ۀرود 7 ۀرامش ، 1
ناتسبات و راهب 5
131
تاحفص 1
ات 22
تسیز یاهدمایپ یبایزرا و ییاسانش و یتینما ،ینمیا ،یعامتجا ،یطیحم
یتشادهب
( ESHIA
هژورپ
)زاگ و تفن تعنص یتسدلااب یاه
یمیهاربا للهارصن دیس
نارهت هاگشناد يسايس مولع و قوقح ۀدكشناد رایداتسا
(Email: [email protected])
یفشکرفعجدیساقآ انوم
1
*
نارهت هاگشناد يسايس مولع و قوقح ۀدكشناد زاگ و تفن قوقح یرتکد یوجشناد :تفایرد خیرات(
11 / 12 / 1313 - :شریذپ خیرات 11
/ 10 / 1311 )
هدیکچ
هژورپ تسیز عبانم رب یددعتم راثآ زاگ و تفن یتسدلااب یاه و یعامتجا تایح ،یطیحم
ناسنا یتشادهب سم زین و اه
یارجا زوجم رودص زا شیپ یتسیاب هک دنراد یتینما و ینمیا لئا
شیپ ۀیلک هک ددرگ لصاح نانیمطا ات دنوش یبایزرا و ییاسانش ،هژورپ کی ینیب
رد مزلا یاه
هب اهدمایپ تیریدم ۀوحن صوصخ راثآ شهاک و لرتنک ،یریگولج یارب مزلا یگدامآ روظنم
نایز ورپ کی یارجا زا یشان یلامتحا راب و اهدمایپ ییاسانش تسا یرورض .تسا هدش ماجنا هژ
نآ یبایزرا مومع زا یهاوخرظن .دهد ششوپ زین ار نآ زا سپ و هژورپ کی تایح ۀرود ۀمه اه
هورگ هب ،یبایزرا و ییاسانش شرازگ ۀیهت نایرج رد مدرم یذ یاه
،یلحم مدرم نوچمه عفن
جا رب تراظن زین و دوخ تایرظن ۀئارا و تکراشم تصرف یم ار یبایزرا شرازگ حیحص یار
.دهد
تکرش فیلکت یم تئشن دادرارق و نوناق زا ،یشرازگ نینچ ۀیهت هب یجراخ یاه
اب هک دریگ
تکرش یعامتجا تیلوئسم موهفم .تسا وسمه اه
یدیلک ناگژاو
،اهدمایپ یبایزرا و ییاسانش ،زاگ و تفن یتسدلااب تامدخ ،یلحم عماوج ،تسیز طیحم یگدولآ نیناوق .اهدرادناتسا و
1 . لوئسم هدنسیون :
Email: [email protected]
ناونع اب هدنسیون یرتکد ۀلاسر زا هتفرگرب هلاقم نیا
« یقوقح لیلحت -
یاهدمایپ یبایزرا دنس یدادرارق
تسیز ( یتشادهب و ینمیا ،یعامتجا ،یطیحم ESHIA
فن تعنص ) زاگ و ت » یم ینابیتشپ و تیامح اب هک دشاب
.تسا شراگن تسد رد ناریا زاگ یلم تکرش
همدقم
هژورپ یارجا زاگ و تفن یتسدلااب تامدخ یاه
یم1
نایز یاهدمایپ دناوت تسیز طیحم یارب یراب
دورو هب تسا نکمم ایرد رد یتفن هاچ کی یرافح ماگنه هب تفن تشن ،لاثم یارب ؛دیامن داجیا حان نآ یهایگ و یروناج تایح دیدهت و بآ هب یمس تابیکرت یدایز ریداقم .دوش رجنم هی
قیرط زا ای و یتسوپ بذج ،قاشنتسا قیرط زا یتفن داوم اب ناسنا میقتسم سامت ،نیا رب نوزفا یرامیب عاونا هب لاتبا ،ییاذغ داوم هب یو یارب ار اه
یراکبارخ ای ثداوح .دراد لابند نیح یاه
م مدرم و هژورپ یرجم تکرش نانکراک زا یرایسب بیسآ و گرم ،هژورپ کی یارجا هب ار یلح
تلع هب رجاهم تیعمج شیازفا و یلحم عماوج تنوکس لحم رییغت .تشاد دهاوخ هارمه تیلاعف نادیم ۀعسوت و جارختسا یاه یم زاگ و تفن یاه
رد یگنهرف و یعامتجا یلضعم هب دناوت
و یتیاضران دشر تلع هب هژورپ قفوم یارجا هیلع یدیدهت دوخ ۀبون هب هک دوش لدبم هیحان نآ رتعا .دوب دهاوخ زین یمدرم تاضا نایز راثآ زا یریگشیپ ،ور نیا زا تیلاعف راب
.تسا تیمها یاراد تسیز طیحم رب یتعنص یاه
یم ار یریگشیپ« هب ناوت
ماع فده ناونع یاهراکوزاس زا یدادعت هک تفرگ رظنرد یلومشلا
تسیز بیسآ نیشیپ یبایزرا ریظن یقوقح ییاهزوجم ای هناورپ رودص و ،یطیحم
نآ رد هک ار اه
یم جرد روکذم طیارش ضقن یارب یناربج یاهدمایپ و تیلاعف طیارش یم داجیا دوش
نییعت .دنک
،اهدنیارف ای تلاوصحم رگید یاهدرادناتسا نییعت و ،كانرطخ داوم و اهزاگ راشتنا زاجم دودح کینکت رگید و ،دوجوم یژولونکت نیرتهب زا هدافتسا یم ار هباشم یاه
ع هب ناوت زا یقیداصم ناون
تفرگ رظنرد یریگشیپ لصا لامعا »
،یدارم(
1312 ص ، 11
بلغا رد ،دش هتفگ هچنآ هب هجوت اب .)
ماظن تسیز راثآ یبایزرا ناونع ینوناق یاه یطیحم
یم هدهاشم 2
یبایزرا و ییاسانش .دوش
تسیز یاهدمایپ شیپ و یسررب یارب ییارجا یدنیارف یطیحم
تیلاعف یاهدمایپ ینیب یاه
کی
یم نآ تدش و هژورپ حرط هک تسا یدنیارف اهدمایپ یبایزرا و ییاسانش .دشاب
ار نیزگیاج یاه
شور ،هدومن یسررب زا یشان یلامتحا بولطمان یاهدمایپ شهاک و لرتنک ،یریگولج یارب ییاه
یم داهنشیپ هژورپ یارجا .دراد تراظن یبایزرا زا لصاح جیاتن یارجا رب تیاهنرد و دهد
یاسانش مه ای و عورش زا شیپ نآ یرجم یوس زا هژورپ یاهدمایپ و راثآ یبایزرا و ی اب نامز
ناکما تاعلاطم ناکم و یجنس
میمصت ماقم هب یبتک شرازگ تروص هب ،هتفرگ ماجنا یبای هدنریگ
یم هئارا .دوش
1 . زاگ و تفن یتسدلااب تامدخ Upstream Oil and Gas Services(
فاشتکا لحارم لماش) Exploration(
،) هعسوت
Development( دیلوت،)
Production( لاقتنا و)
( Transportation .تسا)
2. Environmental Impact Assessment: EIA
تسیز راثآ یبایزرا لاس رد اکیرما رد راب نیلوا یارب یطیحم
1101 نوناق بیوصت زا سپ م
« تسیز طیحم یلم تسایس
( »
National Environmental Policy Act of 1969
.دش یفرعم )
هب ۀیلک یارجا یارب نوناق نیا بجوم تیلاعف
طیحم رب یهجوت لباق راثآ تسا نکمم هک ییاه
تسیز راثآ ۀمانراهظا دیاب ،دشاب هتشاد تسیز .دوش رداص یطیحم
راهظا نینچ همان
یتسیاب یا
ثآ فیصوت لماش تسیز را
هعسوت تیلاعف زا یشان یطیحم تکراشم ،هرواشم یارب ییانب و دشاب یا
میمصت و دروآ مهارف یریگ
( Section 101 (C)
لاس رد ناملآ نیاربانب .)
