BAB 4 KEMATIAN BAYI DAN BALITA DALAM BALUTAN MITOS,
4.4 Tradisi
4.4.5 Pernikahan
Tradisi Lamaran dan pernikahan, ada syarat lengkap dan syarat ringkas menurut adat Jawa Kuno. Seperti diungkapkan Bapak P (80 tahun) yang merupakan sesepuh desa berikut ini:
“Pihak lanang nglamar rangkaiane podo karo masrahke kembang setaman, lah kui, mener sak jimpit (beras) ning ujube mung sak jimpit mbok sak karung sak jimpit, pisang rojo setangkup, klopo sak janjang digandeng-gandeng ditumpuk disuwir kulite terus digandeng tengah cagake pring paling ora yo 30 klopo. Kluweh sak jodoh, pitik panggang, pitik urip, terus panjang ilang isine jadah, wajik, karo panganan opo, nek gak gawe panganan yo diiseni roti”
(pihak laki-laki kalau melamar rangkaiannya sama seperti pada saat memberikan bunga setaman, seperti beras satu jimpit, pisang raja satu tangkup, kelapa satu renteng, sekitar 30 biji, kluwih satu pasang, ayam panggang, ayam hidup, “panjang ilang” berisi jadah, wajik, dan makanan lain, bisa diisi roti)
“Udare tangsul, bakune mung mejemuk, beras tok e kroso, utawa senik (tumbu), pitik urip. Ingkung gandengane tumpeng. Panjang ilang janur digawe piring. Nggo adah opak”
(Udare tangsul untuk melepas ikatan, bakunya hanya
mejemuk, beras dan ayam hidup. Kalau ayam ingkung
pasangannya dengan tumpeng. Panjang ilang adalah janur yang dibuat untuk piring tempat opak)
“Rangkaiane okeh, aku nek pasrah: kulo ken aturaken sekar sepelik, ganten sak kenyek, pisang sak uler,
panggang tumpeng sak pirantosipun, kinaryo mejemuk, iki mau bakune. Sing no 2 mejemuk menir sak jimpit klopo sak janjang. Nek nganggo wedhus jangane jangan mendho. Nek nganggo pitik 2 keno, 1 keno. Pun niku bakune. Ngko panjang ilang terus janur kuning rineko poromudho isine jadah gurih karo panganan. Terus sandangan terserah nganggo opo ora, sak pengadek. Sing penting maneh sik isih duwe mbah opo wong tuwo, pihak lanang kudu menehi pemesing wong tuwo lanang sarung, ibuke disukani jarik. Bakune ngaten nek kampung. Liyo-liyo tambahan. Wedus saiki mboten model, ganti pitik. Niku bakune lamaran. Krambil 4 oleh, ning kluweh kudu sak jodoh, karo krambil 2”
(rangkaiannya banyak, saya kalau diserahi untuk memasrahkan lamaran begini saya haturkan hantaran lamaran berisi bunga, ganten, pisang, panggang, tumpeng dan pirantinya, kinaryo mejemuk, sebagai baku. Mejemuknya berupa beras dan kelapa. Kalau menggunakan kambing sayurnya sayur mendho. Kalau menggunakan ayam bisa 1 ekor bisa 2 ekor. Piring yang terbuatdari janur kuning berisi jadah gurih dan makanan lain. Pakaian lengkap bisa digunakan bisa tidak. Yang terpenting lagi kalau masih mempunyai kakek nenek, pihak laki-laki harus memberikan seserahan kepada kedua orangtua tersebut. Kakek diberi sarung, nenek diberi jarik. Bakunya seperti itu, lain-lain itu hanya tambahan saja. Kambing sekarang sudah tidak model lagi, sekarang menggunakan ayam. Itu baku dari lamaran. Kelapa 4 atau 2, kalau keluwih itu harus satu pasang)
“Udaring tali werno-werno sebabe ono sing ora nganggo ditaleni. Repote ning kunu kuwi. Iso digawe iso ora. Yen ora ditaleni ora usah nggawe. Tergantung ditaleni nopo
mboten. Ditaleni nek pas nembung, tali disaksikan uwong. Saksine tonggo-tonggo. seksi yo didumi duwit. 2 belah pihak mengeluarkan duit, dibagi rata pada saksi. Pas nglamar nganggo udaring tali”
