Bay thu nhqp trung binh va thach thCrc cho cac nude dang phat trien
N G U Y E N QUYNH HUY
l a i viSi chdng minh ring, cac niidc thanh cdng trong thoat khdi bSy thu nhdp trung ' binh cd chii lifctng nhan lite cao hon, nha't la ty Id nhan lite tham gia hoat ddng nghien cdu va phat trien, mdc dp bit binh dangva khu vifc phi chinh thdc thap hOn. Dac biet cac nude nay cd mdc dd lien ket sau vdi khu vuc cd vdn dau tit ni/dc ngoai va thdc diy cO che ndng cip cdng nghe trong qua trinh phat trien. Chinh vi vdy, bai viet da chira cac tien di quan trgng de cac nude thu nhdp trung binh Men nay cin ifu tien thUc hien neu mudn thoat khdi biy thu nhdp trung binh.
Tif k h o a : biy thu nhdp trung binh, bit binh ding, cdng nghiep hoa, diu tpnudc ngoai 1. Gidi t b i g u
Thuat ngU "bay t h u n h a p t r u n g binh" da trd thanh chu de quan t a m cua nhieu qud'c gia, dac biet d khu vUc Chau A, ndi dang Uu tien tap trung cac chinh sach de thuc d^y tang trudng kinh te khi da dat trinh do d mUc t h u n h a p t r u n g binh. Tuy nhign, xet d pham vi toan cau thi tU n a m 1960 trd lai day, chi c6 13 nUdc trong td'ng so' 101 nUdc t h u nhdp trung binh da t h a n h cdng trong viec chuyen ddi tU nUdc t h u n h a p t r u n g binh sang nUdc thu nhdp cao trong nhiing ndm 1980s va 1990s (Ngdn h a n g Thg' gidi, 2012). Khu vUc Ddng A vdi cdc md hinh t h a n h cdng nhU Han Qud'c, Ddi Loan, va Xingapo. Mdt so' nude d khu vUc Ddng Nam A da rd't t h a n h cong trong thuc d^y t a n g trUdng, va giam nghgo nhUng vdn chUa t h e qua do de dat dUdc nUdc cd mUc t h u nhdp cao nhU 13 nUdc da thdnh cdng d a t dUdc. Thai Lan va Malaixia vdn ket d mUc t h u nhdp t r u n g binh cho du cd xud't phdt diem nhU n h i l u nUdc da dat d mUc t h u nhdp cao. Indonexia, Philippin va Viet Nam t h a m chi cdn d phia sau du da dat tdng trUdng cao nhUng cdn khoang each khd xa vdi so vdi nhdm nUdc n h u Malaixia hay Thai Lan.
Vao nam 1952, N h a t B a n la nUde co t h u nhap trung binh tha'p, nhUng chi 15 n a m sau tie'n len nUdc t h u n h a p t r u n g binh cao va
them 13 n a m nUa trd t h a n h cUdng qud'c kinh te'. TUdng tU nhu vdy, ng'n kinh te' Han Qud'c chi mat 16 n a m (tU nam 1971 den 1987) de chuyen tU nUdc thu nhdp t r u n g binh thd'p Ign t r u n g binh cao va chi mdt thgm 10 nam nUa de tien len h a n g cac nUdc phat trien, Ddi Loan trd t h a n h nen kinh tg' tien tien vao nam 1995, chi td'n 12 n a m ke tU giai doan thu nhap t r u n g binh cao (Tran Vdn Thg, 2015).
Cdu chuyen Trung Qud'c vdi bUdc tig'n tUdng t u dang dien ra, ba't cha'p sU khdc biet ve chinh tri. Tuy nhign, Philippin ti( giUa nhUng ndm 1950 t h u n h a p dau ngUdi cao hdn ca Han Qud'c, nhUng 40 n a m sau vdn d mUc thu nhap t r u n g binh tha'p.
Mot cau hdi Idn dat r a Id: dieu ^ da ddn dg'n sU khac biet ve kg't qua tang trUdng va qua do chuyen sang thu nhap cao cua 13 nUdc trong tong so' 101 nUdc dat mi(c thu nhap t r u n g binh tU n a m 1960? Md cifa thUdng mai qud'c te', thu h u t dau tU nUdc ngoai dUdc xem la nhUng did'u kien can thig't de cdc nUdc d mUe t h u nhdp trung binh thiic d^y tang trudng. Ohnc (2013) cung nhd'n manh dg'n vai trd cua chinh sach cdng nghiep, chien lUdc h u y ddng va sit dung vd'n dau tU trUc tiep nUdc ngoai (FDI), vai trd cua nghien cUu va p h a t trien trong qua trinh ndng cd'p Nguyen Quynh Huy, TS., Dai hoc Kinh te TP. H6 Chi Minh.
