No. 39
RAGAD ADVERTENTIE:
Kabar premili 1 I - 30 temboeng f 1.- Langkoengipoen, saben 10 temboeng oetawi kirang: f 0,50.
Advertentie limrah: f 0, 15 sagaris;
(apes: f 1.25).
Moendoet kapatjak langkoeng saking sa- pisan, octawi moendoet dados lengganan, tepang rembag roemijin kalijan admini- stratie.
Hoofdredacteur:
B. S 0 EM ARN A
kabantoe
REDACTIE -COMMISSIE.
ISINIPOEN:
De ~ommunistische international - Wanita ing babagan sociaal - Wanita ing Bandoeng - Wanita
°"jaman samangke - Madjeng ... . Moendoer - Rena - Pakne kontra bokne - Mangga poen tandangi - Tijang priboemi kalijan serat kabar padintenan - Kroniek - Ontjen sekar gambir melati - Oerap - sari - Correspondentie.
PRADJA RAHAJOE.
DE COMMUNISTISCHE INTERNATIONALE.
Mengsahing Pangeran.
D e C o m m u n i s t i s c h e i n- t e r n a t i o n a I e inggih poenika kempalanipoen Communistische par- tijen ing sadj~,gad; zetelipoen ing Moskou, kanamekaken .. Executief Comite der Ille internationale."
Het bolsjevisme strijdt tegen God.
Njata ! ! ! Het Russische bolsjevisme poenika nerangaken: boten wonten Allah. Manoengsa boten gadah soek- ma, agami poenika namoeng praka- wis partikelir (Godsdienst is privaat- zaak), oetawi kenging katemboenga- ken palson. Anngge-angger 7 e moe- ngel .,sira adja njenjolong. Nanging Lenin moengel: Njenjolonga ! sabisa- moe ! Angger-angger 4e Sira ngoer- matana bapa bijoengira ! Nanging de communistische jeugd: Ora ! ngoer- 1mnatana bapa sing nalika wektoe re- m roesoenan d1empol enggone nga- moek. Angger-angger 5e: Sira adja gawe pati. Ora, angger anger ikoe moeng soemoetji-soetji.
Jen wonten tijang menang ang genipoen ngamoek, ladjeng oemoek, nedahaken kamenanganipoen dateng huisvrouwen, Ian teroes dipoenpek bodjo, nanging boten kaidjab, ali- as . . .. ? ( waarachtig, ngoengkoeli kewan). Tijang estrti boten kenging tresna dateng anakipoen; dados ka- tresnaning bijoeng kedah itjal. Als de vrouw haar kinderen lief heef t.
is zij niet anders dan een bond, een beest. (Lenin}!
Wah kados dipoenkoroki keeping koela, kok semanten kesasaraning nalar, kesangeten anggenipoen doe- moenoeng ing pepeteng; poenapa bangsa waoe boten tampi sihing Pangeran? 0, temtoe kemawon tam- pi, Goesti boten pilih asih, oeger sipat manoengsa temtoe kaparingan sih kanti tjekap kangge nanggoelang pamboedjoeking setan dateng pepe- teng. Namoeng pijambakipoen boten poeroen migoenakaken, kabekta sa- king watak oemoek.
Dados sih waoe moespra, tanpa tandja. Tjekakipoen tijang jen taksih nengenaken: hoermat, nikmat, semat.
koemloengkoeng Ian adigoeng, ing- gib ladjeng nglirwakaken sih Dalem Goesti Allah.
Dados tjeta sanget jen russisch bolsjevisme poenika penasaran ing- kang ngebat-ebati. Sengara bangsa waoe saged tentrem lan saketja, awit sadaja ingkang tjongkrah Ian kar- saning Pangeran boten saged tampi katentreman.
Manoengsa poenika poenapa ta?
lnggih poenika kagoengan Dalem Goesti Allah.
Oepami koela gadah maesa. maesa waoe jen boten manoet prentah koe-·
la temtoe kemawon koela gebag.
Koela wenang ngangge maesa waoe sapikadjeng koela, Ian koela boten kedah njoekani gandjaran, nanging nama oetami jen kala -kala maesa waoe koela soekani gandjaran. Me- katen oegi Goesti Allah, inggih boten kendat maringi gandjaran dateng ma- noengsa, Pandjenenganipoen wenang ngagem manoengsa manoet karsa Dalem. Nanging sarehning Goesti Allah poenika Maha-tresna, Pandje- nenganipoen kersa pradjangdji paring gandjaran dateng manoengsa, inggih poenika kamoeljan langgeng ing Swarga.
Kodrating manoengsa temtoe ngga · dahi kepengin dateng kasaenan lang-
8 November 1929
-
SE RAT KABAR KATHOLI EK
Medal saben dinten Djoemoewah.
geng, sanadjan communisten inggih gadah. Nanging tijang poenika jen sampoen ambekok, meka dateng le- leteking djagad ladjeng: .. asss, emboeh ra-iroeh. mbesoek pikir mbesoek, saiki ja apa anane saiki." Lo, rak loetjoe poenika: bendjing jen sampoen mak: tjekik, la inggih kasep, sampoen katoetoep lawang tobat. Poenapa bendjing jen sam poen won ten nra · ka djahanam? jak inggih langkoeng aneh poenika; awit nraka poenika sampoen kasebat langgeng, dados boten molah malih. Ingkang molah- malih poenika inggih namoeng do- nja ngriki, tijangipoen tansah re- wel . . . . kemawon.
M. J. A. Koepoe biroe.
Smg oost.
LA'RASATI.
WANITA ING BABAGAN SOCIAAL.
Sapoenika koela bade ngrembag pangkat loehoer, ingkang dedasar pasihaon loehoer. Poenapa wanita saged anggajoeh makaten poenika?
Wiwit djaman roemijin ngantos dja- man samangke kados boten kirang tjatjabing wanita ingkang nglenggati pangkat Joehoer, saged njandak tradjanging prija, malah saking pama- was koela wonten ingkang ngoeng- koeli. Boten namoeng nama papak kernawon, malah kapara nglang- koengi. Wanita oegi saged mondjo ing boedi toewin kasagedan. Oepa- minipoen? 0, boten kirang. Ing ngriki koela andaraken minangka toelada; Hypathia, wanita ing Alex- andriah, mempeng ing kasoesastran, langkoeng-langkoeng bab ilmoe fil- safah. Paula toewin Eustachium, sami wanita ltali (Roem) dipoen- woelang basa lbrani dening Santo Hieronymoes. Ing abad tengahan wanita ingkang misoewoer kasaged- anipoen i. p. Relindis van Hohen- berg, pangagenging satoenggiling pasraman (abdij); Hroswitha van Gandersheim; Hildegardis van Bin- gen makaten oegi. Bakda poenika Vittoria Colonna toewin Charitas Pirkheimer. Malah l. S. Kangdjeng Santo Rama Benedictus XIV mbe- noem professor estri ing sekolahan loehoer ing Bologna i.p. Agnesi moe- lang ilmoe filsafah Ian mathematiek- {bangsanipoen ilmoe oekoer Ian etang); Bassi moelang ilmoe filsafah toewin muziek. Poenapa makaten poenika boten adamel agenging ma- nah koela; wanita ing Indonesiah?
I. S. Kangdjeng Santo Rama Pius X rena ing panggalih midanget adjenging sekolahan loehoer ing Washington; ing taoen 1912 ma- ringi nawala dateng Kardinal Cib- bons. Ing -nawala ngrikae I. S.
Kangdjeng Santo Rama ngatingaia- ken sanget renaning panggalih, dene para zuster kenging loemebet ing sekolahan loehoer kasboet, per- loe ngoedi kawroeh, amrih saja sae Ian katah pigoenanipoen anggeni- poen sami dados goeroe moelang dateng !are estri.
Ningali kawontenan makaten poe- nika, koela wani mastani, jen boten nama samestinipoen, manawi bangsa koeia wanita dipoenalang - alangi ngoepados pangkat loehoer, toewin boten kakengingaken sinaoe ing sekolahan loehoer. Ananging terka- dang koela inggih ragi kendak sa- kedik, manawi mireng pitakenan makaten: apa bangsa wanita ban- djoer koedoe disekarep, kabeh kanggep bisa madani prija, koewa- gang njangga ribed roeweting wong sinaoe?" Lah, poenika angel anggen koela bade mabeni, sebab kawon tanda jekti. Bangsa koela wanita kedah ngengeti ringkih Ian sekenging badan ( pawakan), sam poen namoeng mligi ningali ondjoning pikiran. 0, boten katah tjatjahipoen wanita ingkang saged lelawanan kalijan prija kanti sembada; manawi boten gadah dasar sentosa-sentosa, boten saged njandak. Jen dipoenpeksa, dipoentog sarosanipoen, temah risak pikiran (oetek) Ian badanipoen. Poe- napa makaten poenika bade adamel
aliting manah koela? Babar pisan boten; awit pandamelanipoen wanita ingkang nomer satoenggal boten kok sinaoe makaten, ananging ang- goela-wentah anak, andjagi saening brajat.
