• Tidak ada hasil yang ditemukan

SE RAT KABAR KATHOLIEK - KHASTARA

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2023

Membagikan "SE RAT KABAR KATHOLIEK - KHASTARA"

Copied!
4
0
0

Teks penuh

(1)

No. 42

REGINIPOEN LENGGANAN SWARA - TAMA:

1;2 " 1 taoen , f 3 . .-f

6,-1

njoewoen ka- 3 woelan · . • f 1,50 bajar roemijin.

Kenging mbajar saben woelan RAGAD ADVERTENTIE:

katja

l/2 ..

'! .. ..

I/a "

Saladjengipoen : saben 1 cmZ

f 36.-.

f 18,65.

. • 9,75.

f 5,25.

f 0,03:

sekedik - kedikipoen : f 1.50.

Kabar premili alit - alitan : f 1.-

Moendoet kapatjak langkoeng saking sapi- san, oetawi dados lengganan, tepang rembag

roemijin kalijan administratie.

IS IN IP 0 EN.

Cultuur - Bescheving Heiligheid.- Gara-gara malaise - Pamardi pek- san-Film Djakarta-Dajaning ka- wontenan-Tjobi dadosa panggalih- an-Mosi suerasa - Bab Denis.- Bab Cooperatie-Goentingan Pers- Pangandika Dalem K. S. Bapa Leo XIII-Maneka mantja warna-Oe- rap-sari- Correspoedentie.

CULTUUR - BESCHA V!NG- HEILIGHEID (lata - aloes - soetji)

Ing ngadjeng saderek S. Flos sam- poen nate njaosi wawasan bah Cultuur. (Sw. -Tm. No. 38.). Dene Cultuur ingkang inggil pijambak mi- toeroet atoeripoen reemijin, Ziele- cultuur (elah kabatesan) perangan- ing subjectief Cultuur. (Hist Paed. I).

Oeger soekma saia teememen ang- genipoen madesi Pangeran, teewin saja toememen soedjeed - pangabek- tinipoen cultuur - bescha ing - heilig- heid- kaseetjian, kaseeiiantan, kasam- peernan saja ndedel. saja meeleek.

Oeger tijang, djaler - estri: nem - se- poeh; bode - pinter, peedjangga - tijanga mikeel-matjeel; sadaja saged nggajeeh zielecultuur peenika waoe.

(Hist - Paed. I).

Pamawas ingkang makaten pee- nika beda sanget kalijan pamang- gihipoen djaman rame samangke.

Amargi miteereet djaman peenika, ingkana. dipoenwastani beschaafd, inggil Cultuuripoen para Ir.2, Mr.2, Dr.2, Pref.2; ananging keela ateeri ngengeti tetembeengan s a j a wa s i s - s a j a n g e b 1 i s, ingkang gamblang sanget tiningalan ing djaman zeden- verwildering (risaking kaseesilan}

toewin cultuurverkankering (besek- ing cultuu.r) ing kita - kita ageng.

(Fr. Rombouts-cultuurver:kankering).

Ingkang makaten peenika eman sanget, dene kok ingkang katengen- aken nameeng, beschaving ing dja- wi, ingkang katingal (Technisch- cultuur - Foerster), boten wenten ingkang sami poeroen menge, ni- ngali cultuur- nglebet. (Ethi$ch-cult.

Foerster).

Sapoenika peenapa ingkang saged noentoen dateng hoogste poentjaking kabatosan kempling (ziele - cultuur}?

Marginipeen beten wenten malih kadjawi: anggeela - wentah dateng badanipoen pijambak (zelfopveeding}, ingkang ateges: tekad - lampah ne- tepi wadjib padintenan (heldhalftige beeefening van de dagelijksche plich- ten}. {Anna Maria Taigi; Van W.

M. A. van de Wijnper:se uitgave G.G.G.).

Dene ingkang saged noewoehaken panggoela - wentah badanipoen pi- jambak (zelfopveeding} makaten ipee- nika : nliti awakipoen pijambak:

.. nger:tija marang awakmoe dewe /"

(zelfonderzoek: .,Ken u zelf.") {Re- de Prof. /. van Rijckeversel S. /.

Oud~ Congres 1931).

Dene sarana kangge nliti badan- ipeen pijambak pitakenan: ,,Apa sing wis tak pikir, Ian apa sing wis tak lakeni? Pagawejan betjik eetawa ala apa?" (Dr. ]. van Ginneken S. /.

Persoonlijkheids ... cultuur).

Pitedah peenika sapriki sampoen makina-kina, pitedahipeen Pytha- goras (+ 5302. Chr.}, bangsa was- kita ing Griekenland.

Dene sapoenikanipoen sampoen kaseetjekaken dados pitedah fngkang loehoer pijambak dening Poepeen- den kita. Pasamoewan-Seetji. (Cf.- Gewetensonderzoek, overweging, re- collectie, Retraite).

Manawi pitedah peenika kita lampahi kalijan nastiti, temtee idam"' idaman kita saged kita gajoeh; ing- gih poenika kasampoernan oetawi kaseesantan, (Gesch. der /ezuieten- Orde deel !.) mitoeroet Sabda Da ..

lem, Poepeenden kita:

.,Disampeerna, kaja dene anggene Ramamee ija sampeerna."

.,Wees velmaakt, gelijk Uw Va ..

der velmaakt is."

S. Seraphine.

16 October 1931

--

-

SE RAT KABAR KATHOLIEK

Medal saben dinten Djoemoewah.

GARA GARA MALAISE.

(Damel soesahing sadaja tijang).

Para maos tern toe boten kekilapan panggaotankemawon. lndaking pra- dateng pangamoeking malaise ing- beja barang mlebet. makaten oegi kang nodjeh mrika-mriki, ngengingi wontenipoen accyns enggal poenika para soedagar, kaoem tani, Jang- manawi katingalan saklebatan ke- koeng-langkoeng para kaoem berah, mawon pantjen namoeng toemoedjoe ingkang manahipoen tansah ketir- doemateng kaoem dagang, nanging ketir, adjrih datenging pedang soe- manawi kasetitekaken sajektos ing- dan blandja, malah wonten ingkang kang inggih kita sadaja poenika.

adjrih datenging bebaja overcom- Sadaja barang mlebet dipoenindak-

pleet. aken paosipoen; temtoe kemawon

Gara - gara malaise oegi nodjeh kaoem dagang soepados kaoen- dateng kantonging negari. Negari toenganipoen adjeg inggih ladjeng kekirangan arta. kedah ngindakak.en reregening ba-

* * *

rang.

Panitya rantaman arta negari Bab prakawis njoeda blandjaning enggal ingkang dipoenpangarsani para ambtenaar nglan-gkoengi saking Tw. C. W. Boudenhouzen, moeda wekdal samangl\.e poenika, koela pangarsaning Raad van Indie, kala pantjenipoen boten roedjoek babar dinten Rebo 30 September damel pisan; kabekta gesanging para amb- parepatan ingkang wiwitan. Manoet tenaar bangsa k;ta poenika taksih tjarijosipoen ,,Hen Nieuws", ranta- dereng sae, wewah-wewah kangge man arta negari bade karembag golongan andap. Mangka manoet babar pisan, soepados negari saged tjarijosipoen Jj HN" oegi negari bade ngirid ing sangirid - ngiridipoen. ngirangi blandja langkoeng saking Negari kangge th. 32 karantjang ingkang sampoen kita pireng. Saged ngedalaken arta 527 joeta roepijah; kalampahan soedan blandja ngantos menggah pamedal negari manoet doemoegi 30°/0 • Kawontenan ingkang Commissie waoe namoeng kirang bade adarnel sanget rekaosing kaoem langkoeng wonten 327 joeta roepijah. berah, semanten poenika manawi Dados negari kekirangan arta 200 reregening barang - barang ingkang joeta roepijah. dipoenbetahaken boten mandap.

Ka dos poendi akalipoen Commis- Nanging jen mi pantjen sampoen sie waoe anggenipoen bade noe- kedah, sampoen dipoenken milih:

toepi kekiranganing arta negari sa- ,,Blandja soed , ning karahajon man ten waoe? Panitya waoe saweg oemoem toemi ak'', apa, ,, blandja njinaoe prakawis tjalon: tetep, ning kar ,ajon oemoem me-

Ngindaki kasiling negari sarana: gap - megap", os koela kabangsan Ngindakaken opcenten. milih: ,,Blandja oeda kemawonl"

Ngindakaken beja barang loeme-

***

bet. (invoerrecht).

Ngindakaken paos pangasilan. Malaise!! Malaise! ! Ngawontenaken accyns enggal. Bisa gawe gendra! !

