KAMUS BAHASA SABU
VISI : Melestarikan Bahasa Daerah Sabu
MISI : Berusaha belajar, mengerti, memahami, mencintai, mempergunakan Bahasa daerah Sabu di rumah, di luar rumah, dalam pergaulan sehari–hari, dalam pertemuan–pertemuan resmi.
SUARA HATI
Fakta : Kebanyakan orang Sabu di perantauan tidak lagi mempergunakan bahasa Sabu di rumah, dalam pergaulan sehari – hari. Khawatir bahwa satu waktu bahasa Sabu akan hilang khusus untuk orang Sabu di perantauan. Hal itulah yang mendorong kami berusaha menyusun kamus bahasa Sabu ini agar orang Sabu kembali mencintai bahasa daerahnya, mengerti, dan mempergunakannya dalam kehidupan sehari – hari.
Kami menyadari bahwa kamus yang kami susun ini masih jauh dari sempurna. Oleh sebab itu kami sangat mengharapkan kritik dan saran dari semua pihak guna sempurnanya kamus ini.
Kambaniru, 12 - 12 – 2012 M. L. DJOH
ABJAD BAHASA SABU
A B Bh D Dh E G Gh H I J Jh K L M N Ny Ng O P R T U W Y Tidak ada : C F G S V X ZHURUF NAMA DALAM KATA ARTI
A a a Ama Bapa
B b ba Balla Lebar
Bh bh bha Bhaha Cuci
D d da Dakka Datang
Dh dh dha Dhara Dalam
E e e Emo Demam
G g ga Gaha Bosan
Gh gh gha Gharru Remas
H h ha Hapi Sapi
I i i Ila Hilang
J j ja Jara Kuda
Jh jh jha Jhala Jala
K k ka Kako Jalan
L l la Laha Cepat
M m ma Made Mati
N n na Nara Dapat
Ny ny nya Nyakka Tolak Ng ng nga Ngaa Makan
O o o Oha Punya P p pa Pada Patah R r ra Rahe Racun T t ta Tarra Betul U u u Umu Dekat W w wa Wala Lain Y y ya Ya Saya
Kata yang mendapat tekanan diberi tanda aksen. Contoh :
Aiy = api A’iy = air Daiy = tapis Da’iy = tai Dhaiy = sampai Dha’iy = suka Gaiy = ukur – ukur Ga’iy = garu Haiy = sekat Ha’iy = ada Kaiy = bengkok Ka’iy = gali
Naiy = sisik Na’iy = ada di sana Raiy = tanah Ra’iy = testa Au = teriak A’u = engkau Dau = reda Da’u = orang Hau = pangkas Ha’u = muncul Jhau = jahit Jha’u = jauh Lau = pagar La’u = lautan Nau = leretan Na’u = bersolek
- Ra’u = daun - Ta’u = tahun - Wa’u = bau - Ma’u = bersih
A
Aa = kakak
Aa-ari = saudara
Aba = agak besar
Abba = genggam; he abba = satu genggam
Abba = bawa;
abba nga = bawa apa, abba doiy = bawa uang
bhara abba dau ta bhuki = barang pembawaan orang ditulis
Abu = dapat, temu; abu pa ammu = dapat di rumah, temu di rumah
Abe, pe abe= peleh,
sembunyikan
Abbe = ambil; abbe hadhe = ambil separuh
Abo = dapat; hudhe tade abo = kejar sampai dapat
Abo = Ambon; do Abo = orang Ambon
Ada = Adam; Ada nga Hawa = Adam dan hawa
Adi = kutu busuk
Adi = adik; adi mea = adik merah, bayi
Addi = ikat; addi bharra = ikat kuat
Adu = keras; adu tu tu = keras sekali
Addu = liar; manu addu = ayam liar, ayam hutan
Ade = hati; ade wawi = hati babi, ade bhada = hati binatang, hati jahat.
Adde = ikat; adde pe bhara = ikat kuat.
Addo = peram
Addhu = empedu
Adho = tidak, bukan;
adho ke = tidak lagi, adho dae
= belum.
Ae = banyak; ae tu tu = banyak sekali, ae wari = sering, banyak kali.
Aggu = pembawaan
Aggo = ambil
Aghi = paruhkan, ambil separuh
Aggha = jengkal; he
aggha = satu jengkal
Aghe = paruhkan
Ahhi = kedondong; wu
ahhi = buah kedondong
Ahu = jenguk, lawat; pe
ahu = melawat
Ahhu = pusat
Ahhe = penyakitan
Aho = jenguk, lawat; kako la aho ko appu di = pergi lawat dulu nenek kita
A’iy = api; habbhu aiy= asap api, weo aiy = nyala api
A’iy = air; aiy loko nginu = air minum, aiy ri = kuah, aiy wa =banjir, aiy rangna = mani, sperma, aiy do paddhu = laru
Aiy = sarung; hilu aiy = pakai sarung, robo aiy = selimut pakai sarung, aiy ledho = sarung yang khusus bagi orang yang ubi iki, aiy raja = sarung khusus bagi orang yang hubi ae, aiy worapi = sarung yang netral yang boleh dipakai oleh semua hubi
Aiy = ikan pari
A’iynoa = burung puyuh
Ajji = berlangkah
Ajo = ganggu
Ajha = belajar; ajha li Gere = belajar bahasa Inggris
Ajha = baca; ajha buku = baca buku
Ajhe = ajar; ajhe ko bhuki huri = ajarkan menulis surat
Ajjhi = hujan; ajjhi ae = hujan lebat, ajjhi winga = hujan rintik, warru ajjhi laiy = musim hujan
Ajhu = kayu; la ajhu = batang pohon, na ajhu = tanaman, ajhu lau laga papa labu ihi = tempat bersandar, Tuhan
Aka = akal, muslihat
Akka =kayu penyeimbang sampan
Aki = aki oto, aki motor
Akki = ikat
Akke =ikat (merupakan suruhan)
Akku-akku =
terhuyung-huyung
Ako = onar
Ala = ramai; laiy ala = pesta
Ale = kadang-kadang
Alla = habis,; alla ke = sudah habis
Alla = sayap; ru alla = bulu sayap
Alle = habis; alle ke = sudah habis
Alli = taring; muri alli = tumbuh taring, alli gaja li ta gadhi = taring gajah disebut gading
Alo = bujuk
Alu = halus
Ama = bapa; ama tana = bapa sayang