Ing ngriki koela boten soesah ngandaraken pamanggihipoen para pinoendjoel, ingkang sampoen ngoe- di wewatekan toewin dasaripoen bangsa wanita Ian prija; makaten poenika kados sampoen kerep kamot ing Sw. Tm.
Gantjanging rem bag: bangsa koela wanita saged njandak pasinaon ing sekolahan loehoer; ananging manawi katah sanget, ingkang makaten poenika, boten bade toemindak, se- bab poenika mitoenani badanipoen pijambak, mitoenani toeroen Ian la- djeng mitoenani gesang oemoem (maatschappij).
A.
WANITA DJAMAN SAMANOKE.
Menawi koela waspaosaken saes- toe, kawontenanipoen pawestri dja- man roemijin kalij n sapoenika, mila pantjen beda.
1. Toemrap kapinteran, wanita kina (meh sedaja), boten ngretos poe- napa-poenapa. Nanging ing sapoe- poenikanipoen, wah ... , sami on- tjor - ontjoran rebatan oenggoel.
Ginemipoen in kang katah-katah tjara Wlandi met .... hoor ....
niet. Kanggenipoen koela, sanadjan nem, n rimah mocngel: "ik kan niet spreken Hollan maar".
2. Pengangge djaman roemijin, mesti broekoet RasOt:i~ar. loeri k, slen- dang bang-bangan, tapih plekat;
geloeng tekoek. Boten wonten ingkang poeroen ngangge kotang {mbokmenawi dereng wonten).
Nanging ing sapoenika :
Sindjang kawoeng petak soemri- ngah, wiron alit djinapit ing dja- pitan petak, goemebjar, njoroti ra- soekanipoen ingkang saking soe- tra djene mawi renda, Kotangipoen petak memplak kados kapoek, soe- morot njinari sangsangan ingkang goemebjar dening mandalijon, tjoe- mlorong madangi binggel toewin sesoepe. Waah .... boten wonten tijang, raosipoen. Namoeng emani- poen-, dene wonten ingkang tiroe- tiroe tijang sakit benter tis, ingkang ngantos telas ramboetipoen (goen- doel). Wangoenipoen kadamel kados sekar bakoeng; mi la namanipoen inggih boekoeng (an)." (Boten kados ajam toekoeng lo!)
3. Menawi nijat niroe bangsa Euro- pa, inggih pisan damel - (mawi rok, sepatoe). Lah inggih ingri- koe doenoenging potongan boe- koeng - Nanging roemaos koela (lare wedalan pareden), kok sae
model kina.
4. Lare estri kina, dipoenkoeroeng (tegesi poen kadelikaken oetawi kapingid, boten angsal medal pi- jam bakan saking sadjawining pe- kawisan).
Nanging ing sapoenika, dameli- poen saba loeroeng-(radinan), boten poeroen (sasatipoen) saba pawon.
Poenapa perloenipoen ? Warni- warni, nanging sedaja toemoedjoe dateng kapinteran Ian kabetahan.
Ing doesoen koela. P. tetijangipoen estri awis-awis saba grija, nanging .... bjang-bjangan saba tangga, ni-
roe wanita modern .... ?
Oengelipoen pijambak, noelad wa- ni ta model, nanging modelipoen De- wi Tjiptarasa kalijan Radyan Banjak Tjatra ( poetra ratoe Pedjadjaran) oetawi Kamandaka, inggih sineboet Loetoeng kasaroeng. Pramila koela saged gineman makaten, margi sam-
poen w'ola-wali njipati, sarta sam- poen ngrampas serat-seratipoen~
0, para kadang-kadang koela, mbakjoe - mbakjoe oetawi adi-adi, koela atoeri sami enget. lngkang djoemeneng goeroe poetri, koela atoeri paring piwoelang dateng lare- lare estri, ingkang nedeng-nedengi diwasa, sampoen ngantos mekaten.
Sampoen, poenika kemawon, C. Siti Soendari.
Ambarawa 25/10 '29.
WANITA ING BANDOENG.
Woelan kapengker poenika ing Bandoeng mentas wonten kempaling pakempalan - pakempalan wanita (combinatie vergadering) i.p. pak.
Poeteri Indonesia, Persaudaraan poeteri, Persatoean lboe, toewin Wa- nita sedjati. lngkang karembag: a.
poenapa sababipoen wonten pakem- palan wanita, b. pergerakan para wa- nita Indonesia.
c. pergerakan para wanita Indonesia ing bab panggoela-wentah Ian pi- woelang. Soeraosing sesorah-seso- rahipoen para medar sabda 1) njaek- aken dradjadipoen para wanita ing- kang karengkoeh para kakoeng. Para kadang kita wanita Katholiek ing bab poenika boten soesah menggalih, djer ing kalangan kita sampoen sae. Ing poendi tanah ingkang kaambah ing Ag_ami Katholiek, dradjadipoen wa- nita mes ti kadjoendjoeng; 2) boten para kakoeng kemawon ingkang ke- dah ngretos pengadjaran, para iboe betah sanget pengadjaran langkoeng- langkoeng bab panggoela - wentah.
Mangga para kadang wanita poendi malih ingkang bergerak?
BAR ATHA.
OPVOEDING LAN 0 ND E RWIJ S.
MADJENG . . . MOENDOER.
log Gids Melajoe katja 55, we- dalanipoen Firma H. D. MAC GIL- LAVRY, perangan ngandap wonten oengel -oengelan makaten: .. DJA- . NGAN SELALOE MENJERAH- KAN PADA GOEROE SADJA, TENTANG PENDIDIKAN A-
NAKMOE MESKIPOEN DI-
ROEMAH HAROES KAMOE
PERHATIKEN."
( Djawinipoen kirang -langkoeng:
Sampoen tansah ngeboehaken dateog Goeroe kemawon, bah pamardi aoak, sanadyan wooten ing grija kedah dipoeopigatosaken) poenika kados- poendi wosipoen? tegesipoen: inggih tijang sepoehipoen pijambak, pao- tjeoipoen ingkang saloegoe kedah nggoela-wentah Ian amerdi. Nanging kados -poendi saderek kita kaoem patanen oetawi sad. ing doesoen- ngadoesoen aoggeoe sami njakolah- akeo anakipoeo? poeoapa sampoen sami ngertos dateng tetemboengan makaten poeoika? Tjobi dipoen-
~grajahi!
Ingkang makaten poenika, toe- mrap ingkang sampoen mangertos noen inggih saged anampi klajan gampil. Lan boten bade maiben, awit ingkang tjloeloek poenika bo- ten makarja dados Goeroe. Nanging sareng saderek kados atoer koela ing nginggil oetawi ingkang dereng ngertos kados-poendi? Mastani jen poen !are poenika sregep, pinter madjeng tansah anamoeng kaborong- aken dateog Goeroe. Awit saweneh (katah-katahipoen oet. limrahipoeo) roemaosipoen jen sampoen sekolah poenika sadaja (kadjawi sandang teda) bageanipoen Goeroe. Mangka Goeroe namoeng njipati wiwit bikak doemoegi toetoepipoen sekolahan.
W onten1 malih ingkaog poeroen.- ipoen njakolahaken kados-dene na- moeng dolanan oetawi kaogge djang- kep- djangkep, katanda satoenggal kalih ( salong asring klampahan) sadinten kalih dinten, sawoelao ti- gang woelan kasoewoen medal.
Mandar wonten ingkang plapoerao saweg bade kaatoeraken (concept) nembe rampoeog sampoen kasoe- woen medal.
Loegoenipoen noen inggih ma.- kewed angel tanggoehipoen, sabab wonten ingkang boetoeh mo- mong, angen, tengga grija. toemoet peken, toemoet nggentang spn. Kali- jan malih wooten ingkang sandang, teda, tilem, kasarasaniog badan oegi boten patos kapaeloe. Tandanipoeo katah kemawon ingkang goedigen oetawi boenjiken. Wonten ingkang sadinten neda namoeng kaping sa- pisan, wonten malih ingkang teda~
Taoen 9.
REGINIPOEN LENGGANAN SWARA TAMA
sampoen kalijan regining Soeara Katholiek 1 taoen f 7•5
o l
njoewoen kabajarf 3,75 ~ roemijin.
Adresipoen Redactie Ian Admlnlstratle
IGNATIUS-COLLEGE
DJOKJAKARTA.
Drukkerij .. Canisius" Ojokja.
I
nipoen sanes sekoel wos oetawi sekoel djagoeng. Sampoen mesti kemawon kakijataning badan Ian engetan beda kalijan !are ingkang sadinten neda kaping 3 oetawi ping 2 kanti adjeg toer teda ingkang moerakabi ing badan, limrah kadospa~a mampoe.
