Bhasa Jawa

(1)

1. _{Nandur pari iku diwiwiti saka nggarap ....} A. sawah

B. dalan C. kali D. pari

2. _{Kang diarani bumi nusantara yaiku ...} A. singapura

B. indonesia C. australia D. malasyia

3. _{Piranti-piranti ing ngisor iki kanggo ngadhuk lemah, kajaba ...} A. luku

B. traktor C. arit D. garu

4. _{Para among tani padha nandur pari kanggo...} A. nyukupi kebutuhan sandhang

B. nyukupi kebutuhan pangan C. ningkatake pametune pari D. golek pangupa jiwa

5. _{Kanggo ningkatake asile tetanen, pemerintah nganakake ....} A. program panca usaha tani

B. program beras miskin C. program keluarga berencana D. program bersih lingkungan

6. _{Saperangan gedhe warga Indonesia uripe saka tetanen, mula diarani negara} A. maritim

B. industri C. kepulauan D. agraris

7. _{Supaya tanduran iku lemu mula kudu ...} A. disemprot

B. dibanyoni C. diwatun D. agraris

8. _{Budi ngrewangi bapak ana sawah. tembung ngrewangi tegese pada karo} A. ngancani

(2)

D

. marani

9. _{Kunir iku bisa kanggo tamba lara ...} A. mripat

B. weteng C. untu D

. kuping

10. Godhong suruh iku kanggo tamba ... A

. mimisen B. belekan C. gondhongan

11. Anak menthog iku arane .. A. piyik

B. meri C. blengur D

. kuthuk

12. _{Sinuwun ikut kembang jagung, mbesengut iku kembang ...} A. pari

B. suruh C. kacang D. duren

13. Pitike babon angrem ana ing ... A. susuh

B. petarangan C. kurungan D. rong

14. _{Wong sing pagaweyane olah tetanen ana sawah diarani} A. pedagang

B. nelayan C

. blandhong D. among tani

15. Bapak tindak jakarta nitih sepur. Ukara kasebut nggunakake basa ... A. ngoko lugu

B. ngoko alus C. krama lugu D. krama alus

16. _{Traktor, pacul, arit, garu lan luku pirantine} A. tukang batu

(3)

C. tukang kayu D

. juru sungging

17. _{Kanggo nggawe panganan rupa kuning nggunakake ...} A. kunir

B. laos

C. godhong kates D. godhong suji 18. _{Nandur pari ing ...} A

. tegal B. sawah C. polibek D

. pot

19. Nandur palawija ana ing A. polibek

B. tegal C. kebon D. ember

20. _{Nandur kekembangan ana ing} A. sawah

B. polibek C

(4)

Nandur Pari

Nagara Indonesia ya kang kajulukan Nusantara. Nagara kang kondhang sarwa subur makmur loh jinawi, gemah ripah, tata raharja. Kasebut uga nagara agraris amarga saperangan gedhe wargane uripe saka tetanen. Saka tetanen iku pametu kang baku yaiku pari. Saka papan-papan panggonan kang endhek, lan lemahe loh, ning sajroning sataun bisa pari kaping pindho.

Supaya panenan pari iku kasile bisa diendelake pametune, kudu ana upaya-upaya kang kudu ditindakake dening para among tani. Upaya iku kang diarani panca usaha tani, yaiku ana lima usaha kang kudu ditindakake.

Kapisan : milih bibit unggul Kapindho : ngolah, nggarap lemah Katelu : ngatur ilen-ilening banyu Kapapat : ngrabuk tanduran

Kalmia : mbrastha ama

Kapetik saka : Aku Seneng Basa Jawa 4 Kaca 34

I. Isenana ceceg-ceceg ing ngisor iki kanggo tembung kang mathuk! 1. Julukan kanggo Nagara Indonesia yaiku . . . .

2. Saperangan gedhe warga Indonesia uripe saka tetanen, mula kasebut nagara . . . . 3. Pametu kang baku saka tetanen yaiku . . . .

4.

Panca usaha tani kang kapindho yaiku . . . .

(5)

6. Omah sing gedhe iku katon resike. Tembung gedhe kosok baline . . . .

Wong kang nglakukoake kendaraan kaya gambar sisih kiwo diarani . . .

8. kuwimjlh

Tulisan jawa ana ing ndhuwur diwaca . . . . 9. Bukune (samak) supaya ora gelis reged.