Ame = minta
Ami = minta
Amma = biasa, kebiasaan; wata amma = sudah biasa
Amme = pegang, genggam
Ammi = genggam, pegang
Ammu = rumah; ammu kepue = rumah adat, rumah keluarga
Amo = akar
Ana = anak; ana pehae = anak angkat, ana wala ama,
ana wala ina = anak tiri, ana
honga rujhara áiy = anak sulung, ana pe matti áiy huhu = anak bungsu
Ani = pakan ayam
Ani = umpan pancing ikan
Anni = pribadi; wue anni = angkuh, sombong
Annu = hamba
Ano = panau
Anona = srikaya
Anya = capai; anya di ne pemata = capai kita menunggu
Anynye = tekan
Anynyo = anyam (perintah menganyam)
Anynyu = penyu; kewadu kattu anynyu = bodoh, dungu
Anynyu = ayam; anynyu dapai = anyam tikar
Anga = kawan; anga laiy; ihi anga = kawan dekat
Ange = bela; peange = membela
Angu = curi cara tipu
Ao = kapur; made ao = inpoten
Apa = rusak; apake = sudah rusak
Apa = busuk; wáu apa = bau busuk, mone apa = muka buruk, tidak cantik,banni apa = perempuan jelek, tidak cantik
Appe = pintal; appe ko dari ne wie ya = pintal dulu tali untuk saya
Appa = empat
Appa = pelepah; appa dhuiy = kayu pemikul
Appi = pintal; appi dari = pintal tali
Appi = putar balik, dusta; mone appi = si putar balik
Appu = nenek; appu mone = opa, appu banni = oma
Appuka = alpukat
Ara = Arab; do Ara = orang Arab
Are = padi
Ari = adik; ari tana = adik sayang
Aro = semerbak;
aro ne wa’u mangngi =
semerbak bau wangi
Arre = angkat
Arri = tarik; arri laiy = tarik layar
Arru = periuk; arruraiy = periuk tanah
Aru = delapan; aru wari = delapan kali
Aru = alu; aru nga ngahhu = aru dan lesung
Ato = atur
Atta = potong; atta due = sadap nira
Atte = potong
Atto = ampas makanan babi
Attu = ulat
A’u = engkau
Au, keau = menangis keras
Awa = pusing; awa ripana lodho = pusing dari panas matahari
Awe = kesempatan; ki era awe kako ma ya = kalau ada kesempatan saya akan pergi juga
Awe = singkirkan
Awe = waktu; era awe ta pe abu = ada waktu untuk bertemu
Awi = singkirkan
Awu = abu, debu; awu rao = abu dapur
B
Ba = bak air
Ba = bola
Ba = ban oto, ban motor
Ba = bank; takka doiy pa ba = simpan uang di bank
Ba,pe ba = kirim makanan ke tetangga
Bae = mengirim makanan
Bahhe = sepelekkan
Bai = kakek, opa, nenek laki
Bái = tidur; bái lu = tidur nyenyak
Baka = bosan; baka ne pemata = bosan menunggu
Bakka = robek
Bakki = jorok, dadolek;
bakki raki = mata dadolek
karena tai mata
Bali = Bali, do Bali = orang bali
Balla = lebar, luas
Ballo = lupa; ballo ke ri ya = saya sudah lupa
Ballu = lupa
Bange = mencaplok
Banni, mubanni = peremuan Banni ie = cantik
Bape = usil; ubha bape = pembawa mulut
Biba = cengeng
Bibi = bibit
Bibi = pejantan
Bibhi = tidak adil,
pembagian tidak merata
Biha = anak bayi
Bikobako = pikulan yang
banyak sehingga jalan oleng
Bilu = asyik; bilu ta
pemanga = asyik bermain
Bilu = pulas; bái bilu tarra = tidur pulas betul
Bima = Bim; do Bima = orang Bima
Bitobato = berserakkan, tidak
teratur
Bubu = marah, jengkel
Bube = kobarkan apinya
Buiy = jatuh dari ketinggian
Buja = bujang
Buku = buku, kitab
Buku = bungkuk; do weka
buku = orang tua bungkuk
Bura = usang
Butu = Butung; do Butu = orang Butung
Bute = semberono
Buru = hangat
Buru = rasa; buru wáu = rasa bau
Bebu = rindang
Bebo = sakit berat, sekarat
Bebhe = rasa amat berat
Behe = bibir panjang
Bejha = pincang
Beka = wadah tempat sirih pinang
Beki = karena amat berat jalan terseot-seot
Beke = beker, gayung
Beke = pincang
Bela = jalan simpang siur
Belaja = belanja
Bele = terkulai
Bemo = bemo, angkutan kota
Beo = burung beo
Beruku = celana
Bere = penyakit
Bobi = saudara laki-laki;
bobi taliwaji = saudara laki-laki
tercinta
Bobho = basah; bobho kadde-kadde = basah kuyup
Bohe = tumbuk agar lebih halus
Boho = bengkak
Boka = buka; boka kelae = buka pintu
Boke = buka; boke ko = buka dulu
Boke = pantat
Bola = wadah anyaman daun lontar
Bolu = kue bolu
Bolo = tenggelam; bolo kowa = tenggelam perahu
Boneka = boneka
Bonya = besar badan, buntat
Bore = borong; bore ne bhara = borong barang
Bore = pohon gewang Bote = botol
Bh
Bhabha = pendek
Bhabha = baba, sapaan pada laki-laki Cina
Bhabha = berbiak
Bhada = binatang
Bhadu = jeriau, usuk
tempat duduknya genteng, seng rumah
Bhadu = gonggong; ngaka de bhadu = anjing yang menggonggong Bhaddu = buta Bhado = gonggong Bhaddo = kandang Bhaddo = masukkan ke dalam kandang
Bhaga = bedeng sayur
Bhagga = usir; bhagga manu = usir ayam
Bhagi = bagi; bhagi due = bagi dua
Bhagi = jangan-jangan;
bhagi ta no do menaone =
jangan-jangan dia yang mencuri itu
Bhagu = bangku
Bhage = bongkar
Bhagge = usir !