Engetan kendo, la tijang we\eng klikak - kiikik ka poerih mikir. Poe- napa malih lare ingkang saweg oemoer 6, 7, 8 taoenan, sekolah ngrangkep ngadji. (Pamanggih koe- la malah wewah gebleg; beda Ian jen sampoen wantji oetawi tamat sakolahipoen ladjeng ngadji poenika enggal saged}.
Goeroe ingkang wonten doesoen poenika limrahipoen dipoenwastani majar gojar. Nanging saking pa- mawas koela (pamanggih koela) kok malah langkoeng rekaos.
Rekaos angsalipoen moerid, re- kaos oegi anggene nenoentoeo. Nge- ngeti tijang katah, wonten iogkang asring goemampil. Jen kala - kala dipoendateogi margi anakipoen la- wong sakit oetawi sanesipoeo, gadah panganggep jen boetoeh, Boetoeh- ipoen ngaten mila kasinggihan, awit nijatipoen nedya minteraken Ian nja- ekaken boedinipoen anaking bangsa iogkang boten (dereog) ogertos Ian boten saged moelang pijambak.
Wooten oegi sareng ragi raket kla- jan Goeroe, ngemlengakeo, anak- ipoen kapenging sakolah (mlebet) dereog kapamitaken, sandjang jen sampoen kasoewoenaken idi. La, poenika moeroeki gorob namanipoen.
Sanadyan Goeroe pari - basanipoen mbanting badan, ndjoengkir walik, jen ingkang dipoenadjengaken tan- sah bade moendoer Ian tijang se- poehipoen boten poeroen mbantoe noen inggih boten dados. Auto boten saged miampah motoripoen, jen tanpa benzin. Sampoen isi ben- zio ewadene taksih boetoeh smeer- olie Ian toja, makaten oepamioipoen.
Mila jen wonten salah-satoeng- galing panggenan, nadyan sampoen tataoenan wontenipoen sekolahan, nanging ingkang taksih angel, ti- jangipoeo dereng dojan (ogertos) dateng wosing sekolahao, tangeh sagedipoen madjeng jen tanpa ban- toean. Sinten ingkang wadjib mban- toe? Para maos sampoen sami ngertos pijambak awit Sw. Tm. sampoen asring ngemot.
Sriwing - sriwing bab leerplicht, poenika sakoela ragi tjotjog. Na- nging kedah kapilah-pilah, sampoen kwalik, ingkang sampoen madjeng malah kawonteoaken leerplicht. Awit ingkang sampoen madjeng poenika boten soesab dipoeopetjoet sam- poen mlampah pijambak. Kados dene lebetan ing H. I. S. poenika saperangan ageog sampoen sami ngretos lan poeroen temenao. Sabab won ten djangka oetawi pangangkah- ipoen sanes. {Kangge pantjadan).
Sareng sakolahan Opb. klas II, ka- dos-poendi jen katanding poenika?
tebih soengsatipoen awit gesang- ipoen, pangretosanipoen beda Ian tijang koeta oetawi nagari toewin kaoem balandjan woelanan oetawi Ian para abdining K. G.
Koeia ragi tjotjog dateng ingkang kagoengan pangandika, jen Goeroe poenika sadremi moelang. Dene ingkang ngadjeogaken (katah), sre- geping moerid, poenika saking pa- ngageng Ian sesepoehing doesoeo ngrikoe sababaoenipoen saha tijang sepoebing moerid, ingkang kadjibah.
Nanging kados-poeodi tijang ngrika Ian ngriki ( Y Ian Q oepaminipoen) poenika asring beda. Tijang sa- toenggal Ian satoengalipoen beda geseh pamanggih oetawi dasaripoen.
Rantjangan kalijan tjaki poen kema- woo katah gesehipoen.
Wasana bendjing poenapa bangsa kita ingkang dereng ngertos (dojan) dateng kawroeh sekolahan anggene saged toemoet noetoeti dateng ro- wangipoen ingkang sampoen sami mlampah??
Pangoedarasa.
RENA.
Sambetipoen.
Amoeng manawi wonten poetra dinama - dama (poetraning Pasamoe- wan Soetji) mbangkang, wani kalijan Sang Poetra, poenika Sang Poe · saking pamawas koela ketelasan srana, toer sanget ewoeh-ajo; nggalih doeka soengkawanipoen Sang Pa- marta, kados - kados bade ngandika:
.. Ah ja wis ta, tegakna! oewong di- betjiki kok ora ngerti, malah wanil wis tjoba tjoelna, kareben kapok!" - Sareng toemoengkoel mirsa poetra nasar. noebras-noebras moek-moekan ing pepeteng. sanget trenjoehing panggalih; djadja kapetek asta, sotja katja-katja. galih bebasan winenjet- wenjet: .. 0. gek keprije bakal dadi- ne? ... Apa sida ... sida ngge- blas . . . Ah kok ja talah temen . .... Lelakon kok ... Oh. ngger, tolehen lboemoe! . . . . Apa ta sababe dene kok kowe tegel gawe soesah- koe? . . . . Apa isih koerang anggon- koe nglaboehi kowe?"
T oemenga. mirsa Sang Poetra sa- ng et sekel ing galih; toemoengkoel noengkoeli lelampahan nggegirisi.
Bade nglaboehi poetra, dados. nilar Sang Poetra, gek kados-poendi bade kadadosanipoen. Bade kaeklasaken, boten tegel. awit pandjenenganipoen pirsa. jen poenika ingkang katah dados ramaning idjadjil.
La gek sinten ingkang bade ngli- lihaken doekaning Goesti, nglipoer Sang Dewi? Sin ten ingkang bade mbebaloehi poen wangkot?
Pandjenengan sadaja. kakoeng poe- tri. anem sepoeh.
Pandjenengan ingkang sampoen kapoendoet dados saderek sinara- wedi ( - karohanen - ) ingkang ka- timbalan kakarsakaken dados pra- djoerit sinelir. tamtamaning oemat Noesantara, koewadjiban tetoeloeng.
Waton kersa, sadaja temtoe saged.
.. Waar een wil is, is oak weg"
(Waton nijat, wonten krengkat).
Sampoen lila manawi asmanipoen Pepoenden kawoela Ian ingkang lboe dipoentjetjamah, kangge pojok- an, kangge dolanan ing gotrahipoen donja. Koela atoeri mrinani ngla- boehi: manawi boten ketjonggah nginggahi, sampoen kok ladjeng trimah moendoer. Makaten poenika sanes watak wantoening Pangeran, nanging tekoenipoen bangsa nista.
Pangeran isin moendoer sapetjak;
milahoer seda tatoe djadja. tinimbang ngaras padaning mengsah oetawi ngrepepeh ngasoraken sarira ngoengsi gesang. Soemangga prijantoen koela atoeri tjantjoet toemandang nanda-
ngi poen tjandala (setan la panda- melanipoen). Sampoen koewatos, de- damel pandjenengan ampoehing-am- poeh; pangageman boten koetjiwa.
Sang Kristoes pribadi ingkang bade nindihi perang. Dewi Marijah ke- nja koewasa, Iboe pandjenengan ingkang bade tansah ngawat-awati;
tansah ndjangkoeng. tansah maringi pitoeloegan. Soemangga ngangsek, madjeng, sampoen trimah ngantoen, madjeng-madjeng ngoengsir mengsah.
Boten pareng mawi karja, inggih mawi sabda, soepados enggal oreg soerakipoen tijang Djawi: .. minoelja asma Dal em Sri
J
esoes, minoelja asma Dalem Dewi Marijah; djembar kraton Dalem ing Noesantara."s.
v A R I A.
PAKN~ KONTRA BOKN~
Sambetipoen Sw. Tm. No.
38.Pb.
Mengko disik njelani. Kamar- dikan, karepe ing kene: adja kok kabeh-kabeh prekara sing sipil bae taren wong lenang; ke boetoehan saben dinane taren wong lenang.Dadi karepe wong wadon doewea pangoewasa, adja ming kaja mesin.
Oetawa wong wadon ija doewea (oleh) pangoewasa elik-elik sing Janang, marang tindak doedoe.
Bb.
0, jen moeng mengkono bae, kaja-kaja piwoelang ngarepake idjab bijen wis njoekoepi.Pb.
Dadi karepmoe koewi, apa kowe bandjoer meneng bae, ngono apa? Elinga, saiki djaman madjoe, lanang wadon koedoe toemandang be barengan, kanggo tan ah Ian bangsa.Bb.
Ora maido, kandamoe bener kabeh. Nanging wong wadon eng- gone ndjoendjoeng bangsa dalane beda karo wong Janang. Panemoekoe (geloeng tekoek) wong wadon nge- djoke bangsa I. Wong wadon koedoe ngerti, njekel tek kliwering omah.II. Pdnggoela-wentahe djabang baji toemeka botjah. Ill. Pegawean ta- ngan, paedahe ngelong-elongi we- toene doewit.
Ambantoe wong Janang; samangsa arep gandringan, ora nggondeli.
