• Tidak ada hasil yang ditemukan

SE RAT KABAR KATHOLI EK - KHASTARA

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2023

Membagikan "SE RAT KABAR KATHOLI EK - KHASTARA"

Copied!
4
0
0

Teks penuh

(1)

No. 11

RAGAD ADVERTENTIE:

Kabar premili: 1 - 30 temboeng f 1.- Langkoengipoen, saben 10 temboeng oetawi kirang: f 0.50.

Advertentie limrah 1 f 0.15 sagaris:

(apes: f 1.25).

Moendoet kapatjak langkoeng saking sa- pisan, oetawi moendoet dados lengganan, tepang rembag roemijin kalijan admini- stratie.

Hoofdredacteur:

B. S 0 EM ARN A

kabantoe

REDACTIE - COMMISSIE.

14 Maart 1930

-

SE RAT K ABA R KATH OL I EK

Medal sabe n dinten Djoemoewah.

KO N GGRE S P. P. K. D.

dipegang oleh S.p.j.m.G.G. van Limburg Stirum clan dioelangi lagi oleh Perintah S. p. j. m. G. G. de

ing dalem 16 woelan (wiwit ngga- dang ngantos rampoeng kagiling da- dos gendis) + wonten f 450.

(Pare pat an o em o em tang- gal 2-3-'30 manggen ing gedong K.

S. B. Kotabaroe Ngajogjaka.rta wi- wit djam 8.45 sonten---1230).

lngkang dateng : Oetoesan-oetoe- san P.P.K.D., B. 0 . afd. Mataram, wakil P. P. P. K.

I.

Ian P. N. I. afd.

Mataram, Hoofdbestuur P. G. B., Hoofdbestuur P.N.I., Corresponden- tie Club Solo, Studieclub Solo, K.

W. Moentilan, Correspondentie Club Moentilan, K. W. Ambarawa, P. G.

H.B. afd. Mataram, P.K.W .. P.P.I.

I., W.K. Ngajogjakarta, P. W. K., H.K S.B. Mataram, Moedo Katho- liek Djokja, K. 0. B. afd. Djokja, K. S. B. Djokja, van Lith Stichting, K.W. Solo. Tilgram dari: Madjelis Pertimbangan P.P.P.K.I., V.B.P.G.

H.B. Serat saking Centrale Raad K.

S.B., H.B.l.K.P. lan P.L.v.Rijckevor,.

sel Ambarawa. H.B. I. K. P. inggih kintoen tilgram nanging datengipoen kaseb. Wakil serat kabar Swara Ta- ma, Soeara Katholiek, Sedya Tama, Persatoean Indonesia, Djanget, Sin- po, Djawa Tengah, Bendee, Bin- tang Mataram, Pawarta Soerabaja, Bahagia.

Wakil politie, mantri politie, re- cherche.

* *

Sasampoenipoen voorzitter nga-

*

toeraken pambagja wiloedjeng da- teng sadaja ingkang sami rawoeh, saderek Dwidjadisastra atas nama- nipoen Deli Commissie P. P. K. D.

Solo, mahjakaken pamanggihipoen bah:

PoenaJe Sanctiet mawi basa Dja- wi, ingkang koela tjekak makaten:

Minangka pamboeka pamedar sabda nggiaraken watesing wewenangipoen kaoem berah kalijan ingkang mbe- rahaken ( arbeidscontract) ; ladjeng nerangaken loegoening poenale sanc- tie, njoeplik artikel 19, ingkang ma- noet spr. poesering poenale sanctie:

oengelipoen makaten:

1. Sing sapa (koeli kontrakan) wani -wani njoelajani pranatan kontrak bakal tampa paoekoeman keh-kehe -sas oetawa di- denda f 50.

2. Jen wong doeroeng nganti rong taoensa- ka paneraking prakara kang disik woes nradjang pranatan maneh, ikoe kaoekoem nganti tekan teloeng sasi oetawa denda f 100; dene jen sing njoelajani pranatan kontrak ikoe golongan madjikan bakal kena oekoeman denda keh-kehe f 100.

Manawi ingkang makaten poenika toemindakipoen sawenang -wenang boten anggoemoenaken.

Margi wonten tindak kirang le- res, mila pamarentah ngawontenaken arbejdscommissie tinanggenah aniti priksa.

Koeli kontrak wonten pinten ing sataoen -taoenipoen, toewin kados- poendi kawontenanipoen, kateranga- ken pandjang lebar.

Sowaking poenale sanctie boten bade adamel toenanipoen toewan onderneming; toer oegi bade ngin- dakaken pamedalipoen pamarentah, awit:

1. Pamarentah bade angsal belas- ting langkoeng katah;

2. Boten ngedalaken arta kangge ragad manawi wonten koeli ko- koem. Doemoegi sapoenika sa- woelanipoen ragadipoen kangge makaten poenika wonten f 6080, dereng tedanipoen koeli saben dint en.

1.

2.

3.

Poetoesanipoen rembag wohi- poen poenale sanctie poenika awon, i. p.

Angrisak wewenangipoen koeli kontrakan ingkang toendoni- poen tansah ngawontenaken gen- dra, kabekta saking ngrebda- ning ingkang sawenang-wenang. Angrisakaken raos kamanoeng- san, tatanan kasoeksman dening panggenanipoen koeli djaler ka- lijan koeli estri boten dipoen-.

pilah-pilah.

Bajaran koeli kandapen sanget, djalaran tijang kontrak boten kenging gadah oesoel neda in- daking bajaran ; panggenpn pon- dokan koeli dereng kenging ka- wastanan sae.

Graeff dengan mengambil atoeran- 4· Nambahi katahing wragad sa- atoeran seperloenja oentoek meng- king Pamarentah ingkang ka- ... ganti atoeran P. S. itoe dengan sanggi dening kawoela oemoem satoe tjara arbeidswetgeving jang ananging kangge betahipoen on- selaras dengan zamannja,

dernemers ingkang tjengkah ka- c) meniarkan motie ini kepada lijan betahipoen kawoela oe- Pemerintah dan pers,

moem, kadosta: ambajar ar- dan meneroeskan pembitjaraan.

beidsinspectie, ambajar poelisi * ...

kangge andjagi tanahipoen on- Motie JI.

derneming, ongkos teda, pa- Rapat P.P.K.D. (Pakempalen Po- ngangge, dokter manawi koeli litiek Katholiek Djawi) jang ter- sakit, kalijan ingkang ndjagi toetoep pada hari 3 Maart '30 oekoeman, ongkos zitting lands- jang dilangsoeng n digedong Ka- gerecht oetawi landraad (djaksa, tholike Soc. Barill di Djokjakarta.

tolk, lid-lid, saksi sapanoeng- mend en gar :

gilanipoen). pembitjaraan -pembitjaraan dalam 5. Andadosaken saja mlaratipoen rapat tertoetoep terseboet hal pe-

lndonesiah djalaran kaoentoe- njerahan sekolahan kepada locale ngan majoeta-joeta dipoendoem- raden.

aken dateng tetijang ingkang m e n i m b a n g :

saperangan ageng _ boetoeh ge- bahwa penjerahan pengadjaran sang wonten ing Eropah. Arta kepada locale raden dalam waktoe ingkang ketjer kangge bajar poen ini tidak akan memadjoekan penga- kontrakan teroes kabajaraken djaran, bahkan sebaliknja,

toekang ngebonaken kabetahan m e 0 d e n g a r ,

bale grija, ingkang manawi sam- bahwa openbare vergadering dari poen ngalempak kagon~ol da- P. G. H.B. (Per. rikatan Goeroe teng Tiongkok. Hindia Belanda) ada hari 18 boe- 6. Gandeng kalijan 4e Ian Se ka- Ian Fehr. '30 di Habiprojo Soe- seboet nginggil, tjeta sanget rakarta telah memboeat motie tak manawi wohipoen poenale sane- setoedjoe dengan penjerahan on- tie andadosaken kasangsarani- derwijs kepada locale raden, poen kawoela oemoem, boten m e m 0 e t 0 e s ,

kangge andjagi betah oetawi a) menerangkan setoedjoenja ke- perloe oemoem, kados alasani- pada motie p .G.H.B. terseboet, poen para planters akalijan wa- b) menjampaikan motie P.P.K.D.

kil-wakilipoen wonten ing Yolks- ini kepada Verbondsbestuur P.G.

raad, ananging kaniJge ngajomi H.B. di Soerak~ ·ta, clan menjiar- sarta andjagi kantongipoen ka- kan ini motie kepada pers, oem onderneming. dan melandjoetkan pembitjaraan.

