1
LAPORAN PRAKTIKUM
LAPORAN PRAKTIKUM
DASAR-DASAR PERLINDUNGAN TANAMAN
DASAR-DASAR PERLINDUNGAN TANAMAN
PENGENALAN GEJALA PENYAKIT TUMBUHAN
PENGENALAN GEJALA PENYAKIT TUMBUHAN
MENDANG JUFRI SINAGA MENDANG JUFRI SINAGA
CAA 115 010 CAA 115 010 KELOMPOK II KELOMPOK II
JURUSAN BUDIDAYA PERTANIAN
JURUSAN BUDIDAYA PERTANIAN
FAKULTAS PERTANIAN
FAKULTAS PERTANIAN
UNIVERSITAS PALANGKA RAYA
UNIVERSITAS PALANGKA RAYA
2017
2017
2
LEMBAR PENGESAHAN
LAPORAN PRAKTIKUM
DASAR-DASAR PERLINDUNGAN TANAMAN
PENGENALAN GEJALA PENYAKIT TUMBUHAN
Telah diperiksa da dise!"#"i $leh Asis!e Prak!ik"% pada& Hari &
Ta''al &
ASISTEN PRAKTIKUM
LINDA LORENSA SILABAN (AA ))* +,
3
DAFTAR ISI DAFTAR ISI
Hala%a
LEMBAR PENGESAHAN... ii
DA/TAR ISI... iii
DA/TAR GAMBAR... i0
I PENDAHULUAN... ) ) La!ar Belaka'... ) 1 T"#"a Prak!ik"%... ) II TINJAUAN PUSTAKA... 1
) K$sep Ti%2"l3a Pe3aki! T"%2"ha... 1
1 Pe''$l$'a Pe3e2a2 Pe3aki! T"%2"ha... * * Tipe Ge#ala Pe3aki! T"%2"ha... * La'kah Ide!i4ikasi Pe3aki! T"%2"ha... 5 Pe'edalia Pe3aki! T"%2"ha Se6ara Terpad"... , III. BAHAN DAN METODE... 7
, 8ak!" da Te%pa!... 7
9 Ala! da Baha... 7
: (ara Ker#a... 7
III HASIL DAN PEMBAHASAN... )) ) Hasil Pe'a%a!a... )) 1 Pe%2ahsa... )1 I; PENUTUP... 1) ) Kesi%p"la... 1) 1 Sara... 1) DA/TAR PUSTAKA... 11 LAMPIRAN... 1*
4
DAFTAR TABEL DAFTAR TABEL
Hala%a Ta2el ). Hasil pe'a%a!a pe'eala 'e#ala pe3aki! !"%2"ha... )+
5
DAFTAR GAMBAR DAFTAR GAMBAR
Hala%a
Ga%2ar ). Se'i!i'a pe3aki!... 1
Ga%2ar 1. Se'ie%pa! pe3aki!... 1
Ga%2ar *. Li%as<Pira%ida pe3aki!... 1
Ga%2ar . Pe3aki! k"dis !aa%a ke!a'... )1
Ga%2ar 5. Ja%"r Rhizoctonia solani... )1
Ga%2ar ,. Pe3aki! 2"s"k 2asah =$r!el... )* Ga%2ar 9. Ja%"r Erwinia carotovora... )* Ga%2ar :. Pe3aki! kerdil pada #a'"'... ) Ga%2ar 7. ;ir"s potyvirus... ) Ga%2ar )+. Pe3aki! 2"s"k keri' 2"ah 6a2ai... )5
Ga%2ar )). Ja%"rGloeosporium piperatum... )5
Ga%2ar )1. Pe3aki! p"r" pada 2a!a' sa=$... ), Ga%2ar )*. Bak!eri Meloidogynesp... ), Ga%2ar ). Pe3aki! ha=ar da" pada #a'"'... )9
Ga%2ar )5. Ja%"r Helminthosporium... )9
Ga%2ar ),. Pe3aki! k"dis pada da" %a''a... ): Ga%2ar )9. Ja%"rCapnodium ramosum... ): Ga%2ar ):. Pe3aki! la3" 4"sari"%... )7
Ga%2ar )7. Ja%"r Fusarium oxysforum... )7
Ga%2ar 1+. Pe3aki! kara! pada da" ka6a' ... )7
6
I. PENDAHULUAN I. PENDAHULUAN 1.1 Laa! B"#a$a%&
1.1 Laa! B"#a$a%&
Pe3aki! !"%2"ha dise2a2ka $leh %as"k3a pa!$'e ke dala% #ari'a !aa%a da %e3e2a2ka !er#adi3a i4eksi sehi''a !er#adi per"2aha sel pada #ari'a !aa%a a!a" dapa! %e'eali pe3aki! !aa%a de'a %$r4$l$'i !aa%a. Pa!$'e pe3e2a2 pe3aki! !aa%a di2a'i %e#adi !i'a se6ara "%"% 3ai!" #a%"r >6eda=a ?@ 2ak!eri@ da 0ir"s. Me"r"! ahli pa!$l$'i $leh Eliza!eth ". Crown@ Pe3aki! %er"paka perihal hadir3a sek"%p"la resp$s !"2"h 3a' !idak $r%al !erhadap a'e@ 3a' %aa !aa%a %e%iliki !$lerasi 3a' sa'a! !er2a!as a!a" 2ahka !idak %e%iliki !$lerasi sa%a sekali >U!"'@ )77*?.
Ge#ala %er"paka kelaia a!a" pe3i%pa'a dari keadaa $r%al !aa%a aki2a! ada3a 'a''"a pe3e2a2 pe3aki! da 'e#ala dapa! diliha! de'a %a!a !ela#a' a!a" %$r4$l$'i dari 4isik !aa%a. Ge#ala pe3aki! !aa%a di2a'i %e#adi d"a@ 3ai!"& a? Ge#ala %$r4$l$'i 3ai!" 'e#ala l"ar 3a' dapa! dia%a!i %elal"i 2a"@ rasa@ ra2a da dapa! di!"#"kka $leh sel"r"h !"%2"ha a!a" !iap $r'a dari dari !aa%a 2? Ge#ala his!$l$'i 3ai!" 'e#ala 3a' ha3 a dapa! dike!ah"i le=a! pe'a%a!a di 2a=ah %ikr$sk$p "!"k %e'e!ah"i #ari'a 3a' saki!. Ge#ala di2a'i %e#ad i !i'a !ipe 3ai!" a? Tipe 'e#ala #e$rotis 2? Tipe 'e#ala
Hipoplastis 6? Tipe Hiperplastis. Tada %er"paka s!r"k!"r pa!$'e se6ara %ikr$sk$pik seper!i %iselia@ s6ler$!i"%@ da 2ak!eri 2erledir 3a' dapa! diliha! de'a %e''"aka %ikr$sk$p de'a per2esara 3a' !i''i >U!"'@ )77*?.
Ma4aa! %e%pela#ari 'e#ala da !ada pe3aki! !aa%a 3ai!" a'ar %ahasis=a dapa! %e'ide!i4ikasi da %e%2edaka 'e#ala pe3aki! !aa%a 3a' dise2a2ka $leh pa!$'e da ha%a !aa%a %elal"i !ada 3a' !a%pak pada %$r4$l$'i da 4isi$l$'i !aa%a.