Sarana kabeh iki nelakake, jen wong wadon wis netepi wadjib sing nomer sidji; dadi arane wis njamboet gawe bebarengan Ian sing lanang, ija migoenani marang adjoene tanah Ian bangsa. Wong wadon arane wis merdika, wong lanang ora mikir mangro, merteloe. Nanging
keprije bisakoe oleh kawroeh maoe?
Pb.
ja, moela mengkono bokne!Perloe apa ta wong wadon ngrem- boeg plitik, jen nglirwake wadjibe.
Saiki akoe doewe remboeg; soe- paja idam- idamankoe kasembadan, kowe sowana Pangrehe Wanita- Kath<;>liek, ngatoerana rembag, soe- paja pakoempoelan W. K. kersaa ngedalake koran, sing ngemot kaja kang kokarepake maoe, manawa bakal kagalih; djalaran pekoempoel- an lija ija pada doewe koran.
Ija bener ing koran-koran sok ngemot pr kara maoe, nanging de- dasare rak genah beda.
Toemrape lid W. K. ing koeta, kerep mirengake sesorah, nanging kaja sing adoh lor, adoh kidoel ngene iki prije?
Bb.
Woll Bajek nangis, komik.DJADIR.
MANGGA • POEN - TANDANGI.
Anggen kita sami bade ambangoen, ambebagoes, njantosakaken - saha ngekahaken grija kita Indonesia mila sengkoet saestoe.
Bebasan asoekoe djadja ateken djangkoet- boten predoeli wonten- ing rina Ian daloe; soroting soerja, senenging sesangka-miwah gebjaring woelan ingkang sanget nelahi poe- nika, boten klebet ing manahing para:
"poetera Indonesia."
dening sami riwoet njengkoed damel ing saben wekdal tansah kepireng swan- tening tijang saweg atrap gendeng, dame! boetoelan wingking lsp.Saestoe jen-kebat-tjoekat-arikat.
Moegi-moegi kemawon boten sami kesenengen nandangi salah-satoeng- giling bab kemawon, wangso_el:
sadaja-mradini-moeriha saged t1m- bang - boten - gotang- mandar boten aras-arasen-nandangi-mangsoeli- pa- damelan ingkang sampoen dados, djeboel malah bade risak.
Mangga poenika koela atoeri, pe- tikan Soear. Publ. Oct. no. 533-
" Sedjak taoen 1929 moentjoel, keadaan peroesahaan batik ada sa- ngat serat sekali, pasar batik Ojokj~,
di mana-mana tempat semangkrn moendoer, hingga sampai ini boe- lan, itoe kemoendoeran soedah sam- pai pada 75 pct."
Andak boten ngroedatos?
"Sebab - sebabnja: Berhoeboeng dengan kemadjoean rasa kebangsaan Indonesia, doeloe orang jang biasa pakai kain kepala dan kain pandjan_g baik, sekarang bersaroen g plekat t1- pis dan berpetj is, dan pan talon dan berpetjis."
Atoer koela: ingkang andandosi- njaekaken kaboedidajaning bangsa poenika inggih bangsanipoen pijam- bak. lngkangngrembag_inggih bang- sanipoen pijambak. Poenapa bangsa sanes ... ? inggih boten dados poenapa, nanging babaten ingkang pantjeni- poen mlebet kantong Indonesia - da- dos mlebet kantonf! sanes pradja.
Mangga kaladjengaken ... .
,, Batik tjap keloearan Europa seka- rang tni teroes meneroes mendesek pada batik-batik keloearan Solo dan Djokja, malahan kabarnja: batik ke- loearan Pekalonganpoen soedah moe- lai kedesek."Mangga ..
.!mangka - pirsa pijam- bak-bangsa balasabrangan makaten manawi kedoegi sampoen angsal we- wenang- ambok redi inggih dipoen- doekiri ngantos dados trowongan- kinging kanggi dangsah gadjah.
Mangga poenapa bade kelampah, koela sami, nganggi sindjang we- dalan Europa?
Hem, nlangsa temen ..
.!kebangeten.
Anggoni pinidjekaki mangoen bang- sa, ra isa apa
-apa . . . . Ilngkang nlangsa dide namoeng ingkang nganggi, oegi ingkang nglampahi.
Mangga ladjeng:
Dj oehnja itoe peroesahaan batik berarti rnenambah kesengsaraan ra- hajat, karena toekang-toekang nge- tjap, babar, l<erok, bironi, njelep d.1.1.
akan kehilangan penghidoepannja, jang mana di koeatirkan bahaja ke- sengsaraan bakal menimpa kepada marika.
Mangga - manaw1 pabrik - pabrik sami wonten Europa andak boten makaten ... ?
Saged oegi kaboedidajan kadega- ken ing riki-jen makaten djatoeh
-ipoen tJangsa kita inggih gampil
-wasana dados kaoem berahipoen ....
!hara .... kaoem BERAH malih.
Mangka djatoehipoen
-sampoen katah oetoetipoen- djer barang-ba- rang wedalan ing ngrikoe bade lang- koeng mirah tinimbang wedalan Dja- wi- katitik sakingbade-badinipoen- mori -soga-nila-lsp. wedalan Europa langkoeng mirah tinimbang Indone- sia.
Mangga, moempoeng dereng kasep, dipoenwiwiti, dipoentandangi.
Mardikaning politiek - kemawon dereng tjekap, djangkepi poen, Ian:
mardikaning economie; mila saestoe eman jen ketoengkoel, boten ngrewes satoenggalipoen: Kamardikaning po- litiek poenika:
PAJONing grija kita Indonesia; dene kamardikaning: economie - makaten TJAOAKipoen grija kita; kalih-kalih-
ipoen kedah wonten.
Kebak tjagak - tan pa pajon - boten kenging dipoenenggeni.
Pajon rapet-tanpa TJAOAK, boten saged ngadeg.
Njikloek majoni grija, djeboel poen TJAGAK kateda rajap ... ? hara ... ? Pajon dados ambroek ... ! meme- laaaas .... .!
C.
ORDEEKA.
TIJANG KATHOLIEK PRJBOEMI KALIJAN SERAT KABAR PA-
DINTENAN.
Sapoenika sampoen woelan No- vember, taoen sanga likoer ndoeng- kap pedjah kagantos taoen tigang dasa, woelan Pasa sampoen njelaki;
dados tegesipoen sampoen meh doe- moegi wantjinipoen pakempalan-pa- kernpalan sami damel parepatan ta- oenan oetawi ngawontenaken kong- gres P.P.K.D. lan P.K.W. samanten oegi. lngkang makaten poenika ka- dos oegi sampoen semestinipoen manawi kita sami tjetjawis sadija rembag oetawi oesoel-oesoel kang- ge sangoe (njangoni) dateng kong- gres poenika.
Dene koela ingriki boten bade oesoel oetawi dame! dadaking rem- bag djer saestoenipoen prekawis poenika sampoen nate karembag, ma- lah oegi kenging dipoenwastani kerep; ingriki koela namoeng nge- moetaken oetawi nenangi, moerih para maos oetawi kadang Katholiek ingkang dereng kalebetan gagasan waoe, ladjeng toemoeta ngroemaosi betahipoen, wasana ladjeng sami anggregoet toemandangipoen. Pra- ka wis waoe; ing poenika kados- poendi sagedipoen saestoe wonten serat kabar padintenan kangge saderek Katholiek- b o em i poet r a.
Kala roemijin sarnpoen nate won- ten swara saking Soerabaja, ingkang oesoel makaten, ladjeng taoen ka- pengker saking Magelang oegi won- ten oesoel ingkang wosipoen kirang
~···~···~~·:;-:···:~·~
@>···~
TANGGAL NEM
!
sampoen dateng.
! •
• •
• •
11
i
• •
• •
• • •
: v :
• •
• •
: Moegi menggaliha dateng :
• 0
: kabetahanipoen :
• •
• •
• •
i
VAN LITH -STICHTING.i
• •
• • • •
@••··· .. ···@
• •
: Penningmeester V. L. S. :
• •
: p/a 2e. Convict :
: Moentilan N. I. S. :
• •
®···@
langkoeng oegi makaten. Lah sapoe- nika soemangga dipoenajati saestoe kados-poendi kadoemoegen saestoe sampoen ngantos namoeng wongsal- wangsoel kendel doemoegi rembag.
Mila manawi saderek ingkang sam- poen soemerep kalangan djawi, tam- toe sanget anggenipoen mbetahaken daja -daja · ladjeng won ten dagblad ingkang kangge tijang Katholiek boemi. Kangge para maos tamtoe inggih saja marem, djer kabaripoen saja pepak, saja djadjah toer boten wonten kabaripoen wajoe. Praka- wis regi tamtoe kemawon inggih manoet poenapa ombjaking djawi - ana rega, ana roe pa - kadamel ing sapantesipoen.