Sarampoengipoen poenika katah Bangsa Djawi ingkang gesangipoen saderek ingkang oeroen rembag, mligi tatanen poenika wonten kirang- ngetingalaken sanget sepinten awoni- langkoeng 750/0 oetawi + 17 joeta.

poen poenale sanctie. Djembaripoen tanah Djawi kirang MOTIE P. P. K. D. langkoeng 18 joeta baoe, ingkang Wonten konggres P. P. K. D, ka- + 10 joeta baoe awoedjoed sabin pengker poenika, P. P. K. D. damel Ian pategilan, ingkang 3'/4 joeta motie kalih, ingkang satoenggal njoe- baoe awoedjoed wana, dene ingkang woen itjalipoen poenale sanctie, sa- 43 / 4 joeta awoedjoed pareden, siti toenggalipoen njaroedjoeki motie mloewa, doesoen Ian kita, margi- P .G.H.B. bah lijeran onderwijs da- margi. lepen lsp.

teng _ lo_cale raden. . . . Dados manawi karatjak tijang Dene oengel-oengelampoen mot1e tani satoenggal gadah pandoeman wao~ kados ing ngandap poenika: siti + 0,37 baoe (l/4 h.a.). Dados Motte I. jen wonten brajat isi 4 djiwa (bapa, Rapat P.P.K.D. (Pakempalan Po-1 bijoeng, anak diwasa kalih) angsal litiek Katholiek Djawi) jang ter- pandoeman +1 1/2 baoe oet. 1 h. a.

toetoep pada hari 3 boelan Maart Ngengeti ing nginggil poenika 1930, jang dilangsoengkan di ge- tetela bilih siti tanah Djawi poenika d~ng. Katholieke Sociale Bond di pating tjroewil.

D1ok1akarta. Saking aliting pandoeman ladjeng m e n d e n g a r : andjalari sake<liking pamedal boten pembitjaraan -pembitjar~an dalam saged tirah kangge njaekaken pang- rapat terboeka pada hart 2 boelan gaotan ingkang inggih mawi wara- Maart 1930 jang dikoendjoengi gad oep. kangge ngraboek lss.

oleh wakil perkoempoelan -per- Wataking tatanen Djawi poenika koempoelan di Indonesia jang ter- taksih kolot; sapoenika prasasat tak-

nama. sih sami kalijan 40

a

50 taoenan

men i m bang: kapengker. Tetijang bade ada -ada bahwa Poenale Sanctie mengan- oetawi migoenakaken tjara enggal doeng atoeran atoeran jang sebe- roemaos adjrih dening risiconipoen.

narnja bertentangan dengan kebi- Pamanggihipoen aloewoeng gadah asaan karena hal-hal jang semes- pamedal alit, nanging adjeg tinim-

tinja diatoer menoeroet civielrecht bang ageng nanging dereng kantenan.

seolah-olah laloe djatoeh mendjadi Kadjawi pating tjroewiling siti atoeran strafrecht, (grondversnippering) wonten malih bahwa atoeran jang sebegitoe pa- ingkang andjalari tatanenipoen bang- da masa ini telah tidak menoeroet sa kita boten madjeng, i.p. a). com.- zamannja, munaalbezitsrecht b). Tjara marok- dan mengingat kedjadian-kedjadian aken c). Kirang mardikanipoen ngi- di Sumatra Timoer tentang per- goehaken tatanen margi daja -daja hoeboengan koeli kontrak dtngan saking djawi kadosdene onderneming jang memberi pekl!rdjaan, sarta rosan.

mengingati lagi Ewadene onderneming poenika

bahwa atoeran Poenale Sanctie inggih meksa wonten pikantoekipoen, itoe tidak perloe oentoek dapat i. p. 1. Vennootschapsbelasting (ing- djalannja peroesahaan peroesahaan kang inggih ladjeng mikantoeki toe- di Buitengewesten sebab peroesa- mrap oemoem); kala taoen '24 ven- haan-peroesahaan itoe tentoe bisa nootschapsbelasting poenika saking berdjalan dengan semestinja asal onderneming gendis kirang lang- maoe mempergoenakan ichtiar koeng 25 joeta roepijah. 2. Oeroen jang baik terhadap kepada kaoem kangge irrigatie 3. Oeroen ngedeg- pekercfja. aken hospitaal; 4. Andjalari won- m em o et o es: · tening margi sepoer.

a) mengadjak semoea perhimpoe- Jatra berahan ingkang dateng koe- nan -perhimpoenan di Indonesia li, poenapadene arta pasewan siti, beroesaha sekeras-kerasnja tentang ing ngriki boten koela golongaken lekas hilangnja atoeran Poenale pikantoekipoen onderneming, djer

Sanctie, margi wontening onderneming an-

b) mempersilahkan Pemerintah a- djalari tijang tani ketjalan pamedal gar soepaja lekas memenoehi ke- pantoen lsp. ing dalem 16 woelan.

sanggoepannja, jang soedah di- Mangga dipoenpanggalih ! Sewan djandjikan ketika pemerintahan Ian berahan toemrap sabin sabaoe

Mangga manawi sabin waoe ka- garap pijambak, saged panen apes- ipoen pantoen kaping kalih Ian pala- widja ping sapisan oet. ping kalih {malah jen kaleresan tjekap tojani- poen saged pantoen X 3). Manawi kapetang, siti sae ing dalem sabaoe saged ngedalaken pantoen garing

a

35 datjin oetawi f 350, Palawidja saged f 100, goenggoeng f 450;da·

dos boek kemawon. Dados ing ngri- ki tetela pikantoek saking pabrik poenika namoeng kawan prakawis kaseboet nginggil.

Wontening onderneming inggih won ten awonipoen: andjalari soeda- ning pamedal oewos ing tanah Dja- wi, ngantos kirang, Ian lebeting oewos saking Bangkok, Saigon, Rangoen inggih ladjeng awis. Ka- djawi poenika andjalari tijang tani kirang merdika boten saged milih mangsa, kasesa - sesa nggarap siti, kapeksa nanem pantoen gendjah ingkang sakedik pamedalipoen.

Dados koela wangsoeli malih, ta- tanen Djawi anggenipoen boten ma- djeng, doemawah ing wing king, poe- nika margi: pating tjroewiling siti, communaalbezit, kapalihaken, toewin kiranging merdika ngigoehaken tata"

nen margi wontening onderneming.

Pamedalipoen siti ing ngriki (pan- toen, djagoeng, pohoeng, lss.) sabaoe ratjak f 115, mangka manawi nagari W alandi sabaoe saged medal f 290.

Pabrik gendis poenika anggenipoen njewa siti milihi ingkang sae-sae;saba- oenipoen ratjak saged ngedalaken gandis 160 datjin oetawi f 1280, ma- lah terkadang lnggih saged 200. da- tjin. Siti sae wao jen kataneman pan- toen (16 woelan) saged anggadahi pamedal katah - katahipoen f 900 dados kirang langkoeng dawah palih.

Sampoen koela atoeraken ing nginggil, pamedal tatanen sabaoe ratjak saged medal f 115. Dados saben djiwa satoenggal ingkang pi- kantoek pandoeman 0,37 baoe waoe angsal pamedal kirang langkoeng

£42, oetawi kirang langkoeng f 0,12 sadinten. (Nederland kirang lang- koeng f

1.-).

Pamedal f 0,12 poe- nika waoe dipoenangge neda, am- bajar paos, lss., terkadang taksih kangge nganaki samboetanipoen da- teng Tjina mendring. Mangga Tjina mendring poenika waoe presenaning anakanipoen saged 360°/0 •

Margi kalong paos, kangge nga- naki samboetan lss., dados pame- dalipoen kantja tani poenika sake- dik sanget, boten tebih saking 7

a

,9 sen. Nanging poenika nama ra•

tjakipoen; dados inggih mesti won- ten tijang ingkang pamedalipoen langkoeng sakedik malih.

Dados tetela gesangipoen kantja tani ingkang wonten 3/4 nipoen dji- wa ing ngriki, sanget ngrekaos.

Sonten poenika koela namoeng loegoe ngatoeraken rekaosipoen kan- tja tani, boten ngatoeraken kados,.

poendi rekanipoen andandosi. Ewa- dene wonten ichtijar saprakawis ing- kang preloe koela atoeraken ing sonten poenika, Ian pandjenengan sadaja ingkang ratjakipoen kantja goeroe, mesti inggih saged toemoet- toemoet andandosi. Dene ichtijar poenika waoe sapriki sampoen 27 taoen tinedahaken dening toewan Controleur van Aalst kaseboet ing karanganipoen ingkang kawrat ing tijdschrift voor het Binnenlandsch Bestuur, ingkang soeraosipoen: nja- ekaken wawatekan ngantos ngga- dahi santosaning tekad ( energie) tjantjoetan poeroen toemandang ing damel. boten namoeng soemende ing papasten ngoegemi babasan ana rina ana wengi. Poenika saderek ingkang dados pokok marginipoen dateng indaking pamedal. dateng kamadjenganipoen economie Ian ka,.

madjengan prakawis sanesipoen oegi.

Namoeng poenika atoer koela.

Satelasing sosorahipoen saderek Endrawahjana, wonten prijantoen sa- watawis ingkang oeroen rembag ba- bagan irrigatie bendoengan l.s.s.

Wasana parepatan katoetoep kanti wiloedjeng. A. S. D.

'fa en 10.

REGINIPOEN LENGGANAN SWARA TAMA 1 taoen

f 6,-

l

f 3,- f 1,50

njoewoen kabaja1 roemijin.

3 woelan

Adresipoen Redactie Ian Administratie

IGNATIUS-COLLEGE

DJOKJAKARTA.

