o. 48 27 November 1931 Taoen 11.
1!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!'!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!911!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!'!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!'!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
REGINIPOEN LENGGANAN SWARA-TAMA:
1/2 .. • • • • f 3.- njoewoen ka- taoen . • . . f 6,-
i
3 woelan . . . f 1,50 bajar roemijin.
K~nglng mbajar saben woelan RAGAD ADVERTENTIE:
1 katja
1/z ..
' / , f f
1;, ..
..
Saladjengipoen : saben l .tm2 ,
sekedik - kedikipoen : f 1,50.
• f 36.- f 18,65.
9,75.
f 5,25.
f 0,03;
Kabar premili a lit - alitan : f 1. -
Moendoet kapatjak langkoeng saking sapi- san, oetawi dados lengganan, tepang rembag
I
roemijin kalijan administratie.
-
SE RAT KABAR KATHOLI EK
Medal saben dinten Djoemoewah.
Hoofdredacteur:
A. DJ AJ ASEPO ETRA.
kabantoe
REDACTIE - COMMISSIE.
Adresipoen RedacUe Ian Administratie IGNATIUS-COLLEGE
DJOKJAKART!
Telefoon no. 795.
Dru-kkerli .. Canlslus" Ojokfli.
PETITIONNEMENT
He t Nie u w s mentas ngorak- koki bilih saben bangsa wen an g arik leiampahan kakalih ingkang ngereh badanipoen pijambak, mila pinanggih ing madyaning gesang gadah P. P. K. D.IS INIPOE N,
(Panjoewoenan oemoem) Petitionnement - Horeging boemi-Sambet
rembag bab goewa Lourdes ing Kalibawan\J - Film Djakarta - Medari - Sleman - Kabar Pasoendan - Bab denis - Ngadjenga•
ken ekonomining bangsa - R.K.D.B. Contra Dahana _. Goentingan pers ..- Pangandika dalem K. S. Bapa Pius XI - Watjana ma•
neka warna - Oerap-sari - Correspondentie
NJEOAH PERANO. pasrawoengan Indonesia. Bab padagangan oetawi panggao- Sapisan bab ,,mlesed-mlesect tan?
Ing Sw. Tm. ngriki sampot;n nate dipoenwartosaken, bilih tijang Ne- derland sampoen ngwontenaken Pe- titionnement njegah perang, ingkang angsal - angsalampoen tapak asta ladjeng dipoenladosaken teng Volkenbond ing Geneve.
Redaksi tampi serat saking Komite Panjoewoenan oemoem ing Betawi.
Djawinlpoen makaten :
Dereng Iami poenika ing Betawi sampoen madeg Komite, ingkang maksoedipoen ngwontenaken Petiti- onnement (Panjoewoenan oemoem), ingkang bade ladjeng kaladosaken dateng ing koprensi-njegah-perang ing Geneve, bendjing woelan Pe- broewari ngadjeng poenika. Komite poenika d1poenajomi lngkang Wi- tjaksana Goepernoer Djendral. Pa- ngarsanipoen: Prof. Mr. van Kan;
warga-warganipoen: Mr. Dr. G. G.
van Buttingha Withers, R. A. A. A.
Djajadiningrat, B. F. Hagenzieker, Mr. Phoa Liang Gie, L H. W. van Sandick; kangge N. I Vereeniging voor Volkenbond en Vrede: Njonja L. de Waart-Hollenbach; kangge N. I. Vredesfederatie: Ir. H. E. Ch.
Poortman,· kangge afdeeling N. I.
Vrouwen Wereldbond voor den Vrede: Njonja H. ]. V. 0. Kluit- Kelder; kangge Rotary Club Betawi:
Dr. P. van Hulstijn.
Konprensi-njegah-perang ing Ge- neve, bendjing Pebroewari 1932 .poenika oegi bade namiokaken an-
tjer-antiering kemad}enganipoen sa- indenging djagad. lngkang poenika Komite njoewoen dateng sadaja go- longan ingkang manggen ing tanah ngriki, kaparenga napakastani serat Petitionnement (panjoewoenan oe- moem), ingkang sakedap engkas bade kawradinaken. Margi napak- astani serat waoe, pandjenengan kaanggep ambijantoe oegi, soepados konprensi waoe wohipoen saged adamel saening sesambetanipoen sadaja bangsa sadjagad, langkoeng- langkoeng kangge tanah ngriki. Toe- djoenipoen Komite ngwontenaken panjoewoen1'1 poenika perloe ngi- jataken pan1oewoenanipoen sadaja parte-parte politik ing Nederland ingkang sampoen kaladosaken loe- mantar serat - serat kabar.
Warganing Komite sami beda- beda antjasipoen. Dados Komite boten ngandoet babar pisan antjas politik poenapa kemawon. Sana- djana warga Komite wonten ing- kang kosok wangsoel ing pamang- gih, · ewasamanten saged njamboet damel sami sesarengan anggajoeh sedya waoe, i.p. ambijantoe, soepa- dos konprensi - njegah - perang ke- lampahan saged njaekaken kawon- tenanipoen ing ngalam donja ing wekdal samangke.
Komite boten pisan-pisan gadah pangadjeng - adjeng, bilih margi
PRADJA RAHAJOE.
HOREGINO BOEMI.
,,Je trembe
a
vous le dire" akoe ndredeg jen ngandakake prakara ikoe marang kowe, - makaten oekara ingkang pinanggih ing boekoe tembang goebahanipoen Corneille, poedjangga Katoelik mi- soewoer ing Perantjis kala abad 17, . . . . makaten oegi soeraosingS e d ya - Ta m a ingkang koela adep sapoenika Ian wingi - wingi.
Ing S e d ya - Tam a ngrikoe, temtoe kemawon ringkesan tilgram- tilgram Ian serat - serat padintenan sanes, saged soemerep kados-poendi andoeloeripoen koeli wangsoeian saking tanah sabrang, ing mangka ngriki pijambak sampoen saja ngrekaos, tjetjo bi saja ageng.
Kala taoen kapengker prijantoen, koela tampi serat saking mitra koela ingkang manggen ing doesoen, serat waoe sampoen soeka gambar kados - poendi mlindere poendak-
ichtijar poenika sadaja pradja la- djeng sami njoewaka sadaja dedamel perang; Ian malih boten pisan- pisan bade tjawe - tjawe toemoet tjampoer babagan angekahi Hindia Welandi manawi tinempoeh ing mengsah, rembag kakijatanipoen wadya bala ing ngriki Ian rembag sanes-sanesipoen ingkang wonten.
Nanging sadaja tijang kinten-kinten ngleresaken pamanggihipoen Komi- te, i.p. kawontenanipoen dedamel Ian techniek militer ing wekdal samangke boten namoeng ambeba- jani katentremaning donja, nanging oegi ne!as-nelasaken arta katah sa- nget, ngantos kekijataning ekonomi kita kadesek.
Komite ngleresaken oegi tijang ingkang gadah pamangg1h, bilih Nederland Ian Hindia boten ladjeng teroes kemawon ichtijar njoewak sendjata perang. Lan Komite ing- gih boten ambantah tijang ingkang gadah pamanggih aloewoeng boten nglawan mengsah tinimbang fl'l#ng- gih sangsara saking perang. Na- nging Komite jakin, bilih boten wonten tijang satoenggala kemawon ingkang natjad pamanggihipoen, jen perang poenika satroening ka- boedidajan Ian adab, poenapa dene ngrisakaken sadaja karohanen Ian kadjasmanen. Komite bade toeman- dang sasaged-sagedipoen noeloengi, soepados risaking ekonomi sadonja ingkang margi sikeping p g-.
· sadaja negari - sanadjar.<i bQ{er:
andjalari perang saestoe - sageda ' poelih sae malih.
Komite inggih ngertos, bilih ing bab poenika Hindia dajanipoen bo- ten sapintena. Nanging poenika rak boten bade ngalang-alangi anggen kita nedya bade njoekakaken keki- jatan kita kangge ing prakawis poenika. Sadaja boedi - daja kita dereng temtoe angsal kasil, nanging rak prajogi dipoentjobi. Kita jakin bilih swanten kita mesti bade ka- pireng, sanadjan namoeng oengel- ipoen tok.
pijambak" ing bawah Soekaboemi. Ing sapoenika ingkang koela Awit ngrika wonten djeksa poenapa peleng ningali bab pang g a o tan hoep-djaksa seneng koetjing, ka- film, dados boten film-ipoen sae priksa kapinp kalih . . . kalis, oetawi boten, ster anoe ndjedjak boten kapang0 . . . . lepatipoen, kaping oetawi boten, nanging: kados- tiga ketjandak, margi arta dendan poendi tradjangipoen tanah mantja katah ingkang boten mlebet ing ngrebat peken ~film wonten lndo-
.s Landskas. nesia.
