• Tidak ada hasil yang ditemukan

Bab 1 Besaran Fisika dan Satuannya

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Membagikan "Bab 1 Besaran Fisika dan Satuannya"

Copied!
37
0
0

Teks penuh

(1)

Bab 1

Besaran Fisika dan Satuannya

Ayo Uji Pemahaman Anda 1. (13,35 ± 0,05) cm 2. (a) (1,670 ± 0,005) cm

(b) (6,230 ± 0,005) cm

3. (a) 6,5 + 43 x 0,01 = (6,930 ± 0,005) mm (b) 4,0 + 11 x 0,01 = (4,110 ± 0,005) mm 4. (a) 4200 m = 4,2 × 103 m

Bilangan penting = 4,2 Orde besar = 103

(b) 5807,6 m = 5,8076 × 103 m Bilangan penting = 5,8076 Orde besar = 103

(c) 200 300 000 m = 2,003 × 108 m Bilangan penting = 2,003 Orde besar = 108

(d) 0,007 kg = 7 × 10-3 kg Bilangan penting = 0,007 Orde besar = 10-3

(e) 0,006 300 kg = 6,300 × 10-3 kg Bilangan penting = 6,300 Orde besar = 10-3

(f) 0,000 000 54 kg = 5,4 × 10-7 kg Bilangan penting = 5,4

Orde besar = 10-7 5. (a) 4 angka penting

(b) 5 angka penting (c) 2 angka penting (d) 2 angka penting

(2)

6. (a) 43,35 (b) 88,0 (c) 0,090 (d) 225

7. (a) 24,286 + 2,343 + 3,21 = 30,24 m

(b) 3,67 x 104 + 2,54 x 103 = 36,7 x 103 + 2,54 x 103 = (36,7 + 2,54) x 103

= 39,2 × 104 g

(c) 297,15 – 13,5 = 283,7 m

(d) 6,35 x 103 – 5665 = (6,35 – 5,665) x 103 = 0,69 × 103 m (e) 0,012 kg + 30 g = 12 g + 30 g = 42 g

8. (a) 2,5 m x 3,14 m = 7,9 m2

2 AP 3 AP 2 AP; (AP = angka penting)

(b) 2,5 m x 4,20 m x 0,305 m = 10,5 x 0,3052 m3 = 3,2 m3 2 AP 3 AP hasil antara dari 2 AP 4 AP 2 AP (c) 323,75 N : 5,0 m2 = 65 N/m2

5 AP 2 AP 2 AP (d) 3 cm 5, 2 cm 15,6 cm

2,10 cm 2,10

× = =7,4 cm = 7,0 cm

9. massa = 2,1 x 25 g = 525 g = 530 g = 5,3 x 102 g 10. suhu rata-rata = 21 21, 2 21,11

3

+ + =21º

11. R1 = 36 Ω ± 5%; R2 = 75 Ω ± 5%;

(a) ∆R1 = 5 36

100× Ω=1,8 Ω

∆R2 = 5 75

100× Ω=3,75 Ω

(b) R1 seri dengan R2; R = R1 + R2 = 36 + 75 = 111 Ω

∆R = ∆R1 + ∆R2 = 1,8 = 3,75 = 5,55

Hambatan total = R ± ∆R = (111 ± 5,55) Ω = (111 ± 6) Ω Ketidakpastian R total = 6 Ω

Persen = 6 100% 5%

111× =

12. L = (90,0 ± 0,1) cm = (90,0 ± 0,1) x 10-2 m

(3)

T = (3,00 ± 0,05) s

2

2 2

2

L L 4 L

T 2 ;T 4 ;g

g g T

= π = π = π

Karena L dan T dalam 3 AP, maka ambil π = 3,142 (4 AP)

2

2

g 4 L T

= π

2 2

2

4(3,14) (90,0x10 )

g 3,949

(3,00)

= = m/s2 (4 AP; hasil antara)

2

2 2

2

4 L g L T

g 4 LT ; 2

T g L T

π ∆ ∆

= = π = +

∆g = 0,1x1022 20,05 0,0344 3, 44%

90,0x10 3,00

 

+ = =

 

 

Sesuai persamaan (1-5), 3,44% dekat dengan 1%, sehingga berhak atas 3 angka penting.

∆g = 3, 44(3,949) 0,1358

100 = m/s2

Jadi, g = (3,949 ± 0,1358) m/s2 = (3,95 ± 0,14) m/s2 dalam 3 AP 13. L= 100,00 cm (sL = 0,04 cm); T= 2,00 s (sT = 0,05 s)

2

2

g 4 L T

= π → g = 4π2LT-2;

2 2

2 2

L T

g s s 0,04 0,05

1 2 2

g L T 100,00 2,00

∆        

=  ×  + − ×  =   + − × 

       

g g

∆ = 0,05000 = 0,05000 × 100% = 5% dekat dengan 1%, sehingga berhak atas 3

angka penting.

g = 4(3,142)2(100,00 cm)(2,005)-2 = 987,2164 cm s-2 = 9,87 m s-2

∆g = 5%(9,87 m s-2) = 0,4935 m s-2 Jadi, g = (9,87 ± 0,49) m s-2

14. (a). 45 000 mg = 45 000 × 10-6 kg = 0,045 kg (b) 200 dm3 = 200 × 10-3 m3 = 0,200 m3 (c) 0,8 g3

cm = (8 × 10-1) ×103 kg3

m = 8 × 102 kg3

m = 800 kg3 m

(4)

15. (a) [Luas] = [p][ℓ] = L.L = L2

(b) [p] = [m][v] = [M][L.T-1] = MLT-1 (c) [p] =

2

1 2

2

[F] M.L.T

M L T [A ] L

= =

(d) [s] =

2

2 2

3

[w ] M.L.T

M L T

[V] L

= =

16. v = P + Qt + Rt2; [v] = [P] + [Q].T + [R].T2 [P] = [v] = L.T-1 = m s-1

[Q] = [v].T-1 = [L.T-1][T-1] = L.T-2 satuan m s-2 [R] = [v].T-2 = [L.T-1][T-2] = L.T-3 satuan m s-3 17. [p] = [m][v] = [M][L.T-1] = MLT-1

[I] = [F][t] = [MLT-2][T] = MLT-1

[p] = [I]. Jadi, momentum dan impuls adalah besaran vektor yang setara.

18. (a) a = m

F ; LT-2 = M 2;LT 2 L T1 2 M LT

; tidak sama, sehingga persamaan pasti salah (b) v2 = vo2

+ 2as; (L.T-1)2 = (L.T-1)2 + [L.T-2][L]

L2T-2 = L2T-2 + L2T-2 → sama, sehingga persamaan mungkin benar

19.