Ngirid wedaling arta; ngoedi Negari anggenipoen bade njam- wangsoeling arta crediet _ crediet peti kabetahanipoen arta mawi aka!

ingkang saged kati(1dakaken th. 32, ingkang warni - warni, kados tjalon i.p. prakawis wedaling arta kangge wontening rantjangan poenika sam- decentralisatie. poen nedahaken kados poendi rebat

Bade ngirangi pambyantoe mi- Ian bingoenging para djoeroe ge- roenggan kangge provincie Ian ge- donging pamarentah. Malah manoet meente _ gemeente. pakabaran ingkang wekasan, pama-

Bade ngirangi pambyantoenipoen rentah kagoengan kersa njamboet negari doemateng stadgemeenten lan arta dateng bebadan-bebadan auto- regentschappen. nomie, dateng locale toewin provin- Bade medot babar pisan pambyan- ciale raden. Dados pamarentah cen- toe dateng stadgemeenten ingkang traal njamboet arta dateng bebadan- toemoedjoe doemateng stadgemeen- bebadan ingkang kebawah. Kawon- ten artanipoen sae. tenan ingkang sampoen anandakaken

Kedjawi poenika manawi kapeksa ringkihing arta negari.

Commissie bade ngadjengaken oe- Ejang Regeering I I

soeI njoeda blandjaning para amb- Menawi koela kepareng toemoet tenaar langkoeng saking wekdal tjaos pamrajogi kangge njaekaken

1: kewontenaning arta; wonten sa-

samangk~.

* *

toenggiling bab ingkang wigatos

*

sanget, ip: soepados negari meng- Makaten tjarijosipoen ,,Het galiha sajektos dateng wontenipoen Nieuws" babagan begrooting arta tatanan BBL" tatanan ingkang_sanget

negari. pantjang, kawartosan tjap ,,rassan

Sapoenika ingkang dados pama- criterium"

nahan koela, kados poendi toeman- Kedjawi poenika negari samangke doekipoen rantjangan Commissie kedah anindakaken ,,lndonesianisee- poenika manawi katoemrapaken ring"

doemateng poendaking kawoela. Mendeta ambtenaar saking tijang Para maos pirsa pijambak kados siti ingkang langkoeng mirah tinim- poendi ebahing kawoela oemoem ing bang bangsa koelit petak. Indonesia- wekdal samangke. Prakawis ngin- niseering makaten kanggening ne- dakaken paos panggaotan poenika negari kedjawi saged njoeda weda- tjalon ngengingi doemateng sadaja ling arta, inggih nama anindakaken kawoela ing Indonesia, inggih go- koewadjiban ingkang moelja, djer longan kaoem dagang, kaoem tani negari sagah angadjengaken kita toewin kaoem berah pisan, ingkang anak Indonesia ngantos doemoegi- sampoen ngrenggijegsesanggeni poen nipoen bawa pribadi. Mila Indone- margi kadawahan pedang soedan siers inggih kedah katoentoen nan- blandja. Manoet ingkang kawrat dangi prakawis poenapa kemawon, wonten ing kala warti, negari bade inggih wiwit saking kalangan andap ngindakaken opcenten dados 40°/o· doemoegi kalangan nginggil. Sam- Sanjata indakan ingkang kraos sa- poen ladjeng monopolie, oeger jektos wonten ing poendaking ka- pangkat inggil kedah kawangkoe woela; inggih ngengeti djaman awis dening bangsa koelit petak.

arta makaten poenika. Mangka mi- Mangga dipoenentosi kados toeroet rantjanganing negari poenika poendi kadadosanipoen.

sasanggening kawoela boten bade

wewah awrat margi indaking paos ,,HERCULES"

PRADJA. RA.HA.JOE.

PA MARDI PEKSAN.

Sampe~n wiwit taeen '18 wenten- ipeen dawoeh saking Pamarentah:

merdi dateng lare ingkang dereng ngeemoer (diwasa), oemoer kirang saking 16 taoen, ingkang kalepatan margi lampah kadoerdjanan oetawi

palanggaran ingkang ginantoengan paeekoeman; srana kalebetaken da"' teng grija pamardi peksan, lamini- peen ngantes larenipeen oemeer 18 taeen. (awaten angger eekoeman bah 45 Ian 46).

Andjawi saking peenika miteeroet Burgerlijk Wetboek bab 302 Ian 384, Rechterlijkeorganisatie bab 134 Ian Inlandsche reglement bab 234, lare

ingkang beten pantes kelakeewan"' ipoen, manawi wonten panjeewoen- ipoen tijang sepoehipoen (seseelih- ipoen}, oegi kenging kapasrahaken dateng grija pamardi peksan.

Manawi wenten serat kekantjingan saking Directeur Justitie, lare2 ing,..

kang kedah angsal pamardi peksan waee inggih kenging kapasrahaken dateng pakempalan pamardi ingkang angsal seebsidi kadesta pakempalan:

Pro-Juventute ing Betawi, Semarang, Medan, Bandoeng, Soerabaja. Ing Seekabeemi njadijani kangge lare djaler bangsa Europa, dene lare estri kapasrahaken dateng Bala kaslametan. Dene teemrap kangge lare estri priboemi kapasrahaken da- teng grija pamardi ing Salatiga gadahanipeen Witte Kruiskelenie, eetawi dateng Tanggerang.

Grija pamardi peksan kageenga- ning negari i. p. ing: Semarang._ Ma~

Iang, Ngawi, Tanggerang. Eman dene ingkang kangge njedijani lare estri kesekediken, manawi ndeelee tjatjahing pawestri sapeenika lang~

keeng katah tinimbang tijang djaler.

Bab saening pamardi saha woh- ipoen boten sisah koela ateeraken para maos temtee boten kikilapan, nanging ingkang keela ateeraken i. p. bab: sambetipeen grija pamardi kalijan lare-lare ing padeeseenan saha ing negari, ingkang mbetah- aken dateng pamardi. Mangga di,.

poen~jektosi kemawon; keela kerep mireng pawartes bilih ing deesoen anoe . . • . wenten lare estri dereng akil ~ balig sampeen poeroen nerak lampah saree, samanten eegi katah la!'e .djaler ingkang dereng diwasa sampeen peeroen nindakaken patrap ... Lare ingkang kades makaten poenika peenapa tembe wingking- ipoen boten meetawatesi sanget;

awit !are djaler ingkang sampoen diwasa ingkang sampeen gadah krenteg emah-emah eetawi remen dateng pawestri, kangmangka beten gadah kamestian (pamedal} adakani- peen ladjeng peereen nandeekaken lampah kadeersilan. Samanten oegi kosok-wansoelipeen, lare estri ing- kang sampeen gadah dedasar awen, ing tembe temtoe bade andrawasi sanget toemrapipoen oemoem. Dja- man roemijin dradjatipoen tijang estri palanjahan prasasat dipeense- tengahaken tijang, ing djaman mle- set poenika katah pawestri pala~

njahan ingkang kaskajanipeen meh sami: kapal memotan gendeng.

Kawentenan kados makaten peenika poenapa saja dangoe saja seeda?

Pandeegi keela boten 1 Dene sabab- ipoen . . . keela kirang terang.

' Manawi ingkang si!mpeen kala- djeng kados makaten kemawen mangga-karsa, awit tijang ingkang kados makaten temtee enggal bebrok ing samoedajanipoen. Nameeng ing- kang kanteen bekinggiha dipoen~

istiari kades oepaminipoen: manawi seemerep wenten lare ingkang ka,..

deegi bade meetawatosi Ian kela- keewanipoen, manawi sakinten boten saged ndjampeni pijambak, kalebetna dateng grija pamardi peksan; Ian saoepami para panoentoen kersa mbantee maringi tambahing igeeh pratikel sinartan ing tenaga saha teelada, sanadjan djaman mleset temtee be ten bade ngambra - ambra katahing piawon ingkang pinanggih ing djagad sesraweenganipeen prija Ian pawestri.

Neeween, ateer taklim keela:

peen: Djagabaja.

NOOT. Poenapa prakawis kaseboet dede bebahanlpoen P. P. P. P. A. oegi? Lan nan- dangi prakawis kaseboet poenapa boten ka- toet mlebet ing programmahipoen K. W.

toewin W. K.? Mangga megalo, aksl ing~

kang maedahi sanget toemraping rakjatl Nanging sampoen trimah namoeng ndjampeni lngkang sampoen kaladjeng tok nanglng karsaa ndjagi, soepados sampoen ngantos kalampahan, srana njaekaken panggoelawen- tah !

Red.

FILM DJAKAR'.I' A.

(wawasan oemoem).

Djakarta saja rame: gotrah Ka- toelik Ojawi saja oemjoeng swara·

nipoen; poen Tom pijambak dados potjapan; teko-toko saja riboet ....

Taoen 11.

Hoofdredacteur:

A. D J AJA SE P 0 ET RA.

kabantoe

REDACTIE - COMMISSIE.

Adrhipoen Redac.:tie Ian Admfnistratie

IGNATIUS~COLLEGE

DJOKJAKARTA Telefoon no. 795.

Drukkerii .. Canlslus" Djokja.

GOENTINGAN PERS.

Sinten kesed, kepleset ! Sapoenika poenika djaman·mleset.

Saweg pados t j a g a .k gesang ke- mawon sampeen angel. sampoen ma!ih n j o e b o er a k e n gesang I Ewasamanten kita kedah njoe- boeraken gesang kita. Kita sampoen gadah tekad andjoendjoeng dra- djading bangsa kita, ingkang ateges njoeboeraken gesang kita. Mangga tekad waoe sampoen namoeng tjoentel wonten tekad tok, boten mawi sempeeloer medal dados ka- njataan !

Alanganipoen sapoeoika mila a- geng. Nanging jen kita saged ngloempati, bade saja seemorot babading adjengipoen bangsa kita.