1171 لاس رد دئوس ،م
1172 لاس رد اداناک و ناتسلگنا ،م 1173
لاس رد كرامناد و ایلارتسا ،م 1171
رد هسنارف ،م
لاس 1170 رد دنله و م لاس
1110 تسیز یبایزرا م هب ار یطیحم
و دنتفریذپ لصا کی ناونع
همانرب و یسررب روما( دندرک عضو نآ یارب ینوناق تامازلا و نیناوق تسیز طیحم تظافح یزیر
،تفن ترازو 1311
ص ، 1 - 7 .)
تسیز راثآ یبایزرا هژورپ یارب یطیحم
هعسوت یاه هب ناریا رد یا
تروص بجوم خروم ۀسلج
23 رورف نید 1373 ( 1111 نآ زا .دیدرگ یمازلا تسیز طیحم تظافح یلاع یاروش )یدلایم
جنپ نیناوق سپ مهم عوضوم نیا هب زین روشک یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا ۀعسوت ۀلاس
هتخادرپ بوصم مجنپ ۀمانرب نوناق تسا هلمج نآ زا ،دنا 1311
ۀدام فلا دنب رد هک ش 112
یم ررقم دوخ :دراد
« هب ک روظنم هدولآ لماوع شها یاهدحاو ۀیلک تسیز طیحم برخم و هدننک
فظوم ییانبریز و یتامدخ ،ینارمع ،یتعنص ،یدیلوت گرزب حرط دنا
هژورپ و اه گرزب یاه
ناکما تاعلاطم ماجنا ۀلحرم رد و ارجا زا شیپ ار دوخ ینارمع و یتامدخ ،یدیلوت و یجنس
ناکم حم تظافح یلاع یاروش تابوصم ساسا رب یبای راثآ یبایزرا دروم تسیز طی
تسیز دنهد رارق یطیحم .»
هب تسیز طیحم تظافح یلاع یاروش خروم ۀبوصم بجوم
21 / 7 / 1311 حرط ، هژورپ و اه تسیز یبایزرا تاعلاطم ماجنا لومشم یاه
بوچراچ و یطیحم
دومن نییعت ار اهدمایپ و راثآ یبایزرا شرازگ نییآ کی ۀدام )ج( دنب سپس .1
یبایزرا ۀمان تارثا
تسیز حرط یطیحم هژورپ و اه
بوصم ینارمع و یتامدخ ،یدیلوت گرزب یاه 3
/ 11 / 1311 ،
تسیز تاریثأت یبایزرا شرازگ هب ار یطیحم
فده اب هک درک فیصوت یتاعلاطم یشرازگ ناونع
شیپ و راثآ هعومجم ییاسانش و ینیب تسیز یاهدمایپ
تروص حرط کی یلامتحا یطیحم
1 . ۀرامش هب تسیز طیحم تظافح یلاع یاروش ۀبوصم 15111
/ 111171 خروم 21 / 7 / 1311 نییعت صوصخ رد
حرط هژورپ و اه تسیز یبایزرا تاعلاطم ماجنا لومشم یاه یم تسویپ ود یاراد ،یطیحم
تسویپ رد :دشاب
لمجزا زاگ و تفن ۀلول طوطخ و زاگ و تفن عیانص کی ۀرامش حرط ه
یبایزرا تاعلاطم ماجنا لومشم یاه
تسیز شرازگ لصفرس و سوئر ود ۀرامش تسویپ و ؛تسا هدش هدرمش رب یطیحم حرط یلامجا یبایزرا یاه
اه
هژورپ و تسیز یبایزرا لومشم یاه یم نییعت ار یطیحم
.دنک
یم .دریگ ییآ ود ۀدام1
ن یم ررقم همان حرط نایرجم هک دراد
فظوم اه ناکما ۀلحرم رد دنا و یجنس
ناکم تسیز تاریثأت یبایزرا شرازگ ،یبای یوس زا یسررب یارب و هیهت ار یطیحم
« هورگراک
تسیز تارثا یبایزرا یطیحم
2» ۀدام ساسا رب .دنهد هئارا تسیز طیحم تظافح نامزاس هب
نییآ نیا تفه یحم نامزاس ،همان
یم ،هدشدای شرازگ یسررب زا سپ تسیز ط یارجا اب دناوت
هنیزگ لامعا هب ار دوخ تقفاوم ای ،هدرک تفلاخم حرط یزاسهب یاهراکهار ای و یحلاصا یاه
.دیامن طورشم همدقم هب هجوت اب و ینوناق فیلکت کی نیودت موزل هب هلاقم نیا رد ،دش هتفگ هک یا
ایپ یبایزرا و ییاسانش هب یدادرارق تسیز یاهدم
یتشادهب و یتینما ،ینمیا ،یعامتجا ،یطیحم
هژورپ ،یریگولج یاهراکهار باختنا ۀوحن ،مومع زا یهاوخرظن ،زاگ و تفن تعنص یتسدلااب یاه
تکرش یدادرارقارف فیلکت أشنم و ،راثآ شهاک و لرتنک لوصا یارجا هب یتیلمدنچ یاه
تسیز یتشادهب و یتینما ،ینمیا ،یعامتجا ،یطیحم هتخادرپ زاگ و تفن تعنص یاه هژورپ رد
یم .دوش
یبایزرا و ییاسانش
یم فیرعت دادخر کی زا بیسآ زورب لامتحا تروص هب رطخ و نییعت رد مدق نیلوا .دوش
شیپ و یلامتحا بیسآ ییاسانش لماش رطخ صیخشت .تسا نآ تدش ینیب
،بیترت نیمه هب 3
یزرا و ییاسانش شرازگ میظنت ماگنه هب یتسیاب یاهدمایپ عاونا ییاسانش هب ،راثآ یبا
تسیز هزادنا و هژورپ نآ زا یشان یلامتحا یتشادهب و یتینما ،ینمیا ،یعامتجا ،یطیحم یریگ
دوش هتخادرپ نآ زا یشان تراسخ نازیم .