Bhaha = cuci, mencuci pakaian
Bhahhi = besi
Bhahhi bhani= magnet Bhahhi pudi = kaleng Bhahhu = kenyang
Bhahhu = tembelek ayam
Bhahe = cuci; bhahe ko = cuci dulu
Bhaiy = bengkak
Bhaja = rak; take pa
bhaja ne = simpan di rak
Bhaje = simpan di rak
Bhajhe = puas makan
Bhajhu = baju
Bhakka = belah; bhakka ajhu = belah kayu
Bhakke = belah; bhakke ko = belah dulu
Bhalla = kain; bhalla pudi = kain putih
Bhali = pikun; do weka do bhali = orang tua pikun
Bhalli = pohon buah lem
Bhale = pulang; bhale la ammu = pulang ke rumah
Bhalle, pe bhalle = menipu;
bhalle ri raho = meracuni
Bhalo = balok
Bhallo = ompong
Bhalu = janda
Bhani = marah; bhole
bhani = jangan marah
Bhani = berani; ngaka do
bhani = anjing berani
Bhanga = doyan; bhanga bai = doyan tidur
Bhangalawa = buah pala Bhangi = sial; do bhangi = orang sial Bhangnga = bisu Bhara = barang Bhare = balik Bhari = pecah Bharra = sesak Bhatta =
menggembalakan; bhatta kii = menggembalakan kambing
Bhate = hadang, menghadang
Bhau =
menggembalakan
Bhide = pilih yang jatuh
Bhidhi = pungut, pilih
Bhiduane = kaget
Bhigi = hamper sama, mirip-mirip
Bhigo = buang, campakkan
Bhijhe = pilih
Bhijhi = pungut yang
jatuh
Bhili =pilih yang disukai
Bhile = pungut; bhile ko = pungut dulu
Bhinya = pesek, hidung pesek
Bhinyobhanyo = gerakan kaku
orang gemuk
Bhingu = bingung
Bhita = cabut; bhita jhu u = cabut rumput
Bhua = berkata spontan
Bhubha = rumpun besar
Bhuda = tidur nyenyak
Bhudhu = acar
Bhudhe = buatkan acar
Bhue = siram
Bhuiy = menyiram; bhuiy hajho = siram sayur
Bhuju = raba
Bhuje = raba; bhole
bhuje = jangan raba
Bhuku = hujan yang tak kunjung berhenti
Bhuki = tulis; bhuki huri = tulis surat
Bhuke = tulis; bhuke pe ie = tulis baik-baik
Bhulugate = empedal ayam Bhule = ada; bhuledho = tidk ada
Bhuu = muncul; ituta
bhuu = baru muncul
Bhea = pajak; mai bhea = bayar pajak
Bhebhe = bebek, itik
Bhebho = kaki
Bhege = muak
Bhego = alat tukang kayu
Bheki = berat sebelah; pikulan yang tidak sama
Bheke = tempoh; bhole rihi bheke = jangan terlalu tempoh
Bhela = kilat
Bhelu = Belu; do Bhelu = orang Belu
Bhele = kepala miring ke kanan atau ke kiri
Bhelo = bekas luka
Bhenya = bosan
Bhete = cabut
Bhoa = pohon bakau
Bhode = timbun
Bhodo = timbunan; parri
bhodo = beberapa timbunan
Bhodho = bodoh
Bhoe = jenaka; ana do
bhoe = anak yang jenaka
Bhogo = tinja, tahi,
kotoran manusia
Bhoja = makan sepuas-puas
Bhojo = bukit
Bhoko = ulat dalam
bentuk serentak banyak
Bhoko = luka yang
menjadi borok
Bhole =jangan
Bholo = gembung karena direndam
Bhona = cabang kayu yang lurus ke atas
Bhore = mengatapi; all eke pe bhore = sudah habis diatapi
Bhoro = mengatapi rumah
Bhoro, dhara bhoro = keteak Bhoro = kulit terang; banni bhoro = perempuan yang kulit terang
D
Dabbho = batang; dabbho ajhu = batang kayu
Dabbho = jalan terus, tidak pamit, tidak singgah
Dabbhu = tebu
Dadhu = mati hewan;
manu ya dadhu hari-hari = ayam saya mati semua
Dae = tapis; dae ko ne laiyludu ne = tapis dulu beras itu
Dae = lagi; dae ko ta dakka = masih datang lagi
Daha = hujan sambung menyambung
Dahi = laut
Dahhi = gembung
Da’iy = tahi, kotoran manusia atau binatang
Daiy = tapis; kerigi daiy = nyiru
Dakka = datang
Dakki = payudara
membesar karena penuh air susu
Dalla = telan, menelan
Dalu = semerbak; dalu ne wa’u = semerbak bau wangi
Dallu = telur; dallu manu = telur ayam
Dale = telan !
Dama = pegang erat-erat
Dana = Dana; raiy Dana = pulau Dana
Danni = punggung; Danni wuwu = ubun-ubun
Danni = atas; Danni lede = atas gunung
Danno = timbun; danno pe dhede = timbun tinggi
Dannu = belut
Dannu = timbun; dannu wuraiy = timbun tanah
Dao = daun nila
Dappi = tikar
Dapu = dapur
Dara = taji ayam; iu dara manu = pasang taji ayam untuk menyabung
Dare = membuat takik, membuat bekas
Dari = tali; dari wake = ikat pinggang
Daru = amblas; kappu
daru = amblas terbakar
Datto = tonggak
Da’u = orang; na da’u = boneka
Dau = reda,sakitnya berkurang; erake ta dau = sudah mulai reda
Dawu =wadah tempat buat laru
Dawwu = akar pohon yang dirajang untuk memabukkan ikan laut
Deda = denda
Dede = pukul, habok
Deke = deken, jaga
Delo = burung pipit
Deme = duri laut
Deo = Tuhan Allah
Dere = keanginan; dere ri ngallu = kena tupan angin
Dete = bersambung; pee dete = berak bersambung
Di = kita
Dide = pasang dinding rumah
Didi = dinding
Die = dada
Dimu = timur; bara dimu = sebelah timur, do Dimu = orang Sabu Timur
Dimu = mentimun
Dinga = sengaja tuli
Dio = maki umpama orang yang bernama Rihi kalau disapa Raha, Riwu disapa Rawa, dll
Diri = nama ikan sebangsa ikan tembang
Diu = maki
Diwodawo = campur aduk Do = orang; do Sabu = orang Sabu
Doae =raja
Do annu = hamba
Dode = potong dengan pisau
Dodo = memotong dengan pisau
Do dho = yang tidak; ae
dodho maiy = banyak yang
tidak datang
Doiy = uang
Doka = dokar, bendi
Donahu = gula Sabu
Do natta = gula pasir
Do nenga = marga apa
Dorae = orang
sekampung, teman kampong
Do rate = nara pidana
Doro = binatang laut sebangsa teripang
Doro = tumbuhan bangsa mentimun
Dorowa = sayur Ende
untuk obat pilek
Dote = dokter
Dou = benang
pengukur lurus alat tukang kayu
Du = aku; oha du = saya punya
Dubhu = tumbuh, bertunas
Dubhu = dada; keraggu
dubhu = takut
Dudu = duri
Due = nira; due wodo = nira yang mulai terasa asam
Duiy = lama; Buku wo
duiy = Alkitab Perjanjian Lama,
bhara do duiy = barang lama
Duiy = tua; bhara do
Dule = singgah dan ajak bersama
Duli = maju menyerang
Duli = napsu makan besar
Dure = minum !
Duri =minum
Duru = tungku
Dute = ikut !
Dute = tiru; dute tao jhi = tiru cara kami
Dutu = ikut; ruiy ta dutu = suka ikut
Dhaba = pukul, habok, gasak
Dhaba = upacara
semacam baptis anak orang beragama halaik
Dhabe = pukul !
Dhabu = tutup; dhabu kelae = tutup pintu
Dhae = sampai; dhae dho ne dhaiy ne = tidak sampai keinginannya
Dhae = pantai laut
Dhaga = dagang, berdagang
Dhahi = dacing
Dhahi = timbang, menimbang
Dhai = bawah; dhai kelaga = bawah kolong
Dhaiy = tiba; dhaiy ke la ammu = sudah tiba d rumah
Dha’iy = cinta; dhaiy tarra ya nga no = saya amat cinta padanya
Dhaiye = gempa bumi
Dhajja = sepak, tendang;
dhajja raiy = banting
Dhajje = tendang !
Dhakka, mudhakka = belalang
sentadu
Dhale = lilit; dhale ri dari = lilit dengan tali
Dhama = permainan dam
Dhama = tambal, temple; ta dhamma ba moto = akan tambal ban motor
Dhame = tempel !