Tembung ing njero kurung kudune katulis . . . . 10. Para nelayan ora wedi karo ombaking samudra.

Tembung liya tumrap tembung kang digaris ngisor yaiku . . . . 11. Panggonan kanggo mertamba wong lara jenenge . . . .

12. Anak loro wadon kabeh diarani . . . . 13. Wajik klethik gula jawa, luwih becik . . . .

14. Dadia bocah sing sabar, pinter lan andhap . . . marang sapa bae! 15. Bu Hani mboten tindhak amargi gerah!

Amargi gerahyen didadekake ngoko yaiku . . . .

II. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi patitis! 16. Aranana 5 tanduran sing kalebu apotik hidup!

Wangsulan : ………...

……….……… 17. Tembung ing ngisor iki dhapuken dadi ukara sing bener!

Nulis – Nina – eyang - laying

……….………

18. gjh sike[lge[d

Ukara Jawa ing ndhuwur saline nganggo ukara latin!

……….……… 19. Ukara ing ngisor iki kramakna!

Sedulure Andri kuwi jenenge sapa?

……….……… 20. Aranana 3 tembang macapat!

……….……… 21. Bu Dhe tindak Jakarta wingi sonten!

Gawea ukara pitakon kanggo jawaban ing ndhuwur!

……….……… 22. Gawea ukara nganggo tembung :

(6)

b. teka

Wangsulan : a. ………...

b. ……….……….. 23. Aranana 3 jenenge Satriya Pandhawa!

……….……… 24. Ukara ing ngisor iki udhalen (jejer, wasesa, lan lesane)!

Sunarto maca buku Basa Jawa

……….……… ……….………

25. Mangan salak

Tulisen ukara ing ndhuwur nganggo aksara Jawa!

……….………

KUNCI JAWABAN

I. Isenana ceceg-ceceg ing ngisor iki kanggo tembung kang mathuk! 1. Nusantara

II. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi patitis! 16. Jahe, kunir, kencur, laos (kebijaksanaan guru)

17. Nina nulis laying kanggo eyang. 18. Gajah sikile gedhe

19. Sedherekipun Andri punika asmanipun sinten?

20. Kinanthi, Pocung, Gambuh, Asmaradhana (kebijaksanaan guru) 21. Kapan Bu Dhe tindak Jakarta?

(7)

b. Dina minggu iki Andi arep teka mrene (kebijaksanaan guru) 23. Janaka, Nakula, Sadhewa (kebijaksanaan guru)

24. Sunarto : jejer maca buku : wasesa Basa Jawa : lesan

25. mznSlk

Cindelaras

Raden Putra raja ing Jenggala duwe garwa loro yaiku Dewi Limaran lan Dewi Cindaka padha ayune, nganti ora bias dibedaake. Sing mbedakake mung sipate. Menawa Dewi Limaran watake becik. Nanging Dewi Cindaka culika.

Ringkasing crita amarga pitraeh Dewi Cindaka, Dewi Limaran di tundhing lunga Raden Putra. Sabanjure Dewi Limaran lunga saparan-paran nganti tumeka alas. Kamangka dheweke lagi ngandhut. Dina ginanti dina, wulan ginanti wulan, Dewi Limaran banjur babaran. Anake miyos lanang, diparapi Cindhelaras.

………..

A. Isenana ceceg-ceceg ing ngisor iki nganggo tembung kang mathuk! 1. Irah-irahan wacan ing duwur yaiku ….

2. Sipate Dewi Limaran . . . dene sipate Dewi Cindaka …. 3. Watake tembang gambuh yaiku ….

4. Tembung pitakon “Kepriye” iku nakokake …. 5. Gawe kitiran kelebu pengalaman sing gawe….

6. Paraga wayang ing sisih kiwa iki jenenge …. 7. Darji : “Apa pegaweanmu saben esuk, Tin?”

Tini : “Mbiyantu ibu ana pawon.”

(8)

Darji : “Kepriye caramu isaisak piring, Tin?” Pandhawa yaiku anak lima lanang kabeh. Ana ing Pandhawa, Puntadewa dadi pambarepe Pandhawa.

Prabu Puntadewa nduweni watak sabar, ngemong karo adhi-adhine, jujur lan wicaksana. Mula sedulure akeh lan ditresnani para kawula.

