. GUD DVC NirtiC NGOAl 9
PHAN LUONG TRONG HE THONG GIAO DUG CUA MfiT SO NU0C VA BAI HOC KINH NGHIEM CHO VIET NAM
TS.Dd THI DfCH LOAN Vl(n Khoa bpc Gllo dvc Vl$l Nam Phin ludng v l l i l n thdng trong h§ thdng giio
dye ddng vai trd ngiy c i n g quan trpng trong q u i trinh phit triln cOa mdi qudc gia, cd i n h hUdng trUe t i l p din chiln tape p h i t t r i l n n h l n lye v i co hdi hpe t i p sudt ddi cho moi ngudi. D i y l i v l n d l d i v i dang duoc nhilu qudc gia quan t i m . Mdi qudc gia d i u ed md hinh phin ludng hpc sinh rilng, tuy theo d i l u k i l n kinh t l - xa hdi v l truyin thdng van hda. Trong khudn khd b i i bio n i y t i e g i l ehl t i p trung nghiin cdu kinh nghiim cOa mdt sd nude trong vile p h i n ludng hpc sinh sau gilo dye phd e l p (trung hpc co s ^ .
1. Mot sd khai niem l i l n quan I.I.Mtdn ludng hoc sinh
Dudi gdc dd g i i o dye hpe v i t i l p c i n t r i n co sd hogt ddng, p h i n ludng ddpc h i l u l i q u i trinh t i c ddng c6 muc dfch, cd t d chdc cd k l hogcli, cd ndi dung v i bing phucmg p h i p khoa hpe cOa cic luc lupng su pham tdi ddi tupng g i i o dye n h i m n i n g cao nhln thdc phit ti-iln tri t u ^ hinh t h i n h kl nang v i t h i i dd phCi hc^ vdi tilm nang cda mdi e l n h l n v i d i l u kiln phit triln kinh t l - xa hdi trong mdi giai doan nhit dinh. Do dd, p h i n ludng l i su p h i n h o i theo ntidm Idn ed eCing nguyen vpng, n i n g lyc Phin ludng hpc sinh (HS) l i b i l n p h i p thyc h i l n hpp tl xu hudng p h i n h o i HS tiln cosd n i n g tyc hpe tap, nguyin vpng cOa HS v i nhu elu xa hdi.
U. Phdn luong hgc sinh sau gido due ph6 cdp/
tmng hgc ctf sd
(J giai doan g i l o dye trung hpc co sd (THCS), nhdng die diim sinh If - tam II - x l hdi cOa HS da bdc 16 ra dd i l mdt trong nhdng cd sd de p h i n hda, p h i n ludng HS sau THCS. Su khie nhau cOa mdi HS v i d i e diem sinh If - t h i c h i t t i m If - x i hdi ddi hdi chUdng trinh, ndi dung, phuong phap, d c h td chdc g i l o dye phii thay ddi d l phu hpp vdi sd p h i t t r i l n cda tdng d nhln. Ngoai ra, d e l p THCS, HS d l bdc Id k h i rd n i n g lyc hpc t i p v i thdng qua cic hoat ddng ndi khda, ngogi khda, d c em d i t h i hien nhdng n i n g khilu, sd trUdng.
Diy chfnh I I l i co sd d l HS, cha m? HS v i g l l o v i l n suy nghT n&i t i l p tue phat t r i l n theo hUdng n i o thi t h u i n hon v i phu hpp hem. Mat k h i c sy p h i t t r i l n cOa d c nganh cdng nghiep cd ham lupng khoa hpc cao ddi ti6i ngudi lao p h i i ed trinh dd van hda d n t h i l t do dd HS v i o hpc d trddng nghe p h i i cd trinh dd v l n hda tdi tiiilu l i THCS, vdi nhOng n g h i phdc tap, die b i l t l i nghi thupc cic linh vyc cdng n g h i cao p h i i cd trinh dd van hda phd thdng trung hpc. Vi v l y p h i n ludng HS
sau giio due phd elp (9 nim) l i xu hUdng cOa p h i n Idn cic nude t r i n t h i gidi.
2. Mo hinh p h i n ludng hpc sinh sau g l l o due phd e l p (9 nim)/THCS d mot sd nUdc
Trong nhdng t h i p kl qua, nhilu nUde trin t h i gidi da v i dang d i td giio dye vdi xu t h i phin ludng sau d p hpe phd e l p Vdi xu the n i y sau gllo dye phd c | p / b i t budc h i ttidng g i l o due dupc phin thinh 2 ludng:
ludng gilo dye phd thdng v l ludng gilo due ki thult n g h i nghilp. Ludng g i i o dye phd thdng dupe chia thinh 2 nhinh: nhlnh h i n l i m v l nhlnh phd thdng cd dgy n g h i (d trinh dd thip). Ludng giio due ki thuit nghe nghilp dupe chia thinh d e nhinh trung hpc n g h i vOi dgy v i n hda vda dgy nghi, va nhlnh day nghi.