1.2 T'('a% P!a$)$'* 1.2 T'('a% P!a$)$'*
T"#"a prak!ik"% Peeala Ge#ala Pe3aki! T"%2"haC 3ai!" a. A'ar %ahasis=a dapa! %e'eal da %e%2edaka 'e#ala pe3aki! !aa%a. 2. A'ar %ahasis=a %e'e!ah"i per2edaa pe3aki! 2erdasarka 'e#ala da !ada
7
II. TINJAUAN PUSTAKA II. TINJAUAN PUSTAKA 2.1 K+%," T)*'#%/a P"%/a$) T'*'a%
2.1 K+%," T)*'#%/a P"%/a$) T'*'a%
K$sep dasar pe3aki! 3a' per!a%a kali dike%2a'ka $leh para pakar pe3aki! !"%2"ha 3ai!" k$sep se'i!i'a pe3aki!@ di%aa k$sep ii
%e#elaska !i%2"l3a pe3aki! 2i$!ik a!a" pe3aki! 3a' dise2a2ka $leh pa!$'e 3a' di d"k"' $leh k$disi li'k"'a da !aa%a ia'. K$%p$e pe3e2a2 pe3aki! di2a'i %e#adi !i'a 4ak!$r 3a' %ed"k"'@ 3ai!" !aa%a ia'@ pa!$'e da 4ak!$r li'k"'a. K$sep se'i!i'a pe3aki! ii apa2ila salah sa!" 4ak!$r pe3e2a2 !idak ada@ %aka !idak aka !i%2"l pe3aki!. Se2alik3a apa2ila dala% k$disi per!"%2"ha !aa%a !erse2"! dia!as da ada pa!$'e diseki!ar !aa%a !erse2"! ser!a li'k"'a %ed"k"' per!"%2"ha pa!$'e@ %aka ke6eder"'a "!"k !er#adi3a i4eksi pe3aki! pada !aa%a 6"k"p 2esar. Ke%"dia apa2ila ada s"a!" !aa%a ia' di!aa% pada li'k"'a 3a' 2aik 3ai!" !aah 3a' s"2"r de'a pe'$laha 3a' 2aik da pe%2eria p"p"k 3a' 6"k"p da sei%2a'@ %aka !e!"3a aka %e#a%i per!"%2"ha !aa%a 3a' seha!@ =ala"p" ada pa!$'e@ %aka ke6il ke%"'kia pe3aki! dapa! !er#adi. Hal ii dikareaka !aa%a ia' ke%"'kia dapa! !aha !erhadap sera'a pa!$'e. Seda'ka apa2ila !aa%a ia' !idak 2aik dala% per!"%2"ha3a 2erar!i k$disi3a re!a !erhadap pe3aki! >U!"'@ )77*?.
K$sep dasar se'ie%pa! pe3aki! pada dasar3a aka le'kap apa2ila dapa! %e%2erika peekaa pada pera 4ak!$r li'k"'a !erhadap pa!$'e@ ia' da i!era ksi a!ara ked"a 4ak!$r !er3 a!a ada salah sa!" 4ak!$ r 3a' %e%p"3ai ke%a%p"a "!"k %e%pe'ar"hi ke!i'a k$%p$e !erse2"! 3ai!" %a"sia. H"2"'a se'ie%pa! a!ar 4ak!$r pa!$'e@ 4ak!$r ia'@ 4ak!$r
Ga%2ar *. Li%as<Pira%ida pe3aki! >%um!er&https&''amrusada.wordpress.com? Ga%2ar ). Se'i!i'a pe3aki!
>%um!er&https&''amrusada.wordpress.com?
Ga%2ar 1. Se'ie%pa! pe3aki! >%um!er&https&''amrusada.wordpress.com?
8
li'k"'a >4isik@ki%ia@ da li'k"'a 2i$l$'i?@ ser!a 4ak!$r %a"sia sehi''a dise2"! se'ie%pa! pe3aki!. K$%p$e se'ie%pa! pe3aki! ii !ediri dari e%pa! 3ai!" !aa%a ia'@ pa!$'e@ %a"sia a!a"p" li'k"'a. Di dala% k$sep ii %a"sia 2erada dia!as karea %a"sia %e%iliki akal 2"di sehi''a %e%p"3ai ke%a%p"a "!"k %e%aip"lasi a!a" %e%pe'ar"hi !i'a k$%p$e lai3a@ Di%aa !idaka 3a' dilak"ka %a"sia dapa! %e#adi salah sa!" 4ak!$r ped"k"' !i%2"l3a s"a!" pe3aki! a!a"p" 2ahka %e6e'ah !i%2"l3a s"a!" pe3aki! >U!"'@ )77*?.
Li%as pe3aki! a!a" pira%ida pe3aki!@ Pada k$sep ii k$%p$e 4ak!$r li'k"'a di"raika %e#adi 4ak!$r a2i$ !ik da 4ak!$r 2i$! i6. Di%aa 4ak!$r li'k"'a a2i$!ik dapa! %ed"k"' a!a" !idak %ed"k"' !erhadap pe'ar"h k$%p$e 3a' lai@ seda'ka 4ak!$r 2i$!ik di2edaka de'a pa!h$'e %eskip" pa!$'e i!" sediri adalah 4ak!$r 2i$!ik. /ak!$r a2i$!ik pe3"s" li'k"'a !e%pa! !"%2"h@ !erdiri a!as 6"a6a@ ikli% 3a' di!e!"ka $leh 2a3ak3a 6"rah h"#a@ !aah@ air@ 6aha3a da "s"r hara. Se6ara "%"% 4ak!$r ii
dapa! di2a'i %e#adi d"a 3ai!" 4ak!$r a2i$!ik 3a' %ed"k"' !erhadap kela's"'a hid"p ia'@ pa!h$'e da 4ak!$r 2i$!i6 ser!a 3a' !idak %ed"k"' k$%p$e !erse2"!@ seda'ka k$%p$e 2i$!ik dapa! 2er"pa $r'ais%e hid"p selai 3a' 2ersi4a! pa!$'e. Se6ara "%"% 4ak!$r a2i$!ik 3a' %ee!"ka apakah i!eraksi a!ara pa!$'e da ia' dapa! 2erke%2a' %e#adi s"a!" pe3aki!. /ak!$r a2i$!ik #"'a dapa! %e#adi pe3e2a2 la's"' dari !i%2"l3a s"a!" pe3aki! da 4ak!$r a2i$!ik dapa! %e#adi ped"k"' a!a" !idak3a pa!$'e dapa! 2er!aha hid"p dala% k$disi $r%al >U!"'@ )77*?.
2.2 P"%&&+#+%&a% P"%/"a P"%/a$) T'*'a% 2.2 P"%&&+#+%&a% P"%/"a P"%/a$) T'*'a%
Pe3aki! 2i$!ik dise2"! se2a'ai pe3aki! i4eksi"s 3a' dise2a'ka $leh $r'ais%e 2"ka 2ia!a'@ sehi''a dapa! di!"larka dari sa!" !aa%a ke !aa%a lai3a. Or'ais%e 3a' dapa! %e3e2a2ka s"a!" pe3aki! !aa%a dise2"! pa!$'e !aa%a. Be2erapa pa!$'e pe3e2a2 pe3aki! se6ara "%"% 3ai!" #a%"r >6eda=a?@ 2ak!eri@ 0ir"s@ %ik$plas%a@ spir$plas%a@
9
e%a!$da@ rike!sia@ 0ir$id@ pr$!$$a@ da 2e2erapa !"%2"ha !i'ka! !i''i 3a' 2er!idak se2a'ai parasi! >U!"'@ )77*?..
