CHINH SACH VA QUAN LY
Phat trien mot sd nganh khoa hoc cd han giai doan 201]-2025
TS Nguyin Thi Thanh Ha Vy Khoa hpc Xa hgi va Ty nhi§n, BO KH&CN
Trong thdi gian qua, 4 nganh Idioa hoc cd ban (Hoa hpc, Khoa hpc s^ song, Khoa hpc trai dat va Khoa hpc bien) da dat di/dc nhOng thanh ti/u nhat dmh (mot so ph§n nganh co vj trt cao trong khu vi/c, iam nen ting trong viec tiep thu va lam chu cac cong nghe tien tien). Ben canh do, d 4 nganh l(hoa hpc nay cung ton tai nhiTng h^n che nhat djnh, doi hoi can c6 nhCfng gi^i phap l(hac phuc.
iVIdi day, Thu tUdng Chmh phij da phe duyet ChUdng trinh phat trien t(hoa hpc cd bkn trong ITnh vUc Hoa hpc, Khoa hpc sif song, Khoa hpc trai dat va Khoa hpc bien giai doan 2017-2025 (Quyet djnh 562/
QD-TTg ngay 25/4/2017) vdi muc tieu: Nang cao tilm iifc ithoa hpc cd b^n trong 4 lmh vi/c; phan dau dUa vj the c^a l(hoa hpc Vipt Nam den nam 2025 d^t trinh dp tien tien trong khu viic... De dat dUdc muc tieu de ra, chung ta can thifc hien dong bp cac nhiem vu va gi^i phap ve nang cao nang iiic nghien ciifu cd ban cua cac cd sd giao due dai hpc, dao tao nguon nhan iUc sau dai hpc, dau tU trang thiet bj, tang CLfdng hdp tac quoc te...
K
hoa hoc CO bSn luon la nSn ting cfia sir phit triln khoa hpc va cong nghe (KH&CN) 6 m6i quoc gia.VI the 6 tat ca quoc gia trfen t h i gi6i, nha nudc la ngucii d i u tu ldn nhat cho khoa hpc ccJ bSn de xay dyng dpi ngu va nang luc nghiin cdu cho qudc gia minh.
d nudc ta, vai tro cua c i c khoa hpc cd ban doi vdl s\j phat triln kinh te - xa hpi cfla d^t nudc da di/pc xac djnh trong Nghi quylt s6 20-NQ/
TW ngly 30/10/2012 cCia H6I nghj Trung UOng lan thif 6 (khda XI) ve phat triln KH&CN phyc vy sU nghiip cong nghiep hda, hiln d$i hoa trong d i l u ki^n kinh t l thj trudng dinh hudng xa hdi chu nghTa va hOI nh|p quoc te: TSng cudng nghien cifu cd bSn, nghien cufu phuc vu hogch djnh dudng Idi, chinh sach phit trien dat nudc, b i o d i m qu6c phdng, an ninh va myc dfch cong cpng. Quan tam nghien cifu cd ban co trpng dilm; uu tien mpt so lmh vuc khoa hpc tu nhien ma Viet Nam cd Idi the; day mgnh Lfng dung nghien cdu cd bSn phuc vu phat trien kmh te - xa hoi, bao d^m qu6c
phong, an ninh. Xay dung chUdng trinh phat trien khoa hpc cd b i n trong mpt so Ifnh vdc toan, vat ly, khoa hoc si^ sdng, khoa hpc bien".
Thuc hiln chu truong cfla DSng v^
phat trien khoa hpc cd b i n , ThCi tddng Chinh phfl da p h i duyet Chuong trinh trpng dilm quoc gia phat triln Toan hpc giai doan 2011 -2020 (Quyet dinh s6 1483/QD-TTg ngay 17/8/2010) va Chuong trinh phat trien vat ly d^n 2020 (Quyet djnh so 380/QD-TTg ngay 24/3/2015). Mdi day, Thfl tddng Chfnh phfl da phg duygt Chuong trinh phat triln khoa hoc cd b i n trong fTnh vyc Hoa hpc, Khoa hoc sd s6ng, Khoa hpc trai dit va Klioa hpc b i l n giai doain 2017-2025 vdi muc tiSu:
Nang cao ti^m ldc khoa hpc cd b i n trong 4 finh vdc; phan diu dda vj th^ cua khoa hpc Viet Nam dgn nam 2025 dgt trinh dd tien tien trong khu vuc... ChUdng trinh da dua ra d o g i l i phap toan dien, \ii djnh hddng nghien cdu du tien, nhln ldc, vat ldc d^n tai chlnh va cac biln phap to chdc nham phat triln cac khoa hoc cd b i n cua Viet Nam ti^m can vdi cac nddc tien tien trong khu vdc, phyc vy trUc ttep
cho s i n xuat va ddi song.