Drukkerij .. Canisius" Djokja.

ISINIPOEN.

Congres P. P. K. 0.-Arbeidsduur -P. K. W. Ambarawa-K. W. Ojokja - K. W. Solo-Djampi setidjab - Pakempalan toenggil karja-Ontjen - Wawasan boekoe - Oerap-sari.

BAB:

ARBEIDSDUUR.

Tja ndakipoen.

Mangsoeli bah antjer-antjer maxi- mum. Saben tijang, poenika tinitah~

aken ing Pangeran, Ian kagem ing Pangeran. Mila namer setoenggal inggih kedah ngener, mboedjeng dateng poenapa ingkang dados ker- saning Pangeran.

Dene kersanipoen Paogeran, soe- pados tijang sadaja poenika raha- djeng soekmanipoen. Mila wonten ing donja ngriki namer satoenggal inggih namoeng mrelokna dateng kabetahaning soekma roemijin, sa- nesipoen, poenika namoeng samben.

Soekma, poenika ingkang namer satoenggal.

Kaela sadaja, menawi ngrembag kaoem berah, kedah inggih boten kesoepen, bilih koeli alit-alit poenika sami gadah soekma ingkang loehoer, katitahaken ing Pangeran, manoet kanta Dalem Pangeran. Mila sina- osa namoeng koeli, nanging koela inggih koewadjiban ngaosi dateng aosing soekmanipoen.

lngkang Soewargi Sinoewoen Leo XIII ngendika, bilih kita poenika kedah ngaosi dateng sesami. Mergi tijang sadaja poenika, soegih-miskin, bendara Ian abdinipoen, ratoe Ian kawoela boten wonten bedanipoen, djalaran sadaja poenika abdining Pangeran, toenggil Pangeran. Ke- djawi poenika, Goesti kemawon anggenipoen nitahaken kita kenging koela wasnatni kanti pakoermatan, poenapa kita boten bade ngoermati dateng sesami I

* * *

Ing nginggil sampoen katjarijos bilih koewadjiban poenika ingkang namer satoenggal mboedjeng kabe- tahaning soekma. mBoedjeng kabeta- han ing donja ngriki poenika dawah namer kalih, boten kenging nga- wonaken namer setoenggal. N jam- boet damel dangoe, in@kang ngantos boten kober sembahjang oetawi oefe- ning agami sanes1poen ingkang wosipoen pados banda kasoewargan, poenika boten sae, boten kenging.

Oepami sembahjang endjing Ian sonten, poenika ing atasing kita katholiek wadjib; poenika wekdali- poen inggih kedah dipoenminak- aken, sampoen ngantos kawon dening wekdaling padamelan.

lngkang Soewargi Sinanta Rama Pius kaping X malah kagoengan pamoedji, soepados tetijang njam- boet dame! (werkmannen poenika sa- ben endjing sageda nderek Mis Soetji Ian tampi Commuoie Soetji.

Iba bade saenipoen, menawai para tijang Katholiek ingkang njamboet dame!, saben dinten sami nderek Mis Ian tampi panoenggil Soetji. Iba agenging barkahipoen Pangeran da- teng pakarjan ing donja ngriki Ian dateng para gesaoging brajat. Iba tjalon saenipoen samenwerkingipoen para werkgevers Ian para arbeiders- ipoen.

* ,,.

..

Kedjawi njahak dateng babagan oefening agami, njamboet dame!

kedangon poenika nama ngrisak ba~

clan.

Ngisak badan poenika boten ke- nging, tjengkah kalijan karsa Dalem.

Ing nginggil sampoen katjarijos bilih tijang poenika ratjak dados ,,huisvader", Dados mengkoe brajat;

anak, simah enz.

Menawi awis2 wonten ing grija mergi awrating padamelan, jen ngaso

(2)

SAK ING PAKEMPALAN.

ALOEMEENE P. K. W.- LEDENVEROADERINO.

Dinten: Ngahad pon tanggal 16 Maart 1930.

Papan: K. S. B.- GEBOUW Kota Baroe Ngajodja.

Parepatan kadamel kaping kalih.

I. Setoe paing sonten 15/ 16 Maart wiwit djam 8 (djam wolo ).

Ingkang bade karembag:

a. Pamboeka.

b. Maos notulen.

c. Maos serat2 ingkang katampi.

d. Anggijaraken jaarverslag ( P.

K. W. SWARA-TAMA, VANLITH- FONDS toewin ROEKTI WOERI).

e. Ngawontenaken Verificatiecom- missie.

f. Sesorahipoeg salah satoenggiling Rama Pastoor bab: Beda-bedanipoen Sociaal Ian politiek.

II. Parepatan Ngahad endjing: Wi- wit djam 8.30 (satengah sanga). Da- poekaning rembag:

a. Pilihan pangreh P. K. W.

b. Ngrembag oesoel - oesoel:

1. Babagan Swara Tama, oegi oe- soel saking Bestuur P.K.W. dqteng P.K.W. (katrangan sampoen kakin- toenaken dateng K. W.-K. W. oetawi sampoen dipoenterang - terangaken wewakiling Bestuur P. K. W.).

2. Babagan Van Lithfonds.

3. Babagan Roekti Woeri.

4. Prakawis sanes - sanesipoen.

c. Rondvraag.

d. Panoetoep.

Pen get: .

L. Bilih preloe agenda kenging kaewah- an.

2. Para wewakiling K.W.-K.W. toewin para tamoe rawoehipoen sami dipoe~a­

toeri netepi djam ingkang kaseboet mg nginggil oetawi ingkang langko~n~ awal, amargi ngadjengaken parepatan w1.~1t bade sami dipoentjaosi segahan (want11 son ten oendjoekan kalijan njami~an; endji~g da- har sarapan toewin oend1oekai:i wedan~).

3. Endjing djam 6 wonten mg Gred~a

St. Antonias (Kota Baroe) koerban Mis Soetji kangge njenjoewoenaken parepatan P. K. W., amila para wewakiling K. W.

prajogi sanget anderek Mis .soetj1 poeni.ka:

4. Pangreh P. K. W. nioewoen kantt oermat dateng K.W. - K. W. soepados para saderek ingkang dipoensawoengaken da- dos pangreh P. K. W. kadadosna awak- awak.

Andjawi poenika njaosi priksa bilih Pa- ramparanipoen P. K. W. sapoenika gantos Rama Koch ing Soerakarta.

Pangreh P. K. W.

PAKEMPALAN WARGA K. W.

NGAJODJA 11 MAART 1930.

A. Oesoel~oesoel Congres.

1. Saking Ngajodja: Soepados P.

K. W. njoekani pangoewasa dateng K. W. ngwontenaken parepatan pi~

jambak.

P. K. W. mangsoeli soepados oe,.

soel poenika kaoendoer. Ngajodja meksa bade ngladjengaken.

2. Bab gegadahanipoen Van Lith~

Fonds, Ngajodja mrajogekaken jen babar pisan kapasrahaken dateng missie-overheid, saha P. K. W. ga~

daha atoer poendi ingkang perloe dipoen-galih, jen karsa nandjakaken banda waoe.

3. Saking Medari. Congres tetep wonten Ngajodja. Ngajodja boten najogjani.

1. Saking Medari, P. K. W. pee~

roena ambijantoe pakempalan Dwi- dja Swara. N gajodja boten moepakat, awit sampoen kasagahan P. P. K. D.

5. Saking Klaten. P. K. W. ngwon~

tenaken commite*)'damel antjer-antjer tata tjara kangge tijang Katholiek Djawi. K. W. Ngajodja dereng ma~

ngertos maksoedipoen.

6. K. W. Ngajodja njoekani pa- ngoewaos dateng oetoesanipoen mi- lih warga bestuur P. K. W.

7. Oetoesan dateng Congres ka~

temtokaken:

1. Soegiri, 2. Soegija, 3. Pad ma- - wijata, 1. Soemitra, 5. Toegijana.

B. Oesoel dateng afdeel·ng.

1. Ambabar correspondentieclub enggal rehning ingkang lami sampoen prasasat moeksa. Warganipoen 10.

Saderek: 1. Djajahendra. 2. Soe- mitra, 3. Soegiri, 1. Jama, 5. Dwi~

djasaraja, 6. Poerwadarminta, 7.

Danawinata, 8. Prawirasoemarta, 9. Soekarna, 10. Adipidjana.

2. Hr. Djajahendra bade ngwon- tenaken commissie njaekaken spaar~

club.

3. Kapilih dados redacteur c~n­

traal-Katholiek Hr. Soemitra.

1. Bendjing 19 Maart K.W. ngwon~

tenaken algemeene commissie per~

loe najogjani karsanipoen Kang~

djeng Santo Bapa njembahjangaken tijang Roeslan.

5. Saking oesoelipoen Hr. Soemi~

tra ing Ngajodja bade kawonten~

aken Studieclub ingkang bade gan~

deng kalijan Debatingdub. P.P.K.D.

saha K. W. Ngajodja sagah ambi~

jantoe.

6. Bab dana dateng Zangkoor Gre~

dja Djawi kapasrahaken dateng dagelijksch Bestuur.