Nghiin aiu Kinh 16's6'1(500) - ThAng 1/2020 1 1
Biy thu nhdp trung binh
na'c thang cdng nghe. Tuy nhien, nhUng dieu kien nay dUdng nhU la chUa du de nhieu nUdc dat dUdc mUc thu nhdp cao. Chinh sU khac biet v^ boi canh ban dau, the che' thiic d^y cd hdi doi mdi sdng tao de r u t ngdn khoang each vdi cdc nUdc tign phong ve cdng nghe, thg chg' thiic ddy phan bd va sif dung vd'n hieu qua, the chg' cho phep tUdng tac phUc tap trong nen kinh te' chinh la cd sd dieu kien du dg bdt kip cdc nUdc cdng nghe tien tie'n. Hau he't cdc nude da dUa vao FDI, vao cac nganh t h a m dung lao ddng trong giai doan dau khi chuydn tU thu nhdp thd'p sang thu nhdp trung binh. Tuy nhien, chinh nhiing yeii to' nay lai tao sU phdn chia Idn va trd t h a n h nhdn td' can trd viec nang ca'p cac chinh sach va xay diing the che' phu hdp de phdt trien va dat mUc thu nhap cao. Su tach rdi giUa k h u vUc trong nUde vd khu vUc nude ngodi, giUa khu vUc chinh thUc va pbi chinh thUc mdi kbie'n cho nang lUc quan ly sU phUc tap cua ne"n kinh te' kem va khd dinh hudng. Ddy ciing chinh la muc tieu cua bdi vie't nhdm phan tich nhUng diem khac biet giUa nhdm nUdc da t h a n h cdng vd chUa thdnh cdng khi tU t h u nhdp trung binh len trang thai thu nhdp cao.
2. B a y t h u n h a p t r u n g b i n h v a e a c h giai t h i c h p h d bie'n
Thuat ngU "bay thu nhdp trung binh", dUdc gidi thieu trong bao cao "Ddng A phuc bUng"
cua Gill vd Kharas (2007), ban d^u da nhd'n manh vdo kha nang canh tranh cua mdt quoc gia. Bao cao da chi r a vai trd cua hgi nhdp kinh tg' va cai cdch the che' la nhiing thdnh phan quan trong cho phep cac nUdc Ddng A phat trien nhanh va chuyen sang cac nudc cd t h u nhdp cao. Ke't qua nghign cifu da gidi thieu nhUng kinh nghidm t h a n h cong cua cde qud'c gia Ddng A, sau cugc khung hoang tdi chinh Chau A ndm 1997-1998 va trd thdnh khu vUc nang ddng nha't trong mot the' gidi toan cin hda. Bao cao cung l^n dau tien xac dinh cac qudc gia dang trai qua sU suy giam tang trudng va bi ket giiia cac dd'i thu canh tranh cd thu nhdp tha'p va eho tba'y khong cd kha nang de thach thUe dd'i mdi de dat mUc thu nhdp cao trong cac nganh cdng nghiep
dang thay doi n h a n h chdng trdn chudi san xud't toan cau.
Nghien cifu cua Spence (2011) da chi ra rdng, cac quoc gia gap nhien thdch thUe trong viec dat mUc thu nh^p cao khi da d mUc thu nhap t n m g binh, dieu nay gan lien vdi thuat ngii bdy t h u nhdp trung binh. Hinh 1 chi ra cac giai doan phdt trien cua mdt nen kinh te, khi da dat de'n di^m C (giai doan thu nhdp trung binh), nhieu thach tbUc mdi dat r a de co the chuyen tU C dg'n D. Giai doan tU B-C nhu hinh 1 da chi r a dUde ddc trUng bdi djnh hudng dau vao (tham dung lao dong va voh).
Dau t u cho ha tJing va san xud^t cdng nghiep dUdc md rdng. Tuy nhien, de duy tri tif C den D gan vdi tdng trUdng ben viing, quoc gia can phai dinh hUdng phat trien va lam chu (^ng nghe vd ngudn lUe dUdc sijf dung hieu qua.
Nang suat nhan to' tdng hdp (TFP) ddng gdp chinh vdo qud trinh tang trUdng cua nen kinh tg'. Hai dieu kien tien de cho dich chuyen tii C de'n D do chinh Id d^u tU cdng vdo cd sd ha tang, vd'n con ngUdi de phat trien cac nganh cdng nghiep t h a m dung cdng nghe mdi va tri thUc, dong thdi duy tri t h i chd'chat lUdr^ cao trong viec tao ra khu vUc tU nhdn ndng ddng, sang tao. Rodrik (2007) da nhd'n manh de'n the che' cha't lUdng cao khi thuc d^y bg may chinh phu cd chd't lUdng, chinh phu hieu qua, hieu lUc vd mot khu vuc t u nhdn manh, qua do mdi sit dung ngudn lUc mot each cd hieu qua.
HINH 1: C a c g i a i d o a n p h a t t r i e n c u a m o t n e n k i n h t e
• GDP binh qufln dau ngudi
A B y
c/
D
b
ThcSgian
A-B: xa h6i truyin thtJng, thach thiic bSy doi ngheo;
B-C: Giai doan phii tri^n ban dSu, thoSt khdi biy doi ngheo, phSt tri^n thi trucmg; C: miJc thu nhap trung binh;
C D : tiep tuc giai doan tang trucmg ben vung d^ dat miic ihu nhap cao; C-E: tang trudng thSp v^ dinh tr^, iky thu nhap trung binh.
A^u<3/7.-Spence (2011).