Lan kita sage d ng loempati. Tan- danipoen? Mangga maosa pijambak geentingan saking ,. Bin tang mo er

..

Ti -

Th e e kampoeng jang tadinja hanja bergantoeng kepada kesoeka- an onderneming - fabriek - jang membelinja, sekarang oleh karena poetoes asa orang kampoeng, tidak lakoe didjoeal kemana - mana, tiba- tiba timboel pikirannja oentoek ....

memboengkoes thee itoe dengan baik, /aloe didjoealnja kemana-mana, de- ngan perantaraan kedai- kedai dan koperasi.

Insja Allah, sekarang kelihatan dimana - mana, hingga thee kam- poeng Jang tadinja hendak dilem- parkan sadja sebagai daoen roem- poet, sekarang dapat didjoeal dan

didjadt!Um Tzasit, -'l:tan rtwal(teitrtfd' poen bertambah balk.

Malaise jang menjerang tenoenan

***

S i l o e n g k a n g, karena-ada Tako Europa di Padang jan bisa kasi datang dart satoe flrbrit-n di japan dengan harga jan lebih moerah, menimboelkan poela pikiran dihati orang Siloengkang tadi oentoek mentjarikan pekerdjaan bagi kaoem boeroeh jang menganggoer itoe.

Sekarang .... gadis - gadis jang tadinja memintal benang, disoeroeh memintal rokok sigaret, jang tadinja boekan alang kepalang banjaknja didatangkan dari Koedoes dan Te- manggoeng serta loear negeri, seka- rang Slloengkang bole h k as i ....

minoem rokok orang sepoe- l au So em ate

r

a b if a per Io e.

Demikianlah seteroesnja!

Ketjap . . . jang diboeat dari katjang, oentoek makanan orang Is la m, tadinja terbanjak dibelinja dari fabriek Tio n g ho a, sekarang kita lihat dimana -.mana Ke t j a p N a s i o n a l timboel.

Sebentar lagi P a l m s u i k e r (go e la a re n) jang ada didalam blik fang bagoes, akan terdjoeal poela dimana-mana.

* * *

Jang memadjoekan oesaha tm kebanjakan adalah koperasi ketjil dan besar dimana- mana.

Pembatja lihat sekarang, bahwa disebalik medaille ada poela gam- baran jang bagoes, asal sadja maoe melihat dan mengichtiarkannja.

Malaise sedang berdjalan dan berdjalan teroes . . . .

Bangsa kita tidak boleh memang- koe tangan, mesti menggoenakan ketika ini oentoek bangsanja.

Dimana - mana diboeka orang toekang menatoe, transportonderne- ming, waroeng, toko, pertoekangan, walau berketjil - ketjil, dan dari mana - mana datang poela hasil perboeatan bangsa kita, dari ketjap, thee, wadjid, goela aren dan sigaret.

Sin ten poereen, mesti kelampahan I Sinten mbegegok, saja ngonggrok- onggrok l

Sin ten kesed, kepleset I

J.GB~J.G~~BBBBB•B

Sampoen soepe ngintoenaken arta lengganan.

J.G~J.G~J.GBB~B~BJ.GR

(2)

ngedakaken regi: uitverkoopl uitver- koopl uitverkoopl Koeli-koeli toe- kang templek saja riboet: te huur - te huur - te huur I

(katrangan).

Gotrah Katoelik Djawi saja oe- mjoeng swaraoipoen, liripoen: men- tas kemawon P. P. K. D. madeg, wonten kabar R. K. D. B. damel pangroekti-laja, Ian saderek H.J.

Patrem tjloeloek Wanita Katoelik.

Bab Wanita - Katoelik poenika sampoen samestinipoen, awit sade- rek W anita-R. K. saja tambah, klas pamoelangan-pamoelangan gadahan- ipoen pakempalan Melania saja tambah klasipoen.

Kadjawi poenika saderek Katoe,..

lik sqwatawis sami damel Correspon- dentie- Club, doenoegipoen won- ten ing (Gang Sariman 258, Batavia- Ceotrem), eman sakedik dene C. C.

. enggal poenika dereng kababtis, margi sedyanipoen kangge oemoem.

Ewasamanten saged oegi jen sam- poen mapan Ian karoedjoekan para warga, bade mlebet ngempek pa ...

ngajomanipoen R. K. D. B.

Mila saja oemjoeng.

Temboeng koela boten keladoeken Ian boten kiran9, dereog ngengeti sesegipoen aksi mbantoe K. J.B.

Mila gotrah Katoelik Djawi'Dja- karta katingRl samringrah.

Poen Tom pijambak dados po- tjapan, kaojak,.. ojak dipoenpadosi, dene koemawani njamekaken donja- goeroe - Djakarta sami kalijan kroe- poek ketjemploeng wedang teh.

Sa wen eh moengel: kabar bah donja-goeroe kedah mlebet ing or- gaan - goeroe, boten Swara,.. Tama;

- penget makaten. poenika njata kirang nalar, margi collega Hercu- les anggenipoen mbeber donja-goe- roe langkoeng tinimbang koela.

Lan wiwit kina Sw. Tm. boten njirik kabar pagoeron.

Bab medaking regi, manawi boten Djakarta kemawon, sadaja paog- genan mestinipoen makatea.

Katjoe salosin 70 sen, ingkang ragi alit 50 sen; topi helm 5 talen Ian sapitoeroetipoen; sembagi saelo 5 benggol, toer inggih pantes: boten katingal jen ngalihtenganl

Bab katahing templekan .,te huur"

poenika njata loetjoe; gedong gagah,..

gagah ,,te huur J"

Barbier ageog saweg bikak 2 woelan, let sakedap nggeblas. nilar tilas: te huur! Djibles kados verslag ingkang koela waos, iagkaag njri~

josaken kita Hamburg, kita tjakrak ...

tjakrak djeboel gedong-gedongipoen kebak templekaa: zu mieten, zu mieten, zu mieten! (te huur, te huur, te huur I)

* * ,,.

(Tandjoeng Prijoek).

Kita poenika kinten-kinten sami kalijan Klaten, oetawi saged oegi sami kalijan Ngajodja (?) Tijang soe~

merep Tandjo~ng Prijoek ladjeng ngertos tegesipoen temboeng: voor- stad, kita ingkang dados tjetjalani- poeo, pepoetjoekipoen kita ageng.

Sanadjan kinten-kinten watawis sapos saking Weltevredeo, nanging wonten verslag-verslag, oepami bab pamoelangan, Tandjoeag Prijoek kerep kalebetaken pisan dateng kita Betawi.

Mila Betawi poenika saged ate- ges alit, saged ateges ageag.

Sapisan iagkang bakoe namoeng loegoe: Betawi, (kota lama).

Kaping kalih ateges: Betawi, Weltevreden lan Meester-Cornelis.

Kaping tiga saged teges: Betawi, Weltevreden. Meester-Cornelis tam- bah Tandjoeng Prijoek.

Nitik paprentahan, Tandjoeng Prijoek namoeng kita alit, kirang langkoeng namoeng: Kawedanan.

Nanging nitik gelar: we lab, dede

baeo~baen, kita saestoel Setasijoen ageng, toko katah, peken redja, restaurant, biljart ngaglah, margi . sae, teer djembar, boten namoeng palaboehan tokl

Kampoeng W alandi peni, resik.

Ngongkang-padoesan Ian mangkoe palaboehan ·ageng sanget. Jen daloe baita gemebjar, pamer karesikan Ian peninipoen.

Jen dinten ageng, kapal peraog pating begegeg, pamer kadigdajan- ipoen Ian n.getingalaken aplasing paningalipoen (main zoeklichtl)

Kampoeng. grija, saganteo, tangga kapal pijambak, gentos-gentos ka- sorot zoeklicht! o,endahipoenl Wantji daloe prijantoenl Ron~ ron ketingal idjem, saganten lirap-lirap, keleresan remboelan saweg medal: satebok agengipoen.

0-o ~ o, Tandjoeng Prijoekl Jen petengan inggib boten kirang adi, ombaking seganten poetjoek- ipoen oekel-oekelan petak memplak, ketingal tjeta, margi saking dajaning phosphor ingkang kakandoet ing toja saganten.

Litap-lirap, oekel ~ oekelan petak, njoewara koemrijek! 0, adinipoenl Jen wantji makaten (djam 7 - 9 sonteo) ing Zandvoort, katah mon- tor, piet-montor kendel, para pa- noempang nikmataken adining aloen, isiliriog angin, nikmating hawa, ka-

sambi pating kletik ... ngletoes gadah wewenang ingkang boten katjang, djingking, kwatjil dipoen-gadahi ing I.E. V. Nanging Poenikal Taodjoeng Prijoek pri- poenapa I. E. V. boten gadah we- jantoen, koela atoeri mirsani. wenang oegi, ingkang boten di- Dados: Tandjoeog Prijoek poe- poen ... gadahi ing ,,Inlander"? Kawon nika boten kok plaboehan ngoblag- sasisih, nanging menang ing sasisihl oblag, sepi, kotong, benter, pram• Poenapa boten nama boek?

pang, boten ngraosakeo, botenl ,.Voorkeursrecbten" ~ kaloewihan Nanging penoeh ing kaendahan, ing wewenang! Sinten ta temenipoen kasoegihan, kadigdajan, mila kota ingkang anggadahi poenika? 1.E.V.er

saestoe. poenapa ., Inlander"?