Bab poenika kaobrak-abrik won- Bab poenika tetela ing angka- ten ing H e.t Nie u w s margi angka ngandap poenika, koela soewaoe wonten ingkang maiben tjoeplik saking Sedy a - Tam a, Ian kirang nrimah dene djaksa dene S e d ya - T am a, njoeplik anoe oetawi hoep - djaksa anoe saking poendi, kita boten perloe kapotjot poenapa kados - poendi, ngertos.
lah, watak He t Nie u w s, boten Salebetipoen taoen '30 tan ah awrat ngorak - arik djagad kita, ngriki kalebetan film gambar ladjeng kaeblakeken sawantahipoen, sorot goenggoeng kempal pan- andjalari awoning kantja kita kati- djangipoen 2.320.269 meter. lng- ngal ngegla-egla, . . . . mila tijang kang katoelak 49.857 meter. Ame- sinaoe ,,kendel" poenika angel, rika nglebetaken 1.825.277 meter.
oepami kabar ng He t Nie u w s Tiongkok270.723 meter. Indonesia boten kapaiben, boten bade ngom- 99.149 meter. Djepang 7.092 me- bra-ombra 2 k lem kebak ratjikan ter, nagari Walandi 7.023 meter.
. . . . hm, boterh seketja. Djerman 111.605 meter.
Makaten oegi He t Nie u w s Lah, nginggil poenika tjoeplikan mentas ngobrak - abrik kawontenan S e d ya - Ta m a. Terang jen Itali Indramajoe babagan kapoelisen: Ian Perantjis boten kotjap, Ian B. B. contra poe.Iisi. Margi sepion Amerika meh ndepani sadaja, awit poelisi kapisakit dening As. W. Ian meh 2 mlijoen meter. Djerman sagolonganipoen, andjalari kita ke- klebet digdaja 111.000 meter. Indo- lip-kelip malih, roemaos kawirangan, ne.sia meh 100.000 meter.
toer n j at a. • Dados Indonesia klebet sakedik Mila djagadip9en saja rame. sanget, namoeng menang kalijan Poenika waoe sadaja namoeng Djepang Ian nagari Walandi. Bab ngamini karangan ing podjokan poenika oegi andjalari kirang seneng S w a r a - Ta ngriki ingkang malih: nggone dewe ora doewe soerao ipoen 7 ja -de men mlese<l- film dewe.
mlesed, jen keplesed j a j a temenanr Nanging jen dipoenpabeni: ah, Se ct ya.~_ T ~ma mentas nga- panggaotan film rak malah gawe baraken mantri -gceroe nggeblas roesak, inggih sokoer . . . . tilar geianggang margi risi karoe- Mangsoeli malih bab getering boeng lemoet "oetang." diaman . . . .
Para maos rnbokmanawi moemet 'Mila perihing padaran age n g midanget rerontjen ingkang sarwa prebawanipoen . . . .
boten etja, mila mangga radi manah Mangga para maos koela atoeri bab sanes, bab mantja pradja soe- damel pengangen-angen:
pados panggalih radi loedang. Ttjang seket ewoe arak -
arakM
Pergerakan nasional saja ngang- . . . . oelat mrengoet . . . . katah seg, saweneh bengok-bengok ngem- ingkang ngP-egem sela . . . . ROT!
plok kjai Rivai anggene nggentong apa GA WEAN! I . . . makaten oemos, . . . • pers ingkang ngoedi pambengokipoen wongsal-wangsoel langgenge pangoewaos ngamantja . . . . mergi dados peteng . . . . wonten ngriki nggembori Prof. tijang soegih kekes . . . . tjandela
GOENTINOAN PERS.
,, Bahagia" boten ngantoek!
Ing ngandap poenika goentingan saking ,,Bahagia'':
Propaganda Katolik.
Tak lakoe Kaoem Katolik gemar betoel ber- propaganda di desa- desa.
Demikian maka desa f\;djoe onder- dist. Kasihan kidoel telah kedatangan doea orang pastoor bangsa Djawa.
Mereka ini membawa premen dan kembang goela, karena bermaksoed memikat anak - anak. Di desa itoe kedoea pastoor teroes tjari roemah pak loerah. Tetapi kebetoelan ta' ada dan mereka diterima oleh tjarik desa.
Tapi setelah tjarik lihat beberapa banjak anak jang hendak mendekati pastoor-pastoor itoe teroes ia soe- roeh mereka poelang tidak boleh masoek kristen, katanja. ,,M".
Maos pakabaranipoen,, M"l·
kados ingkang kaseboet
poenika tijang, ingkang n'fTl'l'r""1rTt".'Tr..,.~H"r
an ti Katoelik, bokmanawi ladjeng tjikrak-tjikrak kanti ngoewoeh-oe- woeh: goed zoo! soekoerl soekoer bage sewoe! Bu~en kraos, jen tjikrak tjikrakipoen waoe saged .k 'elik argi won ten kantilan ,, katanja' Nanging sinten kemawon menaw maos kabar ingkang ,,njenengaken kados makaten poenika mawi ng moeti dateng temboeng ti gang wand_
,,katanja"?
Gotrah Katoelik, jen maos paka- baran kaseboet, g.gakipoen mesti ladjeng mesem semoe maiben: Hm, ana-ana bae!
Sakedap engkas pandjenengan bade tampi serat isi kados idam- idaman kita waoe. Moegi karsaa napakastani.
Schepper dene koemawani memihak toetoep . . . . kori sami minep . . . . ,, Bahagia" ngewrat pakabaran poe- lndonesia. Dados poer. brandkas kinoentji . . . tijang nika, nanging mawi nganteni noot ·
- 0 - Makaten oegi ing !tali, aksi anti grija pinggir margi boten njaloemik, K
1 k b . . b
Fascisme boten telas.., telas, saking
I
adjrih . . . . arak - arakan 50.000I
t h~ ~ a ~r 1101 ~~a{ mSinten ingkang kapengin rah- adjeng Ian madjenging bangsa - nanging sinten kemawon ta ingkang boten kapengin? - mesti ambi- jan toe dateng aksi kaseboet.
Langkoeng - Iangkoeng kangge kita golongan Katoelik, ingkang sam- poen mireng oegi poenapa ingkang dipoenkarsakaken Bapa-baboe kita, K.S. Ba pa, Benedictus XV Ian Pius
XI. i. p. k ate n tr em an, mes ti bade enggal napakastani.
pihak Fascisme ada njentosani saja teroes. dlidir . . . ROTI apa oe a pern1a aan ,, 1~ as dipoentemenani, kangge sedijan para GA WEAN ! ! makaten pambengok- katakan ,, T~k lakoe itoe.
ambtenaar dipoenwonteni serat ka- ipoen wongsal - wangsoel . • . • !er k Bo~k.an. t \d a k ~a kk? e, 1 k
bar enggal: Forze Civili, ing . . . . wonten sela maboer dateng an trln an.~t a .a. q 0 serat kabar ngrikoe harja Mussolini ,ting margi: krompjang . . . . beling Perboeatan kastnjakah irn?
nggembori balanipoen, para amb- rontog, dor ! won ten tjandela ka-
tenaar, den tatag, den toememen, samber sela . . . . glondang! kori Koela boten bade mewahi poe- kowe ikoe sesoelihing pradja ! ketoemboek brangkal ..• ROT! APA napa-poenapa malih.
Tindak nggembori para kawogan GAWEAN . . . . makaten pambe-
Arnita, Manawi serat waoe sowan sampoen ngantos kawangsoelaken awoedjoed blanco!
ipoen kantja tani; mitra koela waoe mawi tjarijos: jen kapengkok pan- tja-baja, mas, tjara satrija mertapa, jen tjara wong ora - njatrija gelem atindak nista; ing mangka pa pan panggonankoe kene greneng Ian groendele kantja tjilik wis sarwa ora kapenak, moela jen salah ke- daden mbilaeni.
Makaten soeraosing seratipoen mitra koela waoe . . . . kala taoen kapengker ! Mangka wiwit rikala
marentah ing Indonesia ngnki: ngokipoen . . . tijang 50.000 De
R
ij ks e en he id. Kala warti ndlidir mlampah, pating brekoeh, poenika tlatos sanget manti - man1i pating gedebeg . . . .para ambtenaar, awak-awak pradata Mangka poenika waoe .sadaja Iss. Ian jen saged ,,ngemong" kantja N]ATA ! !
boemi-poetera, dados kepara tindak KELAMPAHAN SAESTOE! !
mbapa. won ten? Glasgow, ing tanah Inggris
Poenapa ingkang sami kawanti- . • . . hara, poenapa boten meme- wanti sami manoet, kirang terang, las??? seket ewoe, pa ting brekoeh, namoeng n1ata bilih tindakipoen engetan roewed . . . .
De
R
ij ks e en he id sadjadjar Mila jen De R ij ks e en he id kalijan aksi N a ta so er at an: moengel ,,het Westen lijdt meer nglanggengaken sasambetanipoen dan het Oosten" . . . . sadjak kok Indonesia Ian Nederlan. wonten mentjokipoen . . . .Kita kaoem Katoelik Djawi ngeng- Heraclitos.