Pe3aki! a2i$!ik dise2"! se2a'ai pe3aki! $i4eksi"s a!a" !idak dapa! di!"larka dari sa!" !aa%a ke !aa%a lai@ sehi''a pe3aki! a2i$!ik #"'a dise2"! pe3aki! $i4eksi"s. A'e pe3e2a2 pe3aki! a2i$!ik 2e2erapa kel$%p$k se6ara "%"% 3ai!" siar %a!ahari@ s"h" >!e%pera!"r? redah@ $ksi'e 3a' !idak ses"ai@ kele%2a2a !aah 3a' !idak ses"ai@ h"#a es da a'i @ kera6"a %ieral@ de4isiesi >kek"ra'a? %ieral@ se3a=a ki%ia ala%iah 3a' 2era6"@ se3a=a ki%ia pes!isida@ p$l"!a "dara 3a' %era6" >U!"'@ )77*?..
2. T)" G"(a#a P"%/a$) T'*'a% 2. T)" G"(a#a P"%/a$) T'*'a% 1.*.) Tipe Ge#ala Nekr$!is
Tipe 'e#ala #e$rotis %er"paka 'e#ala pe3aki! 3a' !er#adi aki2a! r"sak3a a!a" %a!i3a sel-sel !aa%a. Pe3aki! ekr$!is pada !aa%a dapa! dise2a2ka $leh sera'a 2ak!eri@ 6eda=a@ kada'-kada' dise2a2ka $leh 4ak!$r a2i$!ik. Tipe 'e#ala ekr$sis di2a'i %e#adi 7 se6ara "%"%@ 3ai!" a? Hidr$sis 3ai!" 'e#ala 3a' !a%pak ke2asah-2asaha "%"%3a dise2a2ka $leh 2ak!eri 2? Kl$r$sis %er"pak 'e#ala pe3aki! 3a' !er#adi aki2a! r"sak kl$r$4il
sehi''a da" 2er=ara k"i' p"6a!. Kl$r$sis 3a' %e'elili'i ekr$sis dise2"! hal$. U%"%3a kl$r$sis dapa! dise2a2ka $leh 2ak!eri 3a' %e3era' pe%2"l"h a'k"! !aa%a@ 0ir"s@ #a%"r@ da 4ak!$r a2i$!ik a!a" "s"r hara 6? Nekr$sis adalah 'e#ala 3a' !er#adi aki2a! %a!i3a sek"%p"la sel 3a' !er2a!as pada #ari'a !er!e!" "%"%3a 'e#ala ekr$sis dise2a2ka $leh 6eda=a da 0ir"s. Pe3aki! 'e#ala ekr$sis di2a'i %e#adi !i'a 3ai!" (light) %pot) da*arget+ !oard spot) dan #e$rosis d? Per4$rasi adalah 'e#ala !er#adi aki2a! r"!"h3a sel-sel 3a' %a!i 2er6ak ekr$sis %e%2e!"k l"2a'-l"2a'@ "%"%3a 'e#ala ii dise2a2ka $leh 6eda=a e? B"s"k %er"paka 'e#ala pe3aki! !aa%a 3a' dise2a2ka $leh 2ak!eri da 6eda=a pada "%"%3a ia' 3a' dii4eksi $leh 2ak!eri 2er2a" 3a' khas da 2asah@ seda'ka #a%"r ia' 3a' dii4eksi !idak 2er2a" da keri'. Pe3aki! 2"s"k pada !aa% di2a'i %e#adi d"a 3ai!" 2"s"k
10
2asah > soft rotda 2"s"k keri' > ,ry rot ? 4? Eks"dasi %er"paka pe'el"ara 6aira dari !"2"h !aa%a karea pe3aki!. Pe3aki! 'e#ala eks"dasi "%"%3a dia2a'i %e#adi !i'a 3ai!" Gumosis) -ate$sosis@ d a Resinosis '? La3" %er"paka 'e#ala hila'3a !"r'$r pada da" a!a" !"as karea 'a''"a pada #ari'a pe'a'k"! !er"!a%a #ari'a ile%@ 2iasa3a pe3aki! la3" pada
!aa%a dise2a2ka $leh 2ak!eri da 6eda=a h? Ma!i "#"' >die !ac$ ? %er"paka ekr$sis 3a' dise2a2ka $leh %a!i3a 6a2a' di%"lai dari "#"' %el"as ke pa'kal@ "%"%3a pe3aki! %a!i "#"' dise2a2ka $leh 6eda=a i? Ter2akar %er"paka ekr$sis 3a' dise2a2ka $leh 4ak!$r-4ak!$r a2i$!ik3a@ "%"%3a dise2a2ka $leh se3a=a-se3a=a !$ksik da 2erla's"' se6ara %edadak %e3al pe%2eria her2isida de'a k$se!rasi 3a' !i''i >S"!akar3a@ )7:)?.
1.*.1 Tipe Ge#ala Hip$plas!is
Tipe 'e#a la Hipoplastis %er"paka 'e#ala pe3aki! 3a' !er#adi aki2a! !erhe!i3a a!a" !erha%2a!3a perke%2a'a sel. Pe3aki! hiplasia dise2ka $leh 0ir"s. Tipe 'e#ala Hip$plas!is di2a'i %e#adi li%a se6ara "%"%@ 3ai!" a? E!i$lasi 'e#ala hip$plasia 3a' dise2a2ka $leh karea !aa%a k"ra' %edapa!ka 6aha3a sehi''a !aa%a !"%2"h %e%a#a'@ da" 2er=ara k"i' p"6a! da da" se%pi! 2? Kerdil >A!r$4i? %er"paka "k"ra !aa%a 3a' !idak $r%al aki2a! !er'a''"3a per!"%2"ha !aa%a@ "%"%3a dise2a2ka $leh 0ir"s@ da 4ak!$r a2i$!ik3a 6? Kl$r$sis %er"paka 'e#ala 3a' !er#adi aki2a! r"sak3a kl$r$4il@ kl$r$sis pada !ipe 'e#ala hip$p lasia di2a'i %e#adi !i'a 3ai!" Mosai$) ein (anding) da ein Clearing d?Per"2aha si%e!ri %er"paka ha%2a!a per!"%2"ha pada 2a'ia !er!e!" 3a' !idak diser!ai ha%2a!a di2a'ia depa3a sehi''a %e3e2a2ka pe3i%pa'a 2e!"k e? R$se! %er"paka 'e#ala 2erdesak-desaka %e%2e!"k s"a!" kara'a. Pe3e2a23a ialah ha%2a!a
r"as-r"as 2a!a' !e!api pe%2e!"ka da"-da" !idak !erha%2a!>S"!akar3a@ )7:)?. 1.*.* Tipe Ge#ala Hiperplas!is
Tipe 'e#ala Hiperplastis %er"paka 'ela#a pe3aki! 3a' dise2a2ka $leh aki2a! perke%2a'a sel 3a' l"ar 2iasa. Tipe 'e#ala dise2a2ka $leh 2er!a%2ah3a "k"ra sel-sel idi0id" dise2"! se2a'ai Hipertropida 'e#ala 3a'
11
dise2a2ka $leh 2er!a%2ah3a #"%lah sel-sel dise2"! se2a'ai 'e#ala Hiperplasia. Pe3e2a2 'e#ala pe3aki! ii dise2a2ka $leh 6eda=a@ da 2ak!eri. Tipe 'e#ala hiperplasia di2a'i %e#adi se%2ila 3ai!" a? Eri$se %er"paka pe3aki! !aa%a 3a' !er#adi aki2a! pe%2e!"ka 2a3ak !rik$%a!a@ sehi''a !aa%a %e3er"pai 2eled" seper!i da" 6r$!alaria 3a' disera' !"'a" 2? /asiasi s"a!" $r'a 3a' sehar"s3a selidris a!a" l"r"s 2er"2ah %ea#i pipih@ le2ar@ da %e%2el$k 2ahka ada 3a' %e%2e!"k spiral@ pe3e2a23a 2el"% dike!ah"i sa%apai sa%pai saa! ii 6? I!"%esesia %er"paka pe%2e'ka $r'a pada 2a'ia !aa%a@ 'e#ala ii 2el"% dike!ah"i pe3e2a23a d? K"dis %er"paka kea%apaka kasar@ !er2a!as da a'ak %e$#$l@ da kada'-kada' pe6ah. Ge#ala ii seri' di#"%pai pada 2"ah-2"aha@ "%2i-"%2ia@ da"@ da 2a!a' "%"%3a pe3e2a23a adalah 2ak!eri e? %e''"l"' da' %e'keri!i' %er"paka 'e#ala 3a' dise2a2ka $leh per!"%2"ha !aa%a 3a' !idak sei%2a' sehi''a %e'aki2a!aka !aa%a a2$r%al 4? Pe%2e!"ka ala! 3a' l"ar 2iasa dia2a'i %e#adi d"a 3ai!" /ntolisis a!a" per"2aha 2"'a %e#adi da" ke6il-ke6il da
Enasi %er"paka pe%2e!"ka aak da" 3a' ke6il pada sisi 2aa=ah !"la' da" '? Pr$lepis 2erke%2a'3a !"as-!"as !id"r 3a' 2erada deka! di 2a=ah 2a'ia 3a' saki! %e#adi !"as air 3ai!" !"as 3a' !"%2"h %e#adi ra!i'
se'ar 3a' !"%2"h 0er!ikal de'a 6epa! h? Sap" %er"paka 'e#ala pe3aki! 3a' !er#adi karea 2erke%2a'3a !"as ke!iak 3a' 2iasa3a !id"r %e#adi se2erkas ra!i' 3a' rapa! i? Sesidi"% 3ai!" 'e#ala 3a' %e%2e!"k 2i!il-2i!il aki2a! pe%2e'kaka se!e%pa! pada #ari'a !"%2"h. Ge#ala pe3aki! sesidi"% di2a'i %e#adi d"a 3ai!" Fitosesidium da 0oosesidium>S"!akar3a@ )7:)?.