Menawi Sw.Tm sapoenika ka- penggalih sampoen roepak, poenika mila njata, awit tebaning Sw.Tm saja djembar, tjatjahing saderek Katho- liek saja mindak katah*), dados sam- poen samestinipoen jen Sw.Tm di- poenagengaken, sarana dipoenke- repi wedali po en. Menggahing re reg en Sw.Tm sapoenika poenika nama mi- rahing mirah. Tjobi koela atoeri manggalih roemijn Sw. Tm dipoen- regeni f6 (nem roepijah) sataoen, sa- poenika dados f 7,50 (tigang ringgit) sampoen kalijan S.K.
Ngladjengaken prekawis serat ka- lawarti padintenan waoe mangga koela atoeri manggalih saestoe : 1 e Kedali lair poenapa boten?
2e Saged madeg poenapa boten?
An ggen i po en ma nggali h po en i ka sampoen ladjeng awawaton salira pribadi, oepami: Ota boetoeh, djer akoe wis lengganan: De Koerier; Het schild, malah De Locomotief ija doe- we; oetawi: akoe wis tjoekoep ma- tja BintangTimoer. Sin Po, Keng Po, oetawi Bintang Mata.ram; jen tjara Djawa wis tjoekoep: Darma Kanda lan Sedija Tama. Nanging para sa- derek, koela atoeri enget jen koran kita kedah karoemijinaken, kedah kamenangaken. Kita kedah ngadjengi, memoendi ngadjeni Ian ngeman-eman
*) dados abonnfs saja mindak.
KRONIEK. ·
1. Para prijantoen! samanten lo, dajanipoen serat kabar; lepas sanget tebanipoen. Tijang koela ingkang sampoen keslempit ing djoerang.
kesangsang ing karang padas, teka teksih kebandangan soewekan ,.de Koerier". La, enggal koela olak-alik teroesan kemawon. Poenapa ingkang pinanggih?
o.
megla. tjeta wela- wela. Tjobi dipoentingali Ian ka~waos panggenan ,.een ton fonds voor de Koerier."
Wadoehl moemet sirah koelal Dana, lo, kropyok, teka samanten katabipoen! Prijantoen! saderek! ma- nawi pandjenengan maos makaten poenika, panggalihan pandjenengan kados-poendi? Sadaja andadara salira prijangga. Dene nalika koela maos, teroes tjleog - tjlengan. sir ah koela ngeloe; boten margi ningali katahing arta, nanging margi anggagas-ngga- gas kawontenanipoen saderek koela pijambak. Sampoen malih ingkang samanten katahipoen; sampoen ma- lih iogkang ,,soemangga poenika oeroenan koela alijas dana". saweg netepi wadjib kemawon, anggen- ipoen lembek, randat!! wadoeh! ma~
nawi boten dipoenojak-ojak; manawi boten ngantos djeblog lataripoen, boten ngoetjoeli boeodelanipoen.
Economisten (gemi nastiti) samangsa kangge sanes, mangka poeoika sam~
poen dados koewadjibanipoen; non- economisten, manawi kangge angga prijaogga. 0, boten soesah ngwonten- aken foods gangsal ton, boten ke- lampahan ta sampoen. lngkang tan- sah karembag. netepi wadjib kema- won roem1J1n. Lamoen poeoika sampoen toemindak kaoti samesti- nipoeo, sampoen kanggep tjekap.
Enget prijantoeol I boten difikir, kalau boeat plesir. eman-eman, ka- lau boeat . . . . W adoeh sang ke- sangsang bade ngemandang, nanging teka sajang. djer ingkang nanggapi namoeng karaog-karang.
2. Kawartosaken saderek M. H.
Thamrin, warga Raad-kawoela, ba- de kasawoengakeo tjalon Pangarsa P.P.P.K.1. B. T. gadab pemanggih M. H. Thamrin, tjakep sarta nitik tradjangipoen moenggoeh kasa- woengaken. Dereng dangoe poenika saderek H. Tbamrin njrijosakeo bo- ten sagab bade kapilih Pangarsa;
boten margi alangan babagan po- litiek Ian saoesipoeo, alangan saking sliraoipoen pijambak. Mangga sami dipoeoentosi congres woelao De- cember ngadjeog poenika.
3. Saderek Mohamad Hatta, tilas Pan9arsa Perhimpoenan Indonesia ing Nederland, ngadjengaken poeng- kasaning taoen poenika dateng In- donesia. Sasampoenipoen sinaoe wonten ing Betawi, ngladjengaken sinaoe wonten iog Rotterdamscbe Handelshoogescbool. Salebetipoen sinaoe ojambi njlirani Pangarsa P.I.
Samangke Paogarsa kalintiraken da- teng saderek Abdoel Sjoekoer (Am- bonnees). Saderek M. Hatta oegi dados oetoesan Indonesia wooten ing Liga. Datengipoen saderek M.
Hatta kaadjeng-adjeng sanget kanti geogiog manah dening para mitra
jejasan kita pijambak.- Ora bisa madeg, djer golongan Katholiek isih ringkih banget! Ringkih? Ananging sampoen ngina salira pribadi, sok oeger kita poeroen tamtoe saged.
Sagedipoen madeg poenika namoeng goemantoeng dateng koela. Kala pan- djenenganipoen Rama Hardjasoewan- da, djoemeneng Redacteur enggal- enggalan sagah ngedegaken Sw.T.
saminggoe kaping kalih, manawi sa- ged (kenging katindakaken). Nanging ngantos doemoegi lereh, boten saged kaleksanan, kabekta 'laking kirang ragad. Administratie tjomprang-tjam- preng. Lepatipoen sinten? Enget poe- nika gadahan kita. Sinten ingkang kedah ndjagi Jestantoenipoen? . . .
Djangkepipoen kaping tiga: Poe- n a pa kita saged dados leng- g an an? Saged poenapa malih, wa- ton poeroen. Manawi roemaos ka-
karoebipoen ingkang noenggil djang- ka noenggil golongan. Menawi bo- ten klentoe, sadoemoeginipoen ing Noesantara ngriki bade tinanggenab mangarsani P.N.I. babagan propa- ganda ing pradja-pradja sanes, djer.
sad. M. Hatta sawpoen langkoeng koelina menggahing gloetat - gloeti- ting pradja sanes. dene saderek Ir.
Soekarna, babagan propaganda sa- lebetipoen pradja ngriki, djalaran kaanggep sampoen langkoeng te- rang bab oebeng - ingering ngriki.
Kita ingkang oegi mangangkab mar- dikaning Noesantara, nanging beneh beginsel ~ ipoen kalijan politieking gembong kekalih kaseboet. Kita boten mandeg ing tetemboengan, nanging mawi tanda jekti anggeo kita ngadjengaken poeradjana, ngoe- di tata rahardja. merangi tindak moerang tata-soesila; mangoedi ten- trem. Bab poenika sampoen radi kerep kadjereng ing taman Sw. Tm., Ian Swara Kath.
4. Dr. A. Rivai, redacteur B. T.
ingkang wonten ing Europa, men- tas poenika anggambar constitutie Bolsjewiki. Dr. A. Rivai jakin me- nawi wobipoen revolutie moeroega- keo bebaja ageog toemrapiog bangsa, economie sarta lampahing politiek A. R. boten roedjoek kalijan ngel- moenipoen Semaoeo sakomplot~
ipoen. Saja katab intellect toewin sanesipoen ingkang soelaja kalijan ngelmoe Boljewiki saja prajogi.
Ngelmoe Kath. wiwit roemijin mila lakar andoewa gendroewo Roeslan.
5. Saderek M. Tabrani ingkang sampoen ngladjengaken pasinaon- ipoen journalistiek dateng Europa.
damel brochure sinoeng nama, .,ons wapen". Brochure poenika mawas kawonteoanipoen pers priboemi In- donesia. Serat kabar padinteoao samangke i. p. Perwarta Deli, B.
Timoer, Bahagia, Fadjar, Azia, Dar- ma-kanda, Sedya-Tama. Dene Pem- berita Mekasar Ian Tjaja Soematra, maoet tjarijosipoee 3 T. gadahipoen Walandi. Sedaja pers. Walandi toe- win pers. priboemi boten notjogi dateng brochure Tabrani, dening dereng mangertosipoen sarta kirang patitisipoen anggene mawas kawoo- tenanipoeo pers. djarnan samangke.
Koela pijambak dereng maos bro- chure kaseboet, nanging soewanten- i poen serat-serat kabar sami boten notjogi .
Ing atasipoeo sad. Tabrani kalenoini bet intellect toer sampoen sinaon journalistiek manoet soewanten-sOE:"·
wanten ing serat kabar wonten ing madyaning golongan Walandi kok radi ngoetjemaken kita lndonesiers, mangka tjrijosipoen saderek ingkang sampoeo mangertos, menawi di- poentradjoe isinipoen koran-koran priboemi ingkang katah-katah de- reng njandak koran-koran
w
alandi(ing ngriki). Poenapa inggih maka- ten?