Thanh tuU Mil m
vi xip h$ng va cong trinh cong bo
Tuy dau tu cfla Viet Nam chua bing cCia cac nddc tien tien trong ASEAN, nhdng mpt sd nganh khoa hoc cd b i n cfla Vi§t Nam c6 vj trf cao trong khu vyc, (vf dy trong (Tnh vyc Khoa hpc sd sdng co cac nganh Cdn trijng hpc. Mien djch hpc. Vi sinh, K^
sinh triJng va virus hpc; ITnh vdc Hda hoc cd Hda phan tich, Hoa hfJu cd, H6a quang pho xep thd 4 trong c l giai doan 1996-2014).
Theo phgn loai cfla td chdc SCIMAGO dua tren cd sd dd Ii$u cac tgp chf khoa hpc cua Scopus, Nha xuat bSn Elsevier (Ha Lan), nganh Hda hpc bao g6m hai phSn nginh nhd: Hda hpc va Ky thuat hda hpc.
Trong giai dogn 1996-2014, nganh Hda hoc cfla Vi^t Nam da tang vj tri xep hang trSn th6 gidi td 79 I6n 56 va phSn nginh Ky thu^t hda hpc da ting td vj trf 79 ISn 58. Tuy nhien, trong khu vi^c ASEAN, Vigt Nam v i n ddng thd 5. M6t so chuydn nganh nh6 co
»NGiiGHt Viet Nam
Chinh sach va quan ly I
thd hang cao hdn la Hoa phan tfch, Hoa hdu cd, Hda quang pho x^p thd 4 trong ASEAN. Toe dp tang trudng s6 Iddng cdng bo quoc t^ nganh Hoa hpc trung binh cfla ck giai doan 1996-2014 khoing 35%, tuy nhien so IUdng tuydt doi cac bai bao da cdng bd kha thap.
Giai doan 1996-2014, phan nganh Ky thuat hda hpc cdng bo dUdc 866 bai, toan nganh Hda hpc cdng bo dupc 1.983 bai. Cac t6 chdc KH&CN cdng bo nhieu nhat trong ITnh vdc Hda hpc la Trudng Dgi hpc Khoa hpc Tu nhien (Dai hpc Qudc gia Ha Npi), Trudng Dai hpc Bach khoa (Dgi hpc Quoc gia TP Ho Chf IVlinh), Vien Hda hpc, Vi6n Hda hoc cac hdp chit thiSn nhidn (Vien Han iam KH&CN Viet Nam).
Nganh Khoa hpc su song bao gdm 3 phan nganh nhd: Sinh hpc va ndng nghiep, Sinh hpc phan td va hda sinh, Vi sinh va mien dich hpc. Trong giai doan 1996-2014, phSn nganh Sinh hpc va ndng nghiep da tang vj tri tren bang xep hgng the gidi td 77 ien 54, cong bd ddpc t6ng sd 3.830 bai bao;
phin nganh Sinh hpc phin tfl va hda sinh tang ti^ 90 len 58, cdng bo dupc t i n g sd 2.266 bai bao; phan nganh Vi sinh v i miln dich td 75 Idn 55, cdng bo dddc tong so 1.396 bai bao. Tuy nhidn trong ASEAN, phan nganh Vi sinh v i mien djch hpc x i p thd 4, hai phan nganh cdn Igi xep thd 5 v i 6.
Cd mdt s6 chuydn nganh nhd co thd hgng tdt trong ASEAN l i Cdn trCing hpc, Miln djch hpc, Vi sinh, Ki/ sinh triJng v i Virus hpc (xip thd 4 cho c i giai dogn 1996-2014vesd Idpng cdng trinh cong bd). Tuy nhidn, mdc dp tang trdcing sd cdng bd con rat thap, trung binh 15%/nam. Cac t6 chdc KH&CN cdng bo nhieu nhat trong ITnh vdc Khoa hoc sd sing bao gdm: Vidn Sinh thai va Tai nguyen sinh vat, Vign Ve sinh Dich te Trung Udng, Vidn Cdng nghd sinh hpc, Trudng Dgi hpc Khoa hpc Tu nhien (Dgi hpc Quoc gia Ha Npi), TrUdng Dai hoc Khoa hpc Td nhidn (Dal hoc QuIc gia TP Ho Chf Minh).