1 . هب نییآ ود ۀدام موس ۀرصبت بجوم شیپ ۀمان
تارثا یبایزرا شرازگ ۀیهت ،هتفگ تسیز
یوس زا ًافرص یطیحم
یذ یقوقح و یقیقح نیرواشم نآ تیحلاص هک حلاص
نییآ قباطم اه عوضوم نارواشم تیحلاص صیخشت ۀمان
بیوصت ۀرامش ۀمان 21037
ت/
21137 خروم ه 23 / 1 / 1311 .تسا زاجم ،هدیسر ینوناق عجارم بیوصت هب
2 . هب نییآ نیا بجوم تسیز تارثا یبایزرا هورگراک ،همان
حم یناسنا تسیز طیحم نواعم زا تسا لکشتم یطی
مات ۀدنیامن ،نامزاس همانرب تنواعم رایتخلاا
سیئر یدربهار تراظن و یزیر مات ۀدنیامن و روهمج
سیئر رایتخلاا
یم تیمسر هدشدای وضع هس ره روضح اب هورگراک تاسلج ؛)لماع ریدم حطس رد لقادح( ییارجا هاگتسد دبای
یأر اب نآ تامیمصت و یم ربتعم وضع ود لقادح تبثم
.دشاب
3 . .ك.ر صوصخ نیا رد رتشیب تاعلاطا بسک یارب ترسیز طیرحم و ترشادهب ،یرنمیا ررب تراظن یزکرم یاروش
،تفن ترازو 1312
،ترفن ترازو ترسیز طیرحم و ترشادهب ،یرنمیا ،تیریدم ماظن ۀعسوت و رارقتسا یامنهار ،
.ناریا تفن یلم تکرش یمومع طباور :نارهت
1 . تسیز یاهدمایپ یطیحم
یارجا هژورپ ن و ،اوه ،كاخ ،بآ عبانم یگدولآ هب دراد لامتحا زاگ و تفن تعنص یاه نیبزا زی
هنوگ نتفر راثآ و یگدولآ ۀلئسم ،هزورما .دوش رجنم یروناج و یهایگ فلتخم یاه
تسیز هن یتعنص ۀعسوت یطیحم ۀعسوت یانبریز هکلب ،تسا ناسنا تایح یارب یدیدهت اهنت
یعامتجا - یم دیدهت ار عماوج یداصتقا تسیز طیحم صوصخ رد للم نامزاس نویسیمک .دنک
هعسوت و
( Brundtland Commission
لاس رد)
1117 یلصا یاهرطخ زا یکی هک درک ملاعا م
،یداصتقا دشر نویسیمک نیا اذل و تسا تسیز طیحم بیرخت رد عیرست ،تیرشب ندمت هیلع هب تیدودحم بوچراچ رد ،هعسوت لاحرد یاهروشک یارب صوصخ هب و یتسیز طیحم یاه
رگید ترابع
« رادیاپ ۀعسوت
( »
Sustainable Development
ار زورما لسن یاهزاین نیمأت یارب)
لسن یاهزاین هب ندز بیسآ نودب هب هدنیآ یاه
یم تیمسر .دسانش
یاهدمایپ یبایزرا و ییاسانش عوضوم ،ام روشک یکیژولوکا و ییایفارغج عونت هب هجوت اب تسیز تیلاعف یطیحم
،تسا رادروخرب ییلااب تیمها زا زاگ و تفن تعنص یاه نیا ۀلمج زا
ایپ یم اهدم هعسوت ،فاشتکا ،یرافح تایلمع یارجا ماگنه هب تفن تشن زا یشان یگدولآ هب ناوت
داجیا یاهدنامسپ زا یشان یگدولآ ،دیلوت ای و تیلاعف رثا رب هدش
یاهزاگ ندنازوس ،هژورپ یاه
تفن هارمه
( Flaring
هلول تشن زا یشان یگدولآ و)
هراشا یکشخ ای بآ رد زاگ و تفن لاقتنا یاه
.درک تسیز تاظحلام دیاب فاشتکا و یرافح ۀلحرم رد هب هجوت اب .دریگ رارق رظن دم یطیحم
تسیز لئاسم تیمها هب یلئاسم نینچ تلع هب تسا نکمم هژورپ کی ،زورما یایند رد یطیحم
هب ای و دتفیب ریخأت ،هاچ لیمکت و یرافح تایلمع لحارم یط اذل ،دوش فقوتم یلک روط
مع ریظن یتاعوضوم یرادج ۀلول بصن طاقن ،هاچ ق
( Casing Points
یرافح لکد عون باختنا و)
تسیز تیریدم و تراظن تحت دیاب ( دشاب هاچ لیمکت تایلمع و یرافح یطیحم
Lyons, 1996,
p.1343
لومعم .) یرافح یاهدنامسپ عفد شور نیرت
هاچ یارب 1
لاچ زا هدافتسا ،یکشخ یاه
هریخذ چ تایوتحم .تسا لحم رد یزاس هریخذ لا
عون و یرافح لگ تابیکرت ساسا رب یزاس
یم یرافح لاح رد دنزاس تسیز یاهدرادناتسا ۀیلک هک یتروصرد .دشاب توافتم دناوت
یطیحم
لاچ صوصخ رد هریخذ یاه
،تسیز طیحم رب یئوس ریثأت تسا نکمم ،دوشن تیاعر یزاس
1 . .ك.ر یرافح یاهدنامسپ صوصخ رد رتشیب تاعلاطا بسک یارب Osuji, Leo C. and Uwakwe, Augustine A. (2006),»Petroleum Industry Effluents and Other
Oxygen-Demanding Wastes in Niger Delta, Nigeria«, Chemistry & Biodiversity, Vol. 3;
and Neff, Jerry M (2008), »Estimation of Bioavailability of Metals from Drilling Mud Barite«, Integrated Environmental Assessment and Management, Vol. 4, No 2.
هب یندیماشآ بآ عبانم یگدولآ صوصخ ،زیر یس( دشاب هتشاد ،1
11 13 ص ، 71 رد نینچمه .)
یرافح رد بآ نورد هب یرافح یاهدنامسپ ۀیلخت تروص نایز راثآ ییایرد یاه
طیحم یارب یراب
( دش دهاوخ داجیا ییایرد تسیز
Jin, 1993, p. 1
.)
تسیز تیریدم هرهب و دیلوت ،هعسوت ۀلحرم لماش هاچ لحم رد یطیحم
.تسا یرادرب
یگدولآ هب تفن هارمه یاهزاگ ندنازوس هناخلگ یاهزاگ شیازفا و اوه
یم رجنم یا رگید .دوش
ندنازوس هنوگ نیا زا یشان رتسکاخ هکنآ یم اه
،هتسشن فارطا یحاون كاخ و ناهایگ رب دناوت
نآ هب نژیسکا ندیسرن بجوم هب بیسآ و یهایگ تایح نتفر نیبزا ثعاب دوخ نیا هک ددرگ اه
هیحان نآ یموب مدرم یزرواشک تعنص
( Indigineous People
یم )
( دوش
Eveje, 2006, p. 39
.)