7. Bade ngwontenaken collecte per~

loe kangge mitoeloengi muziekclub, ingkang bade ngwontenaken cello.

*) Kadjenglpoen: comn;ilssle. Red.

8. Bade ngoedi soepados menawi wonten pista, sageda ngangge ga- melanipoen pijambak saha kataboeh pijambak kadosdene muziekcluk, da- dos ngwontenaken gamelanclub. Sa- poenika poenika boten angel kelam~

pahanipoen, awit saderek katholiek sampoen katah ingkang sinaoe gen- ding.

9. Bendjing Paskah boten ngwon~

t~naken andrawina, margi para Broe~

der sampoen ngwontenaken tooneel.

Wasana pakempalan katoetoep kanti wiloedjeng.

panitra B. Soegija.

Parepatan warga K. W. Solo.

Nalika tanggal 7 - 3 -'30 sonten K. W. Solo ngawontenaken parepa- tan warga, manggen wonten ing gedong K. S. B. ngadjeng Koesoe- majoedan. Nadyan kawontenaning warga boten pepak kados adatipoen, kabekta saking taksih sami repot babagan sekolahan (mentas kema- won toemapak malih) Ian margi alangan sanesipoen, ewadene pare-

patan daloe poenika katingal ang- grengseng, ageng animo - nipoen, dene ingkang bade karembag pra- kawis wigatos (bade congres-ipoen P. K. W.) Ian bade wonten sesorah saking saderek Siswasoebrata bab Katholieke Sociale actie. Warga Pangreh pepak, Rama Parampara boten kantoen, warga limrah tigang dasanan.

Sasampoenipoen Pangarsa nga- toeraken panoewoen dateng ingkang sami rawoeh saha iogkang paring papan kangge adjenging parepatan daloe poenika, pandjenenganipoen ladjeng andoewa dateng swanten- ipoen sawenehing prijantoen, ing- kang mastani bilih pakempalan K.

W. poenika namoeng pakempalan kripik - kripik, sarana katerangan katah- katah, ingkang wosipoen: K.

w.

estoe pakempalan ingkang ageng djangka-djangkahi po en. Ki ta es toe mbetahaken dateng K. W., pakem- palan ingkang mligi ngrem bag ka- betahan kita ing prakawis oemoem.

Saladjengipoen, sasampoenipoen pa- ra warga katetangi manahipoen, soepados netepi wadjib, soepados netepi pradjangdjian, kadosdene saben tijang ing dalem maatschappij poenika temtoe sami kawengkoe ing pradjangdjianipoen pijambak - pijambak, djam 7 teng pakempalan kabikak kanti noloehoeraken Asma Dalem Sang Kristoes.

Lampahing rembag ladjeng ma- noet wontenipoen agenda.

a. Pengetan parepatan ingkang kapengker kawaos saderek Secre- taris. Sasampoenipoen kaewahan sawatawis, pengetan kaanggep ab- sah. Ingriki saderek Pangarsa ngan- dika, rehning wonten jejasanipoen K. W. ingkang dereng njenengaken makaten, taoen '30 poenika para warga dipoendjak nandangi sajektos moerih saenipoen, djer wontenipoen ada-ada poenika kita pijambak ing- kang jasa, lan mila dipoendegaken, roemijin sampoen kagalih kanti ma- teng, jen pantji ageng paedahipoen.

b. Pakabaran. Ingkang perloe koe- la pengeti, anggenipoen K.W. tampi oelem saking P. 0. H.B., soepados nenggani Congres-ipoen, Ian ka- lampahan K.W. Solo angintoenaken oetoesanipoen nenggani congres P.

O.H.B. ingkang kapengker poenika.

Poenika satoenggiling boekti, bilih pakempalan kita oegi dipoenaosi dening kalangan ndjawi, ingkang asring kirang ngaosi poenika malah kita pijambak. Sapoenika kados- poendi sagedipoen kalangan sanes ngaosi dateng pakempalan kita, manawi pakempalan kita waoe bo- ten kita aosi pijambakl

Verificatiecommissie nglapoeraken angsal-angsalanipoen mriksa kas K.

W. taoen 1929, kepanggihipoen jatra ingkang mlebet ing kas kekatahen f d,60. Rehning nalaripoen kekatahen waoe tjeta maton (margi kedubbel pangetangipoen), mila parepatan moetoes, soepados jatra waoe ka- tjaosaken wangsoel dateng penning- meester lami. Nanging saking ke- parengipoen saderek hardana Jami, jatra kadanakaken dateng K. W.

Sanget noewoenl

Pakabaran dereng telas, kasaroe datengipoen serat saking P. K. W.

lantaran saderek Endrawahjana, ing- kang soeraosipoen, P. K. W. moen- doet timbanganipoen K. W. Solo bab anggenipoen bade njaosaken koran kita Swara - Tama dateng Missieoverheid, kanti kadjlentreh- aken sebabipoen. - Deg . . . sa- pandoerat parepatan boten njebawa;

estanip:oen kados won ten salebeting soepena. Raosing manah nglangoet

. . . E:,

e, dene kok nganti tekan samonol!! Parepatan enget kasatrija- nipoen, gregah tangi, tjapeng, pating pentjereng kados noebroek - noe- broeka mengsah ingkang ngrabasa.

Dangoe anggenipoen sami apantja- kara. Wekasanipoen, nadyan pra- kawis poenika nama doemrodjog

tanpa larapan, ingkang saged oegi ndjalari toena- doengkaping pama- was, ewadene mirengaken rembag- rembag ingkang kawedar salaras kalijan pamrajoginipoen Rama Pa- rampara ingkang oegi bade djoe- meneng 0. A. nipoen P. K. W. pa- repatan moetoes: ,,Ora Zega ora lila Swara - Tama oewal saka Poesara Katholika Wandawa."

Sasampoenipoen poenika noenten ngladjengaken agenda bab:

c. Oesoel - oesoel ingkang bade karembag bendjing congres P. K.

W. ngadjeng poenika, kados _ing- kang sampoen kapatjak ing Sw. T.

no. 4 (24 januari). Ingkang dados iembag rame i. p. bab oesoelipoen Pangreh P. K. W. ingkang soeraos- ipoen, gandeng Ian bade santoen- ipoen G. A. zetel P. K. W. prajogi wonten ing Solo. Saderengipoen ngrembag prakawis poenika, roemi- jinipoen pareµatan njoewoen priksa dateng Rama Parampara padoeka Rama H. Koch, poenapa njata jen ingkang bade goemantos ngasta G.

A. nipoen P. K. W. poenika Pan- djenenganipoen. Pangandikanipoen, pantji inggih makaten. lngriki pa- repatan rnatenteng malih, mongkog dene Solo bade kadawahan ndaroe ingkang ageng makaten. Namoeng kawoeningana, jen sareng Ian toe- moeroening wahjoe poenika Solo 9ade saja ageng tetanggelanipoen.

Ewadene ngengeti genging djangka- djangkahi poen P.K.W., sasampoen- ipoen nodi prijantoen ingkang kasa- woengaken dening Pangreh P.K.W.

tjalon anggentosi kalenggahanipoen, parepatan ladjeng dame! poetoesan, boten bade selak nampeni sesanggen ageng poenika, dene pare pa tan jakin, jen ingriki (ngembani P. K. W.) lang- koeng-langkoeng namoeng questie p o e r o e n n j a m b o e t - d a m e 1, Ian prakawis poenika Solo kados boten ngoentjira. Manoet panoe- dingipoen parepatan, jen Hr. Djaja- endra Pangarsa, Hr. Hardjasoebrata secretaris sarta Hr. Martawihardja penningmeester-i po en.

VAN LITH .. STICHTING.

MADJENGING JEJASAN KITA POENIKA NAMOENG SAKING PITOELOENGAN

PANDJENENGAN

Pangreh V. L. S.

Bijz. H. I. S. MAGELANG.

Oesoel sanes-sanesipoen, wawa- sanipoen K. W. Solo rneh sadaja notjogi kalijan pam.anggihipoen Pa- ngreh P.K.W. kedjawi babagan Sw.

Tama kados ingkang sampoen ka- djereng ing ngadjeng.

d. Bab pamil1hing awak-awak kangge Congres, Solo sasaged- saged ngladosi pamoendoetipoen P.

K. W. sarta oesoe! saking Ngajodja bab agent

R.

W. Namoeng agent R. W. rehning poenika dados ka- betahanipoen

R.

W. bade kasoe- woenaken ragad dateng

R.

W. kang- ge datengipoen ing Congres waoe.

Woedjoeding awak-awak: le. Hr.

Hardjasoebrata, 2e. Hr. Martawihar- dja, 3e. Hr. Dwidjasoesana, 4e. Hr.

Djajaoetama, 5e. Hr. Siswasoebrata Ian 6e. Hr. Poerwaatmadja.

e. Pitakenan. le. P. K. W. bade maringi ragadipoenjeugdorganisatie- commissie roemijin poenika Solo poenapa sampoen tampi? - Wang- soelan: dereng; K.W. bade njoewoen.