Dhanno = dengarkan;
dhanno pe ie = dengarkan
baik-baik
Dhanno = mata-matai
Dhao = rau, angkat
Dhape = menghadapi sendiri
Dhara = dalam; dhara kama = dalam kamar
Dhararae = kampung
Dhari = asah; wadu dhari = batu asah
Dharru = topang; dharru kija = topang, cakar pinggang
Dhare = asah; dhare ko ne wela ne = asah dulu itu parang
Dharro = topang; dharro ko ne ammu leo do miri ne = topang dulu itu dapur yang miring
Dhau = ambil dari wadah yang sempit, rau
Dhebo = utak-atik
Dhede = angkat ke atas
Dhedhe = berangkat
Dhedho = tergantung rendah
Dhega = ribut-ribut
Dhelo = suluh supaya terang
Dheo = pukul
Dhere = tambur; dhere – namangngu = tambur dan gong
Dhiba = peleh; dhiba raiy = peleh sinar matahari yang masuk di mata
Dhibodhabo =
menggelepar-gelepar
Dhida = tinggi; dhida lodho = matahari tinggi, siang
Dhida = atas; pa dhida lemari = di atas lemari
Dhida = hulu; kako la
dhida = pergi ke hulu, pergi ke
sebelah timur
Dhini = simpan untuk lain kali
Dhine = simpan dulu
Dho = tidak; toiy dho = tidak tahu
Dhoa = tarian masal orang Sabu
Dhoe = ambil dari wadah yang sempit
Dhoka = kebun, lading
Dhole = ejek
Dhole = sumsum
Dhoro = Guntur
Dhote = habok
Dhube = memukul dengan lutut, kebiasaan joki penunggang kuda pacuan agar kudanya bertambah cepat larinya
Dhue = dua; kedhue = sangsi
Dhue = pikul dengan kayu pemikul
Dhuiy = pikul dengan pemikul untuk barang yang banyak
Dhuke = menagih
Dhuki = tagih menagih;
dhuki kallu = tagih utang
Dhula = dulang
Dhule = timba; dhule ko a’iy ne wie ya = timba dulu air untuk saya
Dhulu = timba air dari sumur; haba dhulu = naik untuk timba air
Dhunga-dhunga = sendirian,
tak ada kawan duduk
Dhupa = dupa, wewangian orang dulu
Dhure = urut; dhure ko do ya = urut dulu badan
Dhuri = urut badan yang sakit
Dhuru = kamar kanan lawan wuiy
Dhuru = arah
pembicaraan; nenga ne dhuru li pedaiy no = apa yang menjadi arah pembicaraannya
saya
Dhute = tumpahkan
E
E = ya
Ea = kea, kulit penyu; maji lema ita wala ma ea nga wotobo = meski intan lain juga kea dan kulit lokan (arti kiasannya : meski barang import lain juga barang lokal)
Edhe = menari
Ee = tahu; ee ri di we = kita tahu saja
Ege = perkirakan; pe
ege kowe henga ne kebhue =
perkirakan dulu berapa harganya
Ela = mata; megala
ela = terbelalak mata
Ele = hilang; ele ke = sudah hilang
Elo = masak air minum atau air obat
Eme = ember; he eme = satu ember
Emo = demam
Ena = enak
Era = ada; era doiy,
era bhara = ada uang, ada
barang
Era = tempat; era pe ya pa Kambaniru = tempat tinggal saya di Kambaniru
Ere = sangka; pe ere ri no = disangka
Eta = tinggal berlama-lama
Etu = ikan halus
G
Ga = cocok, pantas;
ga tarra ne li au = cocok sekali
ucapanmu
Gaba = gambar, gambaran, lukisan
Gabe = gambarkan
Gadhi = gading
Gaddhu = mati; gadhu hari-hari = mati semua
Gadhe = gadai; kato
gadhe = kantor gadai
Gae = ambil ukur-ukur
Gaga = burung gagak
Gagga = marah-marah
Gage =bintang laut
Gago = samar-samar; ta
gago heke = kelihatan
samar, kedengaran samar-samar
Gaha = angsa, burung angsa
Gaha = bosan; gaha ngaa hedhaiy = bosan makan daging
Gaiy = ambil ukur-ukur
Gaja = gajah
Gaji = gaji, upah
Gajho = gayung
Gale = ajak untuk berkawan
Galle = sejenis ikan kecil
Galli = luput
Gallo = kena hukum
Gama = mencari
Gama = raba; gama kara
gama = raba sana-sini
Game = raba; hegame ko = raba dulu
Gao = angkat dari gantungan
Gapa = gampang, mudah
Gape = memanggil dengan lambaian tangan
Gare = garis; gare ki do hala bhuki = garis kalau ada salah tulis
Gari = garis
Garre = garis, hapus
Garo = garuk
Gate = ganti; walli gate = beli ganti
Gati = ganti; pegati = berganti pakaian
Gatta = karet
Gau = angkat dari atas
Gawo = ambil
Gawu = raba dan ambil
Ge = garuk
Gede = parang panjang
Gedhe = lompat-lompat di tempat
Geha = meradang
Geho = giling; geho tejhawa = giling jagung
Gela = gelas
Gela = terbayang-bayang akan sesuatu
Geo = mengungkit-ungkit kebaikan kita pada orang lain
Gepe = gesper rambut
Gerao = gerhana; gerae mea = gerhana sebahagian,
gerao maddi = gerhana penuh
Geri = tiang; geri tarru = tiang utama
Gere = Inggris; li Gere = bahasa Inggris
Gere muu = jantung pisang Gero = garu, habis-habisan; gero alle bhuledho do hiha = garu semua tidak ada yang sisa
Gewo = aduk
Gie = kupas
Giga = ginggang, loreng
Gigi = menggelepar
Gii = kupas; gii menila = kupas kacang tanah
Gili = berputar
Giru = membuat api
Giru aiy = membuat api dengan korek api
Guda = gudang
Gue = korek; gue ko = korek dulu
Gito-gato = tunggang langgang
Giwa = giwang
Goa = bego, idiot; mone
goa = laki-laki bego
Gobha = teguk, minum miras
Gobhe = teguk
Goe = sentuh; jaga ta
goe noe ya = awas kena sentuh
luka saya
Goge = ganggu; bhole
goge = jangan ganggu
Gohi = orang yang plin-plan
Gole = lepas; gole we bhole akke = lepas saja jangan ikat
Gole = lepas; gole ne kii he la dhara padha = lepas kambing ke padang
Gonagana = tetek bengek Gonga = besar; helapa do
gonga = sepatu yang kebesaran