Giai doan 1996-2014, nganh Khoa
hpc trai d l t da tang vj trf tren bang xep hgng t h i gidi td 103 ien 59; trong ASEAN, phan nganh Khoa hpc dja chat xep thd 5, trong dd chi cd hai chuyen nganh nhd xdp thd 4 trong ASEAN la Khoa hpc dja ly kinh t l va Khoa hpc dja t i n g . Tdc dp tang trudng sd Iddng b i i bao trung blnh khoang 25%/nam, tuy nhien so IUdng tuyet ddi b i i bao trong giai doan 1996-2014 lai thap (1.074 bai). Cac to chdc KH&CN cdng bo nhieu nhit trong ITnh vdc Khoa hpc trai dat la Vidn Dia chit, Vidn Vat ly Dia c i u , Vidn Dja iy, Vidn Sinh thai va T i l nguydn sinh v i t thupc Vidn Han iam KH&CN Viet Nam; c i c trUdng dai hpc: Khoa hpc Td nhidn (Dai hpc Qudc gia Ha Ndi), Khoa hpc TU nhien (Dal hpc QuIc gia TP Hd Chf Minh), Dai hpc H u l , Dal hpc Can Thd...
Doi vdi nginh Khoa hpc bien, tham khao nginh Hai diiong hpc theo thong ke cua SCIMAGO, Viet Nam ddng thd 6 trong ASEAN vdi tong so cdng bo l i 193 bai bao trong ca giai dogn 1996- 2014, tang td vi trf thd 121 tren the gidi len vj trf thd 49. Tdc dd tang trddng hang nam cac cdng trinh cdng bd cfla ITnh vdc Khoa hpc biln la khoang 10%.
Vai tro nen ting trong viic tiip thu va lam chu cac cdng nghi tiSn tien
NhDng nghidn cdu cd ban trong 4 ITnh vUc da l i m n i n ting cho vide t i l p thu v i lam chu cac cong nghd tidn tiln va dua ra nhdng san pham dng dyng trong san xuat va ddi sdng. Trong ITnh vdc Khoa hpc sd sdng, da tiep thu cdng nghe t l b i o glc, cdng nghd san xuat vac xin, cdng nghd chpn tgo gilng cay, con; cac nghien cdu ve da dgng sinh hpc loai, da dang he sinh thai., da l i m can cd de UNESCO cdng nhin 9 Khu dd trd sinh quyen the gidi tgi Viet Nam vdl tinh da dang sinh hpc cao nhat trong khu vyc ASEAN; d i lam chfl cdng nghe san xuat vac xin va tu s i n xult 10 loai vac xin, tiln tdi xult khau... Nghien cdu cd ban trong ITnh vyc Khoa hpc trai dat da cd nhdng ddng gdp quan trpng v i o viec tim hieu Ijch sd hinh thanh va tien hda dia chat
lanh th6 va lanh h i i Vidt Nam, tang cudng k h i nang phit hidn cac nguon t i i nguydn dja chit mdi, du bao/canh bao cac tai b i l n dja chat, giup cho quy hoach hdp ly lanh thd, bao ve tai nguydn va mdl trudng, dac biet la gop phan bao ve chfl quyen cua To quoc.
Cac nha khoa hpc Viet Nam da dong gdp cho viec khang djnh chu quyen bien dao thdng qua viec cdng bo cac cdng trinh khoa hpc tren cac didn d i n khoa hpc quoc te nhU tgp chf, hdi nghj, hdi thao ve c i c nghien cdu tai c i c dja diem thupc lanh thd Vidt Nam hoae phan bidn c i c cdng trinh khoa hoe cfla nude ngoai, trong dd cd su sai lech ve dia dilm nghidn edu thudc lanh thd Viet Nam.
MAI sii han ehi
Ben cgnh nhdng thanh tdu dgt dupc, 4 ITnh vyc (Hoa hpc, Khoa hpc sy song, Khoa hpc trai dlt, Khoa hpc bien) ciJng con mdt sd han c h i trong d i o tao, trong hoat ddng nghidn edu, dau tu trang thiet bi, hdp tac qudc te...
Trong 6ao tao, theo s i lidu dieu tra td nam 2011 den 2014 cfla Bp KH&CN, nguon nhan lyc cd trinh dp tien sy 5 cac vien nghien cdu it dUOc tre hoa so vdi d cac trudng. Trong 2 ITnh vuc Khoa hpc trai d l t v i Khoa hpc bien, can bd dgt trinh dp t i l n sy cd tudi ddi kha cao. Cac nginh khoa hpc CO ban ndi chung, 4 ITnh vyc neu trdn noi rieng khong con thu hut ddpc nhieu hpc smh gioi xet/thi tuyln dau vao. Dgc bidt, trong ITnh vyc Khoa hoc biln, dao tgo nhan lyc cbn thieu ve so luong so vdi nhu cau.