2 2 2

1 3 2

1 2

2

1 2

m m Fr (M.L.T ).L

F G ;G M L T

r m m M.M

= = = =

20. perpindahan; s = kax.ty; L = [L.T-2]x .[T]y L1T0 = Lx.T-2x + y Pangkat L: 1 = x; x = 1

Pangkat T: 0 = -2x + y; 0 = -2(1) + y; y = 2 Jadi, persamaannya adalah s = kat2

21. Tekanan hidrostatik;

p = kρxgyhz;

ML-1T-2 = (ML-3)x.(LT-2)y.(L)z M+1L-1T-2 = MxL-3x+y+z.T-2y Pangkat M; +1 = x; x = +1 Pangkat T; -2 = -2y; y = 1

(5)

Pangkat L; -1 = -3x + y + z; -1 = -3 + 1 + z; z = 1 Jadi, persamaannya adalah p = kρgh

22.

23.

(6)

24.

25. (a)

(b)

(c)

(7)

26. (a)

(b)

(c)

27. (a)

(b)

(8)

28.

S = F1 – F2 = F1 + (-F2)

|F2| = F2, sehingga S2= F12

+ F22

+ 2F1F2 cos (180 – α) S2= F12

+ F22

- 2F1F2 cos α

S = F +F - 2F F cos α12 22 1 2 (terbukti)

29. Diketahui: A = 5; B = 12; (A, B) = α; cos α = cos 120º = -½ Ralat soal

F1 diganti A F2 diganti B

(a) R = A + B

R2= A2 + B2 + 2AB cos 120º = 52 + 122 + 2(5)(12)(-½) R2= 109

R = √109 Arah β

o

B R

sin =sin 60

β ; sin β =

12 1 3

2 0,9954 109

 

 

 = → β = 84,5º (b) S = A - B

(9)

S2= A2 + B2 + 2AB cos 60º = 52 + 122 + 2(5)(12)(½) R2= 229

R = √229 Arah γ

o

B S

sin =sin 120

γ ; sin γ =

12 1 3

2 0,68674 229

 

 

  = → β = 43,4º

(c) T = B - A

T2= A2 + B2 + 2AB cos 60º = 52 + 122 + 2(5)(12)(½) R2= 229

R = √229 Arah x

o

B T

sin x =sin 120 ; sin x =

5 1 3

2 0,2861 229

 

 

 

= → x = 16,6º Jadi, arah = 120 + 16,6º = 136,6º terhadap A

30. (a) 2 m + 8 m ≥ 10 benar, sehingga mobil mungkin dapat kembali ke titik awal keberangkatan.

(b) 5 m + 14 m ≥ 20 m salah, sehingga mobil tidak mungkin dapat kembali ke titik awal keberangkatan.

(10)

(c) 10 m + 10 m ≥ 10 m benar, sehingga mobil mungkin dapat kembali ke titik awal keberangkatannya.

(d) 150 m + 250 m ≥ 450 m salah, sehingga mobil tidak mungkin dapat kembali ke titik awal berangkatnya.

31. s = 8 m arah 143° terhadap sumbu X+ (arah mendatar) sx = 8 cos 143° = 8(-cos 37°) = 8(-0,8) = -6,4 m sy = 8 cos 143° = 8(sin 37°) = 8(0,6) = 4,8 m 32. (a) A = 32+42 =5cm; tan α = y

x

A 4

A =3(Kuadran I) → α = 53,13º (b) F =

(

40 3

)

2+ −( 40)2 =80 N; tan α = y

x

F 40

F 40 3

= −

− (Kuadran III) → α = (180 + 30)° = 210º

(c) B = 122+ −( 13)2 = 313 m; tan α = y

x

B 13

B 12

=− (Kuadran IV)

→ α = -47,29 (d) P = ( 20)− 2+202 =20 2N; tan α = y

x

P 20 P = 20

− (Kuadran II) → α = (180 – 45)º = 135º 33. F1x = +5 N; F1y = 0; F2x = +3 N; F2y = 6 N

Fx = 5 + 3 = 8 N; Fy = 0 + 6 = 6 N F = 82+62 =10N

Arah tan α = y

x

F 6

F =8(Kuadran I); α = 37º 34.

(11)

F1 = 100 N; α1 = 90º F2 = 120 N; α2 = 0º F3 = 50 N; α1 = 143º Ralat soal

Orang ketiga menarik ke arah 53º barat dari selatan dengan gaya 50 N.

F1x = 0 N; F1y = 100 N F2x = 120 N; F2y = 0

F3x = 50 cos 143º = 50 (-cos 37º) = 50(-0,8) = -40 N F2y = 50 sin 143º = 50 (sin 37º) = 50(0,6) = 30 N Fx = 0 + 120 – 40 = 80 N; Fy = 100 + 0 + 30 = 130 N F = 802+1302 =10 64 169+ =10 233 N

Arah tan α = y

x

F 130

F = 80 (Kuadran I); α = 1,02º

Uji Kompetensi Bab 1 I. Pilihan Ganda

1. Besaran pokok: panjang, massa, waktu, kuat arus listrik, suhu, jumlah zat, intensitas cahaya.

Jawab C

2. 1 m3 = 1000 dm3 = 1000 L Jawab C

3. 500 cc = 500 cm3 = 500 × 10-6 m3 = 5 × 10-4 m3 Jawab D

4. 2,47 × 102 km = 2,47 × 102(103 m) = 2,47 × 105 m Jawab E

5. 1 bulan = 30 hari = 30(24 jam) = 720(3 600 s) = 72(36)103 s = 2592 × 103

≈ 2,6 × 106 s Jawab A

6. Jarak = 20 000 tahun cahaya; 1 tahun = 365 hari Jarak = [(2 × 104)(365)(24)(3 600) s] 3 × 108 m/s

(12)

= (1,89 × 106) 1011 km ≈ 2 × 1017 km Jawab B

7. Ek = ½mv2 → kg(m/s)2 = kgm2s-2 Jawab A

8. Dimensi momentum, p = mv = MLT-1 Dimensi gaya, F = MLT-2

Dimensi daya, P F.s

(

M LT 2

)

( )L

t T

= = = ML2T-3 Jawab C

9. Dimensi daya, ML2T-3 (cara sama dengan nomor 8) Jawab D

10. Dimensi momentum, MLT-1 (cara sama dengan nomor 8) Jawab C

11. mt =kpxρyA ;z MT =

(

M L T1 2

) (

x M L3

) ( )

y L2 z

M1T-1L0 = Mx + yT-2xL-x – 3y + 2z

Pangkat T; -1 = -2x; x = ½

Pangkat M; 1 = x + y; 1 = ½ + y; y = ½

Pangkat L; 0 = -x – 3y+ 2z; 0 = -½ - 1½ + 2z; z = 1 Jawab B

12. sudah jelas Jawab E 13. x = xo ± ∆x

xo = (0,2 + 5 × 0,01) cm = (0,2 + 0,05) cm = 0,25 cm x = xo ± ∆x = (0,250 ± 0,005) cm