12 Nghi&i aiu Khh ^s61(500) - ThAng 1/2020
Biy thu nhap trung binh ...
Bdy thu nhap t r u n g binh xay r a k h i mdt nUdc bi mac ket tai mUc t h u n h a p m a viec dat mite t h u nhdp nay dUdc quye't dinh bdi ngudn liic va Idi the' b a n d i u vd khdng the vUdt qua mUc gidi h a n do (Ohno, 2013). Mdt qud'c gia dang d trong bdy t h u nhdp t r u n g binh ne'u qud'c gia dd cho thd'y khdng cd k h a nang de thach thUc sang tao cd t h u n h a p cao trong mot nganh cdng nghigp thay ddi n h a n h chdng. VUdt qua dUdc bdy t h u n h a p t r u n g binh la ke't qua cua mot chig'n lUdc phdt tridn dung ddn vd chinh sach p h u hdp. Ciing cd quan diem cho rdng bay t h u n h a p t r u n g binh chi la ket qua cua mot chie'n lUdc t a n g trUdng khong thich hdp. Cac qud'c gia cd t h u n h a p trung binh c i n phai thay ddi chie'n lUdc tang trudng de chuyen doi t h u d n Idi hdn sang tinh trang cd t h u nhdp cao. NhUng p h a t hien cua nghien cUu cho thd'y, cac qud'c gia cd t h u nhap trung binh can cac chie'n lUdc de duy tri td'c do tang trUdng cao trong mdt thdi gian
HINH 2. Cac giai d o a n c o n g n g h i e p b o a tii
dai, cac chie'n lUdc nay khdc vdi cac chie'n lUdc chuyen tU tinh trang t h u nhap tha'p sang t h u n h a p t r u n g binh. Mot qud'c gia cd t h u n h a p t r u n g binh vdi mot chie'n lUdc tdng trudng khdng thich hdp se phai dd'i mat vdi khd k h a n de chuyen sang cap do tig'p theo, do do cd the bi mac ket d giai doan thu nhdp t r u n g binh.
Ohno (2013) cho rang, bdy thu nhdp t r u n g binh ndi chung la mdt hien tUdng
"khdng phai Chau A" vi sU tang trUdng n h a n h cua cdc ng'n kinh te' Chdu A so vdi cdc nUdc My L a t i n h dang dd'i mat vdi bdy t h u nhdp t r u n g binh. Tuy nhien, Ohno (2013) ciing cho rang, cac nudc nhU Vidt Nam cd nguy cd rdi vao bay t h u nhdp trung binh trong tUdng lai gdn, vi mUc tang trudng GDP binh qudn dau ngUdi hien tai cua hg thd'p hdn nhieu so vdi mUc tdng trUdng binh quan GDP binh qudn d i u ngUdi can thig't d^
chuydn sang mUc cao.
m o b i n h p h a t t r i e n cua c a c ntfdc cf Dong A
TiSn c6ng nghiep hfla
FDI c h ^ t g o d e n
^
G i a i d o a n k h o n g N6ng nghifep tu- clip v a p i i u t h u 6 c v i e n
Bat dSu t h u hut FDI
L i e n k g t ( t a n g n FDi)
Cr^
G i a i d o a n 1 Che' tSc d o n giSn durOi s y chf d i n CLia
V i e t N a m
N6i ILTC c 6 n g nghiSp h6 tre?
T h u h u t CO
— ^ j
G i a i d o a n 2 C6 c6ng nghS h 5 tra,
n h u n g v i i n duoi sir chT d i n cQa nirOc
ThSi Lan, Malaixia
1 1 NOi lu-c h6a ky
nang cOng
Sa g n g h 6
G i a l d o a n 3 LSm CIICJ duoc quiin l|? v a cOng nghe, c 6
t h ^ sSn x u a l hang h6a chat
Han Q I J 6 C , 9
NOi lu-c h6a bdi m d i
Gial d o a n 4 C6 dSy du nang ILTC ddi miA va t h i S kS' sSn pham vOi vai trO di dSu toan cSu
Nh#t e ^ n
o a i Loan, Xingapo
^ Bay thu nhSp t cfi
g blnh dfii vOI S E A N
Ngudn: Kenichi Ohno, Learning to industrialize: from given growth to policy-aided value creation, Routledge, London, 2013.
Hinh 2 cung cd'p thdng tin ve" vai trd cua cua mot ne'n kinh te thUdng bat^ ddu tU sii chinh phu cdc nUdc Dong A da t h a n h cdng hien dien 6 at cua cac cdng ty che tao co vd'n trong qua trinh cdng nghiep hda. TU viin dau tU nUdc ngoai - thUc hien cdc boat ddng canh cua N h a t Ban, sau dd Id cdc nUdc nhU Idp rap ddn gian hoac che bie'n cdc san pham Han Qud'c, Xingapo va Dai Loan, sU cat canh cong nghiep n h e phuc vu xud't khau, nhU det
Nghien aiu Kinh lSs6l(500) - ThAng 1/2020 13
Bdy thu nhdp trung binh ...
may, giay dep va thUc pham. Cac t h i e t bi va linh kien dien t i ciing cd t h e dUdc san xud't theo each nay. Trong giai doan d a u (giai doan 1), td't ca cac boat ddng nhU thig't ke, cdng nghe, san xud't va m a r k e t i n g deu do ngUdi nUdc ngoai hUdng ddn, nguyen vdt lieu chinh va phu tung dUdc n h a p k h i u , cdn qud'c gia tig'p nhdn ddu tU chi ddng gdp ngudn lao ddng gian ddn va da't cdng nghigp.