Watake Prabu Puntadewa yaiku ….

12. Pengalaman ana sing nyenengake ana sing …. 13.

Ibune Nakula lan Sadewa jenenge …. 14. “Gedhe Kudu Ngalah”

Mbak Sri lagi nakoni adhine kang isih balita

Mbak Sri : “Gajah karo kancil gedhe endi, Dhi?” Adhine : “Ya gedhe gajah!”

Mbak Sri : “Pinter” ………

Pacelathon ing dhuwur diperagake dening . . . lan ….

(9)

3. Ukara ing ngisor iki dadekna krama inggil! “Bapak lunga kantor numpak montor”

(10)

b. .

9. Gantinen tulisan jawa iki dadi tulisan latin! a.

10. 1. Wiwitane numpak digondheli Bapake. 2. Dek dina Minggu Niken ajar numpak sepedha.

3. Bapake ngetutake ngetan ngulon bola bali sajake katon sayah. 4. Mlakune isih sleyoran pijer arep ambruk bae.

(11)

d. . ……… …………

ULANGAN HARIAN KELAS IV SEMESTER II KE 1 Mata Pelajaran : Bahasa jawa

Hari / Tanggal : ……….

Waktu : ……….

Tema : Budaya

Wacanen banjur tembangna tembang Dhandhanggula ing ngisor iki!

Pitutur

(12)

Lamun sira sregep ing pangolah Budi pikir lan ngelmune

Aja sira gumunggung

Kebat kliwat datan pamikir

Trunyak trunyuk tindaknya Bilahi ing pungkur

Singkirana tindak nistha

Kang pranyata nora gawe urip mukti Estokna tutur ika

I. Wenehana tandha ping ( X ) ing aksara a, b, c, utawa d kang dadi wangsulan kang kok anggep paling bener!

1. Dhandhang gula kalebu tembang ....

a. gedhe b. dolanan c.macapat d. tengahan

2. Lumrahe isine tembang iku ngemot …

a. pitutur b. sifat brangasan c. nepsu d. sufat kang elek

3. Upacara waisak dianakake saben sasi …

a. Maret b. Mei c.Juli d. Agustus

4. Candhi Borobudhur mapan ing kabupaten ….

a. Malang b. Surabaya c.Semarang d. Magelang

5. Puisi jawa modern uga diarani …. a. geguritan b. parikan c.wangsalan d. puisi

6. Nyelengi dhuwit sing luwih aman ana ….

a. kaleng b. Bank c.omah d. kasur

(13)

8. Perang tandhing antarane Pandhawa karo kurawa diarani ... a. Brubuh b. Barata Yuda c. gagal d. kembang

9. .... layang kanggo kancamu!

a. tulis b. nulisi c. nulis d. nulisa

10. Sing duwe kasekten bisa mabur tanpa elar yaiku .... a. Werkudara b. Gathotkaca c. Karna d. Kresna

II. Gathukna wangsulan ing sisih kiwa nganggo cara nulis aksarane ana ing njero kothak sing kok anggep bener!

11. Tanjung Emas a. Budha

12. Barabudhur b. Tembang dolanan

13. Gada Rujak Polo c. Semarang 14. Cublak-cublak suweng d. macapat

15. Tembung linggane njupuka e. Werkudara

f. jupuk 7. Jupuka

8.

III. Isenana titik-titik ing ngisor iki nganggo tembung kang mathuk! 16. Kabudayan kang adiluhung kudu ….

17. Tembang Dhandhanggula ana …. gatra

18. Wayang sing bangsane kalebu buta diarani wayang ….

19. Sing nglakokake wayang yaiku ….

20. Kulit kewan sing digawe wayang yaiku ….

(14)

22. Sambung gunem sarana ditulis diarani …. 24. Maca geguritan kudu barengi rasa ….

25. Gamane Prabu Puntadewa yaiku ….

IV. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi patitis! 26. Tulisna telu bae kang kalebu tembang macapat!

Wangsulan :

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________

27. Gaweya ukara nganggo tembung “nyapua”! Wangsulan :

_________________________________________________________________

28. Gaweya ukara nganggo tembung “sadina”!

Wangsulan :

_________________________________________________________________

29. Coba sebut 3 wae kang kalebu kabudayan adiluhung!

Wangsulan :

_________________________________________________________________

__________________________________________________________________

__________________________________________________________________ 30. Ukara ing ngisor iki tulisen nganggo aksara jawa!

Bapak tindak kantor

Wangsulan :

(15)

Hari / Tanggal : ………. Waktu : ……….