2e. Oepami sareng Ian pindahipoen Zetel P. K. W. wonten ing Solo poenika Sw. Tama ngetoetaken da- teng Solo, K. W. Solo kados-poen- di?- Djawaban. Jen Pangreh P. K.

W. ngresakaken makaten, K. W.

Solo bade boten selak, bade mbantoe sakijat-kija ti poen.

Rehning sampoen daloe, toer rem bag - rem bag sampoen moejeg sanget, sad. Siswasoebrata njeled kasagahanipoen bade sesorah, bade kalezingaken bendjing kemawon.

Wasana djam 10,30 parepatan ka- toetoep kanti ngloehoeraken Asma Dal em.

C. C. Solo. Gampang.

oamoeng pendak daloe, endjing djam 1 of 5 sampoen mangkat njamboet damel malih; kados- poeadi anggen~

ipoen bade mengkoe brajat, poenapa saged sae? Poenapa ketingal pa- ngoewaosipoen wonten ing grija?

Kados -poendi anggenipoen bade seneng soemerep simah toewin anak- anakipoen, menawi dateng saking padamelan, anakipoen sampoen ti~

DJAMPI SET I D J A B.*)

Poen toekang djagi soos, saweg tengoek - tengoek ngeloes - eloes djanggoet, ngentosi prijantoen ra- woeh, djeboel boten wonten ingkang ketingal, pikiran ladjeng mrika-mrika kemoetan reracsanipoen para ing- kang asring sami rawoeh i. p. ra- hadjenging kawoela lndonesia-ga- gasan kaandapaken malih mengo, ningali, kawontenanipoen bangsa Indonesia (ingkang adakan kima- won!) Nembe poenika ing papan tjelakipoen won ten: loerah doesoen 2 sami kendel amargi: ngangge paos.

Kaseboet ing Sw. Tm. no. 7 mantri pamitjis Minggir njalingkoehaken arta: f 1798.

Sw. Tm. no. 5 tijang estri nja- lingkoehaken f 10.000.

Nembe-nembe kemawon ing ka- langan aben sawoeng mentas wonten arta f 10.000 itjal kangge totohan.

Lan sanesipoen malih bab saling- koehan arta lsp. kerep sanget ke- lam pah boten perloe kaatoeraken.

Nitik poenika, ketawis jen kawoe- la Indonesia dereng saged njepeng arta - poenika wadjib kaoedi; ma- nawi boten makaten tanah ngriki bade saja risak, djer bangsa-bangsa mondok sami njrempeng - bangsa Indonesia pijambak gegembjakan boten sampoen-sampoen ....

lngkang sami anggrengseng da- teng karahardjaning tanah dereng sapintena jen katanding lan ingkang anggrengseng dateng gegembjakan - malah boten kirang tjatjahipoen para madjenging kamardikan waoe sami aboendelan bab ingkang lang- kQeng inggil: i. p. madjenging ka- rojalan.

Manawi taksih sami makaten ke- mawon, angel sagedipoen njepeng:

karahardjaning Indonesia, djer ka- djawi economie risak - oegi ing saben dintenipoen tansah namoeng kalimpoet ing bab poenika. Ing pa- doenoenganipoen djongos soos ke- nging kangge paseksen, rikoe poe~

nika pakempalan-pakernpalan sam1 boten madjeng (sampoen ingkang politiek-vakbonden kemawon sami:

tilem -), Ian sintena ingkang boten poeroen rojal inggih boten angsal tepangan - o, la inggih mem per - la tijang prijantoen ingkang pan- tjenipoen kedah noentoen kernawon (satoenggaling B.B. er) kondoer sa- king 's landskas - teroes aben koe- tjing-doemoegi ing dalem sakipoen sampoen nglempet malih-mangga?

Poenapa ta karojalanipoen bangsa Indonesia! namoeng kalih, nanging djempol-toer aboeh-dados-ageng ... ? i. p.: main Lan rojal estri.

Ta - rak;djempol ageng2 saestoe!

Mangga poenapa djampinipoen?

. . . · .. main?

lem, mangkat njamboet damel anak- ipoea teksih tileml

Jen wonten kaoem berah ang- genipoen njamboet damel ngantos mekaten, ing ngriki boten soesah katerangaken, saben tijang mesti mastani ,,kedangon".

Para sederekl Ing riki kados sam~

poen tjekap kangge manah (mikir) sepinten kedah dangoenipoen tijang njamboet damel. Lan jen koela se~

titekaken prekawis ~ prekawis ing ngiaggil waoe, temtoe ladjeog ngre- tos sebab - sebabipoea tijang boten kengiag njamboet damel langkah saking wekdal samestinipoen.

J.

I. N.

_ PAKEMPALAN~TOENG~

GIL KARJA.

( Vakvereen ig ing.)

Koela mireng slenting ~ slenting, bilih K. W. Ngajodja bade ngedeg- aken Pakempalan toenggil -karja Katholiek.

Pamoedji koela bok enggala ke- lampahan, djalaran poenika dados poendoetan Dalem Swargi K.S. Bapa Leo XIII ing nawala ,,Rerum No- varum."

Prof. Treub moengel jen vakver- eeniging Indonesia temtoe ngemot politiek. Poenika saged oegi njata, samangsa boten awewaton agami Katholiek. Oepami angger vakver~

eeniging kedab ngemot politiek, teneh K. S. Bapa boten dawoeh;

toenggilipoen manawi vakvereeni- ging sarana kangge songkol ~ song ...

kolan, temtoenipoen K. S. Bapa rak malah ngawisi.

Toedjoenipoen vakvereeniging.

Toedjoe adakan ioggih poenika:

amrih indaking dladjatipoen satoeng- gal-toenggaling berah ( teda, sandang, kawroeh dados pantes). Dene toedjoe wekasan Jan perloe pijambak inggih poenika: indaking kasampoernan rohani. Dados sanadjan vakver~

eeniging Katholiek poenika dede pakempalan agami kados dene Ma-

ria~Congregatie, ewasamanten boten kenging kasoepen dateng toedjoe wekasan waoe.

Warnining vakvereeniging, warni kalih: le. pakempalaoiog djoeragan

Ichtijar amrih itjalipoen, sana- djana taksih nanging ngemoengna kangge: kasoekan - samben - bab poenika kapasrahaken dateng, pa- noentoening bangsa ingkang njepeng pangreh ing papanipoen pijambak- pijam bak, nangingnoewoen-noewoen mangke gek, malah: palang mangan tandoer? manawi poen palang taksih neda tanem, bab poenika boten bade kedadosan.

Makaten oegi wontenipoen, rojal estri, raka Patjar sampoen boten kirang anggenipoen metjoet-na- nging teka inggih taksih kados ing . nginggil,- la poenapa kawontenana:

zeden politie?

* * *

Sapoenika santoen ada, poen toekang djagi soos gadah djampi setidjap - kangge andjampeni poe- nika.

Wontenipoen prakawis ing nging- gil - ingkang sami nglampahi na- moeng adjeng-adjengan Ian: tijang patjanganipoen ... koendjara.

Dene djampinipoen poen toekang djagi soos: ingkang nglampahi adjeng-adjengan Jan: Pangeran pa- tjanganipoen .... naraka djahanam.

Ta ... kapok ... ? boten pitados ... ijah blai, karepmoe loll!

Boten soesah kaatoeraken - para maos temtoe ngakeni; dene kaoem Indonesia ingkang bade dados, taksih moeda (lare) kedah: angsal opvoe- ding ingkang sae, opvoeding waoe boten wonten ingkang langkoeng sae, langkoeng setidjab, kedjawi landesan: agami.

Mila goemoenipoen, kaping 29, manawi adjenging agami, adjenging sekolahan ingkang adedasar agami- d ipoenalang-alangi.

Njoeda katentreman oemoem?

makaten wangsoelanipoen ingkang ngalang -alangi I

Tijang ingkang mateng saestoe ing agami, ingkang nedya pados agami ingkang sanjata, temtoe bo- ten bade ngaroe~biroe dateng tijang agami sanes, kadjawi ta ingkang srei - ingkang pantji boten roedjoek - ingkang seneng abrit - abritan.

Poengkasaning atoer:

a. Ngoedia saged amboendeli arta.

b. Emoeta economienipoen tanah Indonesia.

c. Itjala wontening karojalan.

d. Itjala poen palang jen sami neda tan em.

e. Para tjalon bangsa Indonesia ang- sala opvoeding sae.

Noewoen

soos ing Tjemara - kembar.

*) Mila setidjap saestoe, jen dipoentin- dakaken. Tjobi dipoenwoedjoedi pada- melan, sam poen namoeng kendel ing sastra kemawon. Red .

Ian berab. 2e. pakempalaning berab tok.

Jen ngindakaken dladjading berab poenika toe:nindak aloes, toewan pabrik ingkang sardjoe ngrentjangi, temtoe kemawon saged dados warga.

Nanging sarehne katah djoeragan ingkang eroenipoen ngindakaken dladjading berab waoe sarana ka.

peksa, mila ingkang 2e. poenika ke- mawon kawontenana. Nanging K. S.

Bapa Leo XIII mantos~mantos: ke~

dah toemindak kanti patrap sae.