Mac dii qud trinh nay tao ra cdng an viec 1dm va thu nhdp cho ngUdi ngheo, song gia tri ndi tai rd't nhd va gid tri do ngUdi nUdc ngoai tao r a chig'm Uu the". Cdng nghiep hda cua Viet Nam hidn nay ve cd b a n dang d giai doan nay.
Nhu vay, mot qud'c gia cd t h u n h a p thd'p da trai qua chie'n t r a n h , ba't d'n chinh tri, kg' hoach hda xa hdi chit nghia hay nhUng yg'u kem nghiem trgng trong quan ly kinh te' thudng cd dac trUng Id cd ca'u kinh te' d i dd vd. Nen kinh te' nhU vay chu yeu dUa vao khai thdc cac ngudn lUc, xuat k h i u ndng san ddc canh, ndng nghiep tU cung tU ca'p hoac vien trd cua nUde ngoai. Gia tri ngi tai do cac ngdnh cong nghiep t r u y e n thd'ng nhU khai khoang vd ndng nghigp tao r a thUdng rd't tha'p, nhUng do khdng cd cac hoat ddng chg' tao khig'n cho gia tri ndy chie'm ty trgng khd cao trong gid tri san xud't va thUdng mai. Ddy chinh la giai doan bdt d a u tU con sd' khdng cua mdt qud trinh dai tie'n tdi cdng nghiep hda.
Trong giai doan hai, khi so' vd'n FDI da dUdc tich luy va quy md san xud't md rdng, ngudn cung ngi dia ve phu tung va linh kien bat dau tang Idn. Dieu ndy d i i n r a mdt phan la do cac nhd cung cap FDI d i u tU vao vd mdt p h i n la do sU ra ddi cua cac nha cung cd'p trong nUdc. Khi dieu nay xay ra, cac cdng ty Idp r a p trd ngn canh t r a n h hdn va md'i lien ket giUa cdng ty Idp rap vd nhd cung cap bdt d i u xua't hien. Ngdnh cdng nghigp ndy t a n g trUdng m a n h vg" lUdng do kha n a n g cung cd'p cac yg'u to' d i u vdo trong nUdc gia tang. Gid tri not tai tdng khong nhig"u nhUng san xua't ve" cd ban van chiu sU
quan ly va chi dao cua ngUdi nUdc ngoai.
Hien nhien la tig"n lUdng va t h u n h a p trong nUdc khdng the t a n g len qua nhidu ng'u ta't ca cac cdng doan q u a n trgng vdn do ngUdi nUdc ngodi thUc hien. Thai Lan va Malaixia da dat dg'n giai doan nay. Cac nUdc cd xu hudng "td't nghiep" vien trd ODA.
Giai doan tiep theo la giai doan ndi lUc hoa ky nang vd tri thUc thdng qua tich luy vd'n con ngUdi trong n g a n h cong nghiep. Lao ddng trong nUdc phai thay thd' cho lao ddng nUdc ngodi trong ta't ca cdc iTnh vUc san xud't bao gdm ca quan ly, cdng nghe, thie't ke', van h a n h nhd may, hdu c i n , quan ly chd't lUdng va marketing. Vi stl phu thuoc vao ngUdi nUdc ngodi da giam n e n gid tri ngi tai tang Idn ro ret. Qud'c gia trd t h a n h mdt nUdc xuat kh^u cac san ph^m che' tao chd't lUdng cao, thach thUc nhUng dd'i t h u canh t r a n h di trUdc va xdc Idp lai vi tri cua minh tren bUc tranh cdng nghiep toan c i u . H a n Qud'c va Dai Loan la nhUng n h a san xua't nhU vdy.
Trong giai doan cudi cung, qud'c gia cd nang luc tao ra san p h i m mdi va dan dau xu the thi trUdng toan cau. Nhdt, My vd mdt so' nUdc t h d n h vign Lign minh Chau Au chinh la nhUng n h a p h a t minh cdng nghiep kieu nay. Tuy nhign, khdng phai td't ca cac qud'c gia deu dat dUdc nhUng bUdc tid'n trong qua trinh cdng nghiep hod. Nhieu qud'c gia c6 qud it FDI d i u tU vao san xud't ndn vdn dam chan tai chd d giai doan sd'khdng. Tham chi sau khi dat dUdc giai doan dau tidn, viec tiep tuc bude len nhUng nd'c t h a n g mdi trd nen ngay cdng khd khan. Mdt nhdm cdc nUdc khac thi bi mdc ket d giai doan hai vi hg tha't bai trong viec nang cao chd't lUdng vd'n con ngUdi vd cd ca'u cdng nghigp. Hien tUdng nay thudng dUdc ggi Id bdy t h u nhap t r u n g binh (Ohno, 2013).