2. La%&$a-#a%&$a I3"%)4)$a,) P"%/a$) T'*'a% 2. La%&$a-#a%&$a I3"%)4)$a,) P"%/a$) T'*'a%
Dala% %elak"ka ide!i4ikasi pe3aki! !aa%a la'kah-la'kah dilakaka di2a'i %e#adi !i'a !ahap se6ara "%"% 3ai!" a? Tada da Ge#ala Pe3aki! 3ai!" de'a %e'a%a!i !ada da 'e#ala 3a' %"6"l pada !aa%a 3a' did"'a !ersera' pa!$'e. Ge#ala adalah karak!eris!ik 3a' %"6"l pada !aa%a se2a'ai hasil i!eraksi pa!$'e de'a !aa%a !erse2"! 6$!$h la3" pada se%ai da 2er6ak pada da" >Se%a'"@ 1++)?. Tada adalah ada3a 2a'ia !"2"h
12
$r'ais%e pa!$'e 3a' !erdapa! pada !"2"h !aa%a ia'@ %isal3a ada3a ser2"k sp$ra 4"'i pa!$'e pe3e2a2 pa3aki! 2? Perse!ase Sera'a Pe3aki! 3ai!" hasil rekapi!"lsi dari hasil pe'a%a!a 3a' dik"%p"lka 3a' dikel$la 3a' !elah di%as"kka dala% da!a k"a!i!a!i4 2erdasarka #"%lah sera'a pe3aki! pada !aa%a pada areal !aa%a 2"dida3a 6? Ide!i4ikasi Pa!$'e
Pe3aki! dapa! dilak"ka %e#adi d"a %e!$de 3a' dapa! di'"aka "!"k %e'ide!i4ikasi 4"'i da 2ak!eri 3a' %e3e2a2ka pe3aki! !aa%a 3ai!" se6ara %akr$sk$p is da %ikr$sk$pis. Me!$de %akr$sk$pis %e6ak"p !ada da 'e#ala 3a' !i%2"l pada !aa%a ia' da per!"%2"ha %iseli"% a!a" !"2"h 2"ah 3a' dia%a!i de'a %a!a la's"' a!a" de'a 2a!"a lesa !a'a@
seda'ka 6ara %ikr$sk$pis "!"k %ee!"ka si4a!-si4a! khas seper!i 2e!"k hi4a 3a' 2ersep!a! a!a" !idak 2ersep!a!@ 2e!"k sp$ra@ 2ada 2"ah@ 2e!"k ala! repr$d"ksi da lai-lai >dia'$s!ik? 3a' dapa! %e6irika #eis 4"'i de'a %e''"aka %ikr$sk$p >U!a%a@ 1++, da Ras%iah@ 1++:?.
2.5 P"%&"%3a#)a% P"%/a$) T'*'a% 2.5 P"%&"%3a#)a% P"%/a$) T'*'a%
Pe'edalia pe3aki! dapa! dilak"ka de'a 6ara %eaa% 2eih 3a' !aha !erhadapa pe3aki!@ %e'adaka per'ilira !aa%a 3ai!" "!"k %e%"!"s sikl"s hid"p perke%2a'a pa!$'e pada !aa%a@ ke%"dia %e6a2"! !aa%a 3a' 2er'e#ala@ kh"s"s3a diperse%aia da per!aa%a %"da a'ar !idak %e'i4eksi !aa%a 3a' diseki!ar3a@ !e!api dapa! #"'a dapa! %e'i!e'rasika de'a %e%aka i 'a2"'a 1seudomonas fluorescens de'a (acillus su!tilis
%e%p"3ai harapa "!"k dapa! dipakai@ da #"'a %e''"aka pes!isida 2aik pes!isida k$!a %a"p" sis!e%ik.Pe'edalia ii seri' dilak"ka $leh pe!ai.
Pe''"aa pes!isida pes!isida k$!a %a"p" sis!e%ik "!"k pe'edalia
pe3aki! sa'a! #elas !i'ka! ke2erhasila3a. Pe''"aa pes!isida ki%ia %er"paka "saha pe'edalia al! se6ara prak!is da pe''"aa selal" %e%pe'ar"hi pa!$'e3a "!"k 2ere0$l"si %e#adi resis!e !erhadap pes!isida 3a' di2erika@ #ika !idak dik"!i de'a !epa! pe''"aa !epa! d$sis@ !epa!
=ak!"@ !epa! sasara@ !epa! #eis da !epa! k$se!rasi aka 2eraki2a! pa!al 3ai!"
13
III. BAHAN DAN METODE III. BAHAN DAN METODE .1 a$' 3a%
14
Prak!ik"% Dasar-dasar Perlid"'a Taa%a de'a %a!eri Pe'eala Ge#ala Pe3aki! T"%2"haC pada hari@ Sa2!"@ )5 April 1+)9 p"k"l )1&++-)*&+ 8IB. Dilaksaaka di La2$ra!$ri"%@ J"r"sa B"dida3a Per!aia /ak"l!as Per!aia@ Ui0ersi!as Pala'ka Ra3a.
.2 A#a 3a% Baa% .2 A#a 3a% Baa%
Prak!ik"% Dasar-dasar Perlid"'a Taa%a Pe'eala Ge#ala Pe3aki! T"%2"haC %e''"aka ala! 3ai!" %ikr$sk$p@ l"p@ slide 'lass@ 6$0er 'lass@ #ar"% pe!$l@ da sile!. Baha 3a' di'"aka Ke!a' >%ollanum tu!erosum?@B"s"k U%2i 8$r!el > ,aucus carota?@Ja'"' Kerdil > 0ea mays L.?@ (a2ai >Capsicum annumL.?@ P"r" Ba!a' Sa=$ > Mani$ara zapota?@ Da" Ja'"' > 0ea maysL.?@ K"dis pada Da" Ma''a > Mangifera indica?@La3" pada (a2ai >Capsicum frutes L.?@ Kara! Da" Ka6a ' > 1haseolus sp.?@ alk$h$l@ aF"ades!@ kapas@ !iss"e.