Cic ludng n i y duoc t i l p ndi d trinh dd dgi hpc theo 2 nhlnh: nhlnh dai hpc dinh hUdng nghiin cdu (hin Ilm) v l nhanh dai hoc djnh hUdng kl thult dng dyng (cdng nghe). Nhd sy p h i n ludng nhd viy n l n cd t h i d i o tao dupc nhdng cdng nhln kT thuit cd kT nang nghe trinh dp cao, nhdng ki t h u l t v i l n v i ki sU cd kT ning thue hinh gidi d l cd t h i ehl dao cdng nhin v i d i l u h i n h sin xuat.
Md hinh phan ludng trong h i thdng gilo due cOa ele nudc cd sy khac nhau, tOy thudc v i o trinh dd phit t r i l n kinh t l - xa hdi, eo d u lao ddng v i truyin thdng van hda d i n tdc cOa mdi qudc gia. Tuy nhiln, t i t d d c nude deu r i t quan tam v l coi p h i n tudng HS sau THCS l i d i l m xuat phat eua chien Idpc phat trien ngudn n h l n lye Di thyc hien phan ludng trong he thdng gilo dye d c nude d l xay dyng mdt he thdng g i i o dye md, mem d i o v i tinh hogt thda man nhu d u giio dye cho mpi ngudi vdi quan ^ I m g i i o due lien t y e hoc t i p sudt ddi v i thda man nhu cau n h l n lUe vdi co d u nginh nghi, trtnh dd dao tao da dgng. Ddng thdi tgo ra sU p h i n tudng v i tiln thdng sau THCS v i sau THPT d l d i p dng y l u cau t y do chpn n g h i eCa giao dye hudng nghilp.
Kinh nghiim cOa eic nddc cho t h i y tiln thdng v i p h i n tudng trUde tiln d n t i p trung v i o HS sau gilo dye phd elp/THCS. VI v l y chUdng trinh dUpc t h i l t k i lien thdng dpc tdTHCS qua trung hpc phd thdng (THPT) t i n dgi hpc v l tiln thdng ngang sau d p THCS, to THPT blnti thadng sang THPT kT t h u l t tdng hpp, sang trung hpc n g h i v l ngupe tgi. Cin n h l n mgnh ring sy tiln thdng gida g i i o due phd thdng v l gllo due kT t h u l t n g h i nghilp t i xu t h i t i t y l u dupc thyc h i l n d hau h i t d e nUdc p h i t t r i l n hien nay SU p h i n ludng v i tien thdng nhu t h i s i l i m cho h i thdng giio due qudc
Slf82-THANG7/2012*63
® GlAODVCNUtfCNGOAl
d i n m I m d i o , tinh hogt d i p dng nhu elu hpe sudt ddl cOa mdi d n h l n v i nhu elu eo elu n h l n lyc cda qudc gia. TTnh hinh p h i n ludng HS sau THCS cOa mdt sd nudc dupe minh hpa trong b i n g sau:
Tinh hinh phdn luSng hgc sinh sau THCS d mdt s6 nt/dc
TT
1 2 3 4 5
6 NUiSc
CHLBBCfc TliyySI My Nh«t HinQu&
Tnjng Qudc NSm
2003 2003 2000 2000 1982 2003 1996
•ni^HS tdt nghiep THCSvio THPT
26%
30%
76%
70%
50%
64%
43.3%
T] l« HS t«t nghiep THCS vio trung h9c
nghi 74%
70%
24%
30%
50%
36%
56.7%
Ngudn: Ddng Danh Anh Kinh nghiim cda Phin Lan cho t h i y sd di HS cd sy chain bj kl ludng tn/dc khi dua ra q u y l t dinh v l vile tya chpn mdt trong d e khda hpc b i t budc dTHPT l i nhd cd su t u v l n v l dinh hudng n g h i rdng r i i d d e trudng THCS. Trong sudt 3 nam hpc THCS, HS d i u ed 2 gid hpc mdi t u i n d l dupc t u v l n v i hudng d i n vi$e hpc t i p . D i l u dd giOp d c em k h i c phuc sy t h i l u h i l u b i l t trong vile Ida etipn n g i n h hpc sau niy, ddng thdi cd t h i m ddng lye d l hpe mdt d i i u vd cOng d n t h i l t khi budc v i o b i c hpc ptid t h & i g .
Di chuin bj cho n g h i nghilp, cOng nhu mong mudn cd dupc mdt cudc sdng tdt dep, hem 90% gidi t r i p h i n Lan quyit dinh t i l p tye hpc ngay tin THPT.