3. T h a c h t h i i c t h e c h e c h o c a c nxiitc t h u n h a p t r u n g b i n h h i e n n a y t r o n g q u a t r i n h c h u y e n d o i Cac nUdc thu n h a p t r u n g binh hien nay dang phai dd'i mat vdi thach tbUc Idn hdn so vdi cac thdch thUc ma cac nUdc nhU Han
14 Nghi§n cOu Khh teso 1(500) - ThAng 1/2020
Bay thu nhdp trung binh ...
Qud'c, Dai Loan hay Xingapo dd tUng trai qua. NhUng thach thiic nbU tie'p cdn cdng nghe, bang sang chg' cua cac nUdc tien tie'n, Uu tidn nguon lUc cho p h a t trien t h a y vi phdn tan nguon lUc nhU trUdng hdp cua H a n Qudc dudi sU bao trd an n i n h cua My, mdi trUdng tbUdng mai va d i u tU qud'c te t h u d n Idi khi xu hUdng md cifa vd todn c i u hoa la phd bien. Trung Qude la trUdng hdp dac biet khi thdnh cdng trong vide nang cao na'c thang cdng nghg khi cai each the che' dg ygu c i u cdc cdng ty nUdc ngoai chuyen giao cdng nghe vd t r a n h thu dUdc cac ngudn cdng nghd tien tig'n hay mua bdng sang che. Tuy nhien, khi cac nUdc cd trinh do khoa hgc cdng nghe tim each thay dd'i va gay sUc dp, vd hinh chung da day nhieu nUdc t h u n h a p t r u n g binh hidn nay khdng th^ thUc hien bUdc di nhu Trung Qud'c da lam sud't tU ndm 1979 de'n nay va tao ra khoang each Idn vg" k h a ndng tig'p can khoa hgc cong nghe. Cau chuyen ve" sU t h a n h cdng cua Huwei va ZTE cung nhu cac nganh cdng nghiep che' tao va cong
nghe cua Trung Quoc la minh chUng cho thd'y kha nang tdn dung cd bdi de thay dd'i.
Tuy nhign, dd'i vdi cac nUdc thu nhap trung binh hidn nay, xua't phdt diem va bdi canh rd't khac so vdi cac nUde da chuyg'n dd'i thdnh cdng, cu thi mdt sd linh vUc nhU sau:
- Giao due
H a u hg't cdc ly thuyg't dd nhd'n manh dg'n t i m quan trgng cua gido due dg'n thodt khdi bdy t h u nhdp t r u n g binh. Tuy nhign, cho du cd d a u t u manh cho giao due thi thanh qua cua cac nUdc thu n h a p trung binh hien nay vdn cdn kha xa so vdi cac nUdc thanh cdng nhu d k h u vUc Ddng A dd dat dUdc trong giai doan C nhU d binh 1 da chi ra. Bang 1 chi ra sU khac bidt vg" vd'n con ngUdi eua giUa cac nhdm nUdc khi cung d mUc thu nhdp trung binh. Ke't qua bang 1 cho thd'y, d cung mUc t h u n h a p t r u n g binh thi nhdm nUdc hien nay cd khoang each khd xa so vdi giai doan thu nhdp t r u n g binh ciia cac nUdc Ddng A (Han Qud'c, Ddi Loan, Xingapo).
BANG 1: S o s a n h v o n c o n ngrfdi gii^a c a c n h o m nifdfc co c u n g mCfc t h u n h a p t r u n g b i n h
Ty le luc iirong lao ddng co trinh do dai hoc (%) DOi ngu tham gia nghien ciJu v^
phat trien (R&D) {%)
Cfic nui^ thu nh&p tning binh hi£n nay (2009-2013)
19 3
CSc niftSc D6ng A 6 giai doan thu nhap trung binh
34
n
Ghi chu: Cac nudc thu nhap tmng binh la cac nirdc co miJc thu nhap til 1026 USD den 12475 USD tfnh theo giii tri nam 2011, dura tr6n each tie'p can ciia Ngan hang The gidi {http://www.worldbank.org/en/country/mic) Ngudn: Duoc tmh toan iCr co sd dir lieu ciia Ngan hang The' gidi cho cac nhom nudc Ihu nhap irung binh,
http://www.worldbank.org/en/country/mic - Nghien cihi va phat then (R&D)
TUdng tu n h u khdc biet vg" t r i n h do n h a n lUc giUa 2 nhdm nUdc, khac biet trong d i u tu vao boat ddng nghign ctfu vd p h a t trien giUa 2 nhdm nay cung rd't c h e n h Idch n h a u . Cac nUdc thu n h a p t r u n g binh hien nay chiu tac ddng ciia chie'n lUdc p h a t trien cdc n g a n h cong nghigp t h a m d u n g lao ddng trUdc dd, dong thdi cac cong ty da qud'c gia chi phd'i nganh cdng nghiep che' tao, dieu nay da thiic
day tang trUdng, nha't Id xua't khau, nhUng khdng thiic day d i u tU m a n h vdo R&D. Cau chuyen d i u tU ciia Samsung vao Vigt Nam va sU khdc biet giUa khu vUc FDI vd trong nUdc la m m h chiing rd net cho qud trinh tang trUdng cua Vidt Nam. Dau tU cho R&D dang la chia khoa va thach thUc phia trUdc cho cac nUdc t h u nhdp trung binh Men nay.