.
. Ca!a Ca!a K"!(aK"!(a
a. Me3iapaka 2aha da ala! 3a' aka di'"aka. Me%ilih 2aha 3a ' aka dia%a!i ses"ai de'a 2aha 3a' di!"'aska $leh asis!e prak!ik"% pada se!iap %asi'-%asi' kel$%p$k.
2. Me'iris 2a'ia !aa%a 2er'e#ala pe3aki! de'a %e''"aka ala! pe%$!$' sile! se!ipis %"'ki.
6. ke%"dia %ele!akka irisa !erse2 "! dia!as slide 'lass se2el"% dia%a!i@ !e!esi air se6"k"p3a da %e"!"p spesi%e !adi %e''"aka 6$0er 'lass.
d. Se!elah i!" prepara! dia%a!i di2a=ah %ikr$sk$p de'a per2esara !er!e!". T"#"a3a "!"k %e'e!ah"i apakah 'e#ala !erse2"2"! dise2a2ka $leh 2ak!eri a!a" #a%"r.
e. Ke%"dia hasil pe'a%a!a di'a%2ar da dila%pirka pada saa! pe'"%p"la lap$ra prak!ik"%.
15
IV. HASIL DAN PE
IV. HASIL DAN PENGAMATANNGAMATAN
.1 Ha,)# P"%&a*aa% .1 Ha,)# P"%&a*aa%
Ta2el.) Hasil Pe'a%a!a Pe'eala Ge#ala Pe3aki! Pada Taa%a
16
.2 P"*aa,a% .2 P"*aa,a%
.1.) Pe3aki! K"dis pada Taa%a Ke!a' N$ Na%a Taa%a
3a' Dia%a!i Ge#ala 3a' Dia%a!i Tipe Ge#ala Na%a Pe3aki! Pe3e2a2 Pe3aki! ) Ke!a' >%ollanum
tu!erosum?
U%2i3a !erdapa! 2er6ak kasar@ 2er=ara 6$kla! da
pe6ah-pe6ah
Hiperplasia K"dis Bak!eri
Rhizoctonia solani
1 B"s"k U%2i 8$r!el > ,aucus carota?
U%2i3a 2er=ara hi!a%@ dia=ali dari pa'kal =$r!el@
pe6ah-pe6ah@ da2erair
Nekr$sis B"s"k 2asah Bak!eri
Erwinia carotovora
* Ja'"' Kerdil > 0ea maysL.?
Ba!a' kerdil >a2$r%al?@
da"3a 2er=ara k"i' Hiperplasia Kerdil ;ir"s
(a2ai >Capsicum annum
L.?
B"s"k keri'@ !idak 2er2a"@
!erdapa! hi4a Nekr$!is B"s"k keri'
Ja%"r Colletotrichu capsici
5 P"r" Ba!a' Sa=$ > Mani$ara zapota?
Pe%2e'kaka 2e#$la@
2er=ara 6$kla! Hiperplas!is P"r" Bak!eri /gro!acterium , Da" Ja'"'
> 0ea mays L.? Da" Nekr$sis Ha=ar
(eda=a
Helminthosporium torcicum
9
K"dis pada Da" Ma''a > Mangifera
indica?
Da" !erdapa! 2i!ik-2i!ik
hi!a% pada per%"kaa Hiperplasia K"dis
Ja%"r
Capnodium ramosum
:
La3" pada (a2ai >Capsicum frutes
L.?
Sel"r"h 2a'ia !aa%a Nekr$sis La3" 4"sari"% Ja%"r 4"sari"%
Fusarium oxysforum
7 Kara! Da" Ka6a' > 1haseolus sp.?
Da" !erdapa! 2er6ak-2er6ak 2er=ara 6$kla! a'ak
ke%eraha
Nekr$!is B"s"k keri' Ja%"r
romyces phaseoli typi
Ga%2ar . Pe3aki! k"dis !aa%a ke!a'
17
Ge#ala k"dis pada "%2i !aa%a ke!a' dise2a2ka $leh skler$!i"% #a%"r 3a' pipih@ 2er=ara hi!a% ke6$kela!a da %eleka! di l"ar ser!a s"kar
dilepasaka dari k"li! "%2i %eskip" di6"6i. Kada'-kada' #a%"r %e3era ' pa'kal 2a!a' sehi''a %e3e2a2ka !er#adi3a 2er6ak-2er6ak 2esar@ 2er=ara ke6$kela!a pada "%2i@ sediki! 2erlek"k pada "%2i. Pe3e2a2 pe3aki! ii dise2a2ka $leh #a%"r Rhizoctonia solani>Se%a'"@ 1++9?.
(ara 6eda=a Rhizoctonia solani %e3era' ia'3a 3ai!" de'a pee!rasi la's"' pada ia' da ke%"dia %iseli"% %ee%pel pada k"li! "%2i@ da %e'aki2a!ka k"li! "%2i pada !aa%a ke!a' !erdapa! 2er6ak-2er6ak 2esar@ 2er=ara 6$kla!. Pada sera'a 3a' 2era! %e3e2a2ka !aa%a dapa! la3" da
%a!i >Se%a'"@ 1++9?.
Pe'edalia pe3aki! 3a' dise2a2ka $leh #a%"r Rhizoctonia solani
de'a 6ara per'ilira !aa%a da #ika i4eksi 3a' !er#adi karea pe%akaia "%2i 2eih 3a' 2erskler$!i"% dapa! di6e'ah de'a %era=a! "%2i de'a 4"'isida >Se%a'"@ 1++9?.
.
.1.1 Pe3aki! B"s"k Basah pada 8$r!el
Ga%2ar ,. Pe3aki! 2"s"k 2asah =$r!el
2%um!er& ,o$umentasi pri!adi3 Ga%2ar 9. Ja%"r Erwinia carotovora 2%um!er& https&''en.wi$ipedia.org3
18
Ge#ala "%2i 2er=ara ke6$kela!a a!a" kehi!a%a. Pada 2a'ia 3a' !eri4eksi %"la-%"la 2er6ak ke2asah-2asaha. Ber6ak %e%2esar da %e'edap@ #ika kele%2a2a !i''i #ari'a 3a' saki! !a%pak ke2asaha@ 2er=ara kre% a!a" ke6$kla!a@ da !a%pak a'ak 2er2"!ir-2"!ir hal"s. Diseki!ar 2a'ia 3a' saki! !er#adi pe%2e!"ka pi'%e 6$kela! !"a a!a" hi!a%. Jari'a !idak 2er2a"@ !e!api de'a ada3a sera'a 2ak!eri sek"der #ari'a !erse2"! %e#adi 2er2a" khas 3a' %e3$l$k hid"'. Pe3aki! 2"s"k 2asah dise2 a2ka $leh 6eda=a
Erwinia caratovora) 2ak!eri 2er2e!"k 2a!a'@ %e%p"3ai 4la'ella@ !idak %e%2e!"k sp$ra a!a" kaps"la@ 'ra% e'a!i4@ da 2ersi4a! aer$2 4ak"l!a!i4 >Se%a'"@ 1++9?.
