NGHIEN ClTU - TRAO 001
N H A P S I E U C U A V l f T N A M V O l T R U N G Q U O C T H U C T R A N G V A G I A I P H A P
TS HO TRUNG THANH*
T
rong nhieu nam qua, dac biet la sau khi nude ta gia nhap WTO, can can thuong mai Viet Nam ludn d trong tinh trang tham hut vdi mdc do ngay cang ldn. Neu nhu trong giai doan 2000-2006, muc tham hut can can thuong mai trung binh hang nam khoang 5 t i USD thi tir nam 2007 de'n nay, nhap sieu da tang len muc dang bao ddng. Nam 2007, nhap sieu cua Viet Nam 12,4 t i USD, bang 25,7% kim ngach xua't khdu; nam 2008 la 18 t i USD, chiem 30% kim ngach xua't khau; nam 2009 mdc nhap sieu va t i le nhap sieu tuong ung la 12,9 t i USD va 22,5%. Nam 2010, nhap sieu tuy cd giam nhung vdn d muc cao la 12 ti USD, bdng khoang 17,3%kim ngach xudt khdu. Nhap sieu ldn va keo dai dang tdc ddng bd't lqi ddi vdi dn dinh kinh te v l md d nude ta. V i vay, kiem che nhap sieu la mdt trong nhirng nhiem vu cap bach hidn nay, duqc Chinh phu va cac bd, nganh rdt quan tam.
Mdt dieu dang chu y la trong nhirng ndm gdn ddy, Vidt Nam chu yeu nhdp sieu vdi Trung Qudc. Nam 2009, nhdp sieu tir Trung Qud'c chie'm ddn 90% tdng nhdp sieu ciia Viet Nam. Nam 2010, nhdp sieu tir qudc gia nay tuy cd giam nhung vdn chiem 75% tdng nhdp sieu ca nude. Chinh vi vdy, de giam nhdp sieu ciia nude ta, trudc het va quan trqng nhat la phai giam nhdp sieu vdi Trung Qudc.
1. Thurc trang nhap sieu vdi T r u n g Qudc va nguyen nhan.
Nhap sieu tir Trung Qudc tang nhanh trong 10 nam qua. Neu nhu nam 2001 Viet
Nam nhap sieu tir Trung Qudc la 787 trieu USD thi'nam 2009 la 11,5 t i USD, chiem 90% tdng sd nhap sieu ciia Viet Nam.
Nhap sieu tir Trung Qudc tang nhanh tir nam 2005 den nay. Nam 2005 la 3 ti USD, ndm 2006 la 4,9 ti USD, nam 2007 la 8,6 ti USD, nam 2008 la 10,7 ti USD va nam 2009 la 11,5 t i USD. Nam 2010, nhap sieu tir Trung Qudc vdn d mdc cao, chiem khoang 75% tdng nhap sieu cua Viet Nam (nhap sieu ndm 2010 khoang 12 ti USD).
K i m ngach xua't khdu va can cdn thuong mai cua Viet Nam vdi Trung Qudc, 2001- 2009 the hien qua bang sau (xem a trang 24).
Nhu vay, tinh trang tham hut can can thuong mai ciia Vi6t Nam vdi Trung Qudc tir nam 2005 den nay khdng nhung khdng duqc cai thidn ma ngay cang gia tang. Tinh trang nay cua Viet Nam khdng gidng cac nude ASEAN nhu Ma-lai-xi-a, Phi-lip-pin, In-dd-ne-xi-a, Thai Lan... Nhung nude nay, nhin chung, deu xudt sieu sang Trung Qud'c trong nhtrng ndm gdn ddy. Nam 2009, Thai Lan xudt sieu sang Trung Qudc
11,5 t i USD, Ma-lai-xi-a: 12,5 ti USD, Phi- lip-pin: 3,3 t i USD.