Bang 2 cung cd'p thdng tin ve ty lg dau tU vao R&D cua 2 nhdm nUdc cd cung mUc thu
Nghiin aiu Kinh l^s61(500) - ThAng 1/2020 15
Bdy thu nhdp trung binh ,
nhdp t r u n g binh. Su khdc biet Idn ve d i u t u che R&D (theo ty le p h a n t r a m cua GDP) da chi ra thach thUc r a t Idn cua cac nUdc t h u nhdp t r u n g binh hien nay trong viec xdy dUng tb^ che' sau nay. Qud t r i n h dao tao va
tuyen dung ddi ngu R&D yeu c i u sii hdp tdc gifla cde doanh nghiep tU n h a n , vien nghign cUu, cdc trudng dai hgc va ddi mdi cac chUdng trinh va ddi hdi p h a i cd thg che de phd'i hdp va thuc d i y R&D.
BANG 2: Ty le d a u tU t r o n g R&D (% c u a G D P )
R&D
CSc nude thu nhflp tning binh hi6n nay (2009-2013)
0,7
Cic nude EWng A 6 giaj doan thu nhap tnmg binh
3,1 Ngudn: Ditoc linh todn tii co sb dS lieu cua Ngan hang Thg' gidi cho cac nhom nudc thu nhap trung binh,
I http;//www.wor!dbank.org/en/country/mic
- Bit binh dang
Cdc nUdc thu n h a p t r u n g binh hidn nay ed mUc bd't binh ddng cao hdn so vdi cac nUdc da t h a n h cdng cdng nghiep hda. Bd't binh dang Idn se khien chinh tri khd cd sU dong thuan, d l bi ton thUdng do khdng dat dUdc sU t h a m gia vd hd trd ciia ngUdi dan, lien minh thiic day cai each (North, 1990). Bdn canh dd, bd't binh ddng Idn se lam giam nang lUc cua bd may, phdt trien cac nhdm Idi ich va phdn tdn ngudn \\lc vao chi tieu kem bidu qua (Keefer, 2013). Bd't binh ddng Idn cung thuc day chu nghia dan tuy thdng qua cac BANG 3: B a t b i n h
boat ddng tai p h a n phd'i lai thieu b i n vUng n h u k i l m soat gia va trd cd'p. NhUng bop meo n h u d Thai L a n va Venezuela vdi chinh sach t h u mua liia gao va trd cd'p cho ngUdi ngheo da dan dg'n thiie ddy Uu tien va giam cd hdi de nang ca'p he thd'ng cdng nghigp khi chu nghia dan tuy dUdc de cao. Ke't qua tU bang 3 cho tha'y, cac nUde thu nhdp trung binh hien nay dang phai dd'i mat vdi ty le bd't binh ddng Idn hdn so vdi cac nUdc da thanh cdng thodt khdi bay t h u n h a p t r u n g binh khi d ciing giai doan, dieu nay dang dat ra nhilu thdch thUc trong he thd'ng quan tri qud'c gia.
d a n g gii?a h a i n h o m nUdc
He s6 Gini
Cic nudc thu nhap tning binh hi£n nay (2005-2013)
0,49
C^c nude Ddng A d giai doan thu nhap trung binh
0,37 Ngudn:D\xac linh toan tir co so dC lieu cua Ngfln hang TTie' gidi cho cac nhom nudc thu nhap trung binh,
http://www.worIdbank.org/en/country/mic - Khu vUcphi chinh thdc
Cdc nUdc t h u nhdp t r u n g binh hien nay cung dang phai dd'i mat vdi k h u vUc phi chinh thUc 16n bdn rd't nhie"u so vdi cac nUdc cdng nghiep hoa t h a n h cdng d Ddng A. Ben canh dd, cac nUdc t h u nhdp t r u n g binh hien nay ciing ma't rd't lau de d a t de'n diem ngoat Lewis trong md hinh hai k h u vUc cua Lewis (1954), dUdc dac trUng bdi chuyen dich Idn lac ddng ra khdi k h u vUc ndng thdn va di cU
r a thdnh thi. Khu vUc phi chinh thiic vdi p h i n Idn la lao ddng ky n a n g thd'p, lUdng thd'p va ndng sud't cung thd'p. Bang 4 cung cd'p sU khdc biet ve k h u vUc phi chinh thiic giUa hai nhdm nUdc t h u nhdp t r u n g binh hien nay va cac nUde t h a n h cdng d Dong A khi dang d giai doan t h u nhdp t r u n g binh.
Khu vUc phi chinh thUc Idn se anh budng de'n cac thg che' lien q u a n de'n phat trien thi trudng lao ddng va p h a n bd ngudn lUc.