(ara #a%"r Erwinia caratovora %e'i4eksi ia'3a 3ai!" de'a pee!rasi la's"' de'a %ee%pel pada l"ka a!a" le!isel. A!a" #"'a de'a pee!rasi !idak la's"' %elal"i 'i'i!a sera''a a!a" ala!-ala! per!aia se2a'ai a'e 0ek!$r3a a!a" dapa! #"'a se!"ha a!ara 2a'ia !aa%a 3a' seha! de'a !aa%a 3a' saki! >Se%a'"@ 1++9?.
Pe'edalia pe3aki! 3a' dise2a2ka $leh 2ak!eri Erwinia caratovora
3ai!" de'a 6ara sai!asi a'ar areal laha !aa% 2esih dari sisa-sisa !aa%a saki! se2el"% peaa%a@ %e'a!"r #arak !aa%@ %elak"ka pe3ia'a@ da pe'edalia pas6a pae dilak"ka de'a 2e2erapa 6ara@ 3ai!" a? %e6"6i
!aa%a 3a' %e'ad"' kl$ri 2? %e'"ra'i l"ka pada saa! pe3i%paa 6? %e3i%pa pada r"a' 3a' 6"k"p keri' >Se%a'"@ 1++9?.
.1.* Pe3aki! Kerdil pada Taa%a Ja'"'
Ga%2ar :. Pe3aki! kerdil pada #a'"' 2%um!er& ,o$umentasi pri!adi3
Ga%2ar 7. ;ir"s potyvirus 2%um!er& https&''en.wi$ipedia.org3
19
Ge#ala pe3aki! kerdi pada !aa%a #a'"' %er"ak 'e#ala 3a' di!adai per!"%2"ha !aa%a #a'"' !"%2"h le2ih ke6il dari "k"ra 2iasa3a@ da"-da" 2er=ara %$saik a!a" hi#a" de'a diseli'i 'aris-'aris k"i'@ !aa%a !a%pak 2er=ara a'ak kek"i'a %irip 'e#ala 2"lai a%" per%"kaa da" 2a'ia 2a=ah %a"p" a!as apa2ila dipe'a' !idak !erasa ada3a ser2"k sp$ra. Pe3e2a2 pe3aki! kerdil pada !aa%a #a'"' dise2a2ka $leh 0ir"s %$aik >Se%a'"@
1++9?.
(ara 0ir"s %e3era' ia'3a 3ai!" de'a pee!rasi !idak la's"' a!a" %elal"i pe"lara@ pe"lara 0ir"s dapa! !er#adi se6ara %ekais a!a" %elal"i sera''a Myzus percicae da Rhopalopsiphum maydis se6ara $persis!e. Taa%a #a'"' !eri4eksi 0ir"s ii "%"%3a %e#adika pe"r"a hasil se6ara si'i4ika. Hal ii karea 0ir"s %e'ad"' se3a=a a! pe'a!"r !"%2"h 3a' dapa! %e'aki2a!ka !aa%a !"%2"h a2$r%al aki2a! %e!a2$lis%e3a !er''a''" >Se%a'"@ 1++9?.
Pe'edalia 3a' dapa! dilak"ka 3ai!" %e6a2"! !aa%a #a'"' !eri4eksi 0ir"s sea=al %"'ki a'ar !idak %e'i4eksi 2a'i !aa%a seki!ar3a@ %elak"ka per'ilira !aa%a@ !idak %eaa% !aa%a #a'"' se6ara !er"s %eer"s di laha 3a' sa%a@ pe3e%pr$!a pes!isida apa2ila di lapa'a p$p"lasi 0ek!$r 6"k"p !i''i. D$sis a!a" k$se!rasi !idak %ele2ihi a#"ra dala% ke%asa@ !idak %eaa% 2eih #a'"' dari !aa%a !eri4eksi 0ir"s >Se%a'"@ 1++9?.
.1. Pe3aki! B"s"k Keri' pada B"ah Taa%a (a2ai
Ga%2ar )). Ja%"rColletotrichum capsici
2%um!er& https&''en.wi$ipedia.org3 Ga%2ar )+. Pe3aki! 2"s"k keri' 2"ah 6a2ai
20
Ge#ala pada 2"s"k keri' pada 6a2ai dise2a2ka $leh 6eda=a
Gloeosporium piperatum %"la-%"la 2er2e!"k 2i!ik-2i!ik ke6il 2er=ara kehi!a%a da 2erlek"k@ pada 2"ah 3a' %asih hi#a" a!a"p" 3a' s"dah %asak "%"%3a pada !epi 2er=ara k"i'@ %e%2esar@ da %e%a#a'. Ba'ia !e'ah3a se%aki 'elap. Na%" 'e#ala 3a' di se2a2ka Gloeosporium piperatum #"'a dapa! %e3era' da" da 2a!a' !apa %ei%2"lka ker"'ia 3a' k"ra' 3a' 2erar!i@ a%" dapa! %e3era' 2"ah. Pe3aki! 2"s"k keri' #"'a dapa! dise2a2ka $leh 6eda=aColletotrichum capsici 3ai!" 'e#ala 3a' dise2a2ka %"la-%"la %e%2e!"k 2er6ak-2er6ak 6$kela! kehi!a%a@ lal" %el"as %e#adi 2"s"k l"ak. Pada 6eda=a Colletotrichum capsici%e%p"3ai 2a3ak aser0al"s@ !er2esar@ di 2a=ah k"!ik"laa!a" pada per%"kaa@ 2er=ara hi!a% de'a 2a3ak se!a@ se!a 6$kela! !"a@ 2erseka!@ %er"6i' ke a!as. K$idi"% hiali 2er2e!"k !a2"'@ da "#"'-"#"' !"%p"l a!a" 2e'k$k seper!i sa2i!. Ja%"r %e%2e!"k 2a3ak skler$!i"% dala% #ari'a !aa%a saki! a!a" dala% %edia 2iaka. /ak!$r-4ak!$r 3a' %e%pe'ar"hi pe3aki! 3ai!" ke%ara" 3a' 2erkepa#a'a@ da %e%p"3ai draiase 3a' 2aik >Se%a'"@ 1++9?.
(ara 6eda=a %e'i4eksi ia'3a 3ai!" de'a 6ara pee!rasi !idak la's"' %elal"i l"ka-l"ka ke dala% r"a' 2i#i da %e'i4eksi 2i#i. Kelak #a%"r aka %e'i4eksi se%ai 3a' !"%2"h dari 2i#i 2"ah saki!. Ja%"r %e3era' da" da 2a!a'@ ke%"dia %e'i4eksi 2"ah-2"ah 6a2ai. Se!er"s3a k$idi"% dise2arka $leh a'i se2a'ai a'e 0ek!$r3a >Se%a'"@ 1++9?.
Pe'edalia pe3aki! 3a' dise2a2ka $leh 6eda=a Colletotrichum capsicida Gloeosporium piperatum de'a 2e2era pa !idaka 3ai!" a? !idak %eaa% 2i#i 3a' !eri4eksi@ da 2"ah-2"ah 3a' !eri4eksi #a'a dia%2il 2i#i3a 2? eks!raksi da" i%2a dapa! %e'ha%2a! per!"%2"ha k$l$i da pe%2e!"ka k$idi"% #a%"r Gloeosporium piperatum da Colletotrichum capsici di La2$ra!$ri"% 6? %e''"aka #a%"r *richoderma harzianum dapa! %eeka i4eksi Colletotrichum capsici pada 2"ah 6a2ai d? #ika pe3era'a pe3aki! 2era! sa!a" s"dah %el"as sera'a3a dapa! dilak"ka de'a pe3e%pr$!a 4"'isida #ika areal laha l"as >Se%a'"@ 1++9?.