De nhdn dien duqc thuc chd't ciia van dd nhdp sieu ciia nude ta vdi Trung Qudc, lam can cd cho viec de xudt cac bien phap han che, trudc het, can phdn tich nhirng nguyen nhdn chu yeu cua tinh trang nay. Theo chiing tdi, nhdp sieu cua Viet Nam vdi Trung Qud'c do nhung nguyen nhan sau
* Vi^n Nghien cuu ThUOng mgi.
TAP CHI QUAN LY NHA NUOC - S6 180 (1-2011) 23
NGHIEN C17U - TRAO DOI day:
ThU nhdt, cham chuyen dich ca ca'u xua't khau. Ket qua nghien cuu cho thay, sd di cac nude trong khu vuc nhu Thai Lan, Ma- lai-xi-a. Phi-lip-pin thang du thuong mai vdi Trung Qudc la do hq cd quan he thuong mai vdi Trung Qud'c theo chieu ngang, tdc la cung nhap va xua't nhung mat hang tuong tu, chu yeu la hang cdng nghiep. Cdn quan he thuong mai cua Viet Nam vdi Trung Qudc chii yeu la quan he theo chieu dqc. cd tinh chat quan he thuong mai Bac - Nam. Viet Nam chii yeu la xua't khau san pham tho, khoang san, ndng san nhiet doi va nhap khau cdng nghe, may moc thiet bi, nguyen lieu cho san xua't cdng nghiep, dac biet la nguyen lieu cho cac nganh hang xuat khdu nhu da giay, det may, dien tir...
So lieu thdng ke cho thay, trong 10 nam qua (2001-2010), ti trqng kim ngach xua't khdu hang cong nghiep trong tdng kim ngach xuat khdu cua Viet Nam sang Trung Qudc gdn nhu khong thay ddi, chi chiem khoang 8-10%. Dieu nay chung td rdng Viet Nam chua khai thac duqc lqi the de day manh xua't khau cac mat hang cong nghiep sang Trung Qudc, ttr dd cd the han che nhap sieu vdi nude nay. Ne'u chi dua vao xuat khau cac mat hang nong san, thuy san va khoang san thd thi rat kho tang nhanh kim ngach xua't khau do nhung han
che mang tinh co cau nhu dien tich, nang suat, kha nang khai thac, danh bat. Dieu nay the hien d muc tang trudng xua't khau cua Viet Nam sang Trung Qudc thap hon nhieu so vdi nhap khau tir Trung Qud'c.
Trong giai doan 2001-2009, nhip do tang trudng xuat khau ciia Viet Nam sang Trung Qudc, mac ddu tang 6 muc tuong ddi cao 21,33%, song vdn tha'p hon nhieu so vdi nhip do tang trudng nhap khdu la 31,73 %.
Thu hai, chenh lech ve trinh do phat trien. Trung Qudc co trinh do phat trien cao hon, cai each kinh te va hqi nhap sdm hon.
Hon nua, Trung Qudc hien nay la cdng xudng cua the gidi, hang hoa san xua't tai Trung Qudc re hon, chat luqng cao hon.
Neu v i Trung Qudc nhu mot cdng xudng san xuat cua the gidi thi nhap khau tir Trung Qud'c cd the xem nhu la nhdp khau tir the gidi. Theo nguyen tdc lqi the so sanh.
cac doanh nghiep cua ta se mua ddu vao, cdng nghe d thi trudng ma hang hoa do duqc ban re hon. Hon nua, hang hoa san xua't tai Trung Qudc da bu ddp sir thieu hut ve nguyen lieu dau vao, may mdc, thiet bi, hang tieu diing cho Viet Nam. Neu xet theo khia canh nay, gia tang nhap khau tir Trung Qudc la td't yeu.