Tema : Tempat Umum Wacanen wacan ing ngisor iki kanthi permati!

Tertib Lalu Lintas

Ing kutha-kutha gedhe kayata Jakarta, Surabaya, Bandung, Semarang, lan liya-liyane, wiwit jam 06.00 wis rame lalu-lintas. Polisi lalu-lintas ngadeg satengahing prapatan tangane loro pisan didhaplangake, tegese kendharaan saka ngarep lan burine Pak Polisi kudu mandheg, dene kendharaan saka kiwa lan tengene Pok Polisi oleh mlaku.

(16)

Umpamane yen ana wong sing tuwa, wong wuta, utawa wong cacat, polisi duwe kewajiban nulungi yen bakal nyabrang.

I. Wenehana tandha ping ( X ) ing aksara a, b, c, utawa d kang dadi wangsulan kang kok anggep paling bener!

1. Kang duwe kewajiban nertibake lalu-lintas ing dalan kang rame yaiku.... a. Polisi Lalu-lintas b. Tentara c.Satpol PP d. ABRI

2. Yen polisi tangane loro dhaplang tegese montor ing sangep burine polisi … a. mlaku b. alon-alon c. menggok d. mandheg

3. Masinis tukang nglakokake …

a. Taxsi b. sepur c.prau d. montor mabur 4. Sopir kang ugal-ugalan ora duwe ….

a. tanggung jawab b. unggah-ungguh c.tepa selira d. kabeh wangsulan bener 5. Tlaga kang dumunung ana ing kabupaten Magetan Jawa Timur arane …. a. Tlaga Warna b. Tlaga Baya c.Tlaga Sarangan d. Tlaga Tirta

6. Jajanan ing obyek wisata regane larang, nanging ing pasar regane …. a. murah b. pas c.bisa dinyang d. dhuwur

7. Kang kalebu angkutan ing banyu yaiku …. a. Sepedha motor b. prau c. dhokar d. sepur

8. Wong numpak kendharaan bermotor kudu duwe ... a. BPKB b. KK c. KTP d. SIM

9. Sing kalebu bumbu pawon kaya ing ngisor iki, kajaba a. bawang b. lombok c. uyah d. rabok

10. Taman Maerakaca dumunung ing kutha .... a. Semarang b. Jakarta c. Surabaya d. Solo

11. Tanjung Periuk a. Sayur

12. Bayem, wortel, kangkung b. Niyaga 13. Kosok baline gemi c. Surabaya

14. Tukang nabuh Gamelan d. boros 15. Papan nyabrang e. jembatan f. Jakarta

7. Sebra Cross

III. Isenana titik-titik ing ngisor iki nganggo tembung kang mathuk! 16. Rukun agawe santosa, crah agawe ….

17. STNK cekakan saka …. 18. Teles kosok baline ….

19. Tlaga Sarangan ana perenging ….

20. Tukang barang gawe barang saka wesi diarani ….

21. Nalika nglewati dalan tol lakune bus banter, nanging bareng tekan protelon lakune…. 22. Karo kanca padha sing guyup ….

23. salosin – Minggu – mundhut - dhek – buku – iku

Yen ditata kanthi bener tembung-tembung ing dhuwur iku dadi ukara …. 24. Mbangun pelabuhan iku mbutuhake ragat gedhe.

(17)

25. SIM cekakan saka ….

IV. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi patitis! 26. Tembung-tembung ing ngisor iki tatanen dadi ukara kang runtut! Saka – iku – barang – kayu – gawe – undhgi - tukang

Wangsulan :

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 27. Coba sebutna obyek wisata sing ana sacedhakmu!

Wangsulan :

__________________________________________________________________ __________________________________________________________________ 28. Barang apa wae kang didol ana pasar?