Jawab D

14. mikrometer sekrup, ∆x = ½ × 0,01 mm = 0,005 mm x = 5,5 mm + (37 x 0,01 mm) = 5,87 mm

∆x relatif = 0,005x100%

5,87 = 0,085%

Jawab A

15. 0,07060 m memiliki 4 angka penting

(13)

Jawab C

16. Luas = 12,61 x 5,2 m2 = 65,572 m2 = 66 m2 (2 AP) Jawab E

17. R1 = 400 ± 1%; ∆R1 = 1%(400) = 4 Ω R2 = 600 ± 1%; ∆R2 = 1%(600) = 6 Ω R3 = 100 ± 0,5%; ∆R3 = 0,5%(100) = 0,5 Ω Rx = 1 2

3

R R

R ; ∆Rx = …..?

Rx = 400(600) 2400

100 = Ω

Rx = R1R2R3-1

; x 1 2 3

x 1 2 3

R

R R R

R R R R

∆ =∆ +∆ +

x

x

R 1% 1% 0,5% 2, 5%

R

∆ = + + = ; ∆Rx = 2,5%(2400 Ω) = 60 Ω

Jawab B

18. Nilai benar g ≈ 9,80 m/s2

Murid D menghasilkan pengukuran berulang yang baik yang berarti tepat (presisi), tetapi nilainya jauh dari nilai benar, g = 9,80 m/s2 (berarti tidak teliti atau tidak akurat)

Jawab D

19. T= 5,00 s (sT = 0,10 s); L= 100,0 cm (sL = 3,0 cm) T = 2 L;g 4 LT2 2

g

π = π

2 2

2 2

L T

g s s 0,10 3,0

1 2 2 0,05 5%

g L T 5,00 100,0

∆        

=  ×  + − ×  =   + ×  = =

       

Jawab E 20. F = q q1 2 12

4 r

 

 

πε

  sumbu tegak F dan sumbu mendatar r-2 tan θ = q q1 2

4πε , dari grafik tan θ = ( )

( )

2

1100 500

1 3

(r ) 400 200

∆ = − =

∆ −

Jadi, 3 = q q1 2

4πε ;

( )( )

( )

6 6

12 10

1 2 62,6x10 106, 2x10

q q 177x10 1,8x10

12 12 3,14

ε = = = =

π

(14)

Jawab C 21. D + A + B = C

Jawab B

F3x = 50 cos 143º = 50 (-cos 37º) = 50(-0,8) = -40 N F2y = 50 sin 143º = 50 (sin 37º) = 50(0,6) = 30 N 22. F → Fx = F cos θ; Fy = F sin θ

P = 10 N → Px = 0; Py = -10 Rx = F cos θ

Ry = F sin θ – 10

Diketahui R = 20 N arah OA atau α = 0º, artinya Rx = R = 20 N dan Ry = 0 Jadi, F sin θ – 10 = 0; F sin θ = 10

F cos θ = 20 F sin 10 1 F cos 20 2

θ = =

θ ; tan ½

Jadi, sin θ = 1 1 5 5=5 Jawab C

23. A = 40; B = 20; θ = 60º → cos 60º = ½

|A – B| = A +B - 2A B cos 2 2 40 +20 - 2(40)(20)2 2 1 2

θ =   

  = 20 2 +1 - 22 2 =20 3

Jawab B

24. P = D; (P, Q) = 90º

tan α = Q 1; 45o P= α =

(15)

tan β = Q 1; 45o P

− = β =

(P + Q, P - Q) = α + β = 45º + 45º = 90º Jawab D

25. Diketahui: P dan Q dengan P = Q = x. Misal (P, Q) = θ 1 2

2

− = + P Q

P Q ;

2 2

2 2

P Q 2PQ cos 2 P Q 2PQ cos 2

+ − θ

+ + θ =

2 2 2 2

2 2 2

x x 2x cos 2

x x 2x cos 2

 

+ − θ= 

+ + θ   ;

( )

( )

2

2

2x 1 cos 2 1 2x 1 cos 4 2

− θ + θ = = 1 + cos θ = 2 – 2 cos θ; 3 cos θ = 1; cos θ = 1

3 Jawab A

26. 60 + 120 + 180 ≥ 240; 360 ≥ 240. Jadi, mungkin Jawab C

27. Diketahui: 1 petak = 1 N

F1x = 6; F1y = 0; F2x = 2; F2y = 6 Fx = 6 + 2 = 8; Fy = 0 + 6 = 6

2 2 2 2

x y

F= F +F = 8 +6 =10N Jawab C

28.

Diketahui A = 8 km; C = 6 km R = A + C; R = ……?

Ax = 0; Ay = -8; Cx = 6 cos 30º = 3√3; Cy = 6 sin 30º = 3

(16)

Rx = 0 + 3√3 = 3√3; Ry = -8 + 3 = -5

( )

2 ( )2

2 2

x y

R= R +R = 3 3 + -5 = 27+25=2 13km Jawab C

29.

R = F1 + F2 + F3 F1x = -2; F1y = 7 F2x = -6; F2y = 8 F3x = 3; F3y = -3 Rx = -5; Ry = 12

( )2

2 2 2

x y

R= R +R = −5 +12 =13 N Jawab D

30. Diketahui:

F1 = 20 N; 0º; F1x = 20; F1y = 0 F2 = 20√3 N; 90º; F2x = 0; F2y = 20√3 F3 = 30 N; 60º; F3x = 15; F3y = 15√3 Fx = 20 + 0 + 15 = 35;

Fy = 0 + 20√3 + 15√3 = 35√3 Besar

( )2

( )

2

2 2

x y

F= F +F = 35 + 35 3 =70 N Arah

tan θ = y

x

F 35 3

F = 35 = 3→ θ = 60º Jawab B

(17)

II. Esai

Tingkat 1 Pengaplikasikan Skill A. Pengukuran

1. L = x + ∆x = (11,45 ± 0,05) cm 2. L = x + ∆x = (1,680 + 0,005) cm 3. mikrometer sekrup; ∆x = 0,005 mm

(a) 3,5 mm lebih 45 × 0,01 mm = 0,45 mm

Jadi, L = (3,5 + 0,45) mm ± 0,005 mm = (3,950 ± 0,005) mm (b) 1,5 mm lebih 17 × 0,01 = 0,17 mm