(melepaskan ikatan juga bermacam-macam sebabnya. Ada yang menggunakan ada yang tidak. Repot kalau tidak menggunakan pengikat. Diikat kalau pas mengucap disaksikan oleh tetangga. Saksi diberi uang yang dikeluarkan oleh kedua belah pihal, lalu dibagi rata pada semua saksi, sehingga pada saat lamaran itu baru menggunakan pelepasan ikatan)
Rangkaian siraman keno mboten keno, ragate ora umum. Ora undang-undang diringkes coro adat kuno, ijab terus kapyuk kembar mayang rampung. Ora duwe ora usah ngoyo-ngoyo. Bakune mung ijab karo kapyuk kembar mayang. Kembar mayang kek ke tengah lawang terus kon nendang cah 2. Niku bakune. Kembar mayang critane nek durung dikapyuk kembar mayang suk nek tekane janji ndadak nggawekke. Dadi umpamane duwe bojo dereng dikapyuk, yen sesok dipundhut ndadak nggawekke. Midodareni gawe keno ora ra popo, mung rangkaian. Kuncine wong jejodohan mung KUA karo kembar mayang. Nek durung sah jenenge anak mentah, sok mben nganti duwe bojo, bapake ora keno nngunggahke, tur ora duwe hak. Lek wongtuo mati mboten duwe hak njaluk.sing duwe hak sing mari sah, duwe anak. Mung diwenehi tali asih. Mulo duwe anak wedok, lanang sing ati-ati, sing penting sanaib, pekoro ewuh (resepsi) sembarang. Sanaib (ijab) kudu didisekke, ciri khas e wong duwe bojo. Yen diwenehi kemurahan sing duwe urip anak resmi duwe hak...Lek selametan monggo, keno ora keno sembarang. Bakune wong omah-omah niku penting e. Ewuh asline mung
renggan (rangkaian), sing penting sanaib kapyuk kembar mayang wes sah. jejodohan niku nggo urip sak lawase, nggo dijak gotong royong sak lawase. Ora usah ngoyo-ngoyo, sing penting wong urip niku sing rukun.
(kalau siraman bisa pakai bisa tidak, itu hanya rangkaian, dan biayanya mahal. Kalau tidak ada undangan bisa diringkas menggunakan cara adat kuno yaitu ijab dan melempar kembar mayang, sudah selesai begitu saja. Kalau tidak ada biaya tidak usah memaksakan. Bakunya hanya ijab dan kembar mayang. Kembar mayang ditaruh ditengah pintu lalu suruh menendang 2 orang anak. Kalau belum dibuatkan kembar mayang waktu ijab, nanti kalau meninggal masih harus membuatkan kembar mayang. Midodareni juga hanya rangkaian, bisa pakai bisa tidak. Kuncinya orang berjodohan itu hanyalah KUA dan kembar mayang, sudah sah. Kalau belum sah nanti kalau mempunyai anak namanya anak mentah. Nanti kalau anaknya mau menikah, bapaknya tidak bisa menikahkan, dan tidak punya hak waris. Kalau orangtua meninggal tidak punya hak meminta harta waris. Yang mempunyai hak adalah anak dari perkawinan yang sah, anak mentah hanya bisa diberi tali asih. Makanya kalau memiliki anak perempuan dan laki-laki itu harus berhati-hati. Yang penting itu ijab dan kembar mayang,Kalau mau selametan atau resepsi itu terserah, itu hanya rangkaian. Jodoh itu buat hidup selamanya, bisa buat gotong royong selamanya. Tidak usah memaksakan diri, yang penting hidup rukun)
Pada masa sekarang, acara perkawinan dilakukan selama 3 hari. hari pertama "tonjok" yaitu ater-ater (hantaran sajian kepada tetangga), hari kedua terima tamu,dikhususkan buat tamu yang tidak bisa hadir pada hari H undangan, malam hari acara kidungan kembar
mayang. hari ke 3 yaitu kondangan, hari perayaan pernikahan dengan mengundang warga setempat, kerabat dan para tamu. hari ke 4 mengantar pasangan pengantin ke tempat besan. selesailah rangkaian upacara pernikahan.