Noewoen
Baratha,
wraten am bajar kropjak, tamtoe kenging katjitjil woelanan, amrih boten katingal awrat; Rama Admi- nistrateur tamtoe inggih karsa nam- pi. Sanadjan namoeng setangsoel oetawi tigang tangsoel angger woe- djoed jatra sadaja kemawon boten- boteni poen manawi dipoenwangsoel- aken. Rak inggih ta Rama?**) Mana- wi sanadjan woelan meksa taksih kawraten, ladjeng pados intjon tijang kalih poenapa tiga dados lengganan satoenggal. Tjekak boten kirang reka amrih saketjanipoen poenika.
Mila soemangga para saderek prakawis poenika koela atoeri mang- ga li h saestoe.
27-10-'29
M.J.S. Hardjasoebrata
**) Ing Sw. Tm. sampoen nate wonten wa~
ra -wara, kenging nitjil ing kantor. Ana- nging doemoegi sapoenika . . . . Adm.
·~============'· ! ! ! ! !
·============~
SWARA TAMA KAGOENGAN PANDJENENGAN PIJAMBAK !
· - - - M i l a , manawi pandje- nengan nglirwakaken wadjib sami oegi kalijan ngrisak ka-
goenganipoen pijambak -
SW ARA TAMA SOEMEDYA MABOER !
I========= Nanging, boten bade kasembadan jen tan pa pitoeloengan pandjenengan ! ==========1
Administratie.
0 E R A. p s A. R I.
KABA R K A T H 0 L I E K.
Tijang soedjarah saking Montevideio.
Salebeti poen woe Ian Sept. ngarsa dalem lngkang Sinoehoen Kangdjeng Santo Rama nampi pisowanipoen tijang soedjarah saking Montevideo tjatjahipoen satoes, dipoenpanga- gengi Kangdjeng Maha Biskop ing Montevideo Mgr. Argone. Tijang satoes waoe sami bade soedjarah dateng papan-papan soetji ing Ero- pah poenapadene Palestinah.
Kadjawi poenika ngarsa dalem oegi nampi sowanipoen tijang soe- djarah bangsa Djerman katahipoen 300, bangsa Prasman 600.
Gredja enggal ing Soerabaja.
Sai<edap mal1h ing Soerabaja wonten Gredja enggal. Tjalonipoen manggen wonten Ketabang Oost.
Gotrah Katolik sawatawis ing kam- poeng ngrikoe sami tinanggenah nglempakaken arta kangge adeging Gredja kase boet.
Student Amerika kalijan Missie-actie.
Para student Katholiek ing Ame- rikah katawis anggenipoen nengen<t- ken Missie-actie. Para maha siswa waoe anggadahi pakempalan mgkang sedyanipoen ngakatahi kawroehi- poen para studeot babagan Missie.
Pakempalan waoe madegipoen kala sawelas taoen kapengker. Sa poenika sampoen anggadahi warga 500.000.
Pakempalan poenika anggadahi pe- rangan ingkang warganipoen apes nenem, kapatah matitisaken satoeng- giling tanah, babad, poenapadene Missie. Student-student waoe kerep parepatan, preloe angrembag ing- kang dipoensinaoe. Angsal-angsala- ning rerembagan ladjeng kaangge sesorah kawedalaken wonten pare- pata111poen para ingkang sami tresna
jateng Missie.
Koerbanipoen Missionaris.
Ing doesoen Tutu, bawah poelo Nina Fon tigang woelanan kapeng- ker wonten red1 andjebloeg. Poelo Nina Fon poenika koekoeban ka- poelowan Tonga. (bawah lnggris)., sarta namoeng kagam bar won ten boekoe atlas ingkang ageng-ageng.
Katjarijos ing doesoen Tutu waoe wonten Kapel alit kagoenganipoen Missionaris, asma Pastoer Jouney., dados warganipoen orde Mal"fsten.
lng soewaoe Pastoer Jouney dados professor Theologie wonten Pa- rangakik, ladjeng dados pandita- poeroehitanipoen sang prameswari ing poelo Wallis, ternahan dados Oetoesan Dalem wonteu poelo Nina Fon. Nanging wonten ing poelo Nina Fon waoe, pandjenenganipoen sa- kalangkoeng sangsara. Tititijang ngrikoe boten sami adjeng. Mila ladjeng damel rompok alit wonten satjaketing kawahipoen redi latoe.
Soegengipoen wonten ngrikoe sa- kalangkoeng memelas Ian kasrakat, pados dahar pijambak lss. Dados saemper kados gesangipoen Robin- son Crusoe. Mangka pandjenengan- ipoen sampoen joeswa 81 taoen.
Kodos - poendi kadadosanipoen Pastoer ingkang ageng sanget la- betipoen dateng Pangeran Ian Pa-
KABA R
samoewan Soetji poenika doemoegi sapriki dereng wonten wartosipoen.
Anggenipoen makaten poenika, mar- gi lampahing serat ing ngrikoe ngrekaos sanget. Nern woelan sapi- san kemawon dereng mesti wonten baita ingkang saged laboeh wonten pasisir ngrikoe. Mila serat - serat saking titijang ngrikoe ladjeng ka- wadahan blek, kakoentji, mawi ka- elak, kabektakaken tijang ahli nglangi soepados kapoeroegaken dateng bai- ta ingkang laboeh wonten pasisir sanes ingkang tebihipoen kirang- langkoeng kalih tengah mil saklng Nina Fon.
Poetra Adipati ing Neger dados Imam.
Salebetipoen woelan September kapengker poenika, ing Lagos (Ni- geria) wonten tijang Neger toeroen joruba, tiga, djinebadan dados Imam.
Tiga-tiganipoen sami dene anaki- poen prijagoeng Neger. Malah ing- kang satoenggal poetra radja Neger ingkang dados imaming panembah brahala.
Winisoeda djoemeneng Groot Officier in de Orde van Christus.
Presiden Portegal misoeda pan- djenenganipoen Kangdjeng Mgr.
L. Schiappa djoemeneng Opsir Agoeng- ipoen Orde Dalem Sang Kristoes. Orde Dalem Sang Kristoes, poenika jasanipoen sang nata Dio- nys1us kala taoen 1317.
Pastoer kaoekoem.
Pradata Parangakik ing Landau (Djerman) mentas amatrapi oekoem denda 150 mark, kalijan oekoem koendjara 4 minggoe dateng pan- djenenganipoen Pastoer Georg Han- drich ing Ludurgschafen. Pastoer Handrich poenika pangarsaning tjabang pakempalan sport Katolik anama "Deutsche Jegenkraft" Kala 14 Djoeni pakempalan waoe nga- wontenaken papanggihan wonten Mundenheim, Jan ngawontenaken arak-arakan. Prekawis poenika ka- d1mel prakawis, margi pranatani- poen Rijnlandcommissie: arak-arak- an kangge pista poenika wonten raos-raosipoen arak-arakan militer.
Mgr. Naskrecki wonten Roeslan cUpoentahan.
Nalika Mgr. Naskrecki vicaris- djendral ing kabiskopan Zytomir kondoer saking anggenipoen tindak papriksa, woolen setatsijoen Kieff dipoentjepeng poelisi.
Mgr. Casimir Naskrecki poenika sardjana mitjara, Imam sakalang- koeng toememen, sanget kadjen keringan wonten kalanganipoen para ngoelama Ian oegi titijang limrafi.
Sanadjan pandjenenganipoerl boten tjawe-tjawe kalijan politik. ewade- ne sanget dipoengeting pangageng- pangageng Roeslan, margi pandje- nenganipoen pantjen kagoengan pangaribawa katah.
Pawartos, Mgr. Naskrecki dipoen- tjepeng poelisi, poenika sanget da- me\ boten senengipoen tetijang ing Polen, margi wonten Polen ngrikoe pandjenenganipoen pantjen sanget sinoeba-soeba.
OEMOEM
I N D 0 N E S I A.
Boten kapareng dados warga P. N. I.
Pangageng wadyabala aodawoeh- aken: para militer boteo kapareng dados warganing pakempalan P. N.
I. S::unanten oegi para ingkang da- dos bawahipoeo departement perang inggih kaawisao. Sinten ingkang koemawani nerak dipoenpotjot.
Sakiog tjarijosipoen Aneta, awisan waoe boteo namoeng toemrap ing- kang dados militer pijambak, da- lasan anak, bodjo, poenapa deoe rentjaogipoen oegi kaawisan.
Komplot Kediri,
N. Soer. Crt. cnartosaken: Ing Papar wonten tijang madeg goeroe, nama pak Djapar, inggih Partasoe- wita, alijas Sadikrama. Goeroe waoe meoawi cnedjang wonten koeboeran oetaw..i ara-ara mawi wiloedjengan.
Kjahi goeroe sineboet kjahi oetawi goesti deoing para moerid, sarta la- djeng madeg ratoe adil, moerid- moerid1poen mangangge tjara pel poelisi.