Thit ba, sue canh tranh cua hang hoa Viet Nam cham duqc cai thien. Didu nay dd dang nhan thay neu so sanh kha nang Bang: Kim ngach xuat nhap khau va can can thudng mai
cua Viet Nam vdi Trung Qudc, 2001-2009
Don vi tinh: trieu USD
Nam Kim ngach
xuat khau
Kim ngach nhap khau
Tong
kim ngach Can can thudng mai
2001 1010,8 1797,8 2,808,6 -787,0
2002 1115,9 2148,4 3.264,3 -1.032,5
2003 1456,7 3182,7 4.639,4 -1.726,0
2004 2482,0 4260,0 6.742,0 -1.778,0
2005 2552,8 5643,9 8.196,7 -3091,1
2006 2486,1 7463,4 9.949,5 -4.977,3
2007 3226,3 11.895,0 | 15.121,3 -8.668,7
2008 4336,3 15.122,1 19.458.4 -10.785,8
2009 4746,7 16.300,9 21047,6 -11.554,2
Tang trUdng TB (%) 21,33 i 31,73
Nguon: Tong cue Thong ke Trung Quoc
24 TAP CHI QUAN LY NHA NUOC - SO 180 (1-2011)
NGHIEN CLfU - TRAO DOI
canh tranh cua cac mat hang cong nghiep che bien su dung nhieu lao ddng nhu det may, da giay, dien tu, rihung mat hang ma hai nude deu co loi the, sire canh tranh cua Trung Qudc la vuot troi. Trong 10 nam qua, Trung Qudc da vuon len mot nac thang mdi ve trinh dd san xuat, trong khi dd cac lqi the cua Viet Nam van bi cd dinh hda, khd chuyen dich len mdc cao hon.
Trong quan he kinh te song phuong, Trung Qudc trdi day rat nhanh, trong khi Viet Nam lai dang thieu su chuan bi va chien luqc de but pha trong canh tranh hang hoa.
Neu theo da nay, can can thuong mai Viet Nam ngay cang le thuoc vao Trung Qudc.
Su trdi day cua Trung Qudc, xet mot khia canh nao dd, chua phai la sdc ep de Viet Nam but pha. Viet Nam chua cd dinh hudng phat trien rd rang va hinh nhu chung ta dang phai di theo Trung Qudc. Dd la nhap khau cdng nghe trung binh, lac hau, khdng lam cai thien duqc trinh do cong nghe cua nen kinh te, nang cao sdc canh tranh dai han.
Thu tu, chua khai thac duqc co hqi md ciia thi trudng de da dang hda nhap khau, tranh thu nhap khau cdng nghe tir cac nude cdng nghe ngudn. Ve mat ly thuyet, nhap khau hien tai cd the lam tang xuat khau trong tuong lai, nhd dd cai thien duqc can can thuong mai, nang cao trinh do cdng nghe cua nen kinh te, tdc la tang kha nang canh tranh. Nhap khau cdng nghe ciia nude ta van chii yeu tir thi trudng cdng nghe trung gian nhu ASEAN, Trung Qudc. Dieu nay cho tha'y, tu do hoa thuong mai chua khuyen khich cac nude cdng nghe ngudn nhu EU, Hoa Ky, Nhat Ban... xudt khau cdng nghe vao nude ta. Hon nua, cac doanh nghiep chua nhan thdc sau sdc ve viec ddi mdi cdng nghe de nang cao siic canh tranh trong dai han. Do dd, nhap khau tang nhung khdng lam cai thien trinh do cdng nghd. Viet Nam chua tan dung duqc co hqi cho phep nhap sieu de nhap khau may mdc thiet bi hien dai. Hau qua la cang nhap sieu, cang nhap khdu cdng nghe. trung binh va lac hdu, Viet Nam cang khd cai thien
nang luc canh tranh va lai phai tiep tuc nhap khau va nhap sieu la tat yeu.
ThU nam, thuc hien cam ket trong hqi nhap. Nhap sieu cua Viet Nam cd nguyen nhan khach quan la do ta tien hanh md cira thi trudng, dac biet la vdi khu vuc chau A, trong dd cd Hiep dinh thuong mai tu do ASEAN - Trung Qudc. Hien nay chiing ta dang xuc tien dam phan k i ket cac FTA vdi cac nude cd trinh do phat trien cao hon Trung Qudc nhu Hoa K y , E U (dam phan trong Hiep dinh ddi tac kinh te chien luqc xuyen Thai Binh Duong - TPP, FTA vdi EU). Neu dam phan thanh cdng, Viet Nam se cd co hqi nhap khau cdng nghe, thiet bi trinh do tien tien hon ttr cac ddi tac ndi tren.