Bade mirsani kapal perang nga- Mangga katanding-tandinga pi- mantja, koela atoeri dateng Prijoek. jambak hak - hakipoeo .,lnlc'.lnder"

Bade manggihi, soemerep tamoe kalijan I.E. V.1 Nanging sampoen ageng-ageng , , .•. Prijoekl

I

mawi ngoentetaken, sampoen mawi

~ade leloemban ing saganteo . . . bot-sih! Lan engeta, jen koewadji-

Pri1oekl ban poenika oegi ngangsalaken we-

Mapag rama. rama Pastoer eng- wenang!

galan .••. Prijoekl Poen , ,Inlander" boten bade soe- Ngitjalaken soesab, niogali oe- melang dateng poetoesaning tetan- fening lichtteinen Ian main zoeklicht dingan! Poen Inlander" rak sampoen ... Prijoek! ngertos, jen poetoesanipoen tetan~

Mirsani djoemedoeling dyah Poer- dingan boten bade saged netepaken, nama-woelan .... Prijoekl manawi ,.Inlander" poenika dipoen-

Pados stof kangge Swara,.. Tama oegoeog ing Regeeringl

Ian S. K . .... Prijoek l Wangsoel bab woedoening ing- Sampoen samanten kemawon. kaog sami ngoepados pandamelan C. C. Djakarta. . bangsa I.E. V. bakda militie, Jang ..

De Regisseur koeng-langkoeng ing taoen 1931.

Tom. Poenika mila memelasl Nanging jen tansah mlangkring kemawon, DAJANING KA WONTENAN. poenapa boten bade adjeg woedoe?

Kasagedan Ian kaprigelan sami ka- Para saderek sampoen sami mi-

danget, bilih nagari tangeb angen- ipoen mariogi subsidie dateng won- tenipoen kolonisatie saking pihak I.E. V. ing Lampong toewin ing Nieuw Guinea, djalaran awoning kas nagari sarta kiranging katrangan, manawi kolonisatie waoe, prajogl dipoenbijantoe arta. Sanadjan resi- den ing Ternate sampoen ngatoeri verslag, kawewahan pangotjebipoen para kolonisten ingkang sampoen pados panggesangan wonten ing N. Guinea, pangotjeh ingkang ki- rang maremaken ing manah, bah gesangipoen wonten ing taoah waoe, ingkaog prasasat adamel koetjeming koelit petak, ewasamanten nagari taksih kendel kemawon.

Samangke I. E. V. ngawe-awe dateng saderekipoen ingkang gagah prakosa, sakoekoeban India oamoeng satoenggal, inggih poenika V. C.

lijan • .Inlander," nanging blandja ne ...

da langkoeog katah I Tjobi, medaka saking plangkringan! Soekoer, mana,..

wi kersa kados dene ngedjori maka- ten: oepami, kasagedan lan kaprige- lan menang, nanging b\andja trimah sami kalijan ,,Inlander."

I.E. V. Ian V. C. ngoedi sagedi- poen kempal dados sabebadan meng- gah ing kalangan are bat gesang.

Iadonesiersl Sampoen lenal Woo- ten ing kalangan arebat gesang, lndonesiers mila pantjen sampoen ketingal desoekipoen. Nanging sam- poen lena dateng glagatipoen beba- dan kakalih waoel Sampoen ladjeng kendo, nginten jen sampoen boten wooten ingkaog bade angganggoe damell Nanging malah sajaa goemre- goet Ian kentjeng, angrebat toeking gesang. Kadjengipoen ngretos, jen watak; ng- ,,Inlander" -ng ,,Inlander"

aken poeoika boten toemrap I D. Prawiraadisoemarta.

lllllUlllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllUllllllllllllllllllllllllllfllllllllllllllllTilllllll.

• ••••••••••••••••••••••••••••••••

=· ·=

!! VAN LITH • STICHTING !i

~:

... :

~

=· ·=

===-=_I::: .

Poe~~~g~·~~=~~ngan

poenika sampoen

1

••

=-~~-

j§• . t k ·~

§:

ngm oena en

II co N~:ff: 0 uTIE H

i: v.

L.

s.

=~

~:

...

:~

=• ·=

i !

Penningmeester

,V.

L. S.

! !

a : 2e. Convict : ~

I!

Moentilan N. I. S.

! j

• ••••••••••••••••••••••••••••••••••

11n1111111111111u11111u11111111111111nnn11111111111111u11111111111111111111111111u11111111111111n111

kedjawi Siv. Tm.? (toemrap gotrah Katoelik Djawi).

Poenapa sadaja mongsa borong Rama Pastoer??

Roemijin Sw. Tm. gadahanipoen P. K. W., sapoenika Rama Pastoer.

Bab karangan inggih, broek emboeh pije ??

Toont, gij, dat, gij ruggegraat hebt, ngendikanipoen soewargi Rama Hoevenaars. Kita? oempetan?

Poenapa bab volksuniversiteit koela sami borong kemawon dateng Harahap Ian golongan sanes, kita sadremi toembas?

Sampoen mekaten prijantoen.

Banda-banda, fonds, kita sampoen sami nglempakaken. Banda kasa- gedan kita dereng sengkoet nglem-

pakaken. .

Bab poenika kagaliha.

Poepoen& dereng ketlompen sa- nget-sanget.

Marginipoen medal Siv. Tama I - o -

Dados mangga njamboetdamel kanti katata, boten sraboedan, poen- di lowongipoen kedah kaisenan.

Dados boten menggik-mentol oeta- wi do-tjeng.

Sageda rampak, kentjeng, peng- koeh, santosa.

Kangge tjonto; sinten bade na··

pisaken ndjinggleng pers lnggris, Prasman, Djerman, babagan Agami, tijang misoewoer, seserepan las?

Gek bendjing poenapa Sw. Tm.

saged soeka wawasan ringkes na- nging djangkep Ian aos bab: Von- del, Schiller, Goethe, Dante, Victor Hugo, Longfellow, Shakespeare?

Kasoesastran Roes, Poe!, Tionghoa, Djepang, Arab?

0, gek bendjing poenapa?

poen: Menoer.

SEKOLA.HAN.

MOSI SOERASA.

(Tijang Islam kalijan pengadJaran Goepermen).

Para macs temtoe taksih kengetan andaranipoen, ,adimas Hercules" ing- kang boteo notjogi dateng mosi Soerasa prakawis njoewoen iodaking pamoelangan Goepermeo, djer tin- dak makaten poenika saged aogirangi kamardikaning kawoela ing atasing anggoela -wentah anakipoen. Maka- ten oegi panjerat njondongi sanget dateng pamanggihipoen warga Raad Kawoela Tw. Van Helsdingen ing- kang gadah pamanggih manawi tijang boteo bade wonten sawingkingipoen mosi Soerasa.

Kasinggihan sanget. Panggoela- wentah makaten hakiog tijang sepoeh:

hak ingkang ageng sanget. Hak pe- paringing Pangeran. Ing atasing pra- kawis ingkang gegajoetao kalijan poe- nika negari namoeng andjangkepana kekirangaoing kawoela ingkang boten oetawi adamel ada - ada pijambak njampeti kabetahanipoeo.

Sinten ingkang macs koran, nger.

tos maoawi V. C. satoenggiling bebasan ingkang abanda-abandoe.

Abanda, djer ingkang dados war- ganipoen para ingkang kebak sak- ipoen: abandoe, awit warganipoen ingkang roemaos angregem India, sanadjan namoeng awoedjoed wa- risan. Leres V. C. inggih bade ngrembag kabetahanipoen priboemi, nanging . . • . ogenggeni tjaraning tijang ngoewasani; dados pangrem- bag waoe keoging koela wastani sapoetan. Boten klentoe paogawe- ipoen I.E. V.l P. f.I Namoeng pa- njoewoen koela, mbok sampoen njempet bangsa ngriki. Njempet kados. poendi? Makaten: ,,Terwijl de I.E.V. zijn wapenrok moet aan- trekkeo, krijgen Inlanders en Chi- neezen de gelegenheid naar een bestaan te zien. In vredestijd heb- ben de Inlanders recbt (oak in den oorlog) op den grand en neg andere voorkeursrechten bij de Regeering, maar zij, die ons in vredestijd bet brood uit den mood nemeo, moeten in tijdens van oorlog door ons beschermd wonden e..nz.

Ingriki iogkang koela rembag ba- TJOBI DADOSA PANG- bagan tijaog Islam kalijan penga,..

GALIHAN: II. dja;can openbaar. Kaela tjotjog sanget dateng pamanggihipoen warga Raad

Djawinipoen kl: I. E. V. kedah ngrasoek boesana perang, nanging Inlander lan Chinees sami angsal margi kangge ngojak gesangipoen.

Ing mangsa tentrem makaten oegi iog mangsa perang Inlander gadah hak siti, teer taksih angsal kelaag- koengan ing wewenang sakiog Pa~

rentah: ingkang ing mangsa tentrem ngrebat redjeki kita, ing mangsa perang kedah kita djagi lss.