~ Sampoen soepe ngintoennaken arta lengganan ~
lllllllllllllllllRllilllllllllllllllllllllllllllllllUIHllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
samanten ladjeng ndlidir kemawon ~
I
datenging baita saking sabrang !j!
Sampoen kasedijakaken papan pondokan kangge
~mangsoelaken kantja kontrakan.
I I
Jen maos
s
i an g po, ingkang 5lare estri ingkang sekolah
+ !§kapimpin toewan Saeroen, saja
I - I
ngeres malih, ing Prijangan wonten
~ Sinaoenipoen dipoenoelat "" oelataken
!==--koeli kapotjot saking pandamelan, ~ ~
let sawatawis minggoe oetawi woe-
i sarta dipoentoentoen.
Jabn, rehne
kahn,~ja
padaranl d.sajaI Wragad mondok Ian neda: f 15.- I
,, oten narima . . . a Jeng. §
5
wentala njade semahipoen . . . · •
i HARDJADININGR.AT
§Taksih katah sanget lelampahan ~ ~
ingkang ngeres-eresi ingkang koela ~ GOENOENG·KETOER - PAKOEALAMAN - NGAJOGJAKARTA.
I
tingali ing kolemaning serat-serat
=~§~-~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~!~
ka bar · • · • 11111111111111111111JllllllllllllUllUllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllUllllllllllllllllllllllllllllllMlllllllUllllllll!llllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllnllllllllllllllllllllllllllllllllll
Kados ingkang sampoen tji11 wonten ing Sw. Tm. no. 16 woe!
November poenika; paotj' ·ogg angel sanget kanggenipoen · wat Djawi, bade angedalaken raosipo ingkang sadjatosipoen saben tija anggadahi, Ian kerep ngalami. An nging bokmanawi dangoe ~dang
margi kabekta ing kawontena tawi oebeoging djaman, ingg ewah: Oepami: Koela bade g mel; ladjeng koela gadah pa .,sing sapa arep teka prajo lajang disik" Raos koela makaten poenika angel ki poen djaman wingi-wi anglairakE:.n, boten saged Ananging kangge sapoeni radi toemindak lao saged amargi watak ora t
saja tjeta langkah ing n Samanten oegi ing bab Iihaoipoen Pastoor Satima Lourdes ing Promasan, gega kalijan boten wonteoipoen 1 oetawi waroeng, djer panjerat sa poen nate njipati pijambak.
Poen panjerat toemoet a c. c.
tE;og raos bade ngawontenaken
ja pasipengan poenika - soekoer sa ..
ged damel ingkang sae Ian boten ogoetjira, djer poenika kangge ka- betahan oemoem, botenipoen inggih namoeng rebat tjekap.
Ananging . . . , mangga sami dipoengalih, kados poendi sagedi- poen ngedegaken grija, enz. jen boten wonten artanipoen. Nanging jen kita saroedjoek Ian kersa tem- toe bade dados. Gotong rojom we ..
roeh .. weroeh wis magrong-magroag.
Koela nderek tjloeloek poenika, amargi sampoen nate njipati, boten namoeng saderek ing Jodja, Moen- tilan, Mendoet, kemawon ingkang soedjarah mrikoe, dalasan saking Soerabaja, Blitar, inggih wonten.
Boten namoeng saderek Djawi kemawon, saderek Walandi oetawi
fionghoa inggih wonten.
Saking pamanggih koela, kados prajogi bah poeoika kagaliha. K. W.
Bara djer pantjen sampoen sames- tinipoen.
Mangga P. K. W. oetawi K. W.
W. K. lan saderek Katholiek, kar- saa anggalib. Taklim. Kantjil.
FILM DJAKARTA.
P.P.K.D. mentas kemawon pare- patan nilar Militair-Tehuis ing Kra- mat, wonten ing Kebonsirih. War- ganipoen mindak sawatawis, na- moeng eman dene kantja Menado wiwit P. P. K. D. madeg doemoegi sapriki dereng ngatingal, nanging sawatawis sampoen wonten ingkang dados warga.
Bab poenika bokmanawi taoen ngadjeng bade wonten bedanipoen, samangsa . . . pangrehipoen sampoen gantos? Kenging kemawon!
Kantja wanita bokmanawi inggih wonten ingkang bade mlebet ngge- bjoer ing kalangan P.P.K.D.
Saderek H.
J.
Pat rem bokrna- nawi karsa manggalih bab poenika?Kasoewoen.
Babagan saderek H.J. Patrem, bokmanawi kala pijambakipoen ngarang bah" Tom", klentoe kalijan prijantoen sanesipoen !
Awit boten mokal jen wonten tijang 2 oetawi langkoeng ingkang s am i namanipoen. Kados dene ing Moentilan kabaripoen wont en prijantoen (goeroe) 3 ingkang sami asmanipoen!
Semoenipoen saderek H. J. Pa- t rem blereng klentoe ,,Tom" sa- nesipoen. Awit gawat babagan jour- nalistiek poenika, marginipoen mbi- gaken. Ing mangka saderek
"'tr em dereng mlebet »C.
boten mokal jen saged n oe babagan oebed - ingering nbal masque journalistique.''
Bab R.K.D.B. kados loemampah kados adat, parepatan adjeg re-
eng, . . .
Ba~ uitverkoop'I
Poenika nggoemoedjengaken sa- nget, rehne rebat laris, katah toko
iamel uitverkoop palson!, sarta
"arni-warni sanget oekara ingkang l\aangge: uitverkoop, liquidatie uit- verkoop, djoeal abis, w e r k e 1 ij k uitverkoop!
Oekara ingkang poeng-kasan poe- nika loetjoe s:rnget, batos koela: apa -saiki iki mangsa malese, apa mang-
sane wong gawe loetjon!
Bab mhenteq?
Bab poenika pandjang sanget,
·arer- lg sanes din ten kema won.
!an panggaotan koela kemoet- regining kartjis bus bade ka- ken. Trem kadamel panggah.
irt:o et: ~"en tao en 1930 Bata- .:sche Vert{eer Mij oetawi B.V.M.
.1gangkat tijang 1000.000. Tijang samanten waoe 800.000 kaangkat srana trem, 200.000 srana bus.
Bab nginggahaken regining kartjis bus poenika won ten mhenteq - raad dados rem bag rame, wasana poeng- kasc.nipoen panoewoenan saking
"' . M. ~·~t::tmpi!
ila aneh, mangsa males regi ,rndak ! Ingkang makaten waoe )kmanawi kangge njalangi soepa-
s in I and.er sampoen keka- en ingkang noempak bus, margi s Mr. Cornelis-Batavia poenika fatipoen namoeng isi poenggawa os, ambtenaar departement, goeroe,
ijan to en kantor.
Bab mangsa, wiwit November
···=
A MPOEN AMBABAR tI
})EKOE BABAD
I
NGGAWARSITAN" !
I isi tjarijos lelampahan-
• I
:n
R.
Ng.Ranggawarsita I
ang elok-elok, bab::>.::an-
=
n ngelmoe toewin cul- •
r Djawi. :
T regi . . • • .
f 1.
~I
saweg kaetjap regi
I
~5 amargi langkoeng •
•
Hcl. •
«.ost kintoen . .
f 0.20. I
•
i<enging toembas dateng : •
MARJAN A
I
'
.
idowajah ; - : KLAEN. •
••••••••••••••••••••••• •
poenika kerep djawah Ian katah angin asrep, ndjalari watoek pilek sami dateng.
Ing rehne Tandjoeng ~rijoek oegi kerep kaewokaken DjaKarta, mila koela bade matoer sakedik bab maskape Radio Holland.
Kala waoe djam kalih sijang, bakda parepatan P. P. K. D. koela ketamoean poenggawa Radio Hol- land ingkang toemoet njepeng boekoe lebet wedaling arta, dados pirsa djerohaning maskape.
Wiwit mireng nama ,,Radio Holland" koela nginten manawi maskape poenika dados kantor ngintoenaken kabar radio dateng Holland, djeboel kawontenanipoen boten makaten.
Maskape waoe ingkang bakoe toekang njewakaken pirantos radio dalah poenggawanipoen dateng maskape - maskape kapal ingkang ngingoek lfldija ngriki.
Terangipoen makaten:
Manoet predjandjian saindenging bawana saben kapal ngambah samodra kedah gadah pirantos radio.
Nah, sapoenikanipoen maskape- maskape kapal poenika katah ingkang a j as - a j as en toembas pirantos radio lan ngingah marconist, aloe- woeng n j e w a.
Toemrap Indonesia toekang nje- wakaken radio satijangipoen poenika . . . Radio Holland ! Kangge kapal satoenggal s a w o e I a n wragad njewa pirantos radio komplit sa- marconist-ipoen watawis 700-800 roepijah.