Goro = sakit; ne do goro ya = saya ada sakit
Guhi = guci
Guiy = rotan
Guna = guna; gunadho = tidak guna
Guru = guru
Guu = tua renta; do weka guu = orang tua renta
Gh
Ghaddi = pohon yang
kulitnya pahit dimasak jadi obat malaria
Ghalla = setan keparat
Ghammi = tumbuh rapat-rapat
Gharro = ramas; gharro pe made = ramas sampai mati
Gharru = ramas; gharru nyiu = ramas kelapa untuk dapat santan
Ghatte = cubit
Ghatti = cubit
Ghatto = menuai; ghatto pe alle lodho dhe = menuai habis hari ini
Ghattu = menuai; ghatu are = menuai padi
Ghere = garu-garu; ghere ne wawi ne mita mabo = garu-garu itu babi supaya jinak
Ghigha = linglung, tidak tenang
Ghile = kili; bhole ghile = jangan kili
Ghili = kili
Ghiu = ular laut
Ghute = gunting; bhole
ghute dae = jangan gunting
dulu
Ghuti = gunting; naa dhe
ghuti nadhe = gunting ini tidak
tajam
H
Ha = hak, kepunyaan
Ha = cap; jara, hapi, do nga ha mone unu = kuda, sapi, ada cap pemiliknya
Haba = haik, wadah dari daun lontar untuk timba air
Habba = borok, luka besar
Habbhe = anyam ulang yang robek
Habbhu = asap; habbhu aiy = asap api
Habe = iris, pisahkan
Habha = garap; habha dhoka = garap kebun
Habhe = iris kulit kayu obat
Habhe = garap; habhe dhoka nadhe = garap kebun ini
Habhi = anyam ulang wadah yang robek
Habho = pakai kain
sarung
Habhu = sabun
Habhu = pakai; habhu hijhi = pakai sarung
Hadde = ikat
Hadha = adat; ia hadha = tahu adat
Hadha = keping; hekewudi kenona he hadha kealla = sepotong sirih sekeping pinang
Hadhe = separuh
Hadhi = asalkan; nara doiy hadhi ta mejhanni
Hadu = handuk
Hae = naik, panjat; hae lede puru loko = naik gunung turun lembah
Hae = pohon yang daunnya untuk obat maag
Hagu = penyakit hewan
Haha = tanjung Sasar
Haha = halangan, hambatan
Hai = rugi
Haji = haji
Hajha = kasih, kasihan
Hajho = sayur
Haka = seri, seimbang, sama kuat
Hakka = cepat marah
Hakki = tersendat
Hakko = coba; hakko ta pake = coba pakai
Haku = saku, kantong, saku baju, saku celana
Hakku = ukur; hakku ri mete = ukur pake meter
Hakku = coba; hakku ta kebhale = coba tanya
Hakku ko = coba dulu
Hala = salah
Hale = tuangkan
Hali = tuang; hali la dhara boto = tuang ke dalam botol
Halla = tanam; hala
bhunga = tanam bunga
Hallo ko = tutup dulu
Hallu = tutup; hallu lau do bo = tutup pagar yang lubang
Hame = gosok, oles
Hami = gosok, oles;
hami habhu = gosok sabun
Hammi = terima; hammi gaji = terima gaji
Hamme = terima; hamme ko nadhe = terima dulu ini
Hane no = tinggalkan
Hane weno = biarkan saja Hanga = tahu sedikit; erake ta hanga = sudah mulai tahu sedikit
Hanga = kangkang, antara dua paha
Hanga kerihu= belikat
Hangnge = goreng; hangnge ko naduu nadhe = goreng dulu ikan ini
Hangngi = goreng; hangngi tejhawa = goreng jagung
Hango = pepaya
Hani = biarkan; hani hadhe = biarkan separuh
Hao = pangku
Hao = pangkas; hao kelaiy newe = pangkas rantingnya saja
Hao = sebut; hao ngara Deo = sebut nama ALLAH
Hapa = cicak
Hape = pikul
Hapo = jemput
Hapo ana = upacara jemput anak yang baru lahir memberi nama orang beragama halaik
Happa awu = sial, tidak dapat Happe = tarik !
Happe = bunga flamboyant
Happi = tarik; happi loda = tarik tambang
Happo = putus
Hapu = hapus
Hara = harap
Hare = singgah
Hari = dengan; hari nga no = dengan dia
Hari-hari = semua
Harra = datang tiba-tiba saja
Hari alle = semua-mua
Hari Migu = hari Minggu Hari Mada = hari Senin Hari Dua = hari Selasa
Hari Tiga = hari Rabu
Hari Appa = hari Kamis Hari Lima = hari Jumat
Hari Anna = hari Sabtu Harre = robek !
Harre = ada datang;
harre ke = sudah ada datang
Harri = robek, bongkar;
harri lau = bongkar pagar
Harro = asin; harro kita-kita = sangat asin
Harru = alat pintal
benang
Hau = pangku; hau ana = pangku anak
Hau = pangkas; hau kelaiy ajhu = pangkas ranting kayu
Hawu = Sabu; do Hawu = orang Sabu
He = ada; heke = sudah ada, he ko = masih ada;
he rike = ada lagi
He = satu; he la = satu batang, he wue = satu buah
Hebake = gendong
Hebe = peleh dari serangan kejahatan
Hebe = motif kain sabu
Hebeo = suka; bhuledho do
Hebengngi = saringan
Hebeo = tidak ada yang suka Hebhakka = sebelah Hebhalli = terkilir Hebhajha = sembahyang Hebhau = melongo Hebhe = siram Hebhiru = telan Hebhiro = telan Hebhoro = kuas
Hebhoro awu= berkubang abu Hebhue = pengasapan
Heboro = pucuk yang
belum mekar
Hebue = rambut kering, acak Hedara = panggang Hedare = panggang; ta hedhare ne hedhaiy ne = daging dipanggang Hede = rak
Hederaiy = daun sup, selderai
Hedone = masing-masing
Hedhaiy = daging
Hedhapa = depan, penaja
hedhapa = berhadapan
Hedharra = dekat
Hedhatta = papan alas untuk potong daging
Hedhatte = desak, gepe
Hedheri = tergelincir karena licin
Hedhidhi = dinding
Heduiy = susah
Hegaga = terlentang;
hewu-hegaga = sangat gemuk,
buncit, buntat
Hegara = anak tekak
Hegara = berteriak
Hegarri = bentak
Hegarru = kasar
Hegie = cepat
Hegitu = terungkit,
terangkat; bhole hegitu = jangan angkat diri , jangan angkuh
Hegudhu = tudang yang dipakai sebagai topi
Hegure = tutup !