Mdt nda trong sd dd q u y l t ^ n h theo hpc d c chuong trinh dgy nghi. Da pt^ln HS t i l p tyc v i o dgi hpe sau khi d l tdt nghiep THPT. Dd t i nhdng d i e tiung v l d u trOc ndi dung v i td chdc cOa n l n g l l o due tgi cic nude OECD. Cdn d h i u h i t d e qudc gia k h i e g i l o dycTHPT v l n cdn tiln h i n h theo md hinh ed d i l n , chd khdng p h i i l i d l d i p dng ddi hdl cOa x l hdl tri thdc hi^n nay 3. M^t s6 b&i hpc kinh nght^m cho V l f t Nam Trin CO s6 nghiin cdu md hinh p h i n tudng hpe sinh sau g l l o dye phd c i p 6 mdt sd nUdc cd t h i rut ra mdt sd b i i hpc kinh nghiem sau:
- Cin td chdc t u y l n t m y i n , v l n ddng n h i m n i n g cao nhln thde cOa t o i n x l hdi v l p h i n tudng HS, t i l n tdi x o l d i n t i m It day theo b i n g d p . Huy ddng sdc mgnh tdng hpp cda t o i n x i hdi v i o cdng t i e hudng nghilp, die b i l t l i d e phucmg t i i n thdng tin dgi chung, l i m cho xhi h i ti-l v i t o i n t h i n h i n d i n n h l n thdc duOc ring, n g h i n i o cQng d i n g qui, d i n g trpng, v l dgi hpc khdng phii i i con dudng duy n h i t d l v i o ddi;
- Cd d u tgi h i thdng g i i o dye qudc d i n theo hudng md, linh hoat n h i m d i m b i o eo hdi cho t i t d
HS ed t h i tilp tye hpe t i p tai trddng pho thdng sau khi h o i n t h i n h g i i o due ptid c i p ; t r i n h cho HS d e tn/dng n g h i khdng cd cd hdi v i o dgi hpc hole khd khan trong vi|e tim dupe mdt cdng vi^c tdt; tao ra hudng chuyin tilp t d g i l o dye n g h i n g h i l p sang g i i o dye dai hoc v i khuyin khich HS theo hudng dd;
- Liln thdng v i p h i n tudng trade t i l n d n t i p trung v i o HS sau g i i o dye phd dp/THCS. VI v|y ehuong trinh d n dupc t h i l t k l l i l n tfidng dpc tUTHCS llnTHPTIln dgi h p c v i t i l n thdng ngang sau dpTHCS, t d THPT binh thudng sang THPT kf tfiult tdng hop, sang trung hpc n g h i v l ngupc Igi;
- Ddl mdt eo d u , chucmg trinh v l phuong phip g l l o dye dgy n g h i b l e trung hpc d i p dng y l u d u cCia n l n kinh t i tri thdc n h i m t i n g sdc cudn hdt cua giio dye dgy n g h i tgi b i c trung hpe;
- T h i l t l i p hi thdng tU v l n v l djnh hudng nghi nghilp trong ele trudng t i l u hpc v i tnjng hpc nhim cung e l p cho HS thdng tin tdt hem v l d e cd hdi hpc t | p v i n g h i nghilp, v i trong d c trudng phd thdng n h i m t r i n h h i | n tupng HS bd hpc
4. K i t l u i n
Mdi HS d i u ed nhdng d i e d i l m sinh hpc t i m li - x l hdi v l d i l u k i l n kinh t l k h i c nhau, Do dd vile
" p h i n hda" trong hpc t i p , ' p h i n ludng", " p h i n nginh nghi", cic d p , b i c hpc... phO hpp vdi d i e diem mdi c l n h l n I I cd tfnh ktioa h o c n h l n v l n , mang lgi 1^
fch cho e l n h i n v i x l hdi, v i I I xu hudmg chung cOa t i t c l d c nudc Phin tudng v i t i l n thdng trong h i thdng g i i o dye dUpc coi I I mdt c h i l n lupe quan trpng v i nhu e l u e i n t h i i t dang d i l n ra d e l e qudc gia trin t h i gidi.
T A I Lieu THAM K H A O 1. D i n g Danh Anh (2006), Thyt trgng vd gidi phdp phdn ludng vd liin fhdng trong hS tfidng gido due qudc ddn.
2. Nguyin Minh Dudng (2009), LUn thdrjg giita gidodgci^6thdngvdgidoducr)ghingfuip-mdt)aj^c0a (hdrd;?(,Tgp chf Khoa hpc a i o dye sd 50," 11/2009, Ha Ndi.
3. VQ Ngpc Hii, Mdt s6 vdn diphdt triin gido due d cdc nudc trong khu vUc vd trin thi gidi, Tap d i l Khoa hpc Gilo d y e sd 5, t h i n g 2 n i m 2006.
4. European Training Foundation, Secondary education In OECD countries- Common challenges, differing solutions, 2007
5. UNESCQ Global Education Digest 2011, Comparing Education Statisticn Acmss the Worid. 2011.
SUMMARY
The oufhor has explored the experiences of several countries as regards tracking students post universalized education, i.e. lower secondary level and experience lessons drawn thereof for Vietnam.
64*KHDAH9CfilA0DVC