Ing mangka marconist 1 blandja kawitan namoeng f 60-, neda Ian kamar gratis saking maskape kapal, f 60,- ingkang mbajar Radio Hol- land, lan pirantos radio sagrengan katapsir namoeng regi f 1000. Mila boten nggoemoenaken jen maskape Radio Holland saged sentosa. Kapa!
1 saben woelan saged medal f 700 - f 800, ing mangka kangge mblandja marconist c. a. namoeng f 75. Toer P.M.K. kemawon njewa Radio kangge kapal 40. Dados set a o en Radio Holland saking K.P.M. tampiwatawis 40 X 12 X 70 roepijah, hara pin ten poenika !
Marconist Radio Holland sinaoe- nipoen wonten Nederland, Ian apes wedalan Mulo oetawi H.B.S. 3 taoen.
Kedjawi K. P. M. ingkang njewa radio (sa- marconist-ipoen) saking Radio Holland: Oceaan, Rotterdam- sche Lloyd, Mij. Nederland, lan apes maskape 3 sanesipoen malih.
Dados sanadjan mangsa males, . kados Radio Holland boten kempes kantongipoen! • . • . makaten tjari- josipoen tepangan koela.
Ewasamanten, rehne ctjaman ngringkes Ian nggemeni, saking Radio Holland teka inggih wonten angin inkrirnping, bezuiniging, sa- larisvermindering ian overcompleet!
- kados - poendi malih, sampoen djamanipoen ! (bab Radio Holland poenlka sanes dinten kaladjengaken
I
mal!h). -Bab prakawis Dahan a contraDe
w a p rat a I a, bedja dene koe- la boten katoet, namoeng manoet djimat koela so e I i n g n j e I o e - man, tjarijosipoen bab poenika de- reng tjoentel, ingkang makat~n w~oe eman margi saderek sam1 sade- rek; To~ sampoen toemoet njapih, nanging rehne n a m o e n g T o n;i.
bebasan godong lemboet oepam1- nipoen, kangge ngeboet latoening tjetjongkrahan kirang tjespleng, poe- napa saderek Tahrin priks~ ob~t
ingkang langkoeng moestadJab h- nimbang FLlT-ipoen Tom? .
Koela adjrih lepat-lepat bab t10- ro -zaak poenika dados ,, Geest van Ontbinding" kados aksinipoen kjai Abdoel Rivai.
Bab dipoen-sidem kemawon! - - Ian inggih boten b~b ~apoe~ika
poenika, kangge sala~1eng1poen mg~
gih makaten, idep- !d:p ngleloeri tindakipoen soewarg1 E1ang Nolens!!
De Regisseur (C. C. Djakarta.) Tom.
MEDARI ,__ SLEMAN.
Saja mindak taoenipoen, badjag malaise indakiog agengipoen kela- woen-lawoen. Badjag malaise sam- poen saged njengkerem djagad, sa- daja pradja kaobrak .. abrik, sadaja pakarjan kaosak-asik, panggaotanda- gang, tetanen, beberab, bakoelan lsp. sadaja kaaroe-biroe. Sanadjan pakempalan dagang ingkang ageng ..
ageng lan saotosa katradjang poe- roen. Minggoe kepengker Sw. Tm..
ngabaraken jen wiwitaning woelan Nov. poeoika S. f. Beran sampoen ngendeli poenggawanipoen lang- koeog saking 30, sapoenika koela sampoen angsal wartos ingkang lang- koeog tjeta malih jen tjatjah nging•
gil waoe sapoenika sampoen mindak kirang langkoeng wonten 120, bang- sa walandi 7. Dene saking S. f. Me- dari ingkang kala wiwitaniog woe- Ian November± D?lmoeng 30 poeng•
gawa, sapoenika sampoeo langkoeng saking 70 temtoe kemawon tjatjah
X
2 sampoen ngemot mandor .. mandor
poenapa. Malah S. f. Sendangpitoe katoetoep bapar pisan, tanemani- poen rosan ingkang sapoeoika tak- sih alit-alit, taoen ngadjeog bade di ..
poeo-giling wonten S.f. Medari. jen salebetipoen 2 taoen reginiog gendis adjeg kados sapoenika. S.f. Sendang- pitoe, bade katoetoep teroes.
Prijantoen pangreh pradja oegi bade dipoenlongi. Ing Sleman wek- dal poenika taksih wonten Wedana Ian Aw. Nanging taoen tjandak- ipoen, boten bade dipoenwonteni Aw. Mlati ingkaog soewaoe won- ten Wedana Ian Aw, kala 1 Octo- ber poenika Aw, nipoen kasoewak.
Poenggawa pegantosan oegi ba- de dipoenlongi. Ing Tempel (!er Sleman) poenggawa sapagantosan bade dipoenlongi tiga. Kabar sa Indonesia bade soedaoing poengga ..
wa pegaotosan laogkoeng saking 3000 (tigang ewoe).
Golongan goeroe oegi boten kao- toen, kangge tanah Djawi tengah sisih kidoel (Banjoemas, Kedoe Ba- geleo. Ngajodja, Solo) kirang lang- koeng wonten djiwa 300.
Pengamoeking badjag malaise, mi·
la ngedap-edapi, bebasan boten ke- nging dipoen katani, mila meh sa- daja tijang giris Ian miris, soemelang mbok manawi kaoental babar pisan nanging toemraping bangsa Indone- sia meksa ngedalaken woh ingkaog sae, goerih manis ngganda aroem, inggih poenika goemregah ing nijat njaekaken economie kanti mempeng manteng gajeng, katonda ing poendi poendi djoemedoel pakempalan iog ..
kang toedjoenipoen njaekaken eco- nomie, kadosta pakempalan njelengi, Cooperatie-Cooperatie lsp.
Krodaniog malaise oegi ngande- laken raos lan ngentjengaken niat pangatos-atos.
tjembengani poen S. f. Medari Ian ,..-::P=A=N=G=A=N=D=IK=A=D=A=L=E=M=I=.
s=.=-K-.
Beran Mardikoeplja oegi mbikak
waroeog, tjoekoer Ian sedija papan SANTO BAPA, PIUS XI.
sewan pit. Angsal~angsalanipoen
radi maremaken.
Kedjawi kaseboet nginggil Mardi- koepija, oegi anggadahi toedjoe soe- pados para tilas moerid .. moerid Ian goeroetaksiha wonten gaodeogipoen.
Watawis 5 woelan k.apengker Moeda Katoelik iog Sleman sampoen tetep nami madeg. Ingkang dados warga saperangan ageng para siswa schakel Ian vervolgschool.
Mal ah kala arak .. arakan Sakramen Maha Soetji won ten Medari, Ngahad poengkasan woe Ian October, oem- boel-oemboel M. K. oegi sampoen koemlebet, kados - kados ngatingal-· aken gambiranipoen dene kapareng nderek ngarak lngkang minoelja Sakrameo Maha Soetji. Tijang - tijang ingkang nderek arak-arakan poenika ageog alit, nem sepoeh, boten kiraog 1500.
Kawan woelan kapengker Paloepi Darma oegi noetoeti mandjer gen- dera wonten iog Sleman. Ing wekdal sapoenika iugkang dados wargani- poen saweg saperanganipoen para siswa ing vervolg.
Xaveriusbond ing Medari nembe kabangoen, tjatjahiog warga boten ngoetjiwani. Kala Ngabad 15 No- vember X.B. ngwootenaken Recol- lectie wonten Standaardschool. lng- kang nderek kakoeng poetri
+
50.Bab oelah raga, ing Medari oegi klebet madjeog. Langkoeng malih sareng pabrik sampoen rampoeng anggenipoen giling.
Ing sarehne sampoen daloe, koela sampoen arip, film ing Medari - Sieman koela toetoep semanten roemijin, sanes wekdal kaladjengaken.
poen DJARWA.
Pasamoean Soetji kagoengan we•
wenang moelang moeroek dateng manoengsa sadaja, langkoeng- langkoeng dateng para moeda.
W ewenang poenika tan kenging ingoenggreh ~ oenggreh oetawi
pinapalan.
Wewenangipoen Pasamoean Soe~
tji poenika boten alija kadjawi we ..
wenang paparing Dalem Goesti Allah pribadi, moerih Pasamoean Soetji sageda angemban dawoeh- ajahan Dalem; djer karsa Dalem andjoemenengaken Pasamoean Soe- tji inggib boten sanes: soepados Pasamoean Soetji sageda amoera~
kabi dateng para soekma - soekma sadaja, sageda aparing salwiring brana ingkang soemimpen wonten ing kanjataan miwah kaoetamen, piwoelang dalem toewin pa trap·
lalampahipoen, ingkang sampoen winedar ing Kangdjeng Goesti pri- badi dateng dja~ad. Sabda Dalem:
,,Pada pentjara loengaa, moelanga marang bangsa kabeh, pada woe~
roekana angestokake apa sadawoeh- ingsoen." (Matejoes XX.Vlll 19-20).