Jadi, L = (1,5 + 0,17) mm ± 0,005 mm = (1,670 ± 0,005) mm (c) 5 mm lebih 40 × 0,01 = 0,40 mm

Jadi, L = (5 + 0,40) mm ± 0,005 mm = (5,400 ± 0,005) mm 4. 11, 38 11,28 11,32 11, 42 11, 30

x 11,34

5

+ + + +

= =

( )

2

2

i i

x

N x x

s 1

N N 1

Σ − Σ

= − ; N = 5; N – 1 = 4

2 2 2 2 2 2

xi 11,38 11, 28 11, 32 11, 42 11,30 642,992

Σ = + + + + =

( )

Σxi 2 =(11, 38 11, 28 11, 32 11, 42 11, 30+ + + + )2=3214,89

Jadi, ( )

x

5 642,992 3214,89

s 1 0,0265

5 4

= − =

sx 0,0265

100% 100% 0, 2%

x × = 11, 34 × =

0,2% dekat dengan 0,1%, sehingga berhak atas 4 angka penting.

Hasil diameter = x± sx = (11,34 ± 0,03) mm

5. Hasil pengukuran selang waktu dari 20 kali ayunan adalah 20T = 40,0; 40,1; 39,8; 39,8; 39,9

T = 2,000; 2,005; 1,990; 1,990; 1,995 Ti 9,980

T 1,996

5 5

=Σ = =

2 2 2 2 2 2

Ti 2,000 2,005 1,990 1,990 1,995 19,9203

Σ = + + + + =

( )

ΣTi 2=(2,000 2,005 1,990 1,990 1,995+ + + + ) (2 = 9,980)2

(18)

( )

2 ( ) ( )2

2

i i

T

N T T 5 19,9203 9,980

1 1

s 0,003317

N N 1 5 4

Σ − Σ −

= = =

− sT 0,003317

100% 100% 0,17%

T × = 1,996 × =

0,17% dekat dengan 0,1%, sehingga berhak atas 4 angka penting.

Jadi, periode bandul T = T± sT = (1,996 ± 0,003) detik

6. Temannya ragu karena dua nol dalam 500 g tidak terdefinisi dengan jelas, apakah termasuk angka penting atau bukan. Untuk mengatasi masalah ini, maka harus ditulis dengan menggunakan notasi ilmiah.

500 g = 5,00 × 102 g berarti 3 angka penting 500 g = 5,0 × 102 g berarti 2 angka penting 500 g = 5 × 102 g berarti 1 angka penting 7. (a) 125,97 g + 8,15 g = 134,12 g

(b) 112,6 m + 8,005 m + 13,48 m = 134,085 m = 134,1 m (c) 78,05 cm2 – 32,046 cm2 = 46,004 cm2 = 46,00 cm2 (d) 1,6 kg + 23 kg – 0,005 kg = 24,595 kg = 25 kg (e) 14,0 cm × 5,2 cm = 72,80 cm2 = 73 cm2

(f) 0,1682 m × 8,2 m = 1,379 m2 = 1,4 m2 (g) 54, 5 J 78,75 79

1, 2 s = = J/s (h) 180 N 35 m 1050N.m

6 s s

× = =1000 N m/s = 1 × 103 N m/s

(i)

( )

3

1

7, 500 10 kg 5,0 10 m 5,0 m 4 m

× =

× × × 0,075 × 102 kg/m3

= 0,1 × 102 kg/m3 = 1 × 101 kg/m3 8. (a) (2,46 + 5,4) × 103 g = 7,86 × 103 g = 7,9 ×103 g

(b) (5,80 × 109) + (3,20 × 109) = (5,80 + 0,320) × 109 = 6,12 × 109 s (c) (5,87 × 10-6) + (2,83 × 10-6) = 3,04 × 10-6 m

(d) (8,12 × 107) + (6,30 × 106) = (8,12 – 0,630) × 107 = 7,49 × 107 g (e) (5,60 × 10-7 m) : (2,8 × 10-12 s) = 2,0 × 105 m/s

(f) (9,2 × 10-4 km)(1,5 × 10-3 km) = 13,8 × 10-7 km2 = 1,4 × 10-6 km2

(19)

9. 90 lembar = 1,35 cm; tebal kertas = 1 1, 35

90× cm = 0,015 cm = 1,50 × 10-2 m 10. Sisi persegi, a = 15,300 cm

Keliling persegi = 4a = 4(15,300 cm) = 61,200 cm Luas persegi = a2 = (15,300 cm)2 = 234,09 cm2 11. ρ = m 4,500 10 g2 3 3

V 7,0 10 cm

= × =

× 0,64 × 101 g/cm3 = 6,4 g/cm3

12. massa air dalam tangki = 51,7 kg – 3,66 kg = 48,04 kg = 48,0 kg 13. siswa yang hasil pengukuran panjangnya 63,58 cm

Data: 63,65 cm; 63,64 cn; 63,66 cm; 63,66 cm Li 63,65 63,64 63,66 63,66

L 63,65

N 4

Σ + + +

= = = cm

14. (a) ∆t = ½(0,5) = 0,25ºC

(b) t = 100ºC sehingga t 0,25 100% 0, 25%

t 100

∆ = × =

(c) ketelitian = 100% - 0,25% = 99,75%

15. ∆t = ½(0,1) 0,05 sekon

(a) ketelitian 96% berarti kesalahan relatif t 100% 4%

∆ ×t = Jadi, 0,05 100 4

t × = ; t = 1,25 s (b) t 100% 1%

∆ ×t = (dari 100% - 99% = 1%) 0,05 100%

t 1%

× = ; t = 5,00 s

16. Ketelitian 99% berarti kesalahan relatif d 100% 1%

∆ ×d = d kira-kira 25 mm → ∆d × 100 = 25 mm; ∆d = 0,25 mm mistar, ∆L = 0,5 cm = 5 mm

jangka sorong, ∆L = 0,5 mm

Jadi, jelas mistar mauoun jangka sorong tidak dapat digunakan untuk mengukur tebal papan.

17. R1 = (28,4 ± 0,1); R2 = (4,25 ± 0,01); R3 = (56,605 ± 0,001); R4 = (90,75 ± 0,01) Empat resistor tersebut dirangkai secara seri

(20)

Ditanya: Rtotal berikut ketidakpastiannya = ….?

R = R1 + R2 + R3 + R4 = 180,005 Ω N = 4, N - 1 = 3

∆R = ∆R1 + ∆R2 + ∆R3 + ∆R4 = 0,121 Ω R 0,121

100% 0,07%

R 180,005

∆ = × = dekat dengan 1%, sehingga berhak atas 4 angka penting.