Katjarijos. kala tanggal 16 Octo- ber iogkang asisilih ratoe adil wa- oe, dipoentjepeng nagari. Moerid- ipoen ingkang saking doesoen Pagoe 17. Minggi,ran 12, saking Papar Ian Ngepek oegi wonten. Grijaaiag moerid-moerid sami dipoen-galedahi, pinanggih boten wonten poenapa- poenapani poen ingkang ngantawisi sambet kalijan pakecnpalan politiek poenapa dene actie kominis. Na- moeng ing ngrikoe wonten pangang- ge pradjoeritao tjara kina. Poelisi saged pikantoek katrangau, ratoe adil sabalanipoen waoe mentas wi- loedjengan mil edjeng i anggenipoen
bade perang sabil meogsah titijaog Kristen, ngesahaken tijang Walandi saking ngrikoe.
Sasakit tjatjar.
Sasakit tjatjar sanget aodados wonte.n poelo-poelo Sangi. Panga- moekipoen anggegirisi. Tijang ing- kang kataman sasakit waoe wonten 551 langkoeng, ingkang tiwas 60.
Dokter Kundig anggenipoen natjari tijang sampoen langkoeng saking 10.000.
Dokter R. T. W edyadiningrat.
Kawertos bendjing Februari 1930, dokter R. T. Wedyadiningrat abdi dalem boepati dokter ing Soerakarta bade prelop dateng Eropah lamini- poen sataoen. Tindakipoen mijos Dje- pang, Tioogkok, Acnerikah, ladjeog dateng Eropah. (Sedya Tama.)
Dansah.
Domine Fernhout mentas sesorah wonten Bandoeng, asoeraos bilih dansah poeoika njoelajani Indjil.
Ahli panggoela-wentah kados dene toe wan Henry Borre!. de Vietter, sami mastani dansah poenika na- moeng noewoebaken gagasan kirang patoet.
Pakempalanipoen bangsa Arab.
Locomotief njarijosaken ing Soe- rabaja wonten pakempalan Arab dipoenpangarsani Mohamad Ala- moedi saking Ambon. Kangge pre- loening pakempalan enggal poenika.
Mohamad Alamoedi andjadjah tanah Djawi,
R1kala wonten Betawi sowan odeosi dateng ngarsanipoen lngkaog Witjaksana. Anggadahi preloe poe- napa. boten katjarijasakeo. Bendjiog tigang woelan malih pakempalan
keseboet ngawontenaken konggres ingkang sapisanan, manggen iog Soerabaja.
Pakeoopalan waoe aoggadahi da- dasar Ian toedjoe makateo: 1. Mre- lokaken ·Ian ngawontenaken ma- noenggiling pakempalan - pakempal- an Arab. 2. Mitoeloengi tijaog Arab sarana ngawontenaken sako- lahan, padagangan jajasao - jajasan kaogge oemoem. 3. Andjembaraken tebaning pakarjaoipoen para nene- man bangsa Arab ingkang soewaoe sekolah Arab. 4. Toemrap prakawis politiek. pakemalan waoe ojamboet damel sasrawoengan, tegesipoen poeroeo dados warga wonten ing babadan-babadan Nagari; naoging mawi ngengeti papan ingkang sam- poen kaloenggoehan bangsa Tiong- hoa.
Sesakit pes.
Aneta martosaken, ing Minahasa babi-babi katah ingkang kataman sakit pest. Ing soewaoe ingkang katradjang roernijin distrik Amoe- rang, sapoeoika sampoen noelar da- teng distrik 12 idji. Doemoegi sa- poenika babi mg bang pedjah lang- sakiog 1.500.
Arta Goepermen f 15.000 itjal.
Dereog dangoe poenika, grijani- poeo opzichter B. 0. W. iog A- moeotai klebetan doerdjana, mendet peti isi arta f 15.000. Doerdjana waoe noempak motor. Arta f 15.000 poenika wonten ingkang awoedjoed arta kertas 100 lembar regi njatoes roepijah, serie D. P. 6001 doemoegi 6100.
Toek toja benter.
Deli Crt. ngabaraken, tjelak ka- lijan ooderneming Boekit Pajoeng sawatawis kilo meter tebihipoen sa- king Tandjoeng Poera, doemoeooeng wooten papan tilas soemoer lisah patra, wonten toek toja benter.
Toja waoe wonten dajanipoeo toe- mrap kasarasao, mila atoesao, ewoo tjatjahiog tijang ingkang sami dja- djampi adoes mrikoe. Toja ingkang kinioten isi walirang poenika saweg kapriksa dening Pathologisch labo- ratorium ing Medan.
Patilasan djaman kina.
lnspectie Oudheidkundige Dienst iog Baogil martosaken bilih pikan- toek peodeman baraog kina, bok- manawi kemawon tjandi. Sapoenika ingkang sampoen katingal, retja Gaoesa, tecnbok iogkang kapeodem siti kirang langkoeng l 1;2 meter.
Anggeoipoen ndoedoeki kateroes- aken.
Hoofdbestuur I. K. P.
Toewan G. Pastor kapilih dados moeda paogarsaning pangreh ageng I. K. P.
Lagoe Indonesia Raja.
Wooten ing parepatan-parepatan P. N. I. lss. kerep ma wi sesan ti Jagoe Indonesia Raja, titijaog sami koermat ngadeg. Para poenggawa- ning Nagari, manawi ngleresi ma- katen poenika maoahipoen katah ingkang taksih godjag-gadjeg: toe- moet ngadeg poeoapa boten. Margi makaten waoe, Pareotah ngedal- keo sirkoeler, asoaraos: ambtenaar Negari maoawi ngleresi wonteo sasandi Indonesia Raja boten kapa- reng toemoet ngadeg; djer lagoe poenika kapaoggih dede lagoeoipoeo kabangsao ngriki, wangsoel namoeog sasantinipoen satoenggiling pakem;
Ian.
Bank sapisanan kangge tijang tani.
Java Bode martosaken, iog Tji- para mentas wonten bank kangge tijang taoi. lngkang kapilih dados pangarsa saderek Amoen Pradji lid regeotschapsraad ing Bandoeng.
Bank poenika waoe sedyanipoen soeka pitoeloengan lan katraogan bab tatanen dateng titijang taoi Tijang dados lid, kawadjiban ngle- beti pantoeo sadatjio ing talem sa- baoe, poenapa dene arta saroepijah ing dalem sawoelan. Arta Iss. poe- nika tjaloo kangge pawitan. Samang- ke warganipoen sampoen wonten kalih atoesan.
Njarijosi sampoen ngantos dados poenggawaning nagari.
Directeur Technische school Am- sterdam toewan Heydeman kala sesorah wooten Koloniaal lnstituut bab aoggenipoen kekesahan dateng Indonesia, mawi njarijosi para moe- rid sampoen ngaotos poeroeo dados poenggawaning Nagari Indonesia, margi angg~oipoen ambajar lang- koeng andap sanget tinimbang parti- kelir.
Pabrik teh enggal.
Firma Tiedamao kalijan Van Kerchem kawartosaken bade dame!
pabrik teh wonten sakidoel kileo- ipoen redi Kawi, 18 pal saking Wliogi, kanamakeo pabrik Kalibam- bang. lngkang tjaloo dados admi·
nistrateur toewan Olgilvie.
Pranatan kangge ngitjali lampah ngapoesi.
Parepatan Raad Kawoela ing a waling taoen ngadjeng tjalon ngrem- bag reng rengan anggcr kangge nje- gah lampah ngapoesi, minangka wewahan papatjak ing salebeting Angger Hoekoem.
ONTJEN SEK AR GAMBIR MELA TI.
NGITJALI ANALPHABETISME.
( Katijasanipoen Indonesische Studieclub Soerabaja.) -- 0 --
Indonesische Studieclub Soerabaja, mila katah lalabetanipoen wonten ing i 1bdan actie sociaal. Prakawis poenika pantjen njata!
Studieclub Soerabaja, saged nge- degaken Bank Kabangsan Indonesia.
Studieclub Soerabaja saged nga- wontenaken grija - pondokan kalih idji kangge para studenten! ·
Studieclub Soerabaja, saged moe- djoedaken .. Vrouwen Tehuis!"
Studieclub Soerabaja, ngedegaken sekolahan nenoen; mitoeloengi adeg- ing polikliniek - polikliniek kangge tetijang Priboemi; ngedegaken toko Pertoekangan ingkang sedyanipoen anjaekaken dadamelan Priboemi sa- rana soeka igoeh Ian pratikel. poe- nqpadene soepados para toekang sageda njade pijambak barang da- damelanipoen dateng djoeragan-djoe- ragan.
Studieclub Soerabaja ngangkah ngloewaraken pabrik-kopjah Priboe- mi ing Gresik saking tanganipoen toekang potang bangsa Arab; 1. s. s.
Samangke Studieclub Soerabaja nandangi minteraken tetijang Indo- nesia. Studieclub t o e m a n d an g ngitjali analphabetisme! Toemandang soepados sadaja tijang Indonesia sa- ged maos Ian njerat!