Paogamoekiog malaise oegi ne- noentoen dateng gesang pasadja nas ..
titi Ian gemi, kinanten wekel njam~
boet damel.
Langkoeng -langkoeng moelang lare alit saha para moeda poeoika sampoen dados wewenang sarta be- bahanipoen Pasamoean Soetji ing·
kang sampoen mesti. Prakawis poe- nika katjihna saking paloepi toewin sabda Dalem Sang Akarja .. rahajo':•
ingkang nitahaken saha aneboes para soekma. Sabda, ingkang midjil saking toetoek Dalem, pantes pine~
ngetan, dene oengelipoen makaten:
.,Kareben botjah tjilik- tjilik pada sowan ing ngarsaningsoen, poma adja sfra penging oetawa alang~
alangi sowan ing ngarsaningsoen."
KABAR PASOENDAN. Amarga botjah tjilik ikoe (kaja-kaja katoemoesan iog adreng, kang pi- ing Swara Tama kapengker poe- nangkane saka ing Goesti Allah), nika para maos sampoen sami pirsa .,pitaja marang lngsoen." lja botjah kawontenan kita gotrah R.K. Djawi tjilik - tjilik ikoe ,,kang tjinawisan ing Bandoeng, Ian sampoen sami kratoning Swarga." Malaekat pa- oeninga tradjang kita, mila sapoe-
f
momonge kang tan pegat andjang- nika prajogi kaladjengaken sawata- koeng npwat-awati rereksanane, Badjag malaise tansah ngasah na-lar kita moerih loewar sakiog ka- sangsaran.
CDDDDOCDCJDCJDDCDDDODDCJCJDDDD
1
~I VAN LITH--STICHTING I§
wis ngrembag tan kendat a:njawang pasoerjan Da- St. Melania Stichting. lem Kangdjeng Rama kang ana ing CCJCJCDCJDDDDDCCJCOODCCJCDDDDCJCJg_1 '-g
81 ~ - J
EJ
As
A N~ I§
8
~ ingkang ~ 0g
~ andjoendjoeng ~g 8
~ dradjadipoen ~8
0 ~ ~ CJ
c • • gotrah ~ CJ
0 • ~ CJ
c ~ KATOELIK ~ CJ
Djoemedoeling stichting poenika Swarga." Kadjawi sabda kasboet wonten ing tanah Pasoendarr kala Goesti inggih taksih mangandikak- woelan Februari 1930, saking ada- aken sabda angg~girisi, kenging bi~
adanipoen njonjah van Kempen -nasakaken sabda .. wawalak, maka- kabantoe dening para gotrah Wa- ten: ,,Bilahi wong kang dadi sa~
landi sawatawis, poenapa malih sandoengane salah sawidjine botjah padoeka Rama ]. Goumans (hoofd tjilik ikoe." (Matejoes X 13 lsp.
pastoor ing Bandoeng) dalah luster XVIII 1 lsp.).
sawatawis. Pranjata wewenangipoen Pasa-
~
A
~ a8
~ SAD JA. k4l cCJ i')i CJ
CJ CJ
goccocacCJccCJoacaaaoacoccag
Sakawit namo~ng nampi lare moean Soetji poenika tan kenging sekolahan tok, Ian para wanita R.K. ingoenggreh-oenggreh oetawi pina- sawatawis, goenggoeng wonten 12. palan.
Saking aktief - ipoen pangarsa (Encycliek: ,,Bab Aksi Katoelik.")
81
Penningmeester V. L. S.8
g
2e. Convict.8
c Moentilan N. I. S. c
c a
CJCJCJDCCDCCOCDDCDDDDCJDDCJCJDCJCJ Baja malaise iki kang bakal ngi- langi tjatjad-tjatjadkoe kabeh, mba- ngoen oerip anjar, noedoehske da ..
Ian kang andjog tekao kamoeljao.
Makateo gagasan koela.
Mangsoeli bab pakempalan - pa ..
kempalan ingkang sami anggadahi toedjoe njaekaken economie, waoe sampoen koela atoeraken jen iog
poendi~poendi ketingal grengseng.
Ing Medari kemawon iogatasipoen doesoeo, pakempalan Cooperatie wooten3. Crediet 2. verbruik. 1. Cre- di et Cooperatie waoe ingkang se- toeo ggal jasanipoeo para saderek pabrik golongan tjarik cs. oemoeri- poen
+
3 taoen bandanipoen meh l1/ 2ewoe roepijah. Satoeng.,Jalipoen jasan goeroe 2 missie Medari kidoel, kanamakaken C. C. M. oemoeripoen saweg 9 woelan, klempaking arta sampoen langkqeng f 700 (pitoeng atoes roepijah). angsalipoen semao- ten waoe saking sade andela
pe- ngaos f 25 srana katjitjil f 2, 50 se ..woelanipoen, ingkang kedah sah sa- lebetipoen 10 woelan.
Malah kala Reba 11 Nov 31 C.
C. M. ngwontenaken parepatan war-
(mevr. van Kempen) salebetipoen 2 woelan sampoen dados 350.
Wanita 350 poenika, ingkang Katoelik saweg 4.
Saben dinten Slasa wiwit djam 4 -dj. 5.30 kawontenaken pasinaon wonten ing Mariaschool kagoeogan- ipoen para luster Urselinen.
Pasinaon poenika mawi beja 1 benggol saben tijang satoenggal.
Kala woelan December '30 poe- . nika Stich ting sampoen saged
mbeber bebatenipoen handwerken wonten ing Schouwburg K. S. B.
ingkang kala samanten gedong poenika ngleresi kabikak sepisanan.
Pepadjengan dalah bebaten boten ngoetjiwani.
Minggoe tanggal 8 Nov. poenika stichting mbikak tentoonstelling ingkang kaping kalih wonten ing ged.ong K.S.B.
Kawontenan ingkang kasade lang- koeng mretjet tinimbang taoen kapengker.
Pamoedji koela St. Melania stich- ting ing Bandoeng, ingkang mawa toedjoe mijaraken tebaning karah- adjengan, sageda saja dangoe saja mondjo Ian kaleksanana oegi ing- kang dados idam-idamanipoen para Rama.
Bab Missie.
ga oemoem. Ing sarehoe C. C. M. Kita. perloe njo.emerepi. k~d?s
katingal madjeog mila ladjeng ka- poend1 kawon.te~antpoe~ M1ss1e mg poetoes mewahi warga pangreh 2 ( Pasoendan. M1ss1e poemka sampoen idji ingkang bade toemandang ing tigang taoen sepriki kalintiraken dame! wiwit 1 Januari· 1932. Awit dateng Orde Kruisheeren, roemijin dintening taoen enggal waoe oegi kaasta para Rama Jezu'ieten.
mbikak andel enggal malih ingkang Missie brandpunten ing tanah oegi katjitjil apes salebetipoen 10 Prijangan: . . .
woelan, Warga lami ratjakipoen 1. Bandoeng. T1at1ahmg gotrah sami toembas malib, malah wonten R.K. (bangsa Welandi)
+
8000.ingkang toembas 3, 4 oetawi lang· Djiwa Katoelik semanten poenika koeng, warga enggal oegi sampoen wonten ing astanip?en para Rama wiwit nampi, tjatjahipoen klebet loe.. 6, kadadosaken kahh Pastoeran .
majan. a. Pastoeran lami tilaranipoen
log Steman oegi wonteo,verbruiks rama Jezu'fet, doemoenoeng ing cooperatie, gesangipoen oegi klebet Schoolweg, kadaleman Rama seka-
sem poeloer. wan.
Ing Tempel {!er Medari seked1k) b. Pastoeran enggal, lampahan apes sampoen wonten verbruik Ian satengah djam saking Pastoeran Credietcooperatie apes kalih, kabar lami ijasanipoen para Rama poenika oegi sae gesangipoea. pijambak, kadaleman Rama 2.
Moegi- moegi teroesa widada. Djalaran saking kiranging Rama, Pakempalanipoen para moerid Ian sering kabantoe ing para Rama tilas moerid ing Standaard lan Ver- Jezu'iet ingkang dedalem ing Ban- volgschool Medari Ian Sleman nami doeng, won ten ing Pastoeran S. J.
M a rd i k o e pi j a. oegi oelah nja- Sumatrastraat.
ekaken ecooomie, kadosta, bakoelan, Dados Pastoeran ing Bandoeng toekang tjoekoer enz. Malah nalika wonten tiga .
Ing Bandoeng wonten pamoe- langan R. K.
1. H.B.S., Kweekschool Ian leer- school, Frobelschool, weefschool, mawi internaat kaasta para Zuster Urselinen.
2. M.U.L.O. kaasta para Broeder Orde Aloewisijoes, bade katambahan R.K. A.M.S. mawi internaat. (?Red.).
3. Europeesche school wonten kalih: St. Berchmansschool Ian St.
Augustinusschool.