-mewahi katrangan- Kawoela Tw. Van Helsdingen plus Para maos ingkang kepareng nge- ,,adimas Hercules" ingkang maiben mataken karangan koela ingkang sanget manawi saderek Islam bade angka sepisan manawi sampoen wonten sawingkingipoen sad: Soera- ndada poenapa kadjeng koela. Na- sa, djer ing atasipoen prakawis pang- nging rehne tijang poenika boten goela-wentah makaten sadaja go.

sami, wonten ingkang seneng di- longan ingkang nengenaken agami poen-wongsal-wangsoeli, mila bab temtoe boten tjotjog kalijan penga- poenika koela ambali, malih ngiras djaran tjara openbaar ingkang na ..

mewahi katrangan. moeng amerlokaken dateng prakawis Wosipoen makaten: lair kemawon. Kangge golongan ls- orgaan kita, langkoeng- langkoeng lam iog lodonesia leres sang et kados Sw. Tm. poenika volksuniversiteit pamanggihipoen sad: Hercules, sam~

toemrap kita kaoem katoelik Djawi. poen katingal tjeta i. p. wontenipoen Dados isinipoen kedah pepak. Ma- tradjang ing kalangan Islam praka.

nawi boten: pintjang. Bade won ten wis pangadjaran.

golongan ingkang ketjer, kabetahani- Boten wonten awonipoen manawi poen boten karembag. Oetawi ka- koela ojoengoelaken boekti ingkang rembaga setengah boten kedjarag. anget oegi. i. p. petikan verslag o-

PANGANDIKA DA.LEM I. S. K.

SANTO BA.PA LEO XIII.

I. Epahaning kaoem berah poe,..

nika boten namoeng goemantoeng saking pradjandjijanipoen.

a). Wooten tijang ingkang moe~

ngel: ,,Kehing opahan ikoe ditam- tokake kaja nalikane pada gelem pradjandjijan, moelane si djoera,gan samangsa wis mbajar kaja kang wis dipradjandjekake. ikoe djeneng wis netepi wadjibe. ora diwadjibake apa- apa maneh." Tetijang waoe neroesaM ken witjanten: ,,Sing djeneng nerak tindak adil ikoe jen si djoeragan ora trep enggone mbajari oetawa jen si boeroeh ora trep enggone njamboetgawe. Manawa kaja mangM kono Nagara kena tjawe~tjawe, sa- lijane ikoe ora kena pisan-pisan."

Tijang ingkang wening boedini~

poen temtoe boten tjotjog kalijan oengel - oengelan ing nginggil poe- nika, amargi prakawis ingkang ka,..

rembag boten dipoensawang saking poendi-poendi, nanging wonten "ing~

kang kalangkoengan, mangka poe- nika perloening perloe.

II. lngkang kalangkoengan, ho ..

ten karembag, inggih poenika dene njamboetdamel poenika langkoeng dening perloe.

b). Manoet kodratipoen, njam- boetdamel poenika ngemot prakawis kekalih tegesipoen: njamboetdamel poenika goemantoeng saking tijang- ipoen pijambak, amargi kakijatan ingkang kangge njamboet damel, dados satoenggal kalijan tijangipoen sarta dados gadahanipoen. Nanging kadjawi poenika njamboetdamel poe- nika oegi perloening perloe, awit manoengsa boten saged gesang tanpa wohipoen anggening njamboetdamel, mangka pados tjagaking gesang poe,..

nika saking pakening anggeripoen kodrat, ingkang boten kenging di~

poen ontjati.

Manawi pandamelan poenika na- moeng kasawang_ saking anggenipoen goemantoeng ateng tijangipoen, peen berah kenging kemawon pra,..

djandjijan kalijan poen djoeragan poeroen tampi epahan sakedik; ma- lah jen trimah boten tampi epahan, kenging kemawon. Nanging bah poenika ladjeng beda babar pisan inggih poenika samangsa padamelan kasawang saking anggenipoen perloe- ning perloe. Jen makaten kenging tan boten tijang ingkang njamboet damel gadah wewenang ngoepados sarana sagedipoen gesang. Wonde- ne toemrap tijang alit boten saged manggih sarana sanes kadjawi epa~

han ingkang moerwat, angsa},.. angsa~

laniog anggenipoen njamboet damel (Encycliek Rerum Novarum 15 Mei 1891).

berdiri dari rendah sampai kepada pertengahan, oempamanJa H. I. K.

di Solo.

* .,,.

..

Sad: Amir tjarijos kados makaten:

Doeloe-doeloenJa Moehammaddi- Jah tidak memperloekan sekolahan.

Tetapi oleh karena beberapa pe- ngalaman orang Moehammaddijah sendiri jang memasoekkan anaknJa ka sekolah Belanda ternjata dari setaon-kesetaon kejakinan anak itoe mendjadi koerang pada keJakinan orang toeanja. Maka lantaran itoe oleh Moehammaddijah lantas didiri- kan dan didaja oepajakan mendirikan beberapa sekolahan.

Commentaar boten perloe. Sam- poen tjeta sanget.

Dados nitik poenika Ian nitik poe ..

napa ingkaog sampoen kita soeme~

repi ing kalangan Islam babagan onderwijs actie, koela maiben sanget manawi goloogan Islam bade wonteo sawingkingipoen mosi Soerasa. Des- toen nolak poeoika saged.

Trenggana.

I.E. V.! Temenipoen koela meri, deoe pandjenengan gadah wewe- nang ing mangsa dahoeroe ngoer,..

banaken sarira kangge andjagi pradja-nagari, tata-tentremiog tanah.

ingkang pantes dados pandengan- ipoen pradja ~ pradja saloemahing djagadl Lan oepami wewenaog poenika dados warisan kita saking leloehoer kita, iba begdja kital

Sapoenika kerep isi ebah-ebahan penbare vergadering Moehamaddijah

nasional, piwoelang, panggesangan, ing Semarang ingkang kalampahan

E" K Q N Q M

kabar oemoem. kala woelan Juli kapeogker poenika.

I •

Prakawis wewenang bah siti, pamarentah rak inggih sampoen menga; tandanipoen I.E.V. sampoen kapareng damel kolonisatie. Poenapa njoewoen anggadahi wonten tanah Djawi?

Hml Sapoenika djaman kaping pin ten? Pamanggih koela tangeh lamoen. Ananging koela sami lang- koeng - langkoeng para wakiling kawoela, oetawi para sawoeng~

sawoeng India, sampoen lena. Ka~

wontenan saged ewah 'gingsir. Saiba bade sangsara gesanging para pri·

boemi, samangsa pambengokipoen I.E.V. kaleksanan. Ook wij moeten strijden voor de betere toekomst van ons geslacht. Het is ons aller plichtl

I. E. V. mastani manawi koela sami angsal kelangkoengan meng~

gahing wewenang saking pama- rentah. Wewenang ingkang poendi?

Koela ngakeni, jen kita ,,Inlander"

Babagan nasional kala-kala keme- log parepatan waoe oegi ngrembag

nanangen: 7 pa pan ing sanomer. prakawis .. Peogadjaran iog kalaogan

BAB DENIS.

Bab agami, kirang. Islam." Wooten ing ogrikoe manoet . . . W W ,, 1 ng S w. T m. no. 41 . 9 - 10 ,3 - 1.

Poenika pintjangipoenl t1ari1osip.oen " a~na . arta,, ing- sad. Andaja njerat: ,,Bab Denis nja- Kados poenapa dapoering karang- ka~g lad}e~g kapetik ,,Sm. Po tg. 9 ta peteng, koela boten saged an • an agami (Ian seserepan) ingkang Juli

sader~.k

Prawata

~oedibya

gega.. sal kabar ingkang terang. etc .••

~.

koela impi-impi mlebet ing Sw. Ttr:., joetan kahJan .prakawis poemka moe- , Mila soemangga, ingkang pirsa ke- sampoen koela terangaken pandjang ngel makaten. parenga paring katrangan."

ing karangan koela angka I. Pendidikan jang diperloekan oleh Katrangan tjekak:

Nab, . poenapa bot en won ten sa- Islam ada doea. Jai'toe kemaoean Denis taoen poenika saweg moem- derek rn~kang dadag ngrembag otak dan hati. Kemaoean otak Jai'toe- boel-moemboelipoen. Bab bebaten bab poemka.

I

lah techniek~techniek dengan ma.- ult. 1930 ... f 12911,54. Bab men-

Tren~gan~ H~rcule~, Andaja, A.