هب ،هنیمز نیا رد نییعت صوصخ رد تسیز طیحم تظافح یلاع یاروش ۀبوصم بجوم
حرط هژورپ و اه تسیز یبایزرا تاعلاطم ماجنا لومشم یاه
داهنشیپ ،یطیحم فظوم هژورپ ۀدنهد
شیپ هب نایز راثآ ینیب یم تسیز طیحم هب هژورپ یارجا راب
.دشاب چمه2
هب نین یاهدادرارق بجوم
داوم و تفن تشن زا یریگشیپ هب فلکم راکنامیپ ،ناریا زاگ و تفن تعنص یتسدلااب تامدخ كاپ هب مادقا و ییایمیش هب ،عوقو تروص رد نآ یزاس
و هیفصت و اهدنامسپ دیلوت ندناسر لقادح
نآ ۀیلخت تیلوئسم اب قبطنم یشور هب اه
تسیز یاه زوس زا یریگشیپ ،یطیحم
یاهزاگ ندنا
نآ یرارطضا دراوم رد رگم ،هارمه هیور و ناریا نیناوق ساسا رب مه
نیب یتعنص یاه ،یللملا
یم هب .دشاب یم ررقم هدام نیا ردص ،لصا کی ناونع ار هعسوت تایلمع یتسیاب راکنامیپ هک دراد
تیساسح اب قباطم هب و یتسیز طیحم یاه
لسن و زورما مدرم هک دهد ماجنا یوحن اه
زا هدنیآ ی
دنربب هرهب یعیبط عبانم رب هنادنمدرخ تراظن نینچ
،یمتاح(3 1313 ص ، 113 .)
1 . هنومن ۀعلاطم یارب تیلاعف تلع هب یندیماشآ بآ عبانم یگدولآ زا یا
.ك.ر یتفن یاه
Ejechi, E. O. and Ejechi, B. O. (2008), »Safe Drinking Water and Satisfaction with Environmental Quality of Life in Some Oil and GasIndustry Impacted Cities of Nigeria«, Social Indicators Research, Vol. 85, No. 2.
2 . هب زا موس دنب بجوم
« حرط یلامجا یبایزرا تاشرازگ لصفرس و سوئر هژورپ و اه
یبایزرا لومشم یاه
تسیز یطیحم » هب ۀرامش ۀبوصم ود ۀرامش تسویپ ناونع 15111
/ 111171 خروم 21 / 7 / 1311 یلاع یاروش
حرط نییعت صوصخ رد تسیز طیحم تظافح هژورپ و اه
تسیز یبایزرا تاعلاطم ماجنا لومشم یاه ،یطیحم
داهنشیپ هدامآ ۀلحرم تسا فظوم هژورپ ۀدنهد ییغت هب رجنم هک ییانبریز تامادقا و یزاس
طیحم بیرخت و ر
یم تسیز ترابع هک یتسرهف تروص هب دوش كاخ زا دنا
،یشکهز رییغت ،یهایگ ششوپ تشادرب ،یرادرب
بآ ریسم رد رییغت ،راجفنا و یرافح هدنیلاآ ،یتامدخ و یمومع تاسیسأت و هداج ثادحا ،یحطس یاه
و اه
دیلوت مهم یاهدنامسپ هنیزگ زا کیره رد تایلمع و اهدنیارف یط هدش
هدنیلاآ لماش حرط یاهزاف و اه یاه
بلاضاف ،اوه هلابز و تاعیاض و تادیاز ،یتعنص و یتشادهب یاه
رکذ یبایزرا شرازگ رد هریغ و ادص و رس ،اه
.دیامن 2. Article 33: Contractor shall conduct development operations in an environmentally
sensitive manner so that people today, and future generations, may benefit from the wiser
تسیز زوجم نتفرگ زین قارع روشک رد زورب هنوگ ره ماجنا زا شیپ ،تلود زا یطیحم
و یناسر
هژورپ ۀعسوت تیلاعف یارب یا
هب .تسا مزلا ،یتفن یاه طیحم زا تظافح و دوبهب نوناق بجوم
قارع تسیز ۀرامش نوناق(
27 لاس 2111 تسیز طیحم هک دوش ماجنا یتیلاعف هکنیا زا لبق ،)
هژورپ نایرجم .ددرگ ذخا تسیز طیحم ترازو زا زوجم دیاب ،دهد رارق ریثأت تحت ار داجیا زا اه
هدش عونمم كانرطخ تاعیاض نآ ،دنا
تیلاعف دیاب اه تراسخ زا یریگشیپ هب هجوت اب ار ناشیاه
تشگرب و یدج ن
هب یاتسار رد و تسیز طیحم هب ریذپا و بآ ،اوه ،كاخ یگدولآ ندناسر لقادح
.دنهد ماجنا ینیمزریز بآ عبانم تفن جارختسا اب هارمه هک ار کمن بآ دیاب نایرجم هکنیا رگید
هب یم تسد تسیز ظاحل زا نما یشور هب ،دیآ
هب طوبرم تاعلاطا ۀیلک و دننک عفد یطیحم
شتآ تشن ،اهراجفنا ،اه یم قافتا هلول طوطخ ای هاچ رس رد هک ار زاگ و ماخ تفن
هب ،دتفا هارمه
هیور بیسآ شهاک یارب هک ییاه یم هدافتسا اه
دنهد علاطا تسیز طیحم ترازو هب ،دوش
( Palmer, 2013, p. 93 )
هب . ۀدام مجنپ دنب بجوم 11
تعنص یتسدلااب تامدخ ۀنومن دادرارق
یاب راکنامیپ ،قارع زاگ و تفن طیحم هب طوبرم یلعف تیعضو دوخ یبایزرا شرازگ یط ادتبا د
،هدومن نییعت ار راوجمه یحاون و دادرارق ششوپ تحت ۀیحان رد یهایگ و یروناج تایح ،تسیز و دادرارق ششوپ تحت ۀیحان رد یهایگ و یروناج تایح ،طیحم رب هژورپ یلامتحا رثا سپس شور هارمه هب نآ راوجمه یحاون امادقا و اه
هب یارب مزلا ت بیسآ ندناسر لقادح
یاه
تسیز تیلاعف و یطیحم .دیامن صخشم ار لحم یایحا یاه
1
2 . یعامتجا یاهدمایپ
هژورپ یعامتجا راثآ یم زاگ و تفن یاه
،هیحان نآ دارفا راک و یگدنز ۀویش رییغت لماش دناوت
تنس ،نابز ،گنهرف یم یگدنز نآ رد هک یطیحم و مدرم یاه
تخاس ،دننک هلمجزا هعماج را
( دشاب تینما ساسحا و هناکلام قوقح ،تاسیسأت و تامدخ
Vanclay, 2003, p. 8
).
هرهب ماجنا هداتفارود قطانم رد و اهرهش زا جراخ ًلاومعم هک یعیبط عبانم زا یرادرب
stewardship of the earth's resources.