4. H.l. S. Ian Schakel school.
ljasan:
1. R. K: liekenhuis St. Carolus Borromeus (kados Onder de Bogen ing Ngajodja).
2. St. Camillus stichting: a. Won- ten ing Mariaschool kagoenganipoen luster Urselinen, kangge lare estri Iola; b. wonten ing Tjitjalengka kangge !are djaler; c. Internaat wonten ing Tjitjadas kangge lare djaler ingkang sami sinaoe.
Babagan pakem palan-pakem palan gadahaning wandawa R. K. boten koela atoeraken, mindak kepan- djangen. (wandawa bangsa Welandi).
2. Tjimahi. Roemijin koekoeban poenika saben- saben namoeng ka- ladjoe saking Bandoeng; dangoe- dangoe ladjeng wonten Rama sa- toenggal (oegi Orde Kruisheer) ingkang tetep dedalem ing ngrikoe.
Bab ijasan dereng wonten, kadjawi saweg dalem pastoeran tok, dene gredja tilaranipoen Rama jezuiet.
Katoelik ingkang katah bangsa Militeren. R.K. Djawi
+
wonten 4.3. Tjitjalengka. Gredja nembe kawontenaken. Wonten ing ngrikoe namoeng weeshuis St. Camillus, Ian gotrah R. K. Welandi sawatawis.
4. Oaroet. Wonten pamoelangan schakelschool. Karawoehan Rama namoeng saben Minggoe ingkang kaping kalih. *)
5. Tasikmalaja. Dereng wonten ijasan poenapa-poenapa, kadjawi namoeng gotrah R. K. Welandi sa- wetawis, ingkang saben Minggoe ingkang kaping 3, 1jekap karawoehan Rama.
6. Cheribon. Saestoenipoen poe- nika sanes koekoeban Res. Priangan, anamoeng sarehne ing ngrikoe ka- asta ing Rama Kruisheer, mila perloe kaatoeraken.
*) Gredja tilaranipoen Rama jezuYet T.
Pastoeran dalah Gredjanipoen ti- Tijang kedah anggadahi tjaraning laran Rama jezu1et, kadalernan Rama blantik Ian soedagar. Liripoen mri- setoenggaI, Ian gotrah Katholiek Oja- pat kedah meiek. Menawi tijang wi 1 brajat. meiek saestoe, temtoe soemerep, Pamoelangan kagoenganipoen pi- bilih lemboe ingkang wonten ing jambak saweg Frobelschool, taksih ngadjengipoen poenika kera oetawi nrimah wonten ing pandapi Pas- lema, jen barang ingkang bade
toeran. dipoentoembas awon oetawi sae.
Gotrah R.K. boten patosa katah, Semanten oegi toemraping bab namoeng sampoen saged ngawon- Denis.- Ing poendi- poendi kita tenaken K. S. B. (bangsa Welandi). soemerep reclame Denis, poenika Manawi nitik andaran koela ing tanda Denis sampoen ageng, Sw. Tm. kapengker poenika, gotrah djembar tebanipoen. Ing serat-serat R. K. Djawi ing Bandoeng sakoe- kabar dereng wonten wara - wara koeban Pasoendan kalebet ondjo bab bangkroetipoen D en i s, dados pijambak, namoeng meksa krepo Denis taksih gesang. Ing Koerier pijambak jen katanding kalijan sa- tanggal 12 Ian 26 October 1931 nes panggenan kados ing Djakarta. ngewrat advertentie D en i s, mang-
Ewasamanten koela namoeng soe- ka wingi -wingi boten; dados atoer ka pemoet dateng gotrah R.K. Djawi koela roemijin, bilih Denis bade ing Bandoeng, boten sanes namoeng: andjembaraken tebanipoen, boten .Jngkang ngatos-atos." Awit awon- dora.
saening nama kita namoeng goeman- Semanten kados sampoen tjekap to€ng dateng tijang ingkang dateng atoer koela dateng saderek A. K. D.
roemijin pijambak wonten ing ngri-
I
Dene bab sinten Bestuuring De- koe. Dados jen pandjenengan wonten n i s, kados poendi panariking arta ing panggenan ngrikoe roemijin pi- tjelengan, kados poendi koewadji- jambak, mangka pandjenengan won- banipoen tijang ingkang sami nje- ten ngrikoe, ladjeng kadjen keringan, lengi, wonten ing poendi Ian kados mangke manawi won ten saderek eng- poendi anggenipoen ngindak-indak- gal dateng temtoenipoen inggih di- indakaken artaning Denis, poe- poensamekaken kalijan pandjeneng- nika boten klebet ing agenda, lir- an. Nanging jen ingkang dados eer- ipoen boten perloe kangge nerang- stelingen wont~n ing satoenggiling ak~n failliei Ian botenipoen Denis.panggenan poenika, Djongos, Baboe, Ewa samanten, jen sad. A. K. D.
oetawi Toekang kebon, mangke sa- koemedah - kedah bade priksa, tak- derek - saderek ingkang dateng, ing- sih kenging kateroesaken.
gih dipoenanggep Ian dipoensamek- Taklim koela:
aken kalijan, djongos, baboe oetawi poen S. D.
toekang kebon waoe.
Marganingpawijatan 15 Nov. '31. NOADJENOAKEN ECONOMIE- taklim Tahrin. NINO BANOSA.
EC 0 N 0 MI E.
BAB DENIS.*)
Sareng koela maos andaranipoen saderek A. K. D. prakawis D e n i s won ten ing S w. T a m a n o. 4 4 t a n g g a 1 3 0 - 1 O - 3 1, koela teka ladjeng ketoekoelan gagasan warni- warni.
1. Saoepama saoedara A. K. D.
ikoe spaarder Denis, apa ora tampa verslag bab Denis, dene teka nganti nretek anggone mintasraja bab ikoe.
2. Saoepama ho-ra.:fia, kena a pa teka wangsoelane kang pada di- poendoeti priksa tansah ora njake- tjakake penggalihe.
J. Kelakon takon marang directie ing Bandoeng Ian oega oleh wang- soelan apik Ian tata, ewasamono ora dieloka:ke, djalaran doemeh sa- ben bakoel mes+i ngalem barang dedagangane, saben blantik ora na- tjad sapi oetawa wedoese.
4. Andak saoedara A. K. D. pra- tjaja marang awak dekeng, saoe- pama tak tjaosi keterangan sing tjeta, awit . . . · . . akoe ja blantik oepamane.
5. Akoe rada goemoen,
ctene
sad.A.K. D. ora ngandel karo wong sing njaosi katerangan nganggo angka, teka malah pratjaja karo wong sing njaosi katerangan nganggo ,,gotek- ing akeh."
* * *
Saoedara A. K. D.! Manawi pan- djenengan bade ngersakaken moen- doet menda oetawi lemboe, poenapa pandjenengan moend9et priksa da- teng kjahi blantik: "E, pak, sapine nikoe lemoe napa koeroe?" Tem- toenipoen inggih boten. Manawi koela, lemboe koela sawang, koela tjepeng nginggil bokong.
,,E bokne, sing adol goela, goe- lane legi apa pait?" -
,,E,
kang, takwane enak apa ora?" Poenapa wonten tijang doesoen taken meka- ten poenika? Jen tjara doesoen te- toembas tetedan poenika ngitjipi oetawi toembas sakedik roemijin, jen pantjen boten etja inggih boten estoe oetawi sinaosa sampoen toem-bas boten katah. ·
Toemrap tijang toembas sata, inggih njetot sekedik, wongsal- wangaoel sata dipoenambet, dipoen- pedjet. Menawi tijang bade ngebon koran (serat k~bar), ingkang dipoen- tingali roemijin in5gih jaargang Ian oplaagipoen. Poenika jen tjara koela Jan ingkang kalimrah. (Kedjawi jen ngebon koranipoen pijambak, kados kita katholieken ngebon S w. Ta- m a oet. S o e a r a Ka t h.)
* * *
Lah sapoenika kados poendi me- nawi tijang bade lalawanan kalijan Deni s, jen tijang bade ngertos tek kliwering Den i s, menawi ba- de i:iioemerepi, poenapa Denis failliet poenapa boten, poenapa tambah ageng Ian santosa.
Wangsoelanipoen gampil sanget:
,,Kedah maos versiagipoen." Ta- rak ndjaplek kemawon.- Ananging, sarehning ingkang dipoenkersak- aken sad. A. K. D. namoeng failliet oetawi botenipoen Denis, pramila inggih namoeng poenika ingkang bade koela atoeraken. Lah sapoe- nika srananipoen kados poendi?
•) Karangan poenika pantjenipoen sam- poen bade kapatjak wonten ing S.T. No.