J.

tJem .. matjem ilmoe natuur, sedang det hypotheek bade kaelar dateng S. rak rngg1h tlJang hmrah ta? tan- ilmoe hati ada itoe kebatinan oem- sadjawining kita Bandoeng, ingkang pa kabajar Ian tanpa mlebet ing pamanja, sembahJang,poeasa, tawak.. wingi -wingi namoeng wonten ing redaksi koemisi. Poenapa saderek kal, mengingat. Toehan. Iman pada ngrikoe. Taoen poenika ingkang sanesipoen boten wonten ingkang igama dan lain-lain boeat membikin nampi arta wangsoel wonten 413 sagah, hija akoe sagoeh, arep tak- tegoehnJa kebatinan. saking spaarkas A 1920 Ian tijang temenani. Maka oleh Moehammaddijah Jang 77 saking spaarkas B 1915.- Spaar-

Dados doendoem dame! Ian ga- selama ini sanget memandang salah~ ders spaarkas A 1920, ingkang sa- dah tresna dateng pers kita. Boten nja pengadjaran,. pengadJaran barat, ben woelan ambajar f 4, 17, sasam- namoeng hija madjoe madjoe tanpa Jang mana tjoema mengadJarkan ma- poenipoen 120 woelan tampi wang- tjoetjoel arta, baoe, kringetl nama kanan otak sadja, maka Moeham- soel f 751,70 resik. Dene spaarders- kirang sembada. maddijah merasa perloe mendirikan spaarkas B 1915 ingkang saben

Mangga kagaliha ingkang pan- sekolah-sekolah Islam jang merloe.. woelan ambajar f 2,78 sasampoen- djang. Sinten saged soeka toen- kan pendidikan boeat igama Islam. ipoen 180 woelan tampi wangsoel toenan dateng kita ingkang djang- Lantaran itoelah soedah beberapa f 901,48.

kep, matis Ian kenging pinitados boewah sekolah Moehammaddijah Boten bade koela pandjangaken,

(3)

pamoeng koela bad~ mendet poeng- kasanlng temboeng prae- advissi- poen van den Raad van Toezicht, soepados para maos Sw. Tm. bo- ten ganggam prekawis Denis: ...

De financieele resultaten over het verslagjaar stemmen tot groote te- vredenheid en bewijzen dat ons bedrijf volkomen gezond is en zich niettegenstaande de ongunstige tijdsomstandigheden blijft ontwik- kelenl -Labraganipoen: •... Ing ba- bagan arta angsal-angsalanipoen ing dalem taoen poenika maremaken sanget, saha nelakaken, manawi ja- jasan kita pinanggih saras, Ian sa- nadjana saweg djaman mlesek, tan- sah mindak-mindak." (verslag over het 15e. boekjaar v. Denis 1930).

P. S.

Spaarder ing Denis

abn. Sw. Tm. no. 374.

Manawi wonten saderek ingkang bade moendoet priksa ingkang gam- blang, koela inggih taksih sagah njaosi katrangan.

S. D.

BANK COOPERATIE.

,,Mardirahardja ing Tjaroeban''.

Nembe poenika .,B.C.M.R." ing Tjaroeban mentas ngawontenaken parepatan warga manggen ing nda~

lemipoen sdr. M. B. Sastraprawira, warga sadaja pepak.

Sasampoenipoen sdr. voorzitter ngatoeraken bilih ,.B. C. M. R." ge- sangipoen doemoegi samangke sam- poen oemoer 5 woelan kanti wiloe~

djeng, kawontenanipoen warga se- waoe wonten 19 samangke 25 saha sampoen gadah kapitaal f 140-arta sareman f 24..- dados goenggoeng wonten £ 140+£ 24= f 164 . ..-

"B. C. M. R." sampoen saged noe- loeng dateng warga 2 ingkang njam~

boet dateng lintah darat. sarana ngloenasi samboetanipoen. Scir. Sas- traprawira pitaken pakawis warga ingkang kasripahan manawi njam- boet arta Bank poenapa boten pra- jogi njoekani sareman? Djer warga waoe, sampoen angsal soembangan arta kanti lalahanan katahipoen £7,50 Poetoesan sadaja moefakat.

Sdr. M. B. Sastraprawira pitaken malih, kados-poendi poenapa .,B. C.

M.R." kenging njamboeti dateng ti- jang sanes (dede lid)?

Sdr. R. B. Satari boten moefakat a wit 1 e ,,B. C. M. R." dereng gadah rechtpersoon. 2e djalaran tijang-tijang ingkang bade njamboet arta dateng ,.B.C.M.R." kedah namoeng njam- boet dateng salah satoenggiling bes- tuur, mangka manawi kadadosan makaten ing tembe bade roewet ka- dadosanipoen. Sigeg.

Ing sarehning sdr. R. B. Satari bade gebjoer dateng kalangan sanes, mila ladjeng gadah panoewoen ba- de lereh saking Voorzitter-ipoen, awit roemaos bade kawratan meng~

gah pandamelan waoe karangkep.

Sanes dinten bade pilihan bestuur malih.

* *

Tenoen.

Doesoen Menggoeng kaprenah ler wetanipoen kita Tjaroeban pangge- sanganipoen tijang boemi ngrikoe sami nenoen. Loerik Menggoengan malah kondang doemoegi poendi- poendi. Sareng Blawong saha kantja koela sami miber doemoegi ngrikoe djeboel katjelik, satoenggal kema- won boten wonten tijang nenoen.

Blawong sakantja pitaken dateng tijang boemi ngrikoe poenapa tijang ngriki taksih sami nenoen 7 Wang- soelanipoen ,.dara" sanes bendara lo, nanging peksi dara ,,Sampoen tigang taoenan sapriki loerik Meng- goeng boten medal, djalaran boten. padjeng, boten saged goetoek ka- lijan pandamelanipoen, malah kapa- ra roegi. Memelaaaas.

Ing batos Blawong moengel apa sababe dene loerik ora bisa lakoe, apa marga bijoeng tani saiki ngang- go klambi soetra, poal Ian kain ka- tjo ikoe 7 Balik ngemohi klambf koetoeng toer loerik? Bakda kerot Blawong mengo, soemerep wonten mendong kaepe noenten pitaken ma- lih ,,Apa jen gawe klasa ikoe ana kaoentoengant mbok? Wangsoelan•

ipoen, wonten, awit gelaran satoeng ..

gal saged rampoeng ing ndalem 2- 3 dinten, papadjenganipoen doemoe ..

gi f 0,50- f 0,70. Loemajan.

Blawong.

OERAP-SARI.

INDONESIA.

Goeroe wcdalan Normaalschool.

Kaela sampoen nate martosaken bilih djagading pakempalanipoen Goeroe-goeroe wedalan N. S. korat- karit. Samaogke korat ~ karitipoen saja sanget, djer wewah tjabang iagkang metal saking Pangreh Agengipoen, kanti alasan boteo

WATJANA MANEKA WARNA.

NALIKA SEDANIPOEN Exe. Mgr. Dr. W. H. NOLBNS.

Swantening pers Nederland.

Kita, golongan Katoelik sampoen jakin menawi Mgr. Nolens poenika dede prijantoen baen. baen; manawi kala soegengipoen ageng prabawa- nipoen. Ewasamanten kados boten wonten awonipoen mirengaken swantening pers Nederland, kados-poendi pamanggihipoen ing atasipoen Mgr. Nolens, Pemimpinipoen Fractie Katoelik ing Tweede Kamer.

Saderengipoen koela njoewantenaken pers-pers, koela njoegatakaken roemijin isining gambar pangemoet,., emoet (bidprentje). Awit gambar pangemoet - emoet poenika ingkang katah isi reringkesaning babadipoen ingkang dipoenpemoeti.

Gedenk in Uwe gebeden Zijne Excellentie

t

Mgr. Prof. Dr. Willem Hubert Nolens, Protonotarius Apostolicus, Minister van Staat, Commandeur in de Orde v. d. Ned. Leeuw, Voorzitter van de R. K. Fractie van de Tweede Kamer der Staten Generaal.

Geboren te Venlo 7 September 1860, overleden te 's Gravenhage, na voorzien te zijn van de laatste H. H. Sacramenten, 27 Aug. 1931 en begraven 2 September d.a.v.

op de begraafplaats te Venlo.

Gelukzalig de mensch. die wijsheid heeft gevonden, en rijk is in voorzichtigheid.

(Spr. III. 13).

Gouden appelen op zilveren pronkschalen, zoo is hij, die een woord spreekt te ge- paster tijd. (Spr. XXV. 11).

Wie hem hoorden waren In afwachting van zijne uitspraak, en luisterden zwijgend naar zijnen raad. {fob. XXIV. 21).

Ik verkondigde Uwe gerechtigheid in tal- rljke vergadering: zie, mijne lippen weerhield ik niet. 0 Heer l Gij weet het ... I Maar Gij, Heer, houd Uwc barmhartigheden niet verre van mij weg.

Mijn Jezus barmhartigheid. Vader, in Uwe handen beveel ik mijn geest.

Onze Vader . . . - Wees gegroet ....

Heer geef zijn ziel de eeuwige rust, en het eeuwige Licht verlichte Hem. dat Hij ruste in vrede. Amen.

.,De Tijd'' (R. K.).

Jen sembahjang sampoen soepe dateng

t

soekmanipoen

Excellentie Mgr. Prof. Dr. Willem Hubert Nolens,

Protonotarius Apostolicus, Minister van Staat, Commandeur in de Orde v. d. Ned.

Leeuw, Voorzitter van de R.K. Fractie van de Tweede Kamer der Staten - Generaal.

Mijos ing Venlo 7 Sept. 1860, seda ing 'sGravenhage, 27 Agoestoes 1931, bakda tam pi Sakramen-Sakramen Soetji poengkasan, Ian sinarekaken ing Venlo 2 September tjandakipoen.