1. Iraq Model Service Contract:
41.5. Contractor shall cause a person or persons with special knowledge on environmental matters, to carry out two environmental impact studies in order:
(a) to determine at the time of the studies the prevailing conditions relating to the environment, the flora and fauna in the Contract Area and in the adjoining or neighbouring areas; and
(b) to stablish the likely effect on the environment, the flora and fauna in the Contract Area and in the adjoin or neigbouring areas in consequence of the relevant phases of petroleum operations, and to submit, for consideration by the parties, methods and measures for minimizing environmental damage and carring out site restoration activities.
یم حطس زا هیحان نآ یلحم مدرم هک اجنآزا .تسا یمیظع یناسنا یورین تیلاعف مزلتسم ،دریگ
ک صصخت هب یارب یفا
هژورپ نیا رد یریگراک یورین ترجاهم عیرس نایرج ،دنتسین رادروخرب اه
یم قافتا هیحان نآ هب راک تخاسریز و عبانم دوبمک اب نآ یپ رد هک دتفا
.دش دنهاوخ وربور اه
یم روهظ هک تسا یتلاکشم نیلوا زا یمومع تامدخ و نکسم دوبمک و یکشزپ تاناکما ،دنک
ساپ ناوت سرادم ،هدش راوشد زین نوناق لامعا نینچمه .دنرادن ار دیدج یاهزاین هب ییوگخ
یم رجنم هعماج نآ رد میارج خرن شیازفا هب هجیتنرد ( دوش
Gramling and Brabant, 1986, p.
175-6
تخاسریز داجیا هب دیاب اهدمایپ یبایزرا و ییاسانش شرازگ کی رد نیاربانب .) رد مزلا یاه
غآ زا شیپ ،هعماج ( دوش هجوت ،هژورپ زا
،یفشکرفعجدیساقآ
،1315 ص 10 .)
یب تیعمج شیازفا لضعم رب نوزفا ریز اب بسانت
تخاس و دیاقع اب یمدرم دورو ،هعماج یاه
شزرا تیبثت یراتفر یاهوگلا تسا نکمم ،توافتم یاه ۀویش ،هدز مهرب ار یلحم ۀعماج رد هدش
ثم یارب .دهد رییغت ار رگیدکی اب دارفا لماعت ۀهد رد ،لا
1171 ۀهد لیاوا و 1111
رد یدلایم
هژورپ ،)ایلارتسا یدودح ات و اداناک ،اکیرما لیبق زا( اهروشک زا یخرب یددعتم یداهنشیپ یاه
هرهب یارب هب ییاتسور قطانم رد زاگ و تفن عبانم زا یرادرب
ۀقباس زا هک عماوج نیا .دمآرد ارجا
یگژیو و گنهرف و ینلاوط تنوکس متجا یاه
عماوج زا توافتم یدودح ات و صخشم یعا
گرزب هورگ ناگدنامزاب ،دندوب رادروخرب اهرهش و رت هلگ دننام( نارجاهم یاه
ای و )اکیرما ناراد
هورگ هلیبق یاه هب )ایلارتسا نایموب دننام( یموب یا
یم رامش نارگن عماوج نآ ،نیاربانب .دندمآ
ر ناشیگدنز کبس و گنهرف هک دندوب یتاریثأت یم دیدهت ا
1.درک زا یهاوخرظن ،هنیمز نیا رد
هب مدرم مومع یم اهدمایپ و راثآ یبایزرا و ییاسانش شرازگ زا یشخب ناونع
یارب یتصرف دناوت
هغدغد ات دشاب یلحم عماوج .دننک تکراشم بسانم راکهار نتفای رد ،هدومن زاربا ار دوخ یاه
نادیم رمع نایاپ و لحارم ۀیلک هب نداد نایاپ دهاوخ نابزیم ۀعماج رب یعامتجا تاریثأت زین
شیپ نآ یارب دیاب هک تشاد ینیب
نیا ،ییافوکش ۀرود کی زا سپ ًلاومعم .دوش ماجنا مزلا یاه
یم راک یاهورین زا رهش ۀیلخت و هژورپ مامتا زا یشان دوکر دهاش اهرهش ( دنشاب
Gramling and
Brabant, 1986, pp.175-6
یم هنومن یارب .) اوت
دجسم رهش تلاوحت ریس هب ن درک هراشا نامیلس
نیلوا .دش رییغت راچد نآ یعامتجا تایح ،رهش نیا رد ناریا تفن هاچ نیلوا رفح یپ رد هک ناتسرامیب نیرتزهجم زا یکی و فلگ نیمز نیلوا ،لابتوف میت نیلوا ،ویدار هاگتسیا و ناریا یاه
هعسوت تاناکما زا رگید یرایسب میلس دجسم رد یا
رمع نایاپ زا سپ ،نیا دوجو اب .دش داجیا نا
1 . .ك.ر صوصخ نیا رد رتشیب تاعلاطا بسک یارب Karl, Terry Lynn (2004), »Oil Led Development: Social, Political, and Economic
Consequences«, Elsvier Inc, accessible at
>https://politicalscience.stanford.edu/sites/default/files/documents/KarlEoE.pdf<
2012/2/19
نادیم ناریا تفن تعنص رد یمهم زکرم رگید نامیلس دجسم هک ینامز و رهش نآ یتفن یاه
هب یمن باسح نییاپ هزورما هک اجنآ ات ؛دش زاغآ زین رهش نیا لوفا و دوکر ،دمآ
صخاش نیرت یاه
هدهاشم لباق رهش نیا رد یرهش ۀعسوت و یگدنز تیفیک یم یهباشم تیعضو نینچ .تسا
دناوت
نآ ۀعسوت هک ییاهرهش ۀیلک یارب ،یلضاف( دهد خر ،تسا عبانم جارختسا زا یعبات اه
1311 ،
ص 111 - 113 هب اذل .) یم رظن راثآ هب دیاب یعامتجا یاهدمایپ یبایزرا و ییاسانش شرازگ دسر
لاس یتح و هژورپ تایح لک .دزادرپب نآ زا سپ اه
اسانش شرازگ رد شور هب تسا مزلا اهدمایپ یبایزرا و یی
تصرف ات دوش هجوت ییاه یاه
تیلاعف زاغآ رثا رب هقطنم رد لومعم و یتنس یلغش نیا رد هکارچ ؛دنورن نیبزا یتعنص یاه
تراهم یاراد ًاتدمع هک( نایموب یراکیب ۀدیدپ داجیا هب ،تروص هب یارب ینف یاه
رد یریگراک
یم رجنم )دنتسین تعنص و دوش
هاتوک تعفنم نیرتراکشآ زا نایموب ،بیترت نیا هب و تدم
دنلب یب عیانص رارقتسا تدم یم هرهب
دننام
،نایبلاط(
1317 ص ، 73
هریجنز نینچمه .)