Rtotal = R + ∆R = (180,0 ± 0,121) Ω 18. Bola, diameter, d = (10,00 ± 0,05) mm

(a) V = 4

3πr3 = 4 3π(d

2)3 = 1

6πd3; d = diameter

V d 0,05

3 3 0,0150

V d 10,00

∆ ∆  

= =  = =

  1,5%

(b) Ketidakpastian relatif 1,5% dekat dengan 1% sehingga berhak atas 3 angka penting.

(c) V = 1

6(3,142)(10,00)3 = 523,7 mm3

∆V = 0,0150V = 0,0150(523,7) = 7,855 mm3 Jadi, V = (524 ± 8) mm3

dalam 3 angka penting 19. T 2 m

= π k ; T = (0,0825 ± 0,0025) s; m = (15,02 ± 0,05) kg (a)

2 2

2

2

4 m 4 m

T ;k

k T

π π

= =

k m T

k m 2. T

k 0,05 0,0025

2. 0,0639 6, 39% 6, 4%

k 15,02 0,0825

∆ =∆ + ∆

→∆ = + = = =

(b) k k

∆ = 6,4% dekat dengan 10%, sehingga berhak atas 2 angka penting.

2 2 2 2

k= π4 mT =4(3,14) (15,02)(0,0825) =87032N/m

∆k = 6,4%k = 6,4%(87032) = 5570 N/m Jadi, k = (87032 ± 5570) N/m

(21)

= (87000 ± 5600) N/m

= (8,7 ± 0,6) × 104 N/m dalam 2 angka penting.

20. R = 10 Ω; L1 = 60,52 cm; L2 = 39,49 cm; sL = 0,08 cm x = 1

2

L R

L , dengan R dianggap konstanta.

2 2 2 2

L L 3

1 2

s s

x 0,08 0,08

1 1 2, 4 10

x L L 60,52 39, 49

   

∆    

=  ×  + − ×  =   +  = ×

   

   

x 3

2, 4 10 x

∆ = × × 100% = 0,24% dekat dengan 0,1% sehingga berhak atas 4 angka penting.

x = 60, 52(10

39, 49 Ω) = 15,33 Ω

∆x = 2,4 × 10-3(15,33) = 0,037 Ω

Jadi, x = (15,33 ± 0,04) Ω dalam 4 angka penting.

B. Besaran dan Satuan

21. x → meter (m); t → sekon (s); v dalam m/s; a dalam m/s2 (a)

2 2

v (m / s) 2

m / s

x = m =

(b) x m 2 s2 s

a = m / s = = (c) ½at2 = ½ 2( )2

m s m

s =

22. (a) 5,2 ton = 5,2 × 103 kg = 5200 kg (b) 150 mg = 150 × 10-6 kg = 1,5 ×10-4 kg (c) 2500 g = 2500 × 10-3 k = 2,5 kg (d) 0,5 hm2 = 0,5 × 104 m2 = 5 × 103 m2 (e) 400 cm2 = 400 × 10-4 m2 = 4 × 10-2 m2

(f) 24 000 mm2 = 24 000 × 10-6 m2 = 2,4 × 10-2 m2 (g) 5000 dm3 = 5000 × 10-3 m3 = 5 m3

(h) 7500 cm3 = 7500 × 10-6 m3 = 7,5 × 10-3 m3

(22)

23. (a) 13,6 g/cm3 = 13,6

3

3

6 3

10 kg

13,6 10 10 m

 

= ×

 

  kg/m3

(b) 0,5 g/cm3 = 0,5 × 103 kg/m3 = 500 kg/m3 (c) 90 km/jam = 90 1000 m 25

3600 s

 

=

 

  m/s

(d) 135 km/jam = 135 5 m 37, 5 18 s

 

=

 

  m/s

(e) 0,08 N/cm2 = 0,08 1 N4 2 800 10 m

 

=

 

  N/m2

(f) 700 N/cm2 = 700 1 N4 2 7 106 10 m

 

= ×

 

  N/m2

(g) 700 N cm = 700(1 N × 10-2 m) = 7 N m

(h) 1 kW jam = 1(1000 W)(3600 s) = 3,6 × 106 Ws 24. (a) 1 tahun = 1(365)(24)(3600) s = 3,15 × 107 s

(b) lama =

23 A 16

7

6, 2 10 molekul

N 1,97 10

v molekul 3,15 10 s

1 s 1 tahun

= × = ×

 × 

 

 

 

  

tahun ≈ 2 × 1016 tahun

25. (a) [Ep] = [massa][percepatan][tinggi]

= M(LT-2)(L) = ML2T-2

(b) [Daya] = [gaya][ jarak]

(

M LT 2

)

( )L 2 3

M L T

[w aktu] T

= =

(c) [Ek] = ½[massa][kelajuan]2 = M(LT-1)2 = ML2T-2 (d) [momen inersia] = [massa][jarak]2 = M(L)2 = ML2 26. v = Pt + Qt2 +Rt3; LT-1 = [P]T + [Q]T2 + [R]T3

[P] =

1

LT 2

T LT

= satuan m s-2

[Q] =

1 3 2

LT LT

T

= satuan m s-3

[R] =

1 4 3

LT LT

T

= satuan m s-4

27. (a)

3

3 1

[volume] L [menit] T L T

= =

(23)

(b) [perpindahan] L2 2 [percepatan] =LT =T

(c) [gaya][volume]=

(

M LT2

)( )

L3 =M L T4 2

(d) [massa jenis][kelajuan]2=

(

M L3

)(

LT1

)

2=M L T1 2 28. Dimensi T = [T]

T = 2 g

π L → [T] ….

1 2 2

LT 1

;T T L

 

 

  (salah)

T = 2 L

π g → [T] ….

1 2 2

L ;T T LT

 

=

 

  (benar)

Jadi, rumus yang benar adalah T = 2 L π g . 29. Dimensi vo = LT-1

(a) vo 2g

= h → (LT-1) …

1 2 2

1 1

LT ;LT T

L

 

 

  (salah)

(b) vo 2h

= g → (LT-1) …

1

2 1

2

L ;LT T

LT

 

 

  (salah)

(c) vo = 2gh→ (LT-1) …

(

LT (L )2

)

12;LT1LT1 (benar)

Jadi, rumus yang benar adalah vo= 2gh. 30. T = 2 m

π k → T2 =

2 2

2

4 m 4 m

k ;k T

π = π

2

2 2

[m] M

[k] M T

[T] T

= = =

31. (i)

(24)

(ii)

(a) (b)

(c) (d)

(e) (f)

32. (a) C + B = A, karena vektor A yang menutup (b) Ralat soal: vektor diberi nama

(25)

G + D + E = F, karena vektor F yang menuturp.

(c) L + M + N + P = Q, sebab Q yang menutup.