Heguru = tutup; heguru peie = tutup baik-baik
Heguru = telungkup; keloli
heguru = jatuh tertelungkup
Hegute = tumpahkan
Hegutu = tumpah
Hegutu kadho = acara terima
kasih seorang anak perempuan yang baru kawin kepada ibunya
dengan cara menumpahkan sirih pinang dan uang ke pangkuan ibunya
Hege = segel
Hegebha = terjungkit;
mejaddhi pewuie midoo
hegebha = duduk baik-baik
supaya tidak terjungkit
Hego = mencuri; alle pe
hego ri da’u = sudah dicuri
orang
Hegha = melongo; kako bhole hegha ri = pergi jangan melongo lagi
Heghari = mengais; manu do heghari ani = ayam yang mengais makanan
Heghi = tertawa lebar
Hehi = satu; hehi ri = satu lagi
Hei = daging sei
Heka = sikat;heka pemau ne kedera he = sikat bersih kursi itu
Heka = kasar; ngaa terae dhaiy heka = nasi sorgum kasar sekali
Heko = sekop
Heko = tangan pengkor; mone heko = orang yang tangan pengkor
Heku = gemuk sekali
Hela = sela, pelana; ki menyae jara pake hela = kalau tunggang kuda mesti pakai sela
He la = Islam; do He la = orang Islam
Helae = usir cara halus
Helaghi = asam Jawa
Helaiy = usir
Helaka = celaka
Helama = selamat; dhaiy nga helama la raiy = tiba dengan selamat di tanah air
Helamme = bujuk
Helange = kaki O
Helapa = sepatu
Helau = sama
Helau = jalan tanpa arah
Hele = silih, menyingkir
Heleda = selendang
Heleo = lihat
Helila = beterbangan;
helila mi ru ajhu made he =
beterbangan seperti daun kering
Helila = ngelamun, tidak ada perhatian
Helolo = mati
Heloto = selot
Hema = ringan; hema-heleu = ringan sekali
Hemaddha = tula
Hemaddha = menjadi sangat
kecil
Hemanga = semangat
Hemanga = nyawa, jiwa; jhula ngiu nga hemanga pa Deo = serahkanlah tubuh dan jiwa kepada ALLAH
Hemata = tadah, menadah
Hemata = terima; hemata ruba Muri = terima pengasihan Tuhan
Hemate = tadah; hemate modho buiy la woraiy = tadah supaya tidak jatuh ke tanah
Hemawo = sepasang;
hemawo ana manu = sepasang
anak ayam, jantan dan betina
Hemanya = berdoa orang halaik
Hemoiy = kulit obat batuk
Hemole = ingin makan, ingin menikmati
Hemuhi = isap
Hemumu = kumur
Hemunya = pucat
Hemuri = tidak kuat,
longgar Henao = harap-harap Henarru = jujur Henata = tadah Henate = tadah Henau-hekebhoko= semuanya Henga = berapa
Henga = nafas; happo
henga = putus nafas, mati
bharra henga = sesak nafas
Henga = Roh; Henga do mau do megala = Roh Kudus,
henga wango = roh setan
Hengada = bego, dungu
Hengaddho = cium; hengaddho
ko = cium dulu
Hengaddhu = cium Hengahu = seratus;
hengahu ngiu = seratus ekor
Hengallo = mencium bau
Hengallu = mencium bau
Henganga = terbuka; made
nga henganga ubha = mati dengan terbuka mulut
Hengappe = gepe
Hengappi = gepe; hengappi
bhara = gepe pakaian
Hengatta = heran-heran
Henge = ingat, kasihan;
henge nalalu-naleto = ingat
anak yatim piatu
Henginga = cepat-cepat
Hengita = maju dengan tidak tahu malu
Hengoro = maju dengan tidak tahu malu
Hengulu uru jhara =
mula-mula, asal mula
Henguru = sepuluh;
henguru bhalla = sepuluh
lembar
Heo = sembilan
Hepa = sepak
Hepaha = sepasang; ana do kedue pake bhajhu do
hepaha = anak kembar pakai
baju sepasang
Hepi = sepat rasa pinang
Hepi = sopir oto
Hepi = sipir bui, kepala penjara
Hepeda = sepeda
Hepeiy = panggang
Hera = heran
Heraba = serampah
Herae = sentuh; bhole
herae = jangan sentuh
Heraga = rindang; heraga mi kepue wagga he = rindang seperti pohon beringin
Herakku = nyeri dalam mata
Herama = raba
Herame = raba; herame ko = raba dulu
Herani = Kristen
Herawe = sakit kepala migran
Here = intai, cari tahu;
here ko = cari tahu dulu
Here = daun sereh, pewangi kuah
Heri = silau; heri namada ya = silau mata saya
Heri-hereba = pakaian sangat
menyolok
Hero = pelangi
Hero = sero, pagar bambu di laut untuk tangkap ikan
Heroe = momong, gendong
Heroo = koko, momong anak
Heru = bangsa elang yangn ukuran kecil
Hetaiy = sekerat; hetaiy mela = sekerat emas
Hetie = timbun tiris
rumah agar tidak masuk air ke dalam rumah
Hetii = tiris rumah
Heudu = setumpuk; heudu wuraiy = setumpuk tanah
Hewari = lain kali; hewari we = lain kali saja
Hewari = satu kali; hewari ri = satu kali lagi
Hewato = pakai itu terus; wata ta hewato bhajhu pune we = hanya pakai baju itu saja terus
Hewatu = pakai itu terus
Hewene = ingat, kenang; ta
hewene teru pa no = kenang
dia terus
Hewu = gembung; hewu dhallu = gembung perut
Hi = jerat; naja hi = pasang jerat
Hia = bayangan; henge ni hia wewo no = ingat-ingat bayangan wajahnya
Hiba = hibah; nara hiba wuraiy = dapat hibah tanah
Hibha = siram; hibha a’iy loko = siram air
Hibhe = gigit; hibhe ri ngaka = digigit anjing
Hibhi = gigit; ngaka do
hibhi dau = anjing yang gigit
orang
Hibho = angkat dari
dalam air
Hibho = menebus
kesusahan atau hutang seseorang
Hido = menyambar, ambil dengan cepat
Hidu = sambar; heru do
hidu na manu = elang yang
sambar anak ayam
Hie = menjerat burung dan lain-lain
Higa = kuasa; wiki higa = Maha Kuasa
Higa = hak; higa ya = haknya saya
Higa baka =
sewenang-wenang
Hiha = sisa; hiha ngaa = sisa makan
Hiha = rumput teki
Hihe = dikucilkan, tidak diikutsertakan
Hiho = melewati,
mendahului; hiho ke = sudah mendahului bisanya kuda pacuan
Hihu = melanggar perintah
Hii = kain sarung; walli
hii pa toko = beli kain sarung di
toko
Hijhi = kain lipat
Hika = burung pagi, berkicau tanda subuh tiba
Hiku = siu, pengukur sudut
Hila = silat; pehila = main silat
Hili = lombok, cabai; wohili = buah lombok
Hilo = pakai !; pe hilo ko = kasih pakai dulu
Hilu = selaput; hilu wihu = selaput bisul
Hilu = berganti kulit pada belalang
Hilu = berubah status sosial; itu ta hilu = orang kaya baru angkuh
Hilu = pakai sarung
Hina = Cina; do Hina = orang Cina
Hine = nanti waktu yang akan datang; mata ko di hine = kita tunggu saja waktu yang akan datang
Hino = barangkali
Hinyo = sinyo, pemuda Belanda
Hinga = singa
Hio = robek
Hira = agak bengkak
Hiu = robek; bhaju wo
hiu = baju robek
Hiwu = ubi; hiwu jhawa = ubi petatas
Hodi = wadah pelaut untuk simpan ikan
Hoba = tali tambang
Hodha = berteriak keras
Hoe = tuli
Hoge = masak, tanak
Hogo = masak; hogo ngaa = masak nasi
Hohe = potong dengan pisau
Hoho = potong
Hoiy = gatal, sundal; rena hoiy = perempuan sundal
Hoka = sokal untuk simpan padi
Hoke =polong; hehoke kebhuiy = satu polong kacang
Hoko = mengecil,
mengerut; pehoko anni mita nara ta maho jhara roa bo pune = mengecilkan diri agar bisa masuk dari lubang itu
Hola = daging yang dipotong memanjang
Hole = potong memanjang
Holo = bungkusan, kelongsong
Hona = sangat kurus
Honga = antara; pa honga terae kujha kebhuiy = di antara sorgum tanam kacang hijau
Honge = pantat
Hoo bhakana= dulu kala Hopa = rakus
Hopi = sopi, penaraci, miras
Hope = wadah anyaman daun lontar dipakai untuk memikul sayuran, dll
Hora = buang; bhara do apa hora we = barang yang rusak buang sudah
Hore = buang !