نیمأت یاه
شیپ لباق تامدخ و لااک یلحم تصرف بیترت نیا هب ات تسا ینیب
عامتجا یارب یلغش یاه
.دوش داجیا نابزیم هب ،هنیمز نیا رد جوم
رد تسیز طیحم تظافح یلاع یاروش ۀبوصم ود ۀرامش تسویپ ب
حرط نییعت صوصخ هژورپ و اه
تسیز یبایزرا تاعلاطم ماجنا لومشم یاه ،یطیحم
داهنشیپ یارب یگنهرف و یداصتقا ،یعامتجا طیحم رب حرط یفنم راثآ یتسیاب حرط ۀدنهد
هنیزگ زا کیره یبایزرا شرازگ رد ار یداهنشیپ یاهزاف و اه
شیپ دوخ نینچمه .دنک ینیب
هب تسا فلکم راکنامیپ ،قارع و ناریا زاگ و تفن تعنص یتسدلااب تامدخ یاهدادرارق بجوم
میمصت یارب و هیهت ار هژورپ یعامتجا راثآ یبایزرا و ییاسانش شرازگ طیحم نامزاس هب یریگ
.دیامن هئارا تسیز درارق و ینوناق دانسا تاعلاطم ،عوضوم تیمها دوجواب
یم ناشن یدا داعبا ،دهد
هژورپ یعامتجا .تسا یرتشیب هجوت دنمزاین هعسوت لاحرد یاهروشک زا یرایسب رد اه
3 . ینمیا یاهدمایپ
یپ یب تکرش یتفن هاچ راجفنا ریظن یثداوح
( British Petroleum: BP
رد کیزکم جیلخ رد )
لاس 2111 هتشک هب یعیسو حطس رد تسیز طیحم یگدولآ رب نوزفا هک م ندش
11 زا رفن
زاگ و قرب تکرش هب قلعتم یعیبط زاگ لاقتنا ۀلول طخ راجفنا ،دیدرگ رجنم لکد نآ نانکراک کیفیساپ
( Pacific Gas and Electric
( ونوروب نس ۀقطنم رد ) San Bruno
هب هک اینرفیلاک رد )
سکمپ هب موسوم کیزکم تفن تکرش ۀلول طخ راجفنا و دیماجنا رفن تشه ندش هتشک
( Pemex
لاس رد )
2112 هک م 31 نمض ثداوح زا یریگشیپ تیمها ،تشاذگ یاجرب هتشک
تیعضو یارب یگدامآ و هژورپ یارجا یم یروآدای ار ینارحب یاه
دنک (
Bigliani, 2013, p. 3
.)
لوادتم زا شور نیرت
یم ،هژورپ یارجا نمض ثداوح یبایزرا و ییاسانش یاه هب ناوت
شور ک درک هراشا یرامآ یاه لحم ،عون زا معا ،ثداوح زورب هب طوبرم یدیلک لماوع ،نآ یط ه
هثداح صخش تلایصحت نازیم و راک ۀقباس ،نس ریظن رثؤم لماوع رگید و ،هثداح نامز و و ،هدید
هثداح وضع ،هثداح عوقو تلع ،یراک تفیش دادعت ،راک طیحم تیریدم شور زین دادعت و هدید
رب رثا رد هتفر تسدزا یراک یاهزور یم لیلحت و هیزجت یرامآ ۀبنج زا ،هحناس زو
هکارچ ؛دوش
مهف دنمزاین ،یلرتنک و یتیریدم مادقا هنوگ ره زا لبق ،هژورپ یارجا نمض ثداوح زا یریگولج یارب انبم کی ندروآ مهارف رب نوزفا ،یرامآ تاعلاطا .تسا یلامتحا تارطاخم و کسیر قیقد هزادنا یارب ،متسیس ینمیا درکلمع یریگ طیحم ای رصانع یزاسادج
،ثداوح زورب رد هک ییاه
یم شقن یافیا ( تسا دنمدوس زین دننک
،ولدوصقم 1317 ص ، 11 -
.)17
هب نییعت صوصخ رد تسیز طیحم تظافح یلاع یاروش ۀبوصم ود ۀرامش تسویپ بجوم
حرط هژورپ و اه تسیز یبایزرا تاعلاطم ماجنا لومشم یاه
داهنشیپ ،یطیحم ظوم هژورپ ۀدنهد
ف
هنیزگ زا کیره رد حرط اب طبترم ینمیا دوبن و حناوس ،اهرطخ تسا ،یداهنشیپ یاهزاف و اه
هب نینچمه .دیامن رکذ یبایزرا شرازگ رد ار تشن و راجفنا لامتحا لماش یاهدادرارق بجوم
تیلاعف ینمیا لماک تیلوئسم راکنامیپ ،ناریا زاگ و تفن تعنص یتسدلااب تامدخ و اه
شور هب یاه اک دراد هدهعرب ار دادرارق یارجا رد هتفر ر
،یمتاح(
1313 ص ، 111
.)
عضو قیرط زا ناراکنامیپ رب ینمیا تامازلا ،قارع زاگ و تفن تعنص یتسدلااب یاهدادرارق رد نیب تفن تعنص ۀیور نیرتهب زا یوریپ طرش یم لیمحت قارع تاررقم نینچمه و یللملا
.دوش
همانرب یارجا لماش مازلا نیا اه
راثآ یبایزرا تاعلاطم ماجنا زین و یراک ینمیا عماج ی
تسیز لکد هب طوبرم نیناوق عضو .تسا یطیحم هاگشیلااپ ،دیلوت یاهوکس ،یرافح یاه
،اه
هاگتسیا و هلول طوطخ تامدخ یاه
نیا رد ینوناق فیلاکت ضقن .تسا تفن ترازو ۀفیظو یناسر
یم صوصخ زاب هب دناوت
سپ هرهب زوجم یریگ رادرب
دوش رجنم ی
( Palmer, 2013, p. 93-94
.)