(d)

Mulai dari A memutar searah dengan jarum, lalu kembali ke titik A W + V – U + T + S + X = 0

U = W + V + T + S + X

33. (a) Ax = 20 cos 37º = 20(0,8) = 16 m; Ay = 20 sin 37º = 20(0,6) = 12 m (b) Bx = 30 cos 60º = 15 m; By = 30 sin 60º = 15√3 m

(c) Cx = 40 cos 150º = 40(-½√3 ) = -20√3 m; Cy = 40 sin 150º = 40(0,5) = 20 m (d) Dx = 10 cos 217º = 10 cos (180 + 37) = 10(-cos 37º) = 10(-0,8) = -8 m

Dy = 10 sin 217º = 10 (-sin 37º) = 10(-0,6) = -6 m (e) Ex = 50 cos (-45º) = 50(½√2) = 25√2 m

Ey = 50 sin (-45º) = 50(-½√2) = -25√2 m

(f) Fx = 36 cos (330º) = 36 cos (360 - 30) = 36 cos 30º = 36(½√3) = 18√3 m Fy = 36 sin (330º) = 36(-sin 30º) = 36(-½) = -18 m

34.

(a) ∠(C, D) = θ = 120º; cos θ = cos 120º = -½ Besar

(26)

R = C + D

R = 4 +52 2 2(4)(5)( 1) 21

+ −2 =

Arah

C R 4 21

sin sin D sin sin 60 4 1 3

2 3 2 sin 2

21 21 7

= → =

α α

 

 

 

α = = =

→ α = 49º

Arah terhadap sumbu X+, yaitu θR = 270 – α = 270 – 49 = 221º (b) S = C – D; (C, -D) = 60º;

S = 4 +52 2 2(4)(5)( )1 61

+ 2 = m

( )

( )

o

s s

o

s s

C R 4 61

sin sin 180 60 sin 1 3 2 2 3

sin 26

61

= → =

α − α

α = → α =

Arah θs = 90º + αs = 90 + 26 = 116º (c) T = D + C

Dengan cara yang sama dengan (a) dan (b): T = √61 m; θs = 296,33º 35. A = 3 m; B = 4 m

R = A + B; besar dan arah R

(a) α = 0º → R = A + B = 7 m, arah θ = 0º (b) α = ∠(A, B) = 60º; cos α = cos 60° = ½

R = A +B2 2+2A Bcosα

(27)

R = 3 +42 2 2(3)(4)( )1 37

+ 2 =

o

o

4 1 3

B R sin Bsin 4sin 60 2 35

sin sin R 37 37

 

 

α  

= → θ = = = → θ =

θ α

(c) Dengan cara yang sama, R = 5 m; θ = 53º (d) Dengan cara yang sama, R = √13 m; θ = 74º (e) Dengan cara yang sama, R = -1 m; θ = 180º 36. B = 2A; |A + B| = ½√6|A - B|; cos θ = ….?

2 2

A +B +2A Bcosα = ½√6 A +B2 2−2A Bcosα

2 2

A +4A +2A (2A )cosα= 64

(

A +4A2 24A cos2 α

)

( ) ( )

2 3 2

A 5 + 4 cos A 5 - 4 cos 2

10 8 cos 15 12 cos

θ = θ

+ θ = − θ

20 cos θ = 5; cos θ = ¼

37. Misalnya dua vektor tersebut adalah A dan B, maka A = B = 5 m; θ = …?

(a) R = 5√3 m R = A + B

2 2 2

R =A +B +2A Bcosα

25(3) = 52 + 52 + 2(5)(5) cos α;

cos α = 75 50 1 50 2

= → α = 60º

(b) R = 5 m, dengan cara yang sama, α = 120°

(c) R = 3√10 m, dengan cara yang sama, α = 37°

(d) R = 5√2 m, dengan cara yang sama, α = 90°

38. R = P + Q, S = P – Q, Buktikan bahwa R2 + S2 = 2(P2 + Q2) Misalkan

P = Px, Py

(28)

Q = Qx, Qy

Rx = Px + Qx; Ry = Py + Qy; Sx = Sx - Sx; Sy = Sy - Sy

R2 + S2 = (Rx2

+ Ry2

) + (Sx2

+ Sy2

)

= (Px + Qx)2 + (Py + Qy)2 + (Px - Qx)2 + (Py – Qy)2 = (Px2

+ Qx2

+ 2PxQx) + (Py2

+ Qy2

+ 2PyQy) + (Px2

+ Qx2

- 2PxQy) + (Py2

+ Qy2

- 2PyQy) = (Px2

+ Py2

) + (Qx2

+ Qy2

) + (Px2

+ Py2

) + (Qx2

+ Qy2

) = P2 + Q2 + P2 + Q2

R2 + S2 = 2(P2 + Q2) terbukti

39. Misal, ketiga vektor yang besarnya 3 N itu adalah A, B, dan C. Jadi, A = B = C = 3 N. R = A + B + C

(a) R terbesar, jika A, B, dan C searah, sehingga Rmaks = 3 + 3 + 3 = 9 N

(b) Nilai terkecil, Rmin = 0, yaitu jika ∠(A, B) =(B, C) = (C, A) = 120º

(c) R = 3, jika dua vektor dan vektor ketiga berlawanan arah

40. A = 30 N; B = 40 N; R = A + B (a) Rmaks = 30 + 40 = 70 N (b) Rmin = 40 - 30 = 10 N

(c) (i) 30 N + 5 N ≥ 40 N, salah → tidak dapat seimbang

(29)

(ii) 30 N + 10 N ≥ 40 N, benar → dapat seimbang (iii) 30 N + 30 N ≥ 40 N, benar → dapat seimbang (iv) 30 N + 40 N ≥ 50 N, benar → dapat seimbang (v) 30 N + 40 N ≥ 70 N, benar → dapat seimbang (vi) 30 N + 40 N ≥ 75 N, salah → tidak dapat seimbang 41. (a) Besar, A = A + A2x 2y = −6 + 82 2 =10m

Arah, tan θ = y

x

A 8

A = 6

− (Kuadran II) θ = (180 – 53) = 127°

(b) Dengan cara yang sama, B = 10 m; θ = 330°

(c) Dengan cara yang sama, C = 16 m; θ = 60°

(d) Dengan cara yang sama, D = 6√2 m; θ = 225°

42. Lihat gambar di soal;

Ax = -12 m; Ay = 0

Bx = 18 cos 37° = 18(0,8) = 14,4 m; By = 18 sin 37° = 18(0,6) = 10,8 m (a) R = A + B; Rx = -12 + 14,4 = 2,4 m; Ry = 0 + 10,8 = 10,8 m