45. Nanging margi kaslempit saweg din- ten poenika sagedipoen ngatingal. (R.ed.)
Wonten ing taman Swara Tama minggoe kapengker poenika koela sampoen ngatoeraken, kados poendi menggah tjalon tradjanging pangreh pradja ing Duitschland saha Oos- tenrijk, manoet rantjangan, anggeni- poen angoedi amrih soedaning tjatjahipoen tijang anggoeran ing pradja rikoe. Inggih bade srana ndandosi lan dameI margi - margi, kanaal, nggarap tanah kadamel sa- bin, ndjembaraken tebaning elec- triciteit Ian sapanoenggilanipoen.
Lha, tradjang makaten jen njata estoe katindakaken, mila katingal jen njata tresna, weias noeloeng dateng kawoela.
Andjawi saking poenika, kangge mberesaken kawontenaning indus- trie, dedamelan Ian dedagangan, pradja Duitschland dereng dangoe poenika inggih sampoen kedadosan rem bag Ian kelampahan ngawonten- aken commissie sesarengan kalijan
·pradja Frankrijk.
Tradjang makaten mila tanggap ing semoe!
Dados wontening krenteg, ladjeng, sedya atradjang noeloeng dateng kawoela, bangsa ing salebeting djaman malaise, djaman katah tijang anggoeran, djaman katah tijang nan- dang papa tjintraka poenika, boten namoeng katingal wonten ing sale- 1 beting rangkah socialisme Jan natio- nalisme kemawon, nanging oegi ing sawenehing pangreh pradja.
Sawatawis minggoe kapengker, wonten ing:
Bat. Nieuwsbl. koela mregoki versiag kangge lezing - ipoen tw.
Weyerman wonten ing parepatan I. E. V, afd. Meester Cornelis, ing- kang kenging kita gatosaken, wosi- poen makaten:
Jen I.E. V. perloe sanget ngawon- tenaken welvaartcommissie kangge adjenging dedagangan lan dedamelan toemrap I. E. V. Spr. gadah gagasan, bilih kanggening kaoem I.E. V.
ingkang taksih sami kirang ka- wroehipoen kangge ing kaiangan rikoe, tertamtoe saged madeg pijam- bak. Nanging perloe sanget jen dipoenwoelang roemijin soepados saged dados vakman. Toemraping katerangan ing babagan arta kang- ge wonten ing kalangan economie kedah dipoenperiokaken roemijin.
Lan oegi kedah wonten papan pa- njadean ingkang kangge djoedjoe- gan mbektani angsal - angsalaning dedamelan waoe.
Mitoeroet poenika wa:oe mila perloe sanget, jen I. E. V. ladjeng concurent kalijan bangsa priboemi.
Para kaoem I. E. V. ing rikoe kedah toemoet mbantoe.
Lho, kados makaten poenika won.- tening wosipoen verslag. Dados tjekak aos: kangge kaoem Belanda lndo ing koekoeban Mr. Corn. sam- poen gadah krenteg soemedya toe- mandang ngadjengaken dedamelan Ian dedagangan kangge kadang koelawarganipoen, srana ingkang medal saking kekijatanipoen pijam- bak, Ian bade madeg wonten ing salebeting concurentie kalijan Tjina saha kadang kita tijang priboemi, Indonesiers.
Mangga para maos, prakawis poenika waoe koela atoeri nggalih.
Lan mangga sapoenika sami masang talingan, perloe kangge mirengaken kabar ing bab kawontenaning tanah, poelo Cuba.
Poelo Cuba kalebet wonten ing
kapo I I en, djembaripoen 114.000 km2• Poelo poenika kalebet foh, sentosa pijambak kangge ing kapoeloan India Kilen, langkoeng- langkoeng kangge pamedalipoen sata dalah rosan. Saben taoenipoen pinten-pinten ton Ian pinten-pinten pak ingkang kakintoenaken dateng pradja sanes. Kabawah dening pra- dja Sepanjol.
Kangge ing titimangsa poenika pangreh pradja ing rikoe tansah riboet, boten tentrem, ingkang dja- laran saking wontening golongan Ian pakempalan warni - warni. Ka- dosta:
Saking golongan Mullatten Ian Creolen, ingkang tansah boten nri- mahaken, dene boten dipoensamek- aken, ing atasing hak wewenangi- poen.
Saking golongan Nationalisten, ingkang tansah angoedi amrih la- djeng sageda oewal saking pradja Sepanjol. Lan soepados saged saja enggal, ladjeng sami neda pitoeloe- ngan dateng pradja Amerika.
Saking golongan Intellectueelen, ingkang tradjangipoen nglawan da- teng tindak lan koewaosing kaoem kapitalisten Ian imperalisten ingkang tansah katingal ngalang-alangi da- teng kemadjenganipoen bangsa Cuba.
Poenapa malih tansah ngangseg, amoerih sageda ing atasing econo- mie dedagangan lan dedamelan oewal saking koewaosing Amerika, srana ngedegaken pabrik - pabrik, bank- bank, tetanen lan sapanoenggilani- poen.
Mila makaten, djer sanadjan poelo Cuba makaten !oh, katah pamedali- poen, nanging kenging kawastanan tanpa kapitaal. Kangge wontening dedamelan, dedagangan katekem dening Amerika. Lan kangge won- tening tetanen, onderneming, kalebet wonten ing plutocratie. Liripoen:
wonten ing koewaosing para kaoem kapitalisme Ian imperialisme.
Sampoen doemoegi samanten roemijin kangge atoer koela ing atasing kawontenanipoen poelo Cuba.
Dados manoet kawontenan - ka- wontenan ingkang sampoen koela atoeraken, pandjenengan ladjeng priksa, bilih dedamelan Ian deda- gangan makaten, tansah dados sekar lambe.
Para kaoem Belanda Indo, I.E.V.
ing a:fdeeling Mr. Cornl. wonten ada bade ngwontenaken welvaartcom- missie toemraping dedamelan Ian dedagangan kangge kaoem Belanda lndo.
Mahatma Gandhi, neda soepados dedamelan lan dedagangan kangge kawoela ing India lnggris, kasen- tosanana lan kaadjengna.
Toewan Colbert anggenipoen ba- de ngadjengaken economie - ning kawoela ing Fr. inggih namoeng noedjoe dateng dedamelan Ian dedagangan ingkang ndjamani, ing- gih poenika srana toelada ngedeg- aken pabrik. Para intellectueelen ing Cuba anggenipoen bade ngi- pataken saking piutocratie, bab dedamelan inggih boten kantoen.
Kadjawi poenika pandjenengan, tertamtoe inggih dereng kasoepen dateng andaranipoen soemitra An- daja kados poendi tradjangipoen S. 0. Smith, radja Neger ing U.S.A.
anggenipoen bade ngoedi dateng kemadjenganipoen para Neger ing I rikoe.
Poenapa taksih kirang toeladani- poen? Tjobi mangga sanes dinten sami kaladjengaken malih.
C. C. D. Aksamanta Widyanta.
R. K. D. B. CONTRA DAHANA.
Stop-stop I Pri-i-i-it-Proeit-Prit I (Sak ndjawining.tanggelan Redactie.)
L.
s.
Noewoen para saderektoewin para maos, koela nj filti3i priksa, bilih arti- kelipoen saderek Dahana ingkang wonten ing S. K. no. 30 taoen poe- nika, adamel moengkading saderek kita
R.
K. D. B.ers langkoeng2 para Pangrehipoen. Ngantos sa- mangke taksih dados rembag rame.Namoeng jen koela pikir ingkang pandjang, ingkang makaten waoe kados kok kirang perloe; Ibo reh- ning Dahana poenika, jen boten klintoe inggih sad. kita kath. pijam- bak toer salah-satoenggiling stichteri- poen pakempalan kita. Dene saderek Dahana samangke njelaki dateng jejasanipoen pijambak, inggih sak kadjengipoen I Sin ten ingkang bade wirang saha isin, jen
R.
K. D. B. sa- estoe boten bares lampahipoen ????Rak boten sanes inggih poen Da- hana pijambak ta!
Lho jen pantjenipoen mila boten makaten poenika ! Nanging rehning ing wekdal samangke tlatahing Dja- karta benter ..sanget margi soemoeb- ing bezuiniging, poenapa malih gri- janipoen saderek Dahana tjaket pa- brik gas, mila koela boten maiben, jen saderek Dahana ladjeng SALIN- SLAOA margi bentering hawa
sa-
kiwa -tengenipoen.
1:
REVUE.
Koela sapoenika saged ngraos.- aken, kados poendi mongkogipoen radja oetawi djendral. ingkang kli.- ling mider.-mider oeroet baris4nipoen pradjoerit ingkang pandjang toer rapet toer inggih sab.-saban. San.- dangan singset, tjantjoet. Solah ting.- kah tjakoet. mBregadag dampjak.- dampjak, kados redi kendeng ang.- gaweng ilab.-ilaban.
Makaten oegi koela kok inggih mongkog; ageng manah koela, jen koela njawang barisan kitalndonesia.
La, larikan poenika, tari.-k tari.-k pepak, sakatahing
er
djedjer.-djedjer · /.-er, D-er, M.-er Ian sanesipoener
poenapa_ malih! Kenging milih: ba.- baran Eropah poenapa Indonesia l
Ladjeng larikan sisih poenika, pandjang, rantap, terek.-terek, keng.- keng!