4 . یتینما یاهدمایپ
یعیبط عبانم جارختسا زا یشان یاهدمآرد هب یبایتسد ۀزیگنا ،ییاقیرفا یاهروشک بلغا رد هورگ داجیا هب تسا نکمم تکرح ای و یشروش یاه
ییادج یاه تفن یحاون رد هناهاوخ
زیخ
نم نیب هک تسا هداد ناشن تاقیقحت .دماجنیب رد هناحلسم تامصاخم و روشک کی یعیبط عبا
( دراد دوجو یشیازفا هب ور هطبار نآ
Frynas, 2010, p. 164
شرازگ ۀیهت ماگنه هب سپ ،)
چ و ییاهرطخ نینچ هب دیاب اهدمایپ یبایزرا و ییاسانش نآ اب دروخرب یگنوگ
.درک هجوت اه
یتیاضران نیا زا یرایسب هک تسا نیا تیمها یاراد ۀتکن ب اه
دمآرد حیحصریغ میسقت رثا ر
و فرط کی زا تعنص نیا دشر عفانم زا یلحم مدرم ندنام مورحم و یعیبط عبانم زا لصاح
نایز راثآ زا ندید بیسآ تسیز راب
یم رگید فرط زا نآ یطیحم یاتلد ۀقطنم ،لاثم یارب .دشاب
هیحان ،دراد رارق هیرجین روشک یقرش بونج رد هک هیرجین عبانم زا ینغ یا
هک تسا یتفن
تکرش دنچ یاه ریقف هلمجزا لاح نیع رد ؛تسا هدرک بلج دوخ هب ار یتیلم
نیا یحاون نیرت
هلول بآ ،قرب نوچمه ییانبریز تامدخ زا و هدوب روشک یشزومآ و یتشادهب تامدخ ،یشک
یمارآان .تسا مورحم لاس دودح زا هیحان نیا رد اه
2110 لاس ربماتپس رد .دش عورش م 2111
،
ظن ملاعا هیرجین یاتلد ۀیحان نایما
« تفن گنج
(»
Oil War
تاسیسأت هب هلمح هب مادقا ،هدرک )
ناگورگ و یتینما یاهورین اب هناحلسم یریگرد ،ماخ تفن لاقتنا ۀلول طوطخ راجفنا ،یتفن یریگ
27 یریگرد نینچنیا .دندومن یتفن رگراک .دراد همادا نانچمه هیحان نیا رد ییاه
هب هجوت اب 1
جت لاس تایبر هب یناسنا و یلام تاراسخ و هتشذگ یاه
تامادقا و تلامح زا یشان هدمآ راب
هورگ ۀناراکبارخ تکرش هزورما ،یتفن تاسیسأت هب یشروش یاه
رد لاعف یتیلمدنچ یاه
هعسوت رتمک یاهروشک هورگ تیاضر بلج تیمها هجوتم هتفای
یریگشیپ یارب یلحم مدرم یاه
هدش تاضارتعا زا د .دنا
تکرش نیا هنیمز نیمه ر هیامرس هب اه
یعماوج ۀعسوت و یعامتجا یراذگ
وغشم اهنآ رد هک هدرک مادقا ،دنتسه راک هب ل
.دنا
باصتعا دیابن یتینما راثآ یبایزرا صوصخ رد نارحب و اه
.درک شومارف زین ار یرگراک یاه
ک یلم ۀیداحتا بلاق رد تفن تعنص نارگراک هیرجین روشک رد لاثم یارب زاگ و تفن نارگرا
(
National Union of Petroleum and Natural Gas Workers (NUPENG)
لاس رد ) 1111
م
تکرش و نابزیم تلود اذل .دندیشک شلاچ هب ار تقو یماظن تلود هجوت دیاب یجراخ یاه
هژیو هژورپ رد راک هب لوغشم یناسنا یورین طیارش هب یا .دنشاب هتشاد زاگ و تفن یاه
نینچمه شرازگ رد زین هتشذگ زا هدنام یاجرب راثآ یخرب و لحم ۀچخیرات هب تسا مزلا
،هنومن یارب .دوش هجوت اهدمایپ یبایزرا و ییاسانش قارع روشک رد
نادیم زا یرایسب ، یتفن یاه
نیم هک دندش عقاو یقطانم رد یقاب یاه
نآ رد گنج زا هدنام نیا رد ،ور نیمه زا .دراد دوجو اه
پ اهدادرارق كا
نادیم یزاس نیم زا یتایلمع یاه
یجراخ تکرش ۀدهعرب هرجفنم داوم و اه
شیپ یم ینیب تکرش نآ یارب یحاون نینچ رد تیلاعف یتینما راثآ یبایزرا و ییاسانش اذل .دوش
شیپ مزلتسم نیم ۀمانرب ینیب
هب و یبور ۀوحن و یلامتحا یاهرطخ ،صصختم یاهورین یریگراک
راجفنا تروص رد یگدامآ نیم زا یخرب
.تساه
5 . یتشادهب یاهدمایپ
1 . .ك.ر صوصخ نیا رد رتشیب تاعلاطا بسک یارب
<http://www.irinnews.org/report/88002/nigeria-timeline-of-recent-unrest-in-niger-delta- region> 2012/2/19
نیب دانسا نیب قاثیم هلمجزا یددعتم یللملا
بوصم یگنهرف و یعامتجا ،یداصتقا قوقح یللملا
1100 ( م
The International Convenant on Economic, Social and Cultural Rights
(ICESCR)
ناسنا قح هب ،) هرهب رب اه
رادناتسا رثکادح زا یدنم مسج و نهذ تملاس یاهد
یم حیرصت .دنیامن
تیلاعف هک تسا یلاحرد نیا هب دراد ناکما زاگ و تفن تعنص یاه
روط
نایز دورو ثعاب میقتسم تشن یمس یاهزاگ ،لاثم یارب ؛دنوش یتشادهب یاه
طوطخ زا هتفای
بآ یگدولآ ای و زاگ لاقتنا هناخدور یاه
هلول تشن زا یشان اه هب ،تفن لاقتنا یاه
و تشادهب
یم بیسآ ناسنا تملاس نبرکوردیه لماش یتفن داوم .دناسر
هجرد یروفلوس تابیکرت و اه ییاه
داوم ،یرافح لگ تابیکرت نوچمه زین یرگید یمس داوم نینچمه .دنتسه یندعم داوم زا یم داجیا تایلمع ماگنه هب اهدیسا و ییایمیش بآ ،تسوپ هار زا بذج قیرط زا داوم نیا .دنوش
ون ناطرس .دنوش ناسنا ندب دراو تسا نکمم سفنت هار زا زین و یفرصم ییاذغ داوم و یندیش ،اه
ناسنا ندب هب یتفن داوم دورو یاهدمایپ هلمجزا یتسوپ تاعیاض ریاس و امزگا ،یسفنت تلاکشم ( تسا
Economic and Social Rights, 1994, p. 85-6 Centre for
زا یضعب هک تسا یلاحرد نیا .)