Besar, R = R + R2x 2y = ( ) (2, 4 + 10,82 )2 =1, 2 85m Arah, tan α = 10,8

2, 4 (Kuadran I)→ α = 77,5°

(b) S = A - B; Sx = -12 - 14,4 = -26,4 m; Sy = 0 - 10,8 = -10,8 m Besar, S = S + Sx2 2y = −( 26, 4 + -10,8) (2 )2 =1, 2 565m Arah, tan α = 10,8

26, 4

− (Kuadran III)→ α = (180 + 22,2)° = 202,2º 43. Harus menggunakan metode vektor komponen

(a) A = 8 N; ∠A = 90° → Ax = 0; Ay = -8 B = 10 N; ∠B = 0° → Bx = 10; By = 0

C = 20 N; ∠C = 53° → Cx = 20 cos 53° = 12 N; Cy = 20 sin 53° = 16 N R = A + B + C

Rx = 0 + 10 + 12 = 22 N; Ry = -8 + 0 + 16 = 8 N R = R + R2x 2y = ( ) ( )22 + 82 2 =2 137N

(30)

tan θR = 8

22(Kuadran I)→ θR = 20°

(b) Dengan cara yang sama (a)

A = 18 N; ∠A = 0° → Ax = 18 N; Ay = 0 B = 30 N; ∠B = 143° atau 37° (Kuadran II) → Bx = -30 cos 37° = -(30)(0,8) = -24 N;

By = 30 sin 37° = (30)(0,6) = 18 N

C = 24 N; ∠C = 270° → Cx = 0; Cy = -24 N Rx = 18 + -24 + 0 = -6 N

Ry = 0 + 18 + -24 = -6 N

R = R + Rx2 2y = −( ) ( )6 + -62 2 =6 2N tan θR = 6

6

− (Kuadran III)→ θR = (180 + 45)° = 225°

(c) A = 7 N; A = 180° → Ax = -7 N; Ay = 0 B = 18 N; ∠B = 60° → Bx = 7 cos 60° = 7

2N; By = 7 sin 60° = 7 3 2 N C = 7 N; ∠A = -60° → Cx = 7 cos (-60°) = 7

2N; Cy = 7 sin (-60°) = -7 3 2 N Rx = -7 + 7

2 + 7 2 = 0 Ry = 0 + 7 3

2 + -7 3 2 = 0 R = 0

(d) Dengan cara yang sama pada (a), (b), dan (c), R = 80√3 N; θR = 0º 44.

(31)

Ax = 40 cos 60° = 20 km; Ay = 40 sin 60º = 20√3 km Bx = 10 km; By = 0

Cx = 0; Cy = -10√3 km Rx = 20 + 10 + 0 = 30 km

Ry = 20√3 + 0 - 10√3 = 10√3 km

R = R + R2x 2y = ( )30 + 10 32

( )

2 =20 3 km

tan θR = 10 3 3

3 = 3 (Kuadran I)→ θR = 30°

45.

R = A + B + C + D Ax = 100 m; Ay = 0

Bx = 120 cos 60º = 60 km; By = 120 sin 60° = 60√3 m Cx = 100 cos 120° = -50 m; Cy = 100 sin 120° = 50√3 m Dx = -60 cos 60° = -30 m; Dy = -60 sin 60° = -30√3 m Rx = 100 + 60 + (-50) + (-30) = 80 km

Ry = 0 + 60√3 + 50√3 + (-30√3) = 80√3 m Besar, R = R + R2x 2y = ( )80 + 80 32

( )

2 =160 m

(32)

Arah, tan θR = 80 3

80 (Kuadran I)→ θR = 60°

Tingkat II Soal Tantangan

46. t = 1 tahun = 3,15 x 107 s (baca jawaban nomor 24) 1 tahun cahaya = (3,15 x 107 s)(kecepatan cahaya)

= (3,15 x 107 s)( 3 x 108 m/s) = 9,45 x 1015 m

Jarak Gomeisa = 250 tahun cahaya

= 250(9,45 x 1015)(10-3 km)

= 2362,5 x 1012 km

= 2,36 x 1012 km

47. R = 6,38 x 106 m sehingga ambil π = 3,142 V = 4 R3 4(3,142)(6, 38 10 )6 3

3π =3 × = 1087 x 1018 m3

= 1,09 x 1021 m3

48. 1 kmol = 6 x 1026 atom; massa 1 atom karbon = 2,0 × 10-26 kg Massa 5 mol atom karbon = (5 mol) 12,0 kg

1 kmol =60 x 10-3

= 6,0 x 10-2 kg (dalam 2 angka penting) 49. vL = GxMyRz; [G] = 2

(

2

)( )

2 1 3 2

2 2

M LT L

N m M L T

kg M

 

= =

 

 

LT-1 = (M-1L3T-2)xMyLz M0L1T-1 = M-x + yL3x + zT-2x Pangkat T → -1 = -2x → x = ½

Pangkat M → 0 = -x + y → 0 = -½ + y → y = ½ Pangkat L → 1 = 3x + z; 1 = 3

2 + z; z = -½ Persamaannya yaitu vL = G½M½R = (GMR-1)½ vL = k GM

R

(33)

50. µ = massa M M L1 panjang L

= = ; panjang kawat, L F = gaya tegang = MLT-2; Periode, To

To = kµxLyFz

T = (ML-1)xLy(MLT-2)z M0L0T1 = Mx + zL-x + y + zT-2z Pangkat T → 1 = -2z → z = -½

Pangkat M → 0 = x + z → 0 = x - ½ → x = ½ Pangkat L → 0 = -x + y + z; 0 = -½ + y - ½; y = 1 Persamaan periode, To = kµ½L1F → To = kL

F µ

51. v = kpxρy; [v] = LT-1; [p] = 1

2

2 2

F M LT

M L T

A L

= = ; [ρ] =m M3 M L3

V L

= =

LT-1 = (ML-1T-2)x(ML-3)y M0L1T-1 = Mx + yL-x – 3yT-2x Pangkat T → -1= -2x → x = ½ Pangkat M → 0 = ½ + y → y = -½

Persamaannya adalah v = kp½ρ → v = k p ρ 52. Lihat gambar di soal

Dx = 0; Dy = 3;

Cx = 3 cos 30º = 3(½√3) = 3 3

2 ; Cy = 3 sin 30º = 3 2 (a) R = 2C + D

Rx = 2Cx + Dx = 3√3 + 0 = 3√3 Ry = 2Cy + Dy = 3 + 3 = 6

( )

2 ( )2

2 2

x y

R= R +R = 3 3 + 6 =3 7m (Kunci jawaban diralat)

Arah tan θ = y

x

R 6 2

R =3 3 = 3→ θ = 49º

(34)