Leres tanpa rerenggan salah sa.- toenggiling
er,
nanging boten kawon ngengreng kalijan larikan sanesipoenl Djer dede I salengen dede D oe.- tawi M satebah ingkang kedah ada.- mel mongkoging rakjat; nanging kentjenging tekad loehoer, kandeling raos kabangsan sedjatos, mekroek.- ing katresnan moerni dateng bangsa.Djer larikan kalih.-kalihipoen sami dene penoeh-sesek ing krekat tekad bade miloedjengaken, bade nga.- djengaken, bade andjoendjoeng bang.- Sa kita. Harak inggih ta?
,.Time is money," - tjrijosipoen bangsa Albion.
Sapoenika dede wekdalipoen kang.- ge soemlengeren gebjaring barisan kita!
,. Time is money," - sapoenika wekdalipoen kangge emoet dateng kawontenanipoen ing sakiwa.-tengen!
,,Time is money," - sapoenika dede wekdalipoen namoeng, kangge witjara nritjis tok, nanging sapoe.- nika kedah toemandang, toeman.- dang kanti gregoet sengkoet!
Malaise! ..- dede swanten eng.- gal! Malah kapara andjelehi! Boten maiben!
Bezuiniging! - dede oeloek-oe.- loek aneh, dede oeloek.-oeloek lang- ka! Sampoen limrah, sampoen oe.- moem!
Andjelehi poenapa boten, sam.- poen limrah poenapa dereng, na.-
nging ingkang sampoen njata: kita kataman, kita kraos!
Adjenging bangsa kita bade ran- dat, malah bokmanawi bade kendel.
Bokmanawi lintoening madjeng, ma- lah dados moendoerl
Bkonomi - babagan tetanen - bezuinigd 1 Dipoensoeda I
Onderwijs - bezuinigd I Dipoen.- potong !
Hygiene-babagan pendjagi kasa.- rasaning rakjat - sampoen wonten tjloemikipoen oegi bade dipoenpapal, bezuinigd! Djer soebsidi dateng gri.- ja sakit partikelir bade katjaboet !
Kaela boten bade maibeni tindak.- ipoen parentah ngirid, oegeripoen maton, oegeripoen malah boten nda- dosaken ngetjeh .- etjeh ! Margi mi la sampoen kepeped.
Nanging ing samangke kita kraos.
Kita roemaos, jen babagan tigang warni waoe - Ian sanesipoen oegi..., pantjenipoen malah taksih kedah di- poen.-saekaken.
Negari roemaos sampoen boten koewagang noeloengi. Amila kita kedah toemandang pijambak. kita kedah njampedi pijambak kekirang.- anipoen.
La, poenika kalanganipoen, ing.- kang kedah dipoenlebeti barisan ki- . ta; kalangan wijar toer ngeblakl Sa.- daja saged ngetjakaken keprigelan.- ipoen pijambak .-pijambak I
Goeroe.-goeroe wonten ing baba.- gan onderwijs.
Landbouw .-consulent wonten ing babagan tetanen.
Dr.Dr. won ten ing babagan hygiene.
Ir.Ir. won ten ing babagan . . Mr.Mr. wonteningbabagan. . . . . . . won ten ing babagan . . . • . Swadeshi, Indianiseering, selfhelp sampoen dados sekar lambe.
Sapoenika namoeng kantoen nda.- dosaken woh, i. p. toemandang pijam.- bak I
0, koela inggih ngertos, bilih toe- mandang pijambak kados makaten poenika boten bade kelampahan, jen mawi soetik ngrekaos, boten ngoer.- banaken etja.-saketja sakedik-kedika
kemawon. •
Nanging caritas (tresna ing sesami) tan pa koerban sakedik .-kedika poe.- nika dede nama caritas sedjatos !
·~ccccccccc~·~occcccccco~·
~FIRMA - MERDEKA.~
~ t DJOKJAKARTA. t ~
[] Toko Merdeka pindah tempat di Ngabean straat Djokja clan ada []
Q
tanda plank, Bultzakenfabriek ,,MERDEKA ". [][] Tarief harga Ledikant compleet jang kwaliteit bes1 7/ 8 clan []
a
kain bultzak dari rami k1:1poek no. I.a a
No. I oekoeran tinggi 2,36 pan. 2,30 lebar 1,90 harga huurk. fl 07 harga cont. f 80, - [][] No.II .. .. 2,22 .. 2,20 .. 1.60 .. .. f95 .. .. f71.- []
[] No.III 2.15 2,10 1.30 f82 f60,-
a
No. IV .. .. 2.02 .. 2,00 .. 1.15 f 70 .. f 52,50
•
' No. V .. 2,00 .. 1.60 .. 1.00 f 68 .. f 50,- '
No. VI .. 1.20 .. 0,80 .. 0,60 .. f 27,50
1
Tarief harga Ledikant compleet jang kwaliteit B besi 3/4 clan kainl
[] bultzak dari pike kapoek no. II, djoega ditanggoeng kekoeatannja.
Q
Q
No. I oekoeran tinggi 2,36 pan. 2.30 lebar 1,90 harga huurk. f 96 harga cont. f 70,-Q
[]No.II 2,22 2.20 l,60 f86.50.. f65,- []
[] No.III 2,15 2,10 1.30 f73,50.. f55,- []
No.IV .. .. 2,02 .. 2,00 .. 1.15 f61.50., f16.- [] No. V ., 2,00 .. 1.60 .. 1,00 .. .. f 60,50.. H:5.50 []
Q
No. VI .. 1,20 .. 0,80 .. 0.60 .. contant sadja . f 25,-a
[] Djoega sedia meubel jang kwaliteitnja paling baik clan barang di []
a
saia poenja toko boleh di njatakan sendiri, tidak ada concurentien
a ,
'jang bisa melawan harga clan kwaliteitnja.a
[] Hormat kita []
l
Big. R. A. SASTRODIHARD]O. '~ccccccccc~·~cccccccccc~·
Boten langkoeng mangga saderek R.K.D.B.ers sami njembahjcrngaken saderek kita Dahana, soepados eng- gala saras kados roemijin 2, toe- win sageda ngrangkoel tresna ma- lih dateng piroekoenan kita R.K.D.B.
Amin.
Taklim national:
Toekang semprit R. K. D. B.
GOEJOEB.
CORRESPONDENTIE.
Abn. 353 (Rm. P. C. Dj.): Pandjenengan sapoenika sampoen sah.
C. Oentoeng. Poecwakerta: adres la mi kados poendi?
Adm.
Mateer noewoen dateng para mandjoe~
roeng karangan 1 Jen boten won ten alangan, inggih bade kapatjak. Sampoen dados peng- galih l
R.ed.
OERAP-SARI.
INDONESIA.
Kabar Wates.
Wiwit woelan November poeni.- ka ing Wates wiwit dipoenwonteni Mis Soetji kaping kalih, dawah 2 de kaiijan 5 de Zondag ( Kemis sasam.- poenipoen 4de Zondag) manggen wonten ing Standaardschool.
Moegi ~ moegi ing ngrika ladjeng sageda tjantjoet , kaadegan Sanggar pamoedjan.
Njoewoen pangestoe.
(S.) Cursus Sekar Mardigoena (Solo).
Panjerat mireng wartos ingkang ken pinitados, kala malem Ngahad kliwon k 8/9 November kepengker poenika p?
palan Mardigoena ngwontenaken Mor ras (klenengan) kados adat saben, alem Ngagad Kliwon mawi njedahi para lid oe,- tawi liding pak. sanes, kadosta: lid Kaw Kanijagan, padalangan sasaminipoen.
gending ingkang kaoengelaken, mende ding ingkang awis kasrambah, ngiras mati dinten wijosanipoen Padoeka Kangdjeng Pangeran Harja Koesoe pangarsaning pak. Mardlgoena.
Salebetlpoen poenika Pangreh Mardigoena anampekaken prqnjaka (diploma) sekar ageng dateng saderek:
1. J. Dwidjadisastra, lid pangreh padin- tenan Mardigoena, ngrangkep Seer. Commis- sie sekar ageng.
2. Soeparman.
3. Th. Martasoedirdja.
Para saderek waoe sampoen loeloes exa- menipoen ingkang ·kaw ntenaken kl"
pinten-pinten rambahan. . F.11 Tjatjahing sekar ingkang divcen··
aken ing cursus sekar jasan Mai oetawi ingkang dipoen examenaken.
ageng bawa sarta tengahan sadaja 134 (tanpa noot). Toemindaking pasinaonip
± 3 1/2 taoen pen<;iak l minggoe sapls1 Nitik nama-nama poenika, saderek t R. K, boten kantoen Ian kasoepen ngoedi dateng kagoenan DJawi (sekar). Saderek R. K. sinten malih ingkang karsa noetoeti 1