21
.1.5 Pe3aki! P"r" pada Ba!a' Sa=$
Ge#ala pe3aki! p"r" pada 2a!a' sa=$@ di!adai de'a pe%2e'kakka a!a" 2e#$la 2er=ara 6$kla! pada 2a!a'. Ge#ala ii !er%as"k ke dala% !ipe 'e#ala pe3aki! Hiperplastis 3a' dise2a2k $leh 2ak!eri /gro!acterium sp.
%isal3a 'e#ala 3a' dise2a2ka $leh i4eksi Meloidogyne sp. Adalah %e'"i'3a da" di seki!ar !a#"k@ !aa%a %e#adi kerdil@ per!"%2"ha !erha%2a!@ la3" pada sia' hari %eskip" air !ersedia 2a'i !aa%a. Ge#ala !er#adi aki2a! !erha%2a!3a sal"ra pe'a'k"! air da "!risi. Selai 'e#ala !erse2"!@ i4eksi e%a!$da #"'a %e3e2a2ka 'e#ala di 2a=ah per%"kaa !aah@ 3ai!" pada akar !aa%a. Taa%a 3a' !eri4eksi $leh Meloidogyne sp. %e"#"kka 'e#ala hiper!r$pi da hiperplasia@ 3ai!" pe%2e'kaka #ari'a akar !aa%a. Jari'a akar !aa%a 3a' 2e'kak !erse2"! 2a3ak dikeal se2a'ai p"r". P"r" !er2e!"k karea !er#adi pe%2elaha sel da pe%2esara sel se6ara 2erle2iha pada #ari'a perisikel !aa%a 3ai!" pada akar >Se%a'"@ 1++9?.
.
(ara 2ak!eri /gro!acterium sp %e'i4eksi ia'3a 3ai!" de'a pee!rasi !idak la's"' de'a %ee%pel pada l"ka a!a" le!isel. A!a" %elal"i a'e 0ek!$r3a seper!i air 3a' %e'ad"' 2ak!eri /gro!acterium sp !erserap $leh #ari'a pe'a'k "! !aa%a %elal"i #ari'a ile% $leh akar >Se%a'"@ 1++9?.
Pe'edalia 3a' dapa! dilak"ka U!"k p"r" di perse%aia 3a' %e"#"kka 'e#ala-'e#ala sera'a har"s se'era di6a2"! da di%"sahka a!a" di2akar. U!"k pe6e'aha perl"asa p"r" 3ai!" ada3a pe'a=asa 3a' ke!a! Ga%2ar )1. Pe3aki! p"r" pada 2a!a' sa=$
2%um!er& ,o$umentasi pri!adi3 Ga%2ar )*. Bak!eri /gro!acteriumsp. 2%um!er& https&''en.wi$ipedia.org3
22
!erhadap !rasp$r!asi 2eih@ 2i2i! da ka3" !e2a'a dari daerah 3a' !elah !ersera' pe3aki! p"r" ke daerah 3a' 2el"% !ersera'. Pe%eliharaa !aa%a de'a pe%2eria p"p"k da pe#ara'a !aa%a >Se%a'"@ 1++9?. .1., Pe3aki! Ha=ar Da" pada Taa%a Ja'"'
Ge#ala 3a' dise2a2ka $leh #a%"r ii %e'aki2a!ka 2er6ak-2er6ak ke6il@ =ara 6$kla! !"a sa%pai hi!a% de'a !epi %e'"i'. Apa2ila sera'a pe3aki! s"dah %el"as aka %e'aki2a!ka da"-da" %a!i. Pe3e2a2 pe3aki!
ha=ar da" dise2a2ka $leh Helminthosporium torcicum. Me%iliki k$idi$4$r pedek@. K$idi"% 2er=ara 'elap@ 2er2e!"k 2"ah %"r2ei@ 2er2e!"k 'ada !er2alik de'a ek$r pa#a' pada "#"'3a. K$idi"% #ara' 2er2e!"k ra!ai >Se%a'"@ 1++9?.
(ara pe3era'a #a%"r Helminthosporium torcicum 3ai!" de'a 6ara pee!rasi la's"' a!a"p" de'a %ee%pel pada da" 3a' !er2a=a $leh a'i a!a" a'e 0ek!$r lai3a. pee!rasi la's"' de'a 6ara hi4a-hi4a #a%"r %e3e2ar l"as da hi4a %ee%2"s le!isel pada da" !aa%a sehi''a da" !aa%a %e'ala%i per"2aha 2aik %$r4$l$'i !aa%a %a"p" 4isi$l$'i !aa%a >Se%a'"@ 1++9?.
Pe'edalia pe3aki! ha=ar da" dapa! dilak"ka de'a 6ara 3ai!" peaa%a 2eih 3a' !aha !erhadap pe3aki! a!a" 0arie!as 3a' resi!e
!erhadap ha%a pe3aki!@ sai!asi@ r$!asi !aa%@ da pe3e%pr$!a 4"'isida #ika sera'a dari #a%"r pe3e2a2 pe3aki! !erse2"! s"dah 2era! >Se%a'"@ 1++9?. .1.9 Pe3aki! K"dis pada Da" Taa%a Ma''a
Ga%2ar ). Pe3aki! ha=ar da" pada #a'"'
23
Ge#ala da !ada k"dis pada da" %a''a 2er=ara 6$kela! sa%pai hi!a%@ 2er'a2"s@ 2er6ak ii %e'"%p"l %e#adi #ari'a ekr$!is 3a' 2e!"k3a !idak
%ee!"@ da dapa! %e3e2a2ka dis!$rsi pada da" 3a' !ersera' 2era!. I4eksi pada sisi 2a=ah da" "%"%3a 2era=al3a pada !"la' da"@ da ha3a !er2a!as disi!" sa#a. Pe3e2a2 pe3aki! k"dis pada da" %a''a dise2a2ka $leh #a%"r
Capnodium ramosum. Aser0al"s3a %e'ad"' 2a3ak sp$r$d$ki"% !ers"s" dari k$idi$4$r 2ersel ) a!a" 1. K$idi$4$r kel"ar dari hi4a 3a' 2erada dala% sel-sel epider%al@ %er"6i' ke "#"'@ =ara3a dapa! %e#adi le2ih %"da@ dapa! %e#adi 2ersel 2a3ak@ a%" pada "%"%3a !e!ap a!a" !idak 2er6a2a'. K$idi"% di2e!"k di"#"'@ hiali. Kada'-kada' k$idi"% sa'a! %e%2esar da 2er2e!"k 2"ah %"r2ei >Se%a'"@ 1++9?.
(ara #a%"r Capnodium ramosum %e'i4eksi ia'3a de'a pe%e6ara sp$ra #a%"r %"'ki sekali !er#adi karea air se2a'ai a'e
0ek!$r3a. Karea peeli!ia %e'eai pe3aki! k"dis pada da" %a''a 2el"% 2a3ak di!eli!i >Se%a'"@ 1++9?.
Pe'edalia pe3aki! k"dis ii dapa! dikedalika de'a 4"'isida !e%2a'a a!a" 2i$%il@ karea pe3aki! k"dis ii %er"paka salah pe3aki! 3a' s"kar "!"k dise%2"hka >Se%a'"@ 1++9?.