Thit sau, cdng tac quan ly nhap khau va dieu hanh kinh te vdn cdn bat cap. Tinh trang nhdp sieu cua Viet Nam cdn cd nguyen nhdn tir su yeu kem cua he thdng quan ly, dieu hanh nen kinh te. Dd la tinh trang tham nhung, dau tu dan trai, lang phi, sir thieu trach nhiem cua mot so can bq trong quan ly nhdp khau. Chung ta chua ap dung mot each hieu qua cac bien phap han che nhdp khau theo nguyen tdc thuong mai tu do nhu tieu chuan kT thudt, ve sinh an toan thuc pham. Tinh trang nhdp lau tir Trung Qudc chua duqc x u ly.
Nhu vdy, tinh trang nhdp sieu cua Viet Nam keo dai va ngay cang ldn tir Trung Qudc cd ca nguyen nhdn khach quan va chu quan. Nhidu nhdn dinh cho rang, Viet Nam nhdp sieu tir Trung Qudc nhung lai xuat sieu sang cac thi trudng khac nhu Hoa Ky, EU, Uc. Tuy nhien, nhieu nude trong khu vuc cd trinh do phat trien nhu Viet Nam vdn xuat sieu sang Trung Qudc va cac thi trudng khac. Theo chiing toi, nhdp sieu ndi chung va nhdp sieu ttr Trung Qudc ndi rieng cd nguyen nhdn sdu xa tir nqi tai nen kinh te. Dd la sdc canh tranh cua hang hoa Viet Nam chdm duqc cai thien, cac lqi the ciia Viet Nam dudng nhu vdn dang bi cd dinh hoa, khd chuyen dich len trinh do cao hon. Cac cam ket vd md cira thi trudng, gia nhdp WTO; trinh do phat trien'kinh te cdn
TAP CHI QUAN LY NHA NUdC - S6 180 (1-2011) 25
NGHIEN CLfU - TRAO DOI
thap, dang d giai doan dau cdng nghiep hoa, tich luy ban dau; d canh Trung Qudc la "cong xudng the gidi",... cung la nguyen nhan tao nen nhap sieu. Tuy nhien, nguyen nhan chu quan vSn la chu yeu. Chung ta qua chdm thay ddi md hinh tang trudng, nang luc canh tranh thap. Ve mat the che, khdng tao ra duqc rihuTig tien de de chuyen md hinh tang trudng nhu chat luqng ngudn nhan luc, moi trudng kinh doanh, quan ly, kdt cau ha tang. Chung ta mdi khai thac duqc lqi the tinh, san cd, chua khai thac duqc cac yeu to lqi the canh tranh dai han.
Chua khai thac tdt co hqi tir cac FTA...
Tinh trang nhap sieu ciia Viet Nam cdn cd nguyen nhan tir su yeu kem ciia he thdng quan ly dieu hanh ndn kinh te. D d la tinh trang tham nhung, dau tu dan trai, lang phi, su thieu trach nhiem cua mdt sd can bq, vi lqi ich ngan han, cue bq, quan ly nhap khau chua tot (nhap lau).
Va neu coi Trung Qudc la mot cdng xudng, mang kinh doanh toan cdu thi Viet Nam chua thuc sir tham gia vao chudi kinh doanh tai Trung Qudc, chi tham gia vao khau tao ra it gia tri nha't. Dieu nay cung cho thay sir le thudc cua kinh td Vidt Nam vao kinh te Trung Qud'c.