Rahajoe djanma, kang nemoe kawitjaksa- nan Ian soegih ing pangati-ati. (Spr. III. 13).

Appel kentjana moengging lengser salaka, mangkono oepamane wong kang tjelatoe Ing wajah, kang wis mestine (Spr. XXV. I 1).

Sapa kang ngroengokake, njenjadang poe- toesane, Jan kanti meneng anggone angga- tekake marang remboege (Job. XXIV. 21).

Won ten ing madyaning pasamoean ageng ltoela medaraken kaadilan Dalem: Ian Iambe koela boten koela tjandet. Doeh Goesti, Pandjenengan Dalem pirsa pijambak ! . . , Nanging, Goesti, moegi kawelasan Dalem sampoen tinebihna saking koela.

Goesti Jesoes, njoewoen kawelasan. Kang- djeng Rama, koela masrahaken soekma ka- woela ing asta Dalem.

Kangdjeng Rama . . . -- Sembah bekti . , . Goesti, moegi soekmanipoen kaparingana kalereman langgeng, saha Pepadang lang- geng njoemorotana. mBok kaparingana Je- rem katentreman. Amin.

Satrija gemblengan naslonal Ing madyaning sesrawoengan internasional. Tandang- tandoeke tegoeh timboel, nangin<J djarene ing bakoe lingseman. Awit moela pantjen ana sing kaja weden. Sapa sing mranggoeli ana ing kamare dewekan, roemaket kaja loemrahe Imam Limburg: mesti goemoen, dene kang maoene ana ing ngabahan wingid, ana ing kene tandoeke kok loemrah kaja botjah tjilik tanpa pepeka. Kerep bae andjaloek sem- bahjangan, soepaja pagawejane oleha barkah.

Nederland nganggep pandjenengane kaja djago nasional. &<lane bakal dipengeti ana ing pasamoewan internasional, ora moeng ana ing Geneve bae Apa Johan Muray Buttler.

presidentne Columbia University, ora taoe ngakoni. manawa prija pangreh pradja mondjo dewe teloe, kang woes taoe ditoemoni: Venizelos, Benes) lan Dr. Nolens?

,,De Maasbode" (R. K.) mesti kemawon boten poeroen kantoen:

Moela njata wewatekaning bangsa kita kang peni-peni ngloempoek dadi sidji: dadi Nederlander, kang ora njepelekake religie Ian negotie. Disike kang djinangka moeng dadi djoeroe-ladining Hjang Mahaloehoer; nanging bareng roemangsa tinimbalan, bandjoer ngoerbanake salira Ian boedi kanggo ngladeni oerip sesrawoengan kang oejeg rame iki:

dadi leeraar, dadi professor, dad! econoom, dadi socioloog, dadi diplomaat, dadi wewakil- ing rakjat, dadi wewakiling pradja, dadi pemimpining vakvereeniging, dadi journalist, dadi universiteit-curator, dadi pangarsaning bebadan perloe-perloe banget, dadi pemimpine par- te politik, dadi pangarsaning parepatan-parepatan lnternasional. ....

Ana ing Kamer ora taoe lowong, .... Medar sabda moeng jen perloe. madoni arang, njelani sabda ora taoe. Tansah moeng saperloene bae Ian idep ing tata-krama, ora taoe ga- we laraning ati ... Ora ana wong sing wani ngetokake temboeng kasar oetawa mingget- ake ati marang Imam iki, djer pandjeneogane winengkoe ing pangadji-adji wingit, nganti ora ana wong wani doewe krenteg arep anggrajang.

.,Het Volk" (Socialist oet. S.D.A.P.) inggih ngalem, nanging mawi njoengoelaken socialist~ipoen.

Sing dadi djedjangkanane ngemplengake Roomsch- Katholieke Staatspartij. Marga ikoe wis ngoerbanake prakara akeh, kang pantjena disenengi. Ing bab ikoe kena dipadakake karo Troelstra. Nanging ana bedane gede. Awit djangkane pemimpin sociaal-democr.

(Troelstra. Red. Sw. Tm.) arep ngoempoelake kang moela pantjen dadi sidji; nanging Nolens djangkane arep ngoempoelake golongan-golongan, kang ing bakoe ora bisa amor (in bet wezen der zaak onverzoenlijke elementen). Lan jen ana kaboetoehane kaoem ma- djikan soelaja karo kaboetoehane kaoem boeroeh. bandjoer kaoem boeroeh kang banget dikoerbanake, prakara iki ing kene koedoe ora disidem. (Awasl Makaten poenika wawasa- nipoen tijc:ng socialist! Leres Ian lepatipoen bade kepandjangen jen kadjlentrehaken ing ngriki. Red. Sw. Tm.)

Nolens anggone nindakake pagawejane kanti djoedjoer boeroes, ora menggak-meng- gok, ora ngelingi marang kakarepane dewe. Oepama gelema, mesti bisa oleh pangkat loe- hoer. Nanging deweke trima dadi pemimpine fractie, mitoeroet kang kaja wis diganta. Ing wektoe mangkene iki malah moengsoehe pisan kanti lega aweh eere- saluut marang tin·

<lake prlja - pradja iki.

]. de Roode, tilas hoofdredacteur~ipoen .,Het Volk" njerat wonten ing s. k. kaseboet; swantenipoen kok radi beda kalijao nginggil waoe I

Ana ing Arbeidconferentie ing Washington Nolens dadi kampljoene pradjandjljan wo- loeng -djam. Oepama ora ana tjawe-tjawene Nolens komprensi maoe dadi wok; kaoem boeroeh ora oleh apa~apa.

Ing babade Geneve bakal ora tinemoe rede-ne Mgr. Nolens tjara agitator, nanging advies-advies, kang anggamblangake Ian ngijatake toedjoe Ian dajane organisasi interna- sional. Remboege gede prebawane.

,,Het Alg. Handelsblad" (Liberaal):

Tinggale Imam ngiras prlja - pradja iki (priester - staatsman), . politicus ngati-ati Ian merbawani ikl, sociaal - econoom, kasoewoer ana ing kalangan internasional ing babagan tatanan arbeid (arbeidwetgeving), toehoe marang piwoelange St. Thomas, kang boedine njakoep Nawalane Paus Leo Xlll gede..gede loro - .. Aeterni Patris" Ian .. Rerum Nova- rum" - . ateges kapitoenan toemrape saindenging kradjan Nederland.

njaroedjoeki wontenipoen manoeng~

giling tradjang Ian kala warti won ..

ten ing kalangan P.G.H.B. P.N.S.

afd. Wates mentas poenika dipoen- koeboer, tjalon ma deg enggal nama Perserikatan Goeroe Normaalschool Koelon Progo, tradjang -tradjang atjengkok P.N.M. ing Mataram.

Dados ·samangke wonten P.N.M., P.N.B., lgans Ian P.N.S. (ingkang ageog pijambak).

Bendjing poenapa inggih saged- ipoen ngempal malihl Manoet,,D.K."

madeging P. N. B. poenika bade nebihi P.G.H.B. Djagad goeroe Ian djagad politiek Indonesia boetek sajektos I

Konggres Poenggawa Doesoen.

P (akempalanipoen) P (oenggawa) D (oesoeo) M (angkoe) N (egaran) beodjing tanggal 17 - 18 October ngadjeng poenika bade damel kong- gres ingkang sapisanan wonten ing Djatisrana Soerakarta. lngkang tja·

Ion karembag, manoet agenda : Nasibing para warga; lnstructie koewadjibaning poenggawa doesoen Cooperatie, oesoel" oesoel, ngewah;

Statuten Ian H.R. Ian prakawis sa·

nes .. sanesipoen ingkang ngengingi dakempalan poenika. Konggres waoe karegengaken mawi tooneel.

Man~et serat sebaran iogkang koela tampi, babagan papastenipoen poenggawa doesoen, won ten oeloek- oeloek ingkang kenging kita soeme ....

repi, i.p.:

a. Tijang njamboet damel poenika kedah angsal blandja njekapi, lang- koeng .. langkoeng para bebaoening Parentab.

b. Poenggawa doesoen, panga- geng dalah andahanipoen poenika nggadahi koewadjiban ingkang awrat tanpa wates, nanging blandjanipoen ingkang woedjoed siti toewio pi- toewas sanes-sanesipoen boten koe- boek.

c. Awoniog nasib poenggawa doesoen saged damel kendoning pandamelanipoen ingkang awrat poenika.

d. Kendoning poenggawa doesoen anggene netepi wadjib ingkang margi awoning nasib, adamel roegining Parentah toewin kawoela.

e. Poeoggawa doesoen kedah

Mgr. Nolens sanadjana dad! pemimpine parte gede dfwe ana Ing Tweede Kamer, arang anggone medar sabda, Ian Jen gelem medar sabda, kanti ngati-atl banget. Manawa Ing Kamer pada regedjegan tanpa bisa moetoesi, Nolens bandjoer njat dad! ,.souffleur"

mrebawani. Tanpa ana wong kang weroeh oetawa kroengoe, bandjoer bae mak petjoe- ngoel ana ing medja regeering. Tanpa nganggo sebawa, tanpa nganggo ngaton-ngatonake anggon~ ~rana, .kaja tjempe tanpa pepeka. Nanging ngerti apa kang dikarepake Ian apa kang d1tindakake. Awasna Ian delengen, keprlje anggone aweh advies marang premier.