Horo = miring; kepue nyiu do horo ju la ammu = pohon kelapa yang miring ke rumah
Hoto = sempoyongan;
hoto bere = jalannya sempoyongan
Hu = ujung
Hua = nama pohon yang kulitnya baik untuk pintal tali
Huba = ampun; ami
huba = minta ampun, pe huba
= beri ampun
Hubhe = sisipkan yang bocor
Hubi = rangkai, tandan; he hubi kealla = satu rangkai pinang, wu muu he hubi = pisang satu tandan
Hubhi = sisip; hubhi ammu = sisip rumah yang bocor
Hubhu = moncong,
hidung; kebhao luiy hubhu = kerbau tusuk hidung kiasannya orang dungu
Hubhu = sudut rumah
Hubhu lede = kaki gunung Hubu = sumbu; hubu lapu = sumbu lampu
Huda = sundal; rena
huda = perempuan sundal
Hudhe = usir; hudhe ti dhe = usir dari sini
Hudhe = kejar; hudhe tade abo = kejar sampai dapat
Hudhi = usir, kejar;
pehudhi = berkejaran
Hudhu hadha = sopan
santun
Hudi = sedikit; hudiwe = sedikit saja
Hue = ungkit
Hue = sedot
Huha = sangat repot
Huhe = menyusu
Huhu = susu; nginu a’iy
huhu = minum susu; pehuhu =
menyusui
Huhu = payudara; wuri
huhu = mata susu
Hui = ungkit
Huke = gerendelkan;
huke ko kelaene = gerendelkan
dulu pintu itu
Huki = nama pohon yang berduri tajam, nama lokalnya kandara
Huki = gerendel
Huli = sesat jalan
Huli = corong
Huma, parahuma = percuma Huni = selumbar
Hunga = bawang putih
Hupa = sumpah
Hure = tertulis; do hure do bhuke pa dara buku Deo = tertulis di dalam buku Allah
Hure = sendok nasi dari dalam periuk
Huri = talas, keladi
Huri = surat; bhuki huri = tulis surat
Huri = belang; jara de
huri = kuda belang
Huri = bernaung; pehuri ajhjhi = bernaung hujan
Huru = suluh, obor; paiy
huru = suluh ikan di laut
Huru ngaa = sendok nasi Huta = ampas; huta nyiu = ampas kelapa
Huwi = sumbing
I
Ia = pintar, pandai; ia tarra = pintar betul
Ie = baik; kale ie bhole kale muhu = cari baik, jangan cari musuh
Ie = sembuh; ie ngati paddha = sembuh dari sakit
Ihe = isi; ihe ko ne to ne = isi dulu tong itu
Ihi = isi; hedhaiy ihi tuga = daging isi paha
Ihi = isi, mengisi; ihi to nadhe dhue ngahu lite = isi tong ini 200 liter, mengisi air ke dalam drum
Ila = hilang; ila hari-hari = hilang semua
Ilo = sembur dengan ludah sirih penyakit nai
Ilu = ludah
Iki = kecil; na iki = anak kecil
Iki = sakit mata yang konon katanya disebabkan oleh karena kikir pada orang hami
Ina = mama, ibu; ina tana = mama sayang
Io = pasang taji pada kaki ayam
Ipa = hanya; ipa ke ne maiy he wari we = hanya satu kali saja dia datang
Ita = intan
Itu = baru saja; itu ta dhaiy = baru saja tiba
Iu = menyabung; peiu manu = menyabung ayam
J
Ja = jam; lammi ja = lima jam
Ja = jas; pake ja la kato = pakai jas ke kantor
Jaba = jamban, WC
Jabu = jambu; wu jabu = buah jambu
Jadhi = jadi; jadhi dho = tidak jadi
Jaga = jaga, awas; jaga ta keloli = awas jatuh
Jage = jaga; jage pe wuie napune = jaga baik-baik itu
Jago = jagoan; bhole ma pedhelo jago madhe = jangan tunjuk jago di sini
Jaha = jaksa
Jaji = janji; pejaji = berjanji
Jaka = langka, jarang-jarang saja ada; ita jaka ne era = intan jarang saja ada
Jaki = nama burung
Jallu = memasukkan makanan ke dalam mulut
Jallo = suapkan; pejallo ko = kasih suap dulu
Janna = tenggelam; tomarru janna pa dahra a’iy = timah tenggelam dalam air
Janna = terbenam; awo
janna lodho = waktu terbenam
matahari
Jara = kuda; jara polapa = kuda pacuan
Jaru = susah, sedih
Jarru = tusuk
Jati = pohon jati
Jawa = Jawa; do Jawa = orang Jawa
Jila = datang atau pergi semua
Jingiwiki = serakah, ingin ambil hak
Jingitiu = agama nenek moyang orang Sabu
Ju = bertambah; ju ao = bertambah banyak
Ju = menuju; ju la hokola = menuju ke sekolah
Juba = jubah, toga
Juko = asut; juko ta pehala = asut untuk berkelahi
Juta = juta; ngahu juta = ratus juta
Jutu = sorong; jutu aiy = sorong kayu api
Jute = serong !
Je = pergi sudah
Jepa = Jepang; do Jepa = orang Jepang
Jere = sempoyongan
Jerema = Jerman, do
Jerema = orang Jerman
Je we = pergi sudah
Joh = jalan sudah
Joro = pasang naik; dahi joro = laut lagi pasang naik
Jodo = jodoh, jodo adho = tidak jodoh
Jodho = sorong dengan telapak kaki
Joki = joki, penunggang kuda pacuan
Joli = tandu; dhede ri
joli = angkat pakai tandu
Jh
Jhaa = marah, hardik
Jhae = marah
Jhagga = kerja; kako la
jhagga = pergi kerja
Jhagge = kerjakan; jhagge ko nadhe = kerjakan dulu ini
Jhajja = tendang; jhajja ba = tendang bola
Jhajje = tendang !
Jhajhi = kerap kali; jhajhi wari ne tao hala = kerap kali berbuat salah
Jhala = jala
Jhalla = tapak kaki
Jhalla la wajho = suka
jalan-jalan
Jhalle = injak; bhole jhalle = jangan injak
Jhalli = injak; gigi mi ngaka do jhalli aiy he = menggelepar seperti anjing yang injak api
Jhami = hutan; jhami ae = hutan rimba
Jhamma = patut, pantas; do
jhamma ta wie hu pa ina nga
ama = patut memberi hormat kepada ibu dan bapa
Jhamma = cocok; ruajhu do pe jhamma nga paddha di = obat yang cocok dengan penyakit kita
Jhammieae = pagi
Jhamo = raba; jhamo ko = raba dulu
Jhamu a’iy = cuci tangan Jhamu = raba; jhamu kara
jhamu = raba sembarangan
Jhani = biarkan; jhani wene = biarkan saja
Jhane = biarkan; bhole
jhane no miha = jangan biarkan
dia sendiri
Jhanela = jendela
Jhange = diguyur; jhange ri ajjhi = diguyur hujan
Jhao = jahit; jhao ko bhajhu ya do hie ne = jahit dulu baju saya yang robek itu
Jhara = cara; minami ke ne jharra pemane di nga da’u do ruiy ta mawo = bagaimana cara kita bergaul dengan orang yang suka mabuk
Jhara = lewat; lake jhara ni = jalan lewat sana
Jhare raiy ti dhe = mulai dari
sini
Jhari = mulai; jhari we ta kale jhagga = mulai sudah mencari pekerjaan
Jharra = leret; tallu jharra = tiga leret
Jharra = kalah; era do nara era do jharra = ada yang menang ada yang kalah
Jharra = tobat; jharra we pe nginu mawo = tobat sudah dari minum mabok
Jharru = jeruk; jharru kii = jeruk nipis
Jhau = jahit; jhau beruku = jahit celana
Jha’u = jauh; jha’u ko raiy ti dhe = masih jauh dari sini
Jhawa = asing, non Sabu; kii jhawa = domba
Jhe = lalu, lantas, sudah itu; jhiu jhe ngaa = mandi lalu makan
Jhege = bentak
Jhele = juling; wu jhele = mata juling
Jhi = kami
Jhio = mandi; pe jhio ko = mandikan dulu
Jhiu = mandi; jhiu pa loko = mandi di sungai
Jhobe = alat tukang kayu untuk meratakan kayu untuk jadi balok
Jhole = sorong; jhole ko wie no = sorong dulu kasih dia
Jhore = jilat
Jhoro = gencar; jhoro ne li huba = gencar minta ampun
Jhue = potong dengan pisau; jhue ne hedhaiy ne = potong itu daging
Jhula = sorong; pe jhula = sorong-sorong Jhuru = runduk Jhurukea = sempoyongan, pusing Jhuu = rumput
K
Ka = kas;doiy kate takka pa ka = uang kantor sipan di kas
Ka = teriak; pe ka = berteriak, peka pekarra = berteriak-teriak
Ka = kar, peta; pa dara ka raiy Dana peumumnga raiy Hawu = dalam peta pulau Dana dekat pulau Sabu
Kabe = kabel listrik
Kabbhe = obat yang konon katanya dapat menunda kematian
Kabbo = mengkudu; wukabbo = buah mengkudu
Kabha = tempurung;
kabha nyiu = tempurung kelapa, batok kelapa
Kabho = caplok, ambil semua; bhole kabho hari-hari = jangan ambil semua
Kabhu = binatang laut yang mudah terbalik
Kada = kandang
Kaddhi = bangun; kaddhi ti dhe = bangun dari sini
Kade = gigit anjing; alle pe kade ri ngaka = sudah digigit anjing
Kadho =saku, kantung
Kadho = isi dalam saku
Kadho = hamil; do nga
kadho ke = sudah hamil
Kadi = anjing menggigit
Kae = tangan
Kae = jolok; kae ko wujabu ne = jolok dulu buah jambu itu
Kaha = kasar; li pedaiy no do kaha = bicaranya kasar
Kahe = percaya; manne
kahe pa Muri = iman percaya
pada Tuhan
Kahhe = pangkal paha
Kahhi = sejenis kayu
untuk pagar
Kaiy = bengkok; ajhu do
kaiy = kayu yang bengkok
Kaiy = jolok; kaiy ko wupau = jolok dulu buah mangga
Ka’iy = gali; ka’iy aiy mada = gali sumur
Kaja = kaya; do kaja = orang kaya
Kajaketee = kaya raya
Kaji = kanji, tepung tapioka
Kajha = ambil sesuatu dari tempat yang tinggi
Kajhe =ambil dari atas
Kajja = betet, burung betet
Kajjhe = tumbuk; kajjhe pa ngahhu = tumbuk di lesung
Kajjhe = timpang,
pincang; kako kajjhe = jalan pincang orang yang kakinya pendek sebelah
Kajjhi = tumbuk; kajjhi ngaa = tumbuk makanan
Kajji = hinggap; era kajji koro = tempat hinggap burung
Kajji = tongkat orang tua
Kajo = timba
Kaju = timba pakai gayung
Kaka = burung kakatua
Kakka = rumput laut
Kakka = tumbuhan yang biasanya tumbuh di pinggir sawah dipakai untuk obat radang kerongkongan
Kakku = kering; nyiu
kakku = kelapa kering, kopra
Kala = kemaluan
Kale = cari; pekalle = mencari
Kalla = sejenis belalang yang lebih kecil
Kalli = balok dari batang kelapa
Kallu = hutang; pekallu = berhutang, bon
Kama = kamar, bilik
Kama = pukul, habok
Kama = kerja, la kama la jhajja = pergi kerja
Kame = habok; kame tade meree = habok sampai babak belur
Kame = lalap, makan sampai puas
Ka ngutu = sisa nasi yang melekat di gigi
Kanni = alas perahu
Kanynya = selam; kanynya wutobo = selam lokan mutiara
Kanynya = sakit; dhaiy
kanynya ne li pedaiy no =
sangat menyakitkan bahasanya
Kanynye = selam
Kao = garu; kao ko kodo ya = garu dulu punggungku
Kapa = kapal; kapa lila = pesawat, kapal terbang, kapa dhara aiy = kapal laut
Kappa = tangkap; kappa naduu = tangkap ikan
Kappe = tangkap !
Kappi = kecil; kappi apa = sangat kecil, do kappi ko = masih kecil
Kappu = hangus; kappu ladu-ladu = hangus sekali
Kara = mencela; bhole
kara da’u = jangan mencela
orang
Kare = mencela; kare menihe = mencela habis-habisan
Kare = dedap, pohon dedap
Kare = karet; ba kare = bola karet, ban karet
Karo = karung; laiyludu he karo = beras satu karung
Karri = cepat marah; do
karri = orang yang cepat marah
Karri = sabit, potong;
karri jhuu = potong rumput
Karru = udang
Kato = kantor
Kattu = kepala
Katturutu = lutut
Kau = garu; kau ihi do paddhi = garu badan yang gatal
Kawe = panjang; kawe alli = taring panjang
Kawo, a’iy kawo = bubur Kawi = kawin; alla ke pe
kawi = sudah kawin
Ke = gali; ke padhe = gali di sini
Ke =sudah; alla ke = sudah habis, ne ke = sudah ada
Kea = ayuna; waju kea = main ayunan
Kealla = pinang
Keana = laci
Keau = menjerit
Kebaba = bintik-bintik gatal di badan
Kebahhe = meletus
Kebahho = omong besar
Kebahhu = keringat, peluh
Kebaki = kumbang kelapa
Kebaki = mandul Keballa = luas, lebar
Kebakka = agak lupa;
kebakka ke ri ya = saya agak
lupa sudah
Kebalu = tawon
Kebarro = bunyi besar
Kebarro = asal bunyi, omong besar
Kebatte = tepung
Kebie = balok rumah
yang duduk di atas tiang
Kebie = tendes; kebie ko = tendes dulu
Kebe = mengembik
Kebha, na kebha = sapaan
manis bagi yang nama Lena
Kebhabbhu = gemuk; rihi
kebhabbhu = terlalu gemuk
Kebhadda = berdiam diri,
bungkam, tidak buka mulut
Kebhadda = tanah yang
dibalik dengan pakai tugal
Kebhadde = peringatkan;
kebhadde ko midho balle =
peringatkan agar tidak lupa
Kebhaddi = kaget
Kebhaddu = ikan beracun Kebhae = kebaya; kebhae hutarra = kebaya sutra
Kebhajji = merontak; ia dho
kebhajji pa uya = tidak tahu
merontak sama saya
Kebhake = usus berumbaiy
Kebhalla = kintal
Kebhalla = jatuh terlentang
Kebhali = tanya; kebhali ko itu mai = tanya dulu baru bayar
Kebhalle = balikkan
Kebhalli = terbalik
Kebhallo = bual, omong besar
Kebhao = kerbau; kebhao