2. Dir bao xu hudng nhap sieu tir T r u n g Qudc va cac giai phap han che.
Nhidu nhan dinh cho rang, nhap sieu tir Trung Qudc chua thd giai quyet trong ngan han. Viet Nam van cdn nhap khdu tir Trung Qudc de bu ddp thieu hut cua nen kinh te' nhu ddu vao cho cac nganh hang xudt khdu, thiet bi may mdc, ki ca hang tieu dung. Hon nua, trong thdi gian tdi, Viet Nam la mot trong nhirng diem thudn lqi cho Trung Qudc thuc hien vide chuyen hudng ddu tu, xud't khdu cong nghe va san pham chat luqng tha'p. Cac yeu td dd la tidn luong d Trung Qudc dang tdng len nen qudc gia nay khd duy tri lqi the canh tranh ve ngudn lao dqng re; ddng nhdn dan te tang gia; chinh sach cua Trung Qudc khuyen khich ddu tu vao cac nganh cdng nghe cao; nam 2015 Viet Nam thuc hien day du ACFTA... X u hudng thuong mai
nay la bdt lqi cho Viet Nam. Viet Nam se dung trudc thach thdc la tiep tuc nhap khdu thiet bi, gia tang nhap sieu tir Trung Qudc va chdng do vdi lan sdng dau tu cong nghe tha'p va trung binh tir nude lang gieng. Neu tiep tuc keo dai xu hudng nay, khdng loai trir kha nang cd dinh hoa quan he thuong mai va ddu tu theo kieu Bde - Nam giua Trung Qudc va Viet Nam, theo dd, Viet Nam se bi roi vao bdy thu nhap thap va tiep tuc ton tai nhu mot nen kinh te ndm d ddng cap thap hon so vdi Trung Qudc.
Diing trudc nguy co noi tren, cdu hdi dat ra la Viet Nam dua vao ddu de cd budc dot pha ve tang trudng xuat khau va han che nhdp sieu? Thuc te xir ly van de nhap sieu trong thdi gian qua cho thdy, han che nhdp sieu khdng the bang bien phap hanh chinh.
Theo chiing tdi, de giai quyet van de nhap sieu can ap dung phdi hqp ciia cac bien phdp, trong dd, cac bien phap ndng cao ndng luc canh tranh cua nen kinh te, doanh nghiep va san pham la quan trqng nha't.
Truac het, tao ra nhirng ddt pha ve mat the che, mdi trudng kinh doanh, ket cau ha tdng va chat luqng ngudn nhdn luc. Day la dieu kien tien quyet d^ Viet Nam bdt pha len mot nd'c thang gia tri cao hon trong chudi gia tri toan cdu, tir dd ddy manh xuat khdu va han che' nhdp khau.
Thit hai, chuye'n ddi mo hinh tang trudng. Chuyen ndn kinh te tir tdng trudng chii ye'u theo chieu rdng sang phat trien chii ye'u theo chidu sdu tren co sd sir dung cd hieu qua cac thanh tuu khoa hoc va cdng nghe tien tien de tang nang suat lao dqng va nang cao siic canh tranh ciia cac san pham hang hod va dich vu, ndng cao hieu qua cua nen kinh te'ndi chung va hieu qua cua vdn ddu tu ndi rieng. Chuyen nen kinh te' tir khai thac va sir dung tai nguyen dudi dang thd sang che bien tinh xao hon, ndng cao gia tri gia tang tir mdi mot don vi tai nguyen duqc khai thac. Triet de tiet kiem cac ngudn luc trong phat trien, sir dung cd hieu qua ngudn tai nguyen.
(Xem tiep trang 37).
26 TAP CHI QUAN LY NHA NUOC - SO 180 (1 -2011
NGHIEN CUU - TRAO DOI them cac dich vu tai chinh d Viet Nam
hien nay se lam tang them san phdm, dich vu tai chinh va san lupng cua cac nganh khac trong nen kinh te. Chinh sach t i gia va su giam sat than trong vdi khu vuc tai chinh se la can thiet trong bdi canh khung hoang tai chinh. Theo nghien cuu chuan cua Ngan hang The gidi, viec do bd cac han che con lai ve ngan hang va cdng ty chung khoan 100% vdn nude ngoai se gdp phdn dang ke vao cai thien cac trung gian tai chinh va ddi mdi dich vu tai chinh. Ro rang, trong bdi canh khung hoang tai chinh, can quan tdm dac biet tdi cac quy dinh thdn trong, va Viet Nam se thu duqc nhieu lqi ich tir cong tac cai thien cac trung gian tai chinh, nhdt la cho cac doanh nghiep vira va nhd. TJdc tinh den nam 2015, khi cac han che con lai duqc dd bd sau khi thuc hien cac cam ket WTO thi tdc dd tang trudng cua nen kinh te Viet Nam
se tang khoang 0,3% mot nam.