Terkadang moeng sak temboeng rong temboeng. Ning woes njoekoepi.

.,De Nieuwe Rotterdam.sche Courant" (Liberaal):

Schaepman karo Nolens, Jen didjedjerake katon ana bedane: nanging karo-karone pada andjamani, tjotjog karo kaboetoehaning djamane.

Par~ redicalen. ing parte Room.sch Katholiek bisa ngerti saka deweke, apa tegese opportumsme,. nang1.n~ para co~servatteven oega gelem manoet, kang pantjena ora gelem, oepama ora d1laden1 ing deweke. Doedoe temboeng nanging sak ketik bae nganggo ali- aline ana ing medjane Wis tjoekoep kanggo ngalang-alangi wong kang mrana-mrana, soe- paja adja keplantrang. Krekat, (energiel nanging loewih-loewih pengati-atine woes kasoe- wo~r • • • . . : Nolens, pemimpin ana Ing djaba, nanging loewih-loewih ana ing djeron kehr, , • .• nmggal R. K. Staatspartij. Golek gantine bakal angel.

.,De Telegraaf." (Dadasaripoen boten adjeg; nanging ingkang sam- poen adjeg: boten ngatoelik).

Mgr .. Nolens woes moelih njang kelanggenganl Toetoek, kang arang njoewara, saiki saban~joere b~ka~. mingkem bae: nanging sing nggoemoenake, saiki kok krasa njenjet. lja koew1 tandane, 1en kang loenga maoe pantjen prija agoeng Ian birawa. Nolens kleboe ing ~olongane politici kita gede-gede ing sadjrone poeloehan taoen kapoengkoer . . . . . . Gede temenan prebawane prija iki ana Ing sadjrone kelir.

.. Het Vader/and" (Liberaal):

Poetoesan woes toemiba, Nolens woes ora ana. Tanah iki krasa kelangan, djer No- lens tresna marang tanahe. Pirang-pirang anggone woes nglaboehi Nederland •. . . . • . Sing mar~kake Nol.ens ngenan! ati. ik.oe agamane. lja marga agamane koewi kang ban~

dioer dad1 pengandioer, ngoed1, soepaia parentah ngrewangi ambetjikake kaanane babagan arbeid, kang ngeresake ngono.

~ing marakake ngenani ati maneh, jaikoe enggone sengit marang tindak fanatiek, sanadiana kang dadi antjer~antjering kabeh tradjrange. kaimanane.

,,De Standaard" (Anti~Revolutionair) miwiti hoofdartikelipoen ma- katen:

Bebantenging Ne~erl~nd ana sing ambroek maneh: Monseigneur, rak ja mangkono ta

~ggo~e pada ngara.ni. w1s ora ana. lkoe ateges, loengane wong kang pantjena ora ana sing b1sa angganteni • . . • . • • ,

. Lan besoeke arep keprije arep keprije, nanging sing wis genah, Nederland rak ja mes-

h krasa kepotangan marang Nolens, marga woes dilaboehi akeh Ian marga anggone nge- tjakake prebawane kanggo Nederland.

.,De Rotterdammer" (anti-revolutionair) wonten ing poengkasaning boofdartikelipoen, ingkang soeraosipoen ngalem sanget:

Lan ma~gkon~ anggone Nolens katon kaja Christenstaatsman (prija ~ pradja Kristen). Ja bener dad1 partiiman (wong kang kaloeloet marang partene), nanging kang ora ateges asor: marga anggone mangkono maoe sing diangkah moeng ngladeni Koningin Ian Vader- land. Ian sing digoleki moeng kaloehoerane Sang Nata Agoeng. . ~

Pasamoewane (zijn Kerk) Ian partene kelangan akeh; Ian kita ija meloe bela soeng- kawa.

.,De Nederlander" {Christelijk Historie) moengkasi artikelipoen ma- kateo:

. . Ana ing receptie taoen 1927, nalika Dr. Nolens ganep iO taoen anggone dadi Imam, minister De Geer ngoetjap, manawa babad politik ing dalem poeloehan taoen kapoengkoer ikoe mawa tjap .,Nolens volens."

Moela bener.

Wong kang doewe daja ngadjokake Ian bisa marentah, ana ing oerip sasrawoengan koedoe ana.

Moelane moelihe Nolens menjang kalanggengan ikoe ngenani oemat Nederland kabeh.

Kados samanten kemawon sampoen tjekap kangge njoemerepi swan-

!ening pers ~~derland warni-warni, ingkang prasasat dados koemandang- mg pema~gg1h1poen gol?ngan warni-warni, boten camoeng ingkang ngangge nama Kristen tok: Ant1~Revolutionair, Christelijk Historie: nangiog oegi parte sanes: Liberac.1, Socialist. Sadaja sami ngalem, sadaja sami soeka taoda hoermat, tanda pakering.

Golongan Katoelik boten ngijambaki, jen ngoenggoel .. oenggoelaken Mgr. Nolens.

Bokmanawi wonten ingkang ngoenandika: ,,Swarane golongan com- munist akoe doeroeng kroengoel"

Para maos! Pandjenengan sampoen saged namtokaken pijambak, ka- dos poendi bade swantenipoen, i.p. waton njoelajani. Bade mirsani nja- tanipoen?

Mangga koela atoeri maos oekara petikan saking ., Tribune · pijam- bak. W eling koela namoeng iogkang radi tahananl

.. Wingi sore ana ing 's--Gravenhage oemoer 71 taoen. Mgr. Nolens, pemimpin Ka- toelik, wis tinggal donja. Marga saka ikoe kaoem boeroeh moengsoehe soeda sidji."

Swanten kados makaten poenika boten pantes dipoenlajani. Dene jeo meksa bade nglajani, pantesipoen namoeng dipoenesemi kemawon!

* * •

Wooten ing gemeenteraad ing Venlo tw. burgermeester. Berger, tjrijos. jen salah - satoenggiling aloen - aloen ing kita bade angsal nama ., Mgr. N olens", Ian bade dipoendegi retjanipoen Mons-eigneur (standbeeld) .

Kita Venlo sampoen saleresipoen jen mongkok !

EB~~)~™@~™™~EB

I Sampoen kasedijakaken papan pondokan kangge ~

®' lare estri ingkang sekolah. I

~ . Sinaoenipoen dipoenoelat ... oelataken ~

~ sarta dipoentoentoen. ~

®> Wragad mondok Ian neda: f 15.- <®

~ HARDJADININGRAT [d

~

GOENOENG

~

KETOER - PAKOEALAMAN - NGAJOGJAKARTA.

~

EE~™™™@™™~™EB

angsal nasib sae.

f. Blandjaoipoen poenggawa doe- soen ingkang woedjoed siti toewin pamedal saoesipoen kedah dipoeo~

saekaken. Makaten oegi kedah ka- wontenaken pranatan pensioen.

Directeur de Koerier.

Wooten kabar saking Malang manawi Rama Pastoor Blomesath saking Orde der Carmelieten ing dioten Djoemoewah 16 October poenika nilar Malang tindak dateng Soerabaja ladjeng endjingipoen te- roes dateng Bandoeng nitih sepoer espres, amargi Pandjenenganipoen kabenoem dados directeur de Koerier anggentosi toewan Maze!, sarta noenten dadalem ing Bandoeng.

Kita moedji widadanipoen ! Actie .. nipoen G. G. enggal.

lngkang witjaksana Goepernoer Djendral .enggal poenika dereng dangoe djoemenengipoen, sampoen katingal 'Actie-nipoen:

le. Ngantjam hoofdbestuur N. I.

0. G. amargi ing serat kabaripoen ,,D1t School" nalika 2 Oktober ing·

CORRESPONDENTIE.

Abn. 552. R.M. Ratimartaja, pandjenengan pindah dateng poendi? - Abn. 159. kangge taoen 1931 sapoenika namoeng kantoen kwt. IV ingkang dereng sah.- Abn. 790.

mila inggih sampoen tjotjog. Sampoen ki- rang pamengkoe l

Adm.

C. C. Djakarta, Heraclitos soembangan sampoen dateng, nanging radi kasep, dados kedah ngentosi roemijin. Noewoenl

R.ed.

kang kapengker poenika wonten karangan ingkang ngemot panjaroe- we ingkang nglontjok saking wates sarta mawi oengel-oengelan ingkang kasar. Hoofdbestuur ingkang boten ngalang -alangi pamatjakipoen ka- rangan waoe kaanggep kalepatan sarta lngkang witjaksana taksih god jag• gadjeg poenapa warganing Hoofdbestuur ingkaog dados goeroe wonten ing goepermecan taksih kenging teroes tjepeng dame! won~

ten ing ngrikoe.

2e. Neroesaken wontenipoen pa·

ngiridan kadosta: boten ngoendang goeroe saking nagari Waland'

Referensi

Dokumen terkait

Nanging kita goeroe,inggih sampoen alit panggalih, aw.it ingkang makaten poenika boten doemawah dateng ba- dan kita kemawon, nanging oegi soe- mrambah dateng bangsa kita Djawi.. Koela