Rekanipoen ngindakaken dladjad, karembag kalijao toewan pabrik:

a). mranata dangoenipoen njamboet dame! Ian katahing beraban, sarana pradjangdjian sesarengan. Dados ingkang pradjangdjian poenika dede poen berah saking satoenggal, na- nging P.Oen pakempalan k~lijan .toe- wan pabrik. Bab dangoemng n;am- boet dame/, D.r. Soetama voorstel 8 djam. Prof. Alberse ing nagari Wa- landi rikala dados Minister inggib ngwontenaken angger-angger:8djam.

Kardinaal Manning iog loggris ogan- dika: jen pagaweaning abot, kajata ana ing pelikan: 8 d ja·m, jen rada ente : 10 oetawa 11 djam, woe~

saoa mriksana karanganipoen J. I. N.

ing Sw. Tm. no. 10 bab arbeidsduur.

Bab berahan. Beraban poenika gandeng kalijan wekdal. kasagedan, sesaoggen, moetawatosing panda~

melan Ian sasaminipoen. Katahing berahan kedah oegi njekapi kateda ing dinten Ngabad, djer tijang poe- nika dede machine, dados kedah ngaso, nanging mawi neda. Katahing berahan kedah tjekap kateda kalijan anak semah. Sadaja waoe pangrehing vakvereeniging saged nemtokaken, f 10 sadinten kekatahen, f 0,25 ke- sekediken. Leresipoen sapinten? Poe~

nika kedah karembag deoing pangreh Ian toewan pabrik.

Kadjawi bab dangoeniog njamboet damel Ian bab berahan, ingkang perloe karembag kadosta b). bab kasarasan, bab saening kalakoean (estri Ian djaler njamboetipoen dame!

kapisah), tijang estri ingkang sam- poen dados bijoeng sasaged -saged sampoen kapoerih njamboet damel ing pabrik, awit anakipoen ladjeng kapiran, djer boten angsal panggoe~

(3)

la-wentah sae. Kalijan malih ing pa- brik sroetoe margi dajaning ratjoen sata katah baji ingkang lair sampoen oetawi ladjeng pedjah.

Sarana sanes ingkang ngindakaken dladjading para berah kadosta: nga- . wontenaken fonds kangge warga- warga ingkang boten aogsal paoda- melao, kasripahao lsp. ngwontenakeo bibliotbeek, dame! sesorah lss.

Statuten.

Jen sampoen ngertos toe- djoening pakempalao saha saranani- poen nggajoeh toedjoe waoe, poe- napa dene mawang kawonteoanipoen ngrikoe, ladjeng saged damel statuten' W oesana koela saoget ngadjeng- adjeng madegipoeo vakvereeoigiog

Katholiek boten beda kalijan pamoen- doetipoen Swargi K. S. Bapa Leo

XIII. Nalika K. Biskop iog Luik Mgr. Doutreloux sowao K.S. Bapa Leo XIII kalijan matoer jen ang- genipoeo bade ngadegaken saweg kamaoah-manah, K. S. Bapa ngan- dika: Sampoen kadangon manah-ma- nah, teroes ditandangi, napa tetijang kadjeoge dadi socialist oetawi revo- lutionair krijin?

· Pangandika dalem Swargi K. S.

Bapa ingkaog kados makaten poe- nika nelakaken jeo kita kedah eng- gal - enggal damel vakvereeniging, perloenipoen boten teka bade kangge djotosan, nanging kangge pados adil lan ngindakakeo katresnan.

Poeo: P. D.

OERAP-SARI

K A B A R K A T H 0 L I E K.

Student Djepang ngabekti I. S. Kg. S. Rama.

Ngarsa dalem I. S. K. S. Rama mentas nampeni pisowanipoen rec- toring college Propaganda Ffde.

Sowanipoen rector waoe kalijan stu- dent-student Djepang ing college ngrikoe ngoendjoekaken pisoeng- soengipoen kabiskopan Nagasaki amarengi seket taoenan dalem djoe- meneng Imam.

Pisoengsoeng waoe awoedjoed peten penjoe rinengga mawi emas toewin retja alit-alit, ingkang sa- toenggal moedjoedaken sang praboe Djepang ingkang sapoenika, satoeng- galipoen awoedjoed pralambanging pakarjan Ian oemoer pandjang.

Ngarsa dalem rena sanget mirsani p.isoengsoeng waoe, moendoet pirsa sinten ingkang dame! retja, saha saladjengipoen paring barkah para student Ian siti kalahiranipoen.

Kabiskopan Nagasaki poenika di- poenpangagengi Biskop bangsa Dje- pang pijambak asma Mgr. Hayasaka.

Pisoengsoeng saking Missie Hin doe.

Saben dinten ngarsa dalem I. S.

Kg. S. Rama taksih tarnpi pisoeng- soeng- pisoengsoeng saking poendi- poendi gagajoetan kalijan anggen- ipoen djoerneneng Imam sampoen

50 taoen. ·

Pisoengsoeng-pisoengsoeng waoe wonten ingkang saking kabiskopan Ranchi ing Hindoe awoedjoed album kalih idji. Album ingkang satoenggal isi namanipoen tijang Katho\iek ing \ Ranchi 6162 ingkang sami dados warganing pakempalan soetji ,,Anje- baraken Agami" (De voortplanting des Geloofs). Ing lijst ngrikoe won- ten nawala saking Kg. Biskop Mgr.

van Hoeck ing Ranchi amratelakaken kamadjenganipoen tetijang ngrikoe andanakaken artanipoen kangge soe- mebaring Agami. Mangka manoet papriksan, tetijang ing ngrikoe ka- gebag ratjak boten katjekapan. Ing salebeting liboer katjarijosaken moe- rid-moerid ing Noatoli sami njamboet darnel, artanipoen ladjeng kasoekak- aken dateng pakem pal an ing nginggil.

Semanten oegi inggih katjarijosaken wonten moerid estri ngengirangi salebetipoen 2 minggoe, ladjeng arta ingkang dipoenklempakaken sale- betipoen sijam waoe kasoekakaken dateng pakempalan ing nginggil.

Dene album ingkang nomer kalih isi: sembahjangan Kommoeni, Mis, Margi Pamentangan lss., poenapa- dene serat saking ngoelama . Pri- boemi 18 ing kabiskopan ngrikoe kondjoek Ngarsa dalem, asoeraos ngoendjoekaken panoewoen toemrap sadaja lalabetan dalem ingkang toe-

mrap para ngoelama Priboemi waoe.

Indaking oetoesan - oetoesan wonten ing Vaticaan.

Nitik indaking oetoesan-oetoesan ingkang wonten Vaticaan, tijang saged anginten-inten sapinten ang- genipoen djagad politiek ing sadonja migatosaken Roem.

Sawatawis taoen ingkang kapeng- ker, pradja ing Amerika tengah ing- kang ngintoenaken wakil dateng Vaticaan namoeng republiek Nica- ragua. Nanging kala taoen kapengker Guatamala boten poeroen kantoen inggih ngawontenaken wakil wonten Vaticaan. Sansalvador ingkang sam- poen dangoe boten ngintoenaken wawakil, sawatawis woelan kapeng- ker inggih ladjeng ngintoenaken oetoesan malih. Panama kala Dec.

'28 inggih ngintoenaken gezant, lan Constarica sampoen langkoeng da- ngoe anggenipoen dame! oetoesan wonten Vaticaan loemantar gezant Paralta ing Paris. Lan, wasananipoen sapoenika republiek Honduras ing- gih ladjeng anoetoeti.

Maha siswa Beda College Roem.

Kadjawi ing nginggil, Ngarsa da- lem oegi mentas nampeni sowan- i poen maha siswa Beda College ing Roem. Beda College poenika isi student-student tilas tijang Agami Anglicaan, sapo~nika sinaoe wonten ngrikoe perloe bade dados Imam Katholiek.

Missie Borneo 25 taoen.

Missie ing Pontianak kala 9 Ian 11 Februari mengeti · rawoehipoen Imam Capucijn ingkang sapisanan wonten ngrikoe, sapriki sampoen djangkep salawe taoen.

Ingkang ngoendjoekaken Mis Soe- tji, Mgr. P. Bos, tinengganan wakil- wakil B. B., militair, prijantoen- prijantoen palaboehan lss. Ing sa- lebeting Mis wonten preek basa Tjina Ian Walandi.

Tetijang Katholiek bangsa Tjina

sami. misoengsoengaken boekoe pe-

ngetan sinerat mawi sastra Tjina sakalangkoeng peni andjalentrehaken lalabetanipoen Missie toemrap bang- sa Tjina ing ngrikoe: sakolahan, grija sakit, wawarah Agarni Katho- liek, lss. Kadjawi _ poenika sami ngoendjoekaken arta soepados di- poenagem dam el en ta- entanipoen goewa (kerststal). .

Tetijang Katholiek bangsa Eropah sami ngoendjoekaken arta soepados kagem ngedegaken Kapel enggal mligi kangge bangsa Eropah, djer manawi rtgleresi dinten Ngahad ing salebeting Gredja sapoenika na- moeng wonten woelangan basa Tjina, andadosaken pitoenanipoen para Katholiek bangsa Eropah ing- kang saperangan ageng sami boten mangretos basa waoe.