Trong hoat 6dng nghiin cOu, vide tai trp cho c i c nghidn cdu cd b i n hidn nay chfl y l u dUpc thong qua Quy Phat trien KH&CN Quoc gia (NAFOSTED) va dupe cdng dong cac nha khoa hpc danh gia cao. Tuy nhien, ket q u i dau tu td NAFOSTED mdi chi ddng 6 mdc
"h6 trp nghidn cdu", gdp p h i n tang s i iddng cdng bo quIc te cua Viet Nam.
Kinh phf hd trd cho mdt de tai nghien cdu cd b i n mdl 6 mde dudi 1 t j dong/
nam, dap dng ddpc c i c nghidn cdu ly thuylt, xd ly so lieu. Doi vdi cac nganh
S6 8 nam 2017 KHQAHOC SDNGNGW
M lam
I Chinh sach va quan ly
thyc nghidm thi cdn han che cho cdng t i e didu tra, khio sat, nhat l i d l i vdl nginh Khoa hpc biln. Kmh phi h6 trd to chdc cic hdi nghi, hpi thio quie te cung rit thip, toi da la 150 trieu ding/
hdi nghj, hdi thio. Hogt ddng nghien cdu cd ban con chua gan vdi nang cao chat Iddng dao tgo sau dai hpc. Tuy da cd chCi trddng hinh thanh va phat trien cac trddng dai hpc nghien cdu (theo Lugt Giao due dai hpc 2012), nhung trong thuc t l , nghien cdu cd bin 6 eac trudng dai hpc con y l u , n^oai tri^ mpt s6 trudng dgi hpc trpng diem.
Ve trang thiit bi, phong thi nghiem, cac nganh khoa hpc cd bin thupc 4 ffnh vdc chda dddc dau tu mdi, d i e bidt d cac trddng dgi hpc, ndn cac nha khoa hpc khdng cd dilu kidn de tien hanh nghidn cdu. Cac Phong thf nghidm trpng dilm hidn nay da Igc h i u rit nhilu so vdi yeu cau nghidn ciifu do dUdc dau td td nam 2000.
Rieng nganh Khoa hpc trii d l t chda cd Phong thi nghidm trpng dilm.
Cac ho^t dong ciia iihoa hoc cb ban thudc 4 tinh vi/c chua dddc quan tam d i u td dung mdc nhd eon thilu cac tap chi chuyen nganh, vigc td ehdc hpi nghj/hOi t h i o quoc te tai Vidt Nam, cO c i n bp dl dd hpi nghj/hdi thio qudc te cdn it (nhit la nhdng hdi nghj/
hpi thao quoc t l v l Khoa hpc bien, rit c l n sd cd m i t cfla cac nha khoa hpc Vidt Nam d l phin bign nhi3ng npi dung sai trai lien quan den chu quyen cfla Vidt Nam).
Trong hdp tac qu6c ti, khoa hpc cd b i n thulc 4 ITnh vuc chda tham gia sau rdng vao cae chddng trinh khoa hpc qudc t l , vf du nhu chua tham gia Chddng trinh khoa hpc cd b i n qudc te cua UNESCO. C i c ddi t i c song phddng, ngoai nhdng ddi tac truyen thdng nhU Lien bang Nga, cu the la Quy nghidn cdu ed bin Lidn bang Nga, chda md thdm nhdng quan hd mdi, td chdc t i i trp chung cho eac khoa hpc cd b i n d mdc qudc gia ma mdl chi ddng 6 mdc hdp t i c giOa cae td chdc KH&CN. Dgc biet, trong nganh Khoa hpc bien, rat can hdp tac quoc te d l ndng cao ning ldc, dong thdi gdp
phin b i o vd chfl quyln bien d i o . Bii! phap phat men
Dd thuc hien ddpc cac myc tieu cfla Chddng trinh phat trien khoa hpc cd b i n trong ITnh vdc Hda hpc, Khoa hpc sy sdng, Khoa hpc t r i i dat v i Khoa hpc biln giai dogn 2017-2025, Chung ta c l n thyc hien ddng bp cac nhiem vy va giii phap cy the:
Mot ta, cln xae dmh hddng uu tien cho nghidn cdu cd ban v i nghidn edu cd b i n djnh hddng dng dung cua 4 khoa hpc cd ban d i n nim 2025, tdm nhin den 2030.