16 Nghiin aiu Kinh lSs61 (500) • ThAng 1/2020
Bay thu nhap trung binh
BANG 4: K h u vUc p h i c h i n h tbijfc giita h a i n h o m nifdfc
N^n kinh 16' bong bdng (ty le % cua GDP m& khdng chiu thu^ vJi quy dinh)
CSc nudc thu n h ^ trung blnh hiftn nay (2010)
40
Qic nudc Ddng A is giai doan thu nhap trung binh
22 Ngudn: Ngan hang Thg gi6i (2012).
- Bdu tit tnic tiep niidc ngoai (FDI) FDI trci t h a n h dong ItJc ra't quan trong d^
dUa mot n f o kinh t6' til t h u n h a p th4'p len t h u nhap trung binh nhii h i n h 2 da chi ra, Doi v6i cac nudc cong nghiep hoa th&nh cong cl khu vUc Dong A thi khong ton tai siJ tach rcli giiia doanh nghiep trong nii6c va doanh nghi§p niidc ngoai. Cho den nay, Trung Quoc da r a t thanh cong khi tao stt lien k e t va ket noi r a t tot giQa kinh t6' noi dia va khoi FDI khi thay doi the chS' yeu cau chuySn giao hoac lien doanh neu muon dau tU vao thi trUdng Trung Quoc. Tuy nhiSn, kd't qua cua lien ket doc va ngang giiia FDI va ng'n kinh tg' trong nUdc lai it dUdc nhin thay h cac niidc t h u n h a p trung binh hiSn nay. Khu vtic FDI ddng gdp r a t Idn va true chinh cho nen kinh tg' ciia cac nUdc nay. Nhi^u nganh che tao d cac nUdc ASEAN nhu Malaixia, Thai L a n va Vigt Nam bi chi phoi chii yg'u bdi cac tap doan da qud'c gia, day la nhiing doanh nghiep Idn n h a t n h u Samsung Viet Nam. Cac doanh nghiep FDI chig'm dg'n trgn 50% cac doanh nghigp che' tao Idn nha't d Malaixia va Thai Lan'. Dig'u nay ngUdc lai vdi cac nudc cdng nghigp hda t h a n h cong d Dong A, khi dang d giai doan t h u n h a p trung binh, thi cac cdng ty trong nUdc chig'm p h i n Idn hoat ddng xuS't k h ^ u h a n g chg' tao. Cac cdng ty da qud'c gia hig'm khi d i u til m a n h vao R&D b cac nudc t h u n h a p t r u n g binh. Yusuf va Nabeshima (2009) nghien ciiu cho tha'y, FDI da khong giiip n a n g cao dang ke nang luc nghign ciiu cda Malaysia khi k h u viic FDI chig'm ty trong Idn trong co ca'u chg' tao ciia qud'c gia nay.
4. B a i h o c r i i t r a c h o V i 6 t N a m Viet Nam ciing n h u n h i e u nUdc t h u n h a p trung binh k h a c khi khdng cd dig'u kien va
boi canh kinh tg' t h u a n loi ma cac nUdc Dong A n h u H a n Qud'c, Dai Loan, va Xingapo cd dUdc khi dang d giai doan t r u n g binh. Tuy nhien, ngoai cac yeu to' v§ sU khac bigt lien quan de'n dac di^m lich sii, cd nhQng yeu to chung ma cac nUdc dang h miic thu nhap t r u n g binh hign nay cd the hoc hdi til cac nudc da chuyen dd'i t h a n h cong, dd chinh la:
• Thiic d l y mdi trudng de tang tinh k^t nd'i giiia doanh nghigp cd vd'n d i u tU nUdc ngoai va doanh nghigp trong nUdc. Su t h a n h cdng cua Trung Qud'c trong giai doan til n a m 1978 dg'n n a m 2018 la minh chiing rd net trong vigc thiic d l y sU lign ke't doc va lien ke't n g a n g giiia FDI va n I n kinh te trong nudc. Tuy nhien, cac thay doi ve the chg' gan lig'n vdi c h u y & giao cdng nghe trong thuc hign L u a t D i u til nUdc ngoai dang chiu nhig'u siic ep til phia cac nUdc p h a t trie'n trong vigc bao ve ban quyIn va h a n chg' chuyen giao sang cac nudc dang p h a t trien. He tho'ng cong nghiep phu trd p h a t trien vdi d i u tu chuygn sau va dam bao t i n h chuyg'n giao cung nhu mdi trudng the chg' d i he tro doanh nghigp trong nudc tiep can cong nghe tign ti^n, l i m chu cdng nghe la ra't quan trong de til dd khac phuc khoang each va sii tach biet giiia khu vUc cd vd'n d i u t u nudc ngoai va ne'n kinh tg' trong nudc, titng bude tie'n tdi khdng phu thuoc vao FDI va thiic d^y tinh tii cudng cua doanh nghigp trong nudc. Chiing nao cdn phu thupc toan bo vao FDI cho khu viic che tao va xuS't k h i u t h i chiing dd chua cd cd hdi de thoat khdi bay t h u nh&p t r u n g binh.