رفا هورگ ای دا هدنیلاآ ضرعم رد رتشیب تسا نکمم اه
نایز یاه و تشادهب و دنریگ رارق راب
نآ یتملاس هب اه
.دتفیب رطخ
یفنم رثا یتسیز عونت زا یناسنا ۀرهب و ییاذغ ۀریجنز رب تیاهنرد تسیز طیحم یگدولآ یم هورگ یخرب اذل و ،دراذگ یگدنز یاهدرادناتسا شهاک و رقف زا تسا نکمم اه
رد هک ناش
نیزگیاج دوبن و هیاپ عبانم بیرخت ۀجیتن نم یاه
هب بسا یم دوجو .دنوش ررضتم ،دیآ
راثآ یسررب ،اهدمایپ یبایزرا و ییاسانش شرازگ داعبا زا یکی ،دش هتفگ هچنآ هب هجوت اب تیلاعف ناسنا تملاس و تشادهب رب هژورپ کی یاه هتساوخان تارییغت ییاسانش لوا مدق .تساه
وع رد هلحرم .تسا رظندروم تیلاعف رثا رب یتملاس لما هنماد هب موسوم یا
( ینیزگ
Scoping
،)
هژیو یتشادهب ریثأت یم صخشم دنراد یسررب هب زاین هک ار یا
کی دوجو اتسار نیا رد و دنک
هب یمومع طیحم تشادهب ۀنیمز رد صصختم رب .تسا یرورض ییاسانش میت یعطق وضع ناونع
م و هژورپ عون بسح مس ریظن( رگید صصختم زا هک دشاب زاین تسا نکمم نآ یارجا لح
سانش
یتشادهب یاهرطخ نازیم رد تارییغت یبایزرا یدعب مدق .دوش هدافتسا )تسیژولویمدیپا ایو یرامیب لماع رادقم نایم ۀطبار نییعت و هژورپ اب طبترم هورگ رب نآ رثا تدش و از
ریثأت یاه ریذپ
ت تسا مزلا نینچمه .تسا هورگ و دارفا ظفح یارب دوجوم یتشادهب تاسسؤم تیلباق و ییاناو
اه
ۀئارا هب اهدمایپ یبایزرا و ییاسانش شرازگ تیاهنرد .دوش یبایزرا كانرطخ لماوع ربارب رد یم هژورپ زا یشان یتشادهب تاراسخ شهاک صوصخ رد ییاهداهنشیپ .دزادرپ
1
1 . .ك.ر صوصخ نیا رد رتشیب تاعلاطا بسک یارب Quigley, R., den Broeder, L., Furu, P., Bond, A., Cave, B. and Bos, R., (2006), »Health
هب تفن تعنص یتسدلااب تامدخ یاهدادرارق بجوم متسیس دیاب راکنامیپ ،ناریا زاگ و
و اه
چیه هژورپ یارجا ات دنک هئارا ناریا تفن یلم تکرش هب ار یتاسیسأت یارب یفنم دمایپ هنوگ
هعسوت تیلاعف رثا رب یلحم نانکاس و تفن یلم تکرش نانکراک ،راکنامیپ نانکراک تملاس یا
داجیا ،نادیم ۀعسوت حرط رد نینچمه .دشاب هتشادن هژورپ اب ناتسرامیب کی لماک زیهجت و
کمک ندروآ مهارف تیلباق سنلاوبمآ قیرط زا یو لاقتنا ات رامیب لاح ندرک تباث و هیلوا یاه
شیپ رهش رد یناتسرامیب هب تسا هدش ینیب
،یمتاح(
1313 ص ، 111
.)
و ینمیا نوچمه یتشادهب تامازلا قارع زاگ و تفن تعنص یتسدلااب تامدخ یاهدادرارق رد یحم نیب تفن تعنص ۀیور نیرتهب زا یوریپ طرش عضو قیرط زا ،تسیز ط تاررقم و یللملا
یم لیمحت ناراکنامیپ رب قارع دروخرب یارب یریگشیپ حرط تسا فلکم راکنامیپ نینچمه .دوش
شتآ ،ماخ تفن تشن اب تیلاعف یارجا زا لبق ار یسناژروا دراوم و ثداوح ،یزوس
یرافح یاه
( دنک هیهت
Palmer, 2013, p. 93
.)
مومع زا یهاوخرظن
هب هژورپ زا ینادنچ عفن بلغا یلحم دارفا ،یلک روط هعسوت یاه
یمن یا تسا نکمم اهنت و دنرب
هاتوک كدنا رایسب عفانم هب لغاشم هب یسرتسد شیازفا لیبق زا تدم
تخاس ۀلحرم لوط رد هژیو
نآ بیصن هژورپ زاس و نآ ،لباقمرد .دوش اه
رد تسا نکمم اه تاریثأت نوگانوگ عاونا ضرعم
یفنم یاهدمایپ ای اوه ای بآ تیفیک لاوز و یعیبط عبانم یجیردت شهاک لیبق زا برخم یاهدمایپ نییعت ۀلحرم رد تسا یرورض اذل .دنریگ رارق یتشادهب و یتینما ،ینمیا ،یعامتجا یم رارق اهدمایپ نیا ضرعم رد هک یمدرم زا هژورپ نآ یلامتحا صخ رد دنریگ
شیپ صو ینیب
شرازگ ،هنیمز نیا رد .دوش یهاوخرظن راثآ شهاک و لرتنک ،یریگولج یارب مزلا یاهراکهار هنیزگ یسررب جیاتن یواح ینفریغ ۀصلاخ کی یواح اهدمایپ یبایزرا و ییاسانش و یلصا یاه
هورگ تکراشم یارب هک تسا هژورپ عوضوم اب طبترم و مزلا تاعلاطا یذ یاه
یهاوخرظن و عفن زا
یم رشتنم مومع .دوش
میمصت دنیارف رد تکراشم ینعی ،مومع زا یهاوخرظن هورگ و دارفا یوس زا یریگ
یلحم یاه
هب هک یم ریثأت هژورپ یارجا زا یفنم ای تبثم روط هک تسا نیا تیمها یاراد ۀتکن .دنریذپ
یم رارق هژورپ ریثأت تحت هک یدارفا ریثأت هژورپ رب دنناوتب نینچمه ،دنریگ
دازآ ۀرواشم .دنراذگب
یم بسانم نامز رد هطوبرم لئاسم ییاسانش هب یم ثعاب دوخ ۀبون هب هک دماجنا
رد دوش
Impact Assessment International Best Practice Principles« International Association for Impact Assessment, Special Publication Series No. 5, pp. 1-4.
لادع ققحت ،رما نیا زا فده .دوش هجوت اهدمایپ یبایزرا و ییاسانش هب تاعلاطم و فاصنا ،ت
علاطا ؛یمدرم تکراشم یذ هب شزومآ و یناسر
صوصخ رد مدرم زا تاعلاطا بسک ؛ناعفن
هطبار و ناشیا یتسیز و یناسنا طیحم هاگدید تفایرد و ؛دنراد نآ اب هک یا
رد مدرم یاه
یم تبثم یاهدمایپ شیازفا و یفنم راثآ شهاک صوصخ هژورپ تسا یهیدب .دشاب
زا سپ هک یا
ا رظن بسک یرتشیب تیلوبقم هعماج دزن ،دشاب هدش حلاصا ناشیا تایرظن ساسا رب و مدرم ز
( تشاد دهاوخ
Andre, 2006, p. 1-2
تکراشم هژورپ فادها یاتسار رد یموب مدرم هک یتروصرد .)
یم میهس ار دوخ زین هژورپ نایز و دوس رد ،دننک یهارمه هژورپ اب و هتشاد تینما هب هک دنناد
رد هژورپ یارجا یم یداصتقا هعسوت یرادیاپ تیاهنرد و هقطنم
دماجنا
،نایبلاط(
1310 ص ، 117
.)
میمصت دنیارف رد یمدرم تکراشم رد للم نامزاس سنارفنک یلصا ثحابم زا یکی یریگ
لاس رد تسیز طیحم و هعسوت صوصخ 1112
راک روتسد رد ،لاثم یارب .تسا هدوب م
121
لحم و یموب مدرم هلمجزا ،مومع تکراشم و نازرواشک ،نارگراک ،یلحم تاماقم ،نانز ،ی
هب .تسا هدش یفرعم رادیاپ ۀعسوت