Studieclub Soerabaja perangan Comite Volksontwikkeling ngedal- aken boekoe .. Panjebar Pangarti"
regi f 0,50. Boekoe waoe sinerat aksara Latin, basa Djawi, kangge tjepenganipoen sin ten kemawon ing- kang nedya ngadjengaken bangsa
Djawi wonten ing kalangan maos lan njerat aksara Djawi. Lan bade- nipoen Comite V olksontwikkeling inggih ngedalaken boekoe bangsa- nipoen makaten poenika kaserat mawi basa Mlajoe, Soenda, toewin Madoera.
Dados, itjalipoen koersoes A. B.C.
ingkang doemados kala taoen 1922, sapoenika angsal lilintoe actie ngi- tjali analphabetisme saking golongan Studieclub ing Soerabaja. Lan, actie saking Soerabaja poenika waoe se- moe-semoenipoen bade kijat mitajanil
Manoet wawasanipoen Comite Volksontwikkeling, anggenipoen A.
B.C.- koersoes boten saged lestan- toen madeg doemoegi samangke poenika, margi: 1. Methode ingkang dipoenangge boten notjogi kawon- tenaning moerid; 2. Goeroe-goeroe- nipoen tan pa bajaran; 3. W ekdal saha papaning sinaoe boten notjogi kawontenaning moerid.
Ngengeti ingkang makaten waoe, anggenipoen Studieclub nedya ngi- tjali analphabetisme ladjeng mawi tjara ingkang kosok-wangsoel kalijan tjaranipoen A.B.C.- koersoes kala taoen 1922; inggih poenika:
1. Methodenipoen sinaoe (moelang) langkoeng gampil, notjogi kawon;
tenaning kawoela.
Ing wiwitan ingkang kaprelokaken namoeng maos. Salebetipoen 5-10 menoet tijang namoeng kapoerih ngapalaken : ha, na, tja, ra, ka, di~
poenwongsal -wangsoeli. Manawi sampoen, Iadjeng: da, ta, sa. wa, la, sateroesipoen. Menawi sampoen sa- edjam, tijang mesti sampoen saged ngapalaken tjarakan Djawi wiwit ha_ doemoegi nga. Manawi sampoen apal, saweg dipoensinaoe maos. Di- poentedahi jen '.Ulfl moengel ha; (}{l moengel na; sateroesipoen. Margi sampoen apal tjarakan Djawi, sa~
poenika tijang ladjeng saged kema- won ngoengelaken saking ngadjeng
Dene ingkang tjalon angsal pa- ngajoman sampoen ngantos kapoe- san, poenika ingkang soewaoe boten angsal pangajoman ingkang njekapi, i. p.
a. Tijang ingkang njewakaken montor, oetawi toetoempakan sanes- ir4oen, toewin barang-barang ing- kang oemoemipoen kenging kase- wakaken.
b. Tijang ingkang gadah hotel oetawi grija pasipengan.
c. Para soedagar oetawi golongan loerah ingkang lalajanan damel kalijan toekang njanggi toewin toekang anglebeti, sarta mawi njoe- kani voorschot dateng toekang njanggi Ian nglebeti waoe.
Dados tjalonipoen jen kaleresan tetijang ingkang gadah sewan mon- tor, grija lss. saged pikantoek pa- ngajoman: samangsa ingkang njewa ambalendjani. Nanging, poenapa dje- djegipoen nagari boten prajogi dame!
pranatan tariping grija ingkang kasewakaken, soepados para ing- kang gadah sewan boten Iadjeng njewakaken kanti tarip awis sa- kadjeng-kadjengipoen pijambak?
Karoekoenan ing salebetipoen Islam.
Ing Soerabaja mentas wonten pa- repatanipoen tijang Arab kalijan ti- jang Djawi, manggen wonten koe-
Ian saking wingking, Manawi sam- poen saged, ladjeng kapoerih maos temboeng -temboeng legena kinten- kinten 200 temboeng; sarta mesti bade saged ing salebetipoen
+
4 djam.Sateroesipoen ladjeng dipoenwoela- ngi sandangan, sigeg, lss.. Tjara makaten poenika manawi katindak- aken kirang langkoeng kaping kalih dasa, njaedjam, tijang ingkang ka- woelang mesti sampoen saged maos, wasana ladjeng saged gentos moelang tijang sanes. Ing salebetipoen woe- langan. tijang ingkang sampoen sa- ged kapoerih moelang ingkang de- reng saged. (Para maos kaatoeran enget: moerid ingkang kawoelang poenika, dede lare alit . . . , . . Methode ing nginggil poenika mem- per methode angka kalih djaman alitan kita. P a t j a r M e r a h).
2. Para goeroe ingkang moelang tampi bajar, kirang langkoeng f 60 sawoelan.
Tijang ingkang moelang boten soesah kendel saking pandamelan-
i poen sapoenika. Awit anggenipoen moelang kenging katindakaken ing wantji nganggoer. Lan, ingkang sa- ged nindakaken moelang boten ke- dah wedalan pamoelangan K week- school, Mulo lss. Sadaja tijang sa- ged, waton migoenakaken boekoe .. Panjebar Pangarti."
Manoet pametangipoen Comite Volksontwikkeling, mawi tjara ka- seboet ing nginggil, salebetipoen 11
/2
taoen tetijang Indonesia sampoen saged maos sadaja.
*
..
*Makaten, prijantoen, soeraosing wara-waranipoen Comite Volksont- wikkeling ingkang koela tampi,
Dene boekoe .. Panjebar Pangarti"
ingkang minangka tjepenganing goe- roe, toemrapipoen koela taksih won- ten koetjiwanipoen sakedik, i.p. pa- tokaning panjerat mawi katjengkok W alandi. Oep. temboeng reka daja, kaserat: reeko - dhojo; bisa kaserat:
bieso; kabeh, kaserat: kabyh; moeng, kaserat: moong; mesti, kaserat: mesxi;
lss. lngkang makaten waoe, manawi ingkang dados goeroe boten weda- lan pamoelangan W alandi, mestini-
po~n inggih ketatilan.
Ewadene prakawis poenika sam- poen kagalih pandjang! lngkang preloe: Studieclub ngangkat praka- wis loehoer. Studieclub Soerabaja, nirtdaki gagajoehan inggil! Kadjawi ngadjengaken bangsa, tindak maka- ten waoe inggih sasat soeka pa- ngoepadjiwa, lan oegi mewahi pa- medalipoen tijang. Pandjenengan pirsa, djaman sapoenika, katah lare wedalan H. I. S., M ulo, lss. sami boten pikantoek padamelan. Dados actienipoen Studieclub ngitjali anal- phabetisme, sasat oegi njoeda tja- tjahing pandji klantoeng!
Nitik gelaripoen sapoenika. ang- genipoen Studieclub Soerabaja anin- daki prakawis sociaal warni -warni, pantjen loehoer saestoe! Pantes kita aosi, lan kita toelad!
lnggih makaten poenika paneda- nipoen tijang katah! lngkang dipoen- teda: boekti, tindak; dede swara!
Kaela moemoedji moegi sedyani- poen Gomite Volksontwikkeling sa- ged kalampahan! Moegi salebetipoen 11/ 2 taoen, 99°/0 ning bangsa ngriki kalampahan sage'd maos sadaja!
Kumuningsasele: 3 Nov.
Taklim:
PATJAR M:ERAH.
CORRESPONDENTIE:
Bajoewara (C.R.) nembe dateng katrangan minggoe ngadjeng. Satrija wetanan ! ! boten saged; sanesipoen kemawon. G.R. Soerabajal!
prajogi ! S. D. Martaja dipoensrantosaken sakedap. M. S. ingkang roemijin mengeng sanget, ingkang kantoen poenika kleresan.
miden Kranggan, ingkang ndatengi wonten pitoengatoesan. Tijangipoen Arab meh dawah palih. Sedyaning parepatan waoe bade nglempakaken arta kangge mitoeloengi tijang Islam ing Palestinah ingkang sapoenika saweg nandang sangsara ( mentas gegempoeran kalijan tijang jahoedi.) - Sedija Tama.
Pisoengsoeng saking Palembang.
Katjarijos, burgemeester ing Pa- lembang misoengsoeng Ingkang Wi- tjaksana Goepernoer Djendral awar- ni gadjah, katahipoen tiga. Nanging ingkang satoenggal pedjah wonten Tandjoeng Prioek.
Arta ketip.
Katjarijos, ing Cheribon katah sa- nget arta ketip, kinten-kinten boten kirang saking 10 joeta roepijah. Ing ngrikoe mentas wonten tijang toem- bas montor regi f 4500 anggenipoen ambajar mawi arta ketip sadaja.
s'Landskast amatah prijantoen soe- pados anglintoni arta-arta ketip, sampoen kekatahen; sapoenika sam- poen saged anglintoni f 236.000.