K A B A R O E MO E M

INDONESIA.

SAKING NGAJOGJAKARTA.

Pahargjan gangsal taoenan

P. P. I>:. D.

Tanggal 3 Maart sonten, kapeng- ker poenika P. P. K. D. mengeti ang- genipoen sampoen djangkep ngoe- moer 5 taoen, manggen wonten ing Ioods Broederan Ngajogja. Sa- sampoenipoen R.M. Djajaendra pa- ngarsa Lustrumfeestcommite nga- toeraken pambagja wiloedjeng, won- ten ing pamboeka, saderek I. K.

Endrawabjana mahjakaken babad- ipo en P.P.K.D. wiwit rikala gotrah Katholiek Djawi sami ngawonten- aken pakempalan politiek anama Katholieke Javanen Vereeniging voor Politieke Actie ing taoen 1923. Pri- jantoen waoe mratelakaken sabab- sababipoen dene golongan Kath.

Djawi boten dados satoer.iggal ka- lijan !.K.P. i. p. margi kabekta sa- king bedaning basa Ian kaboedajan poenapadene bedaning idam-idam- anipoen bangsa Walandi ingkang

katah-katah toemrao tanah Indone- sia. D~ne boten anggolong wonten

pakempalan politiek gadahanipoen

bangsa Indonesia; poenika margi wonten ing pakempalan ngrikoe (ingkang adadasar neutraal oetawi mawi dadasar Agami dede Kath.) kabetahan Katholiek boten bade saged karembag samestinipoen enz.

... enz ... . Saladjengipoen katah pakempalan- pakempalan ingkang toemoet moe- djekaken widadaning P.P.K.D. i.p.

kadjawi wakil-wakil tjabang P.P.K.

D. sawatawis, taksih wonten malih:

P. K. W., B. 0. Mataram, van Lith Stichting, P.W.K., P.P.l.I., W.K. afd.

Ngajogja, R.K. Padvinderij Morgen- ster Solo, Ian sanes - sanesipoen malih taksih katah.

Tetingalan-tetingalan ingkang me- wahi regenging pahargjan: muziek ingkang dame! gambira, tembang ingkang ngedalaken greget, dolanan lare alit-alit ingkang dame! leganing manah, beksa ingkang noewoehaken raos loehoer Ian marem, poppen- dans ingkang dame! goemoening manah, sportdemonstratie Ian pen- tjak ingkang adamel mongkog ma- reming manan, poenapadene soe- lapan ingkang adamel deg - degan,

goemoedjeng kapingkel-pingkel toe- win malenggong Ian Ieganipoen para mriksani.

Saben - saben kapircng swanten sora sasarengan ,,Hidoeplah P.P.K.

D.!" Saben - saben mireng keplok mawoerahan! Poenika amratandani bilih gotrah Kath. Djawi ing sonten waoe sami sasarengan gambira ing manahl Kadjawi poenika oegi mra- tjihnani bilih tandangipoen comite pahargjan boten ngoetjiwani, sadaja rarakitan, tatanan saha tetingalan ingkang kasoegatakaken dateng para tamoe, saestoe adamel sreg leganing manah. Mila inggih sampoen pantes kemawon warganing comite waoe pikantoek panarimah ageng saking pangreh ageng P. P. K. D.! Kangge pangenget-enget pahargjan ing da- loe waoe mawi kapotret. Sinten . ingkang ngarsakaken moendoet, soepados lalajanan rembag kalijan R. C. Sastrasoebrata, Malioboro 18 Dk.

Koela ingkang toemoet ngraos- ake11 gregeting konggres Ian pahar- gjan, wonten ing Sw.T. ngriki, atas namanipoen redactie ngatoeraken poedya basoeki anoemoesana wi- dada basoekinipoen P.P.K.D. ang- genipoen dados tamtamanipoen wa- dyabala Katholiek ngesti koentjara- nipoen Indonesia! Moegi para wa- dyabala waoe sami teteg Ian tang- gon angroengkebi gegandoelanipoen:

,,Enggonkoe mangsah joeda kagem Pangeran, wong toewa, Ian tanah woetah getihkoe!" (Verslaggever ).

Pedjah kasangsaran. Kala Djoe- moewah sonten djam 10,15 assis- tent-wadana Tempel noempak mon- tor-fiets. Pandjenenganipoen Jenggah wonten zijspan. Montor-fiets waoe mandeg wonten Malioborostraat sa- ngadjengipoen Neutraalschool. Na- lika mlampah malih, tanpa oengak- oengak montor - fiets kaenggokaken ngaler, sakal ngrikoe ketabrak taxi AB 560 saking !er. lngkang nglam- pahaken wiloedjeng; montor - fiets teroes mlampah tanpa wonten ing- kang njepengi, ngantos tebihipoen 20 meter, wasana nanggor trottoir, . .. ass. wadana kebanting wonten trottoir akoetah rah. Prijantoen poe- nika waoe teroes kabekta dateng grija sakit, endjingipoen tilar. lng- kang lepat kabaripoen ingkang nglampahaken montor-fiets.

Protestvergadering. Bendjing ma- lem Ngahad, 15/16 Maart Nga- jogja wonten protestvergadering saking golongan P.S.I.I. afd. Mata- ram, ambelani golonongan bakoel sade tetedan. Kadjawi poenika ba- de oegi angrembag tangkepipoen Parentah dateng ebo.h - ebahan ka-

bangsan. -

Poetri Juliana boten dateng Indonesia.

Br. M. van Blankenstein kintoen tilgram partikelir dateng Soer.

Han-

delsbl. amratelakaken mentas pikan- toek katrangan bilih Poetri Juliana boten bade dateng Indonesia.

Djoeragan pabrik film wonten tanah Djawi.

Ing salebetipoen minggoe kapeng- ker, Tg. Prioek kadatengan baita ingkang pantjen kangge andjadjah, nama baita ,,Colombus." lngkang noempaki baita waoe wonten sa- toenggal ingkang nama James A.

Fitzpatrick. Toewan poenika ingkang gadah pabrik film Fitzpatrick ing New York, Amerika, Ian anggenipoen andjadjah bawana poenika sedya- nipoen bade dame! film ingkang saged njoewara pendetan saking tanah-tanah ingkang dipoendjadjah, poenapadene karegengaken mawi swantening gamelan -gamelan, lss.

saking tanah-tanab ingkang kadja- djah waoe.

Kala taoen kapengker djoeragan pabrik film poenika waoe sampoen andjadjah nagari Sepanjol, sarta la- djeng saged ngedalaken film kawan warni ingkang kapitontonaken won- ten poendi-poendi nagari.

Tanah Mesir toewin Indija Inggris sampoen dipoendatengi, Jan sapoe- nika mr. Fitzpatrick andatengi tanah Djawi.

Kala dateng wonten Tg. Prioek ingkang kadjoedjoeg toko montor N. V. General Motor Java, neda di- poensoedijani montor Buick ageng.

Ingkang tjalon dipoenfilrt:J toewan waoe wekdal sapoenika namoeng Djawi Kilen langkoeng- Iangkoeng Prijangan. Manawi grikoe sampoen rampoeng, toewan waoe kalijan kan- tja-kantjanipoen ladjeng sami bade neroesaken Iampah dateng Malaka, Sijem, Philippijnen, Tjina, Djepang Jan poelo-poelo Hawai, . . wasana wangsoel malih dateng Amerika.

Koersoes architect.

Tanggal 15 Maart poenika B.0.W.

dienst ambikak malih koersoes ar- chitect dipoentoentoen ingenieur- ingenieur sawatawis, manggen won- ten gedong Departement B. 0. W.

Koersoes waoe dangoenipoen kalih taoen. Prijantoen B. 0. W. katah ing- kang nglebeti koersoes waoe, ngan- tos kapeksa ingkang njoewoen boten sadaja saged katampi.

ON TJEN SEKAR GAMBIR MELA TI.

AMBONGKAR BALE-PEMAHAN.

Para prijantoen !

Konggres P. P. K. D. sampoen ka~

pengker ! Rem bag ingkang sakalang- koeng wigatos, saking pamanah koe~

la: ,.mo tie njoewoen soewakipoen poenale sanctie."

Kaela boten bade mboemboni

pait~getiripoen poenale sanctie. Djer prakawis poenika sampoen wewen~

tehan, toer sampoen wongsal-wang~

soel dipoensoelangaken para pangan~

djoer. Lan, wonten konggres P. P.' K. D. kapengker (~ingkang pandje~

nengan inggih bade maos verslag~

ipoen) sampoen boten kirang patitis pangrembagipoen !

Ingkang dipoenmanah Patjar Me ...

rah, sinten ingkang minangka ge,., gentosipoen koeli kontrak, samangsa poenale sanctie itjal? Wangsoelan ingkang tjepak: koeli merdika I

..Koeli merdika??? Hemmmmmml Koeli merdika ora kena diendel; ora kena didjagakake; ora kena diendel temene kaja nek koeli poenale sane ...

tie l . . . . " ~ makaten djawabipoen toewan - toewan kebon.