(b) S = 2C – D

Sx = 2Cx - Dx = 3√3 - 0 = 3√3 Sy = 2Cy - Dy = 3 - 3 = 0 Besar

S = S +S2x 2y =

( )

3 3 2+0=3 3

Arah, tan θ = y

x

S 0

S =3 3→ θ = 0°

(c) T = C + 2D

Tx = Cx + 2Dx = 3 3

2 - 0 = 3 3 2 Ty = Cy + 2Dy = 3

2 + 6 = 15 2

2 2

2 2

x y

3 15

T T +T 3 + 3 7

2 2

   

= =     =

    (kunci jawaban diganti)

Arah, tan θ = y

x

15

T 2 5

T 3 3 3

2

= = → θ = 71°

(d) U = C – 2D

Ux = Cx - 2Dx = 3 3

2 - 0 = 3 3 2 Uy = Cy - 2Dy = 3

2 - 6 = -9 2

2 2

2 2

x y

3 9

U U +U 3 + 3 3

2 2

   

= =   −  =

   

Arah, tan θ = y

x

9

U 2 3 1

U 3 3 3 3

2

− − −

= = = (Kuadran IV) θ = -60°

53. R = P + Q; 2R = P + 2Q; 2R = P - Q Bukti, ∠(P, Q) = (P, 2Q) = α R = P + Q

2 2 2

R =P +Q +2PQ cos α………(1) 2R = P + 2Q

(35)

( )2R 2=P + 2Q2 ( )2+2P 2Q cos ( ) α

2 2 2

4R =P + 4Q +4PQ cos α………..(2) Eliminasi persamaan (1) dan (2)

2 2 2

4R =P + 4Q +4PQ cos α (dikalikan 1) → 4R2=P + 4Q +4PQ cos 2 2 α

2 2 2

R =P +Q +2PQ cos α (dikalikan 2) → 2R2=2P +2Q +4PQ cos 2 2 α

2R2 = -P2 + 2Q2 ………(3) 2R = P – Q

( )2R 2=P + Q2 ( )2- 2PQ cos α

2 2 2

4R =P + Q - 2PQ cos α……….(4) Eliminasi antara persamaan (4) dan (1)

2 2 2

4R =P + Q - 2PQ cos α

2 2 2

R =P +Q + 2PQ cos α

2 2 2

5R =2P + 2Q ……….(5) Eliminasi antara persamaan (5) dan (3)

2 2 2

5R =2P + 2Q 2R2 = -P2 + 2Q2

2 2

3R =3P R = P

Substitusi ke persamaan (3)

2R2 = -P2 + 2Q2 ; 2R2 = -R2 + 2Q2; 3R2 = 2Q2; Q = R 3 2

Jadi, P : Q : R = R : R 3

2 : R = 1 : 3

2: 1 = √2 : √3 : √2 (ralat kunci jawaban) 54. Ambil sudut terhadap sumbu X+

A = 100∠A = 0° → Ax = 100; Ay = 0 B = 300∠B = -90° → Bx = 0; By = -300

C = 150∠C = (180 + 30)° → Cx = -150 cos 30° = -75√3;

Cy = -150 sin 30° = -75

-

+

-

(36)

D = 200 ∠D = (180 – 60)° → Dx = -200 cos 60° = -100; Ay = +200 sin 60° = 100√3 Resultan

R = A + B + C + D

S = -R dengan S adalah perpindahan kelima yang mengembalikan ke titik berangkatnya.

Rx = 100 + 0 - 75√3 – 100 = -75√3

Ry = 0 - 300 - 75 + 100√3 = -375 + 100√3

( ) (

2

)

2

2 2 2

x y

R= R +R = −75 3 + -375+100 3 = 16(875) ( 201,8)+ − =240 m S = R = 240 m

Sx = -Rx = 75√3;

Sy = -Ry = 375 - 100√3 Arah, tan θ = y

x

S 375 100 3

S 75 3

= − → θ = 57°

55. Ambil sudut terhadap sumbu X+ sebagai acuan

A = 6 N∠A = 60° → Ax = 6 cos 60° = 3 N; Ay = 6 sin 60° = 3√3 N B = 3 N∠B = -θ → Bx = 3 cos θ; By = -3 sin θ

C = 4 N∠C = -90° → Cx = 0; Cy = -4 N D = 7 N∠D = 180° → Dx = -7 N; Dy = 0 (a) R = A + B + C + D; θR = 180º; sin θ = ….?

Rx = 3 + 3 cos θ + 0 + (-7) = -4 + 3 cos θ Ry = 3√3 – 3 sin θ - 4 + 0 = 3√3 – 4 – 3 sin θ

Jadi, 3√3 – 4 – 3 sin θ = 0; sin θ = 3 3 4 3 4

3− = −3(ralat kunci jawaban) (b) R = ….?

Di sini θ telah ditetapkan sebagai sudut lancip, sehingga cos θ = +

2

2 4

1 sin 1 3 0,917

3

 

− θ = − −  =

 

(37)

Rx = -4 + 3(0,917) = -1,25

Resultan R = |Rx| = 1,25 N (ralat kunci jawaban)

Referensi

Dokumen terkait

0,305 ton angka nol di depan koma bukan angka penting ( aturan 3 ) sedangkan angka nol di antara 3 dan 5 merupakan angka penting ( aturan 2 ) sehingga 0,305 mempunyai 3

penting. Jika tidak ada tanda garis bawah, maka yang termasuk angka taksiran adalah angka1. terakhir dari bilangan tersebut). Hasil dari pengurangan itu sesungguhnya adalah 3,13

 0, 0000012 hanya memiliki 2 (dua) angka penting. Enam angka 0 yang berada di kiri angka 12 tidaklah penting karena angka taksiran tidak mungkin berada di digit awal,

Semua angka yang diperoleh dari hasil pengukuran disebut ANGKA PENTING , terdiri atas angka-angka pasti dan angka- angka terakhir yang ditaksir ( Angka taksiran

Setiap hasil dari pengukuran akan menghasilkan sejumlah angka pasti dan satu angka taksiran, sehingga apabila alat ukur yang kita gunakan sangat peka maka akan banyak angka

Angka nol yang terletak di belakang angka bukan nol yang terakhir dan tidak dengan tanda desimal adalah angka tidak penting. Contoh : 3500000 ( 2 angka

(1) Dapat digunakan untuk membuktikan dua besaran fisika setara jika keduanya memiliki dimensi yang sama dan keduanya termasuk besaran skala atau keduanya termasuk

 Angka Penting = semua angka yang diperoleh dari hasil pengukuran, yang terdiri atas angka pasti dan angka taksiran.  Besaran Pokok = besaran yang sudah