1. Euromoney Institutional Investor Service (EMIS):
http://site.secuiitics.com.proxy .library .emoty.edu/php/co mpanies/quick-screener/screener?subp=
NghiSn aiu Kinh ^s61(500) - Thing 1/2020
Bdy thu nhap trung binh ..,
- Thuc ddy qua trinh lien ket trong nUdc tu cac du an FDI dang la thach thUe m a Viet Nam phai ddi mat trong viec kien tao p h a t trien va tao da de chuyen tU C den D nbU trong hinh 1 da chi ra. Qua trinh nay ddi hoi gdn hen vdi do sdu cdng nghiep va sU p h a t trien manh cua n g a n h cdng nghiep hd trd, qua dd tang k h a n a n g tich luy va ndng cao kig'n thUc tU cac boat dong sang tao. Doi vdi cac nUdc di sau, viec t h u h u t FDI n h a m t a n dung dUdc ygu to' von, cdng nghe va tri thUc quan ly, tii dd tie'n tdi lam chu cdng nghe.
N h u vay, FDI phai dat trong chig'n lUdc tong the, trong do quy dinh nhi3ng nganh, tinh vUc can thu b u t FDI, gan vdi cac ngdnh cd gia tri gia tang cao va h a m lUdng cdng nghe. Ben canh dd, cac nUde thudng k h u y e n khich p h a t trien hinh thUc lien doanh vdi doanh nghigp trong nUdc de thuc day hoc hdi chuyen giao.
Ngoai r a n g a n h cdng nghiep phu trd can phdt trien de hd trd cac dU dn FDI, qua dd thuc d^y lign ket theo chie'u doc.
- Dau t u manh vao gido due gan lien vdi nghien cUu va phdt trien (R&D). Tdng doi ngii t h a m gia R&D la tien de rd't quan trong de tig'n tdi xu hudng n a n g ca'p cdng nghe va tao tien-de de thoat khdi bay t h u nhdp trung binh. He thd'ng giao due hUdng tdi dao tao nhan lUc cd thg ddp Ung dUdc yeu cau n a n g cao chd't lUdng R&D, ddng thdi tdng cUdng thue ddy sU hdp tac giUa cac doanh nghiep tu nhdn, vien nghien ciiu, cac trUdng dai hoc va ddi mdi cac cbUdng trinh dao tao.
- Giam bdt tinh t r a n g ha't binh ddng vd quy md cua khu vuc phi chinh thUc. Tien dg"
ma cac nUdc t h u nhdp t r u n g binh t h a n h cdng trong qua trinh chuyen ddi cho thd'y, tinh t r a n g bd't binh ddng khdng qud nghiem trong vd khu vUc phi chinh thUc khdng qua Idn se la cd hdi de dam bao t a p t r u n g nguon lUc va dn dinh moi trUdng kinh te-xa hpi. Viet Nam can chu trong cac chUdng trinh, chinh sach nhdm b a n che tinh t r a n g bd't binh ddng thdng qua cac chinh sach gan lien vdi cai thien sinh ke', n a n g cao t r i n h do n h a n luc va
mdi trUdng khdi nghiep, cac chUdng trinh an sinh xa hpi va p h a t tri^n vung. Su p h a t trien bao triim va q u a n t a m den nhdm yeu the trong xa hoi se la tien dd" cd ban de giam thigu tinh t r a n g b a t binh d a n g va tao cd hoi cho moi t h a n h phdn trong xa hoi ddng gdp vao qud t r i n h p h a t t n ^ n , cbU khdng trd t h a n h ganh n a n g m a nhieu nUdc t h u nhdp t r u n g blnh hien n a y d a n g t r a i quaV.
TAI LIEU THAM KHAO
1. Co sd dS liftu danh cho c3c nu6c thu nhap trung binh cua Ngan hSng Th^ gidi, (http://www.worldbank.org/en/country/mic)
2. Gill I., vh H. Kharas (2007), An East Asian Renaissance: Ideas for Economic Growth. Washington DC.
3. Keefer, Philip (2013), Organizing for Prosperity:
Collective Action, Political Parties and the Political Economy of Development, Policy Research Working Paper, 6583. Washington DC.
4. Kenichi Ohno (2013), Learning to induslnalize:
frooi given growth to policy-aided value creation, Routledge, London.
5. Lewis W. Arthur (1954), Ectmranic Development with Unlimited Supplies of Labor, in A.N. Agarwala and S.P Singh eds., The Economics of Underdevelofxnent (Oxford)
6. Ngan hang The gidi (2012). Bao c&o Phdt thin thg gidi 2012, Washingt(Mi DC.
7. North Douglass (1990), Institutions, InstituU'onaJ Change and Economic Performance. New York:
Cambridge University Press.
8. Rodrik D (2007), One Economics Many Recipes:
Globalization, Institutions, and Economic Growth.
Princeton, NJ: Princeton University Press,
9. Spence M. (2011), The Next Convergence: The Future of Economic Growth in a Multispeed World. New York, NY: Farrar, Straus, and Giroux.
10. T r ^ Van "nio (2015), Oi s6c thdi gian va kinh ti ViStNam, Nxb Tri thiJc, Ha Ndi.
11. Yusuf, Shahid va Kaoru Nabeshima (2009). Tiger Economies Under Threat: A Comparative Analysis of Malaysia's Industrial Prospects and Policy Qptions. New York: Cambridge University Press.
Ngay nhan bai: 3-7-2019 Ngay nhan ban sua: 6-9-2019 Ngay duyet dang: 18-10-2019
18 N^ien aiu Kinh iSs^ 1(500) - ThAng 1/2020