Nhu vdy, trong vong hai thdp k i vira qua, Viet Nam da gat hai duqc nhidu thanh cong do hqi nhdp mang lai, nhung vdn can tiep tuc nd luc hon nua de dat duqc tdc do tang trudng cao trong tuong lai. Hqi nhdp sdu rong hon vao nen kinh te toan cdu se gdp phdn dang ke vao tang trudng kinh te va phat trien ben viing d Viet Nam trong thdp k i tdi. Phat trien bdn vung cung duqc cung cd them k h i Nha nude xdy dung bd sung nhung chinh sach nham bao dam giam t i le ngheo ddi, cai thien co hqi cho phu nu va cai thien thong le chinh sach.
Viec go bd cac rao can ddi vdi thuong mai va ddu tu cung nhu cac quy dinh phap ly minh bach hon se gdp phdn dang ke vao cai thien ddi sdng cho ngudi dan Viet N a m d "
Tai lieu tham khao: nciec.gov.vn
N H A P S I E U C U A V I E T N A M VOfl T R U N G Q U O C . . . (Tiep theo trang 26)
ThU ba, ndng cao nang luc canh tranh cua doanh nghiep, nha't la doanh nghiep nha nude. Cdn cd nhirng chinh sach hd trq ndng cao siic canh tranh qud'c te' cua doanh nghifip nhdm tao ra nhung tdp doan kinh te' manh, cd thuong hieu manh.
ThU tu, tang cudng quan ly nhdp khdu.
Tang cudng kie'm soat nhdp khdu hang tieu dung ma trong nude cd the7 san xud't duqc.
Ddng thdi ngan chan viec nhap ldu hang tir Trung Qudc di bao ve hang san xud't trong nude; ap dung cac bien phap han che' nhdp khdu nhu tieu chudn k i thudt, ve sinh an toan thuc phdm, cac bien phap phdng ve thuong mai nhu ban pha gia, tu ve.
ThU ndm, da dang hoa thi trudng nhdp khdu, han che' su phu thudc qua mire vao mdt sd thi trudng, uu tien nhdp khdu cdng nghe ngudn. Ddy nhanh qua trinh dam
phan FTA vdi EU, TPP dd tdn dung co hdi nhdp khdu cdng nghe ngudn tir cac nude nay.
ThU sdu, didu chinh chinh sach t i gia hqp ly theo hudng khuyen khich xud't khdu va han che' nhdp khdu hang tieu dung va hang xa x i ; ddy manh xud't khdu dich vu de giam sue ep dd'i vdi thdm hut can cdn thuong mai hang hoa va cd the7 md rong hon nhdp khdu canh tranh; ddy manh cai each thd che' kinh te' thi trudng di han che cac hanh v i gian ldn thuong maiQ
Tai lieu tham khao:
1. Bd Cong thuong, Bdo cao hoat dong ngdnh cdng thuong cdc nam 2008, 2009,'2010.
2. Nguyen Van Lich, 2006, Cdn cdn thuong mai trong su nghiep CNH, HDH a Viet Nam, NXB Lao ddng xa hdi, Ha Nqi.
3. Tran Van Tho, 2005, Bien dong kinh te Dong A vd con dudng cdng nghiep hod Viet Nam, NXB Chinh tri Qudc gia, Ha Ndi.
TAP CHI QUAN LY NHA NUOC - SO 180 (1-2011) 37