Hai la, thde hidn cd c h i Nha nddc dat hang cac nhidm vy e l p qudc gia theo nhdng hddng nghidn edu uu tien da de ra cho cac to ehdc KH&CN chuydn nganh, d i e bipt la nhdng td chdc ed tiem Idc nghien cdu manh nhim hddng den cac s i n phdm dng dung trong s i n xult v i ddi sing.
Ba ia, nang cao ning ldc nghidn cdu cd ban cua c i c cd sd giio due dgi hpc (trddng dai hpc, vign nghien cdu cd d i o tao trinh dp tien sy): Dau td cac phdng thi nghiem; khuyen khfch giing vien d cac trudng dgi hpc day mgnh cdng tac nghien cdu; xay dyng va trien khai cac nhidm vu nghidn cdu cd ban cho c i c tiln sy t r i , c i c nhidm vy nghien cdu tilm ning.
Bon ia, day mgnh triln khai vide d i o tgo ngudn nhan lyc sau dgi hpc (thgc sy, t i l n sy) trong mpt sd Chddng trinh d i o tgo da dUdc Thfl tddng Chfnh phu phe duyet (De an dao tao giing vien c6 trinh dd tien sy eho eac trddng dai hpe, cao dang giai dogn 2010- 2020 theo Quylt djnh sd 911/QD-TTg ngay 17/6/2010; De an d i o tao can bd 6 nddc ngoii bang ngan s i c h n h i nddc giai doan 2013-2020 theo Quyet dinh 599/Q6-TTg ngiy 17/4/2013);
dao tao, bdi dddng chuyen gia theo nhdm, sau tien sy ( D l I n d i o tao, boi dudng nhan lyc KH&CN d trong nude va nddc ngoai bing ngin saeh nha nddc theo Quylt dinh sd 2395/QD- TTg ngay 25/12/2015); d i o tao thong qua eac nhidm vu KH&CN c i c d p , thdng qua hdp tac qudc te.
Nim la, cd ed c h i thddng cho eac nha khoa hpe da cdng b l bai bao quIc te trong nghidn cdu cd b i n (ISI, SCI, SCIE); ho trp kinh phi tham gia cac hdi thio, hdi nghj khoa hpc trong nude v i quoc t l thude 4 ITnh vUe.
Sau la, dau td cac trang thiet bj hien dgi, d i e thiJ; ed cd c h i sfl dung Chung cac tram quan trie, xijf ly s i lieu d eac vign chuyen nginh. Cd phddng an d i u td va thue tau nghien cdu v l Khoa hpc biln.
BSyla, nang cap c i c tgp chi chuyen nginh, x u l t b i n eae serie bang tilng Ahh. To chde eac hdi nghi chuydn nganh toan qudc v i c i c hdi nghj/hpi t h i o khoa hoc qudc te tgi Viet Nam.
Tam Ik, thanh lap Hpi ddng khoa hoe bien trong hd thing cac Hdi d i n g khoa hpe chuydn nginh cua NAFOSTED. Quy nay can tiep tyc tang eddng t i l trp nghidn edu cd bin thdng qua cac Hpi ding chuydn nginh theo 4 ITnh vuc.
Chin Ik, tang eddng hdp t i c qudcti vdl cae td ehdc song phddng (vdi Quy nghidn edu ed ban Lien bang Nga);
da phddng (vdi UNESCO: ChUdng trinh khoa hoc cd b i n qudc t l - IBSP, Chddng trinh con ngudi va sinh quyln - MAB, Chddng trinh h i i dddng hpc lien chfnh phu - IOC, ChUdng trinh thfly van quIe t l - IHP, Chddng trinh khoa hpc dja chat qudc t l va edng vien dja chit toan c i u - IGGP); v i cic hpp t i e song phUdng, da phUdng cfla eac td ehde KH&CN.
Mudi la, long ghep vdi mot sd chddng trinh KH&CN qudc gia nhu Chddng trinh b i o tdn v i sfl dyng bin vdng ngudn gen d i n nam 2025, hudng d i n nam 2030 (Quyet djnh sd 1671/
QD-TTg ngay 28/9/2015 cCia Thfl tddng Chinh phfl); Quy hoach mang Iddi eac vidn, trung tam nghidn cdu va phong thf nghidm v l cdng nghd sinh hpc den nim 2025 (Quylt djnh sd 1670/QD-TTg ngiy 28/9/2015 cfla ThO tddng Chfnh phfl) .er