.1.: Pe3aki! La3" /"sari"% pada !aa%a (a2ai Ga%2ar ),. Pe3aki! k"dis pada da" %a''a
2%um!er& ,o$umentasi pri!adi3
Ga%2ar )9. Ja%"rCapnodium ramosum torcicum 2%um!er& https&''en.wi$ipedia.org3
24
Ge#ala pe3aki! la3" pada !aa%a 6a2ai %e'aki2a!ka da"-da" %e#adi p"6a! 2er"2ah %e#adi ekr$!ik@ 2a'a a!as !aa%a la3"@ da pada akhir3a %a!i. Me%p"3ai sp$ra %erah #a%2". Kada'-kada' pada 2a!a' lekah 3a' %e'el"arka 6aira 2er=ara 6$kela!. La3" 4"sari"% pada !aa%a 6a2ai #a%"r Fusarium oxysporum>Se%a'"@ 1++9?.
(ara #a%"r %e'i4eksi ia'3a 3ai!" %"la-%"la %e'i4eksi %elal"i akar-akar da 2erke%2a' dala% pe%2"l"h ka3". Ja%"r %elak"ka pee!rasi %elal"i #ari'a %eris!e% pada "#"' akar %elal"i #ari'a epider%is pad a$a %e%a#a'3a akar@ da %elal"i 6elah-6elah 3a' !er#adi kerea %"6"l3a akar la!eral 3a' 2ar">Se%a'"@ 1++9?.
Pe'edalia pe3aki! 3a' dise2a2ka $leh #a%"r Fusarium oxysporum
3ai!" de'a %elak"ka per'ilra !aa%a de'a 3a' !idak re!a 3ai!" %e''"aka 0arie!as 3a' resis!e !erhadap OPT@ da %e3ira% !aah de'a se3a=a 4"'isida 2i$%il >Se%a'"@ 1++9?.
.1.7 Pe3aki! Kara! pada Da" Ka6a'
Ga%2ar )7. Ja%"r Fusarium oxysforum
2%um!er& https&''en.wi$ipedia.org3 Ga%2ar ):. Pe3aki! la3" 4"sari"%
25
Ge#ala pe3aki! kara! !i%2"l pada da" da 2"ah se2a'ai 2er6ak ke6il@ 2er=ara p"!ih@ %e%p"3ai %assa 6$kela! 2er!ep"'@ 2er6ak dapa! %e%p"3ai
hal$ 2er=ara kek"i'a da dikelili'i 6i6i 2er6ak 6$kela!. Massa 6$kela! !ep"' !adi aka 2er"2ah %e#adi 6$kela! !"a 'elap 3a' dise2a2ka perke%2a'a #a%"r pe3e2a2 pe3aki!3a. Didi' Ja%"r 2er=ara k"i'
e%as )!eli$sp$ra 2"la! a!a" #$r$' le2ar@ 2er!a'kai@ da 2ersel sa!". pe3e2a2 pe3aki! kara! pada da" 3ai!" #a%"r romyces phaseoli typica >Se%a'"@
1++9?.
(ara #a%"r romyces phaseoli typica%e'i4eksi ia'3a 3ai!" de'a 6ara "redi$sp$ra dipe6arka $leh a'i@ 2ia!a'@ ala!-ala! per!aia@ da %a"sia sediri@ pee!rasi karea "redi$sp$ra !er#adi %elal"i %"l"! k"li!@ seda' pee!rasikarea sp$ridia !er#adi de'a la's"' %ee%2"s k"!ik"la. U!"k perke6a%2aha da pee!rasidiperl"ka e%2" >Se%a'"@ 1++9?.
Pe'edalia pe3aki! kara! 3a' dise2a2ka #a%"r romyces phaseoli typica"!"k di id$esia 2el"% perah dilak"ka peeli!ia "!"k %e'edalika pe3aki! ii. Meskip" de%ikia dari per6$2aa s"hardi >)7:+? dike!ah"i 2ah=a pe3e%pr$!a de'a %ak$e2 dapa %e'"ra'i kara! >Se%a'"@ 1++9?.
V. PENUTUP V. PENUTUP
Ga%2ar 1). Ja%"rromyces phaseoli typica
2%um!er& https&''en.wi$ipedia.org3 Ga%2ar 1+. Pe3aki! kara! pada da" ka6a'
26
5.1 K",)*'#a% 5.1 K",)*'#a%
a. Pe3aki! !aa%a dise2a2ka $leh pa!$'e 3a' %e' i4eksi !aa%a da pada "%"%3a dapa! di!"larka. Pa!$'e pe3e2a2 pe3aki! pada "%"%3a di2a'i %e#adi !i'a 3ai!" 6eda=a@ 2ak!eri@ da 0ir"s. Ge#ala sera'a di!i%2"lka 3a' di!i%2"l pa!$'e 2er2eda-2eda !erhadap ia'3a. Da "!"k %e%2edaka3a dapa! dilak"ka de'a %e'ide!i4ikasi %$r4$l$'i dari !aa%a 3aa' !ersera' pe3aki! 2aik %elal"i 2a"@ ada !idak3a hi4a-hi4a pada !aa%a 3a' !ersera' da lai-lai.
2. Ge#ala adalah karak!eris!ik 3a' %"6"l pada !aa%a se2a'ai hasil i!eraksi pa!$'e de'a !aa%a !erse2"! 6$!$h 2er6ak pada da"@ da !ada adalah ada3a 2a'ia !"2"h $r'ais%e pa!$'e 3a' !erdapa! pada !"2"h !aa%a ia' sehi''a %e3e2a2ka !aa%a ia' %e"#"kka per!"%2"ha 3a' %e3i%pa' dari "k"ra 2iasa3a a!a" a2$r%al pe3aki! kerdil pada !aa%a #a'"' > 0ea maysL.?
5.2 Sa!a% 5.2 Sa!a%
Dala% pe%2"a!a pe'irisa 2aha 3a' aka dia%a!i se2aik3a diiris se!ipis %"'ki s"pa3a prepara! 3a' aka dia%a!i di 2a=ah %ikr$sk$p dapa! !erliha! #elas pa!$'e pe3e2a2 !aa%a saki! a!a" !eri4eksi $leh pa!$'e de'a per2esara !er!e!".
DAFTAR PUSTAKA DAFTAR PUSTAKA
27
Asiki@ S. 1++,. Gam!ar+Gama!ar Hama dan 1enya$it 1ada *anaman serta 1en4elasannya. >h!!ps&<<e.=ikipedia.$r'?. Diakses pada !a''al )9 Apri
1+)9.
Ras%iah@ S@ S Nasir@ A. L. A2d"l 1++:. "urnal /GR55*/ vol. 67 #o.6. 5dentifi$asi "amur 1atogen 1enye!a! 1enya$it 1ascapanen pada m!i
!i 4alar di 8a!upaten (ang$alan dan %ampang .
Se%a'"@ H. 1++9.II. GADJAH MADA UNI;ERSITY PRESS& a''$!a IKAPI. 1enya$it+penya$it *anamanHorti$ultura ,i 5ndonesiaedisi S"!akar3a@ J. )7:). 5lmu 1enya$it *um!uhan. IPB. B$'$r.
U!"'@ K. )77*. 8onsep 1engendalian Hama dan 1enya$it *erpadu. Y$'3akar!a& ANDI O//SET.
U!a%a@ I.M.S. 1++,. 1engendalian 9rganisme 1engganggu 1ascapanen 1rodu$ Horti$ultura dalam Mendu$ung G/1 . Disa%paika pada Pe%2erda3aa Pe!"'as dala% Pe'el$laa OPT H$r!ik"l!"ra dala% Ra'ka Med"k"' GAP. *-: J"li 1++,. Dep!. Per!aia@ Dir#e H$r!ik"l!"ra@ Direk!$ra ! Perlid"'a Taa%a@ Bali.
8alla6e@ S. 1++9. -ayu Fusarium.> h !! p & << id. = i k i pe d i a. $ r '?. Diakses pada !a''al )9 Apri 1+)9.