hgp, ty do di lfii,... Cung tuong ty nhu ludt nhan quyin qudc td, hien phdp mOt sd nudc cd quy dinh v l nhiing gioi han ap dung chung cho mgi quyin, ddng thdi cd quy dinh vd gidi han dp dyng rieng cho mpt sd quydn cy the. Day Id phuong phap pho bidn nhat hidn nay, trong do cd Vigt Nam.*
(i) B6 Tu piiip, MQI so kien ihuc phdp lugt ve quyen con ngum. T?/)/, Ha Npi, 2012, trang 11.
(2) Chi thi s6 12-CT/TW ngay 12/7/1992 cua Ban Bi thu Trung irong Dang ve "Van de quyen con nguoi va quan diem, chit tnrong ciia Ddng ta".
(3) Xem them tai dia chi: http://wvvw constitution- making.org/reports.hta)l
(4) TS. Vu Cong Giao, "Nhiing tifin bg va h?n che trong che djnh quyen con nguoi, quyen cong dan ciia Dv thao 3, Hien phap 1992 siia d6i nam 2013", T?p chi Khoa hpc DHQG H^ Ngi, Lu^it hgc 29, so 3 (2013), trang 57.
Tap chi
6 KIEM SAT__ /S617(thang 9/2014)