Nanging, . . . manawi onderne~

ming pikantoek koeli kados koeli ingkang sapoenika njamboet dame!

wonten ing tanah Djawi, doegi~doegi

onderneming Soematrah poeroen nampi poenapa boten?

Kawoeningan, koeli ingkang won- ten onderneming ngriki, poenika sa- estoe beda kalijan koeli ingkang samangke wonten Soematrah. Be~

danipoen 1 e. tijang ingkang sapoe~

nika sami njemploeng Deli poenika, manawi boten keblitoek, inggih pan~

tjen wonten ngriki sampoen karoe- pakan djagad. Dados ratjak sam- poen beda sadajanipoen kalijan ing~

kang taksih wonten tanah Djawi ngriki. Mila angel anggenipoen nga~

toelaken pranatan adjeg toewin mesti.

2e. koeli ~ koeli ingkang wonten ngrika boten tinangsoelan mawi ka~

wontenan ing tanah Djawi ngriki i.p. gesang sasarengan tjara tanah Djawi. 3e. koeli Soematrah sami kadajan sawenang-wenangipoen toe- wan kebon.

I.

Mila, sok oegi boten awatak ang#

kara moerka, onderneming Soema~

trah doegi ~ doegi inggih poeroen nampi koeli - koeli merdika kados koelinipoen kaboedidajan ing tanah Djawi.

Ing nginggil koela matoer: ,,ora tinalenan 11ganggo -kaanan ing ta~

nah Djawa, jaikoe oerip babarengan tjara tanah Djawa." Poenapa teges ...

ipoen? Mangga dipoenoedar ngiras kangge mapanaken: kedah kados~

poendi toemindaking pangoedi ing~

kang soepados tetijang Djawi sami poeroen membongkar bale grija la~

djeng bebara dateng Soematrah (emigratie).

Para prijantoen I Pandjenengan sadaja bangsa Ojawi I Pandjenengan pirsa ratjakipoen bangsa kita boten poeroen ambedol bale grija bebara dateng ngamantja. Sampoen ingkang taksih djembar djagadipoen, tjatjak ingkang sampoen keroepakan ke~

mawon, manaVl.'.i pantjen dereng na~

ma kapepetan margi saestoe, . . ·. . inggih dereng manah bebara dateng nagari sanes saanak bodjonipoen.

Dene ingkang dados sebabipoen.

kadjawi bektaning kodrat tresna da~

teng siti kalahiran, inggih margi tjaranipoen gesang saderekan ing tanah Djawi ngriki. Tjaranipoen gesang saderekan (Djawi sami Dja~

wi) babasanipoen: mangan pada kem~

boelan; omah pada ngenggoni; oerip dodompolan; loeng~tinoeloeng; weng- koe # winengkoe; weweh ~ wewehan;

sami ngertos Ian tampinipoen. Ang- genipoen tetijang Djawi sami do- dompolan waoe kadjawi margi sa- bab sanes mbokmanawi inggih margi roemaos sami dene sekengipoen.

Atoeling tijang tatanggan, kawe- wahan raketing saderekan ingkang meh boten won ten pedotipoen: mi- san, mindo, ming teloe sadaja tak- sih dipoenakeni, . . . poenika waoe sadaja angel padosanipoen wonten tanah ngamantja. Djer sagedipoen kados makaten kedah wiwit alit mila an~19enipoen toetoenggilan. Ka-:

wontenan kaseboet ing nginggil poe~

nika, pandjenengan sadaja takSih saged njipati pijambak wonten dja- gad Djawi djaman sapoenika

lang-

koeng~langkoeng wonten ing

padoe-

Oepas andjedjeg tijang.

Deli Crt. njarijosaken sawenehing oepas ingkang djagi roemah-gila ing Loeboek Pakem andjedjeg satoeng- giling tijang ingkang kaoepakara wonten ngrikoe ngantos andjalari bengkah limpanipoen. Tijang ing- kang kadjedjeg, pedjah, malah ke- nging dipoenwastani meh pedjah sakala poenika oegi. Poen oepas dipoentahan lan bade kaprakawis.

soe11an.

Kadoegi inggih kawontenan kados makaten poenika, ingkang andjalari tetijang Djawi sami endel~

endelan, oetang silih andadosaken sami ndleja Ian risakipoen. Kadjawi risak radja darbekipoen, inggih anoe~

moesi risaking wawatakan. Djer anggenipoen sami ngendelaken; an~

djalari boten nate kepeksa ngati~

ngalaken sagedipoen pijambak; ada- ada pijambak. Sadaja - sadaja mawi mawang kantja. Malah ngantos bo~

ten sakedi.k ingkang sok moengal : ,,Jah, nanga nraka kae ja gelem, wong okeh kantjane I "

Para prijantoen ! Ing ngriki koela boten ambobot awon saening ka~

wontenan ingkang kasrambah won- ten djagad Djawi · kaseboet nginggil waoe. Koela namoeng ngatoeraken loegoening kawontenan. Dados ka~

wontenan kados ingkang koela atoer~

aken waoe, ing djagad Djawi mila wonten.; mila njata !

Rehm~ kados makaten kawontenan~

ipoen gesang sasarengan ing djagad Djawi, mila boten kenging boten sadaja pangoedi moerih tetijang ngriki sami poeroen bebara dateng Soematrah,

kedah katjoendoekaken kalijan kawontenan waoe.

_Kadjeng koela, kedah: mBEDOL DESA ka~

dos sang Sokasrana anggenipoen meeter taman Sriwedari !

Toewan kebon ing Soematrah tem~

toenipoen anggadahi srekalan: ,.Apa hija koeli model nomer loro iki bisa adjeg njamboete gawe Ian ora gam~

pang mogoke ?" W angsoelanipoen Patjar Merah: .. Tjoba samang delok mawon koeli-koeli rosan ing tanah Djawi!"

,.Hija! Nanging, . . . . moelane koeli tanah Djawa ora gampang ninggal pagawejane, koewi marga nek nganti ninggal, kaliren dewe:

sabab, onderneming ~ onderneming tanah Djawa bisa oleh koeli saka~

repe I Ana mogoke sidji, wis ana lijane sing anggenteni ! Beda karo nggonkoe ing Soematrah. Saoepama koeli merdika mace mogok, sapa sing arep nggenteni, wong ing ke- bon tembako mono ana pagawejan sing kadang kalane ora kena disran~

tekake?"

Moemetaken poenika l Nanging.

. . . poenapa pakewedipoen toewan kebon poenika boten kenging di~

poenoedari makaten: ,.anggere wong koedoe ngingoni anak bodjo, doega~

doega ora gampang mogoke. Ka~

djawi poenika, koeli model nomer kalih waoe sampoen koela atoeraken beda sadajanipoen kalijan koeli ing- kang sapoenika wonten Soematrah.

Dados koewatosing manah toemrap mogokipoen koeli nomer kalih, apes boten sami agengipoen kalijan koeli Soematrah ingkang sapoenika. Ka- ping tiganipoen, manawi kelampah saestoe saged ambedol

doesoen,

ka- petangipoen wangsoel dateng tanah kalahiran inggih boten pates notol.

djer anak semah sampoen kasan- ding ! Dene bab gegentos saoepami meksanipoen wonten pogokan, ing~

gih kaoedi sagedipoen angemperi onderneming ing tanah Djawi. Ka~

djeng koela: bedolan doesoen ke~

dah kaangkah boten namoeng sa- toenggal kalih; kaoedi sageda ngang- kataken radi katah. Saredja - redja- nipoen paresidenan inggih wonten doesoenipoen ingkang tetijangipoen sami rekaos. Do.esoen~doesoen ing- kang tijangipoen sami makaten waoe, ingkang prajogi kabedol. Kedjawi makaten, sampoen mesti kemawon onderneming-onderneming ing Soe- matra inggih kedah manah tjekap (pantes)-ipoen bajararaning koeli- koeli model namer kalih paenika.

,,Lo, sadjake kok enak remboege ! Ning koewi maoe kabeh, bisane rak ming nek wis ana wonge sing ge~

lem dipranakake I "

Kesinggihan, prijantoen ! Mila, doemoegi semanten gagasan kedah la.djeng kaingeraken dateng pita- kenan: ,,Keprije anggone propagan- da? Keprije tjaking panari soepaja akeha wong sing gelem mrana? "

Wangsoelaning pitaken poenika, koela atoeri njarantosaken roemijin, ngentosi wedalipoen Sw. T. tjan- dakipoenl

Kumuningsasele 10 Maart 1930.

Taklim:

Patjar Merah.

Deter enggal.

Toewan prof. mr. I. H. M. J. van Kan winisoeda dados warga Raad van lndie.

Pikantoek bintang saking Pa- rangakik.

Parentah Parangakik misoeda wa- kil Parentah toemrap prakawis oe- moem tw. Ir. Kiewiet de Jonge dados ridder in de orde van het Legioen van Eer.

Referensi

Dokumen terkait

The integration of PVA, nanocellulose, and orange peel waste extract increases the tensile strength, modulus of elasticity, and elongation at the break of bioplastics compared