Wangsulan :

_________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ 29. Gaweya ukara nganggo tembung-tembung ing ngisor iki!

a. rame b. ngurusi Wangsulan :

_________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ 30. ?n/tituku[so[to.

Tulisan jawa ing dhuwur gantinen nganggo tulisan latin! Wangsulan :

(18)

Tema : Lingkungan Wacanen wacan ing ngisor iki kanthi permati! Banjir

Mangsa ketiga ganti mangsa rendheng. Sasi Desember wis wiwit udan, nanging durung warata, ngancik ing wulan Februari udane sansaya deres campur angin hawane adhem kekes banget.

Ing Daerah Khusun Ibu Kota Jakarta, banjir ora bisa dicegah, ajeg dadi langganan warata banjir. Lalu lintas macet, kendharaan padha mati mesine. Ora mung Jakarta wae sing kebanjiran, nanging uga dhaerah liya-liyane.

Apa sababe banjir? Ora liya marga kaya mangkene : 1. Askeh alas sing rungkut banjur wit-witane ditegori

2. Palemahan utawa lemah akeh didegi bangunan, gedhung-gedhung, pabrik-pabrik, lsp 3. Warga masyarakat padha mbuwang sampah ana dalan banyu, kali, saenggon-enggon. Kanggo nyuda gedhening banjir pamarintah nganakake ikhtiyar, kayata : penghijauan ing daerah gundhul, mbangun wadhug, mbangun bendungan, tanggul lan saluran didhuwurke lan dijerokake.

SEKOLAH DASAR NEGERI KEDUNGMUTIH I

Tema : Lingkungan Wacanen wacan ing ngisor iki kanthi permati! Banjir

(19)

1. Mangsa udan uga diarani mangsa....

a. ketiga b. rendheng c.lemareng d. pancaroba 2. Alas kang akeh wit-witane iku bisa nyimpen … a. banyu b. hawa c. kewan d. lenga

3. Mbuwang sampah ing dalan banyu lan kali bisa nyababage … a. resik b. endah c.udan d. banjir

4. Pocung kalebu tembang ….

a. macapat b. gedhe c.tengahan d. dolanan 5. ?mjuttu. Tulisan jawa ing dhuwur latine …. a. maju tutu b. maju tata c.maju tatu d. maju titi 6. Timbang nganggur luwih becik seneng …. a. mundhur b. anggur c.ngawur d. nandur

7. Wadhug Kedhung Amba dumunung ing kutha …. a. Grobogan b. Semarang c. Kudus d. Solo

8. Ukara-ukara ing ngisor iki kang kalebu ukara tanduk yaiku ... a. Mas Arif didangu ibu guru c. Nardi dijawil siti

b. Mas Arman nata buku ana meja d. Latare disaponi Endah

9. Kanggo nyuda banjir usaha kang anakake kaya ing ngisor iki, kajaba a. penghijauan ing alas gundhul c. tanggul lan saluran didandani b. mbangun wadhug d. mbabati alas kang rungkut

10. Nanduri nganngo tanduran cilik-cilik ana ing alas kang gundhul diarani .... a. Orbanisasi b. Reboisasi c. Reorganisasi d. transmigrasi

11. Mangsa ketiga a. banjir

12. Mangsa rendheng b. Mucuki rendheng 13. Mangsa lemareng c. panas

14. Mangsa labuh d. Akeh lelara 15. Mangsa Pancaroba e. Adhem/atis

f. gantineng mangsa 7. Pak tani

III. Isenana titik-titik ing ngisor iki nganggo tembung kang mathuk! 16. Dhaerah kang ajeg langganan banjir yaiku ….

17. Nanduri ing daerah-daerah gundhul diarani …. 18. Lelara pileg, watuk, lan dhiareracake lelara sawise …. 19. Kencur, temu lawak, lan kunir diarani ….

20. Nalika akeh pageblug gedhe, akeh wong …. 21. Yen durung ngerti ora kena isin….

22. Bening kosok baline ….

23. Dadi bocah iku oja seneng nganggur nanging senenga …. 24. Ngombe jeruk nipis lan kecap bisa kanggo tamba lara…. 25. Simbah lagi …. jamu

IV. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki manut prentahe! 26. Apa sebabe banjir?

Wangsulan :

(20)

_________________________________________________________________ 27. Genea wong nganggur iku ora becik?

Wangsulan :

__________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ 28. Apa sing diarani Apotik Hidup iku?

Wangsulan :

_________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ 29. Gaweya ukara tanduk 2 bae!

Wangsulan :

_________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ 30. Gaweya ukara tanggap 2 bae!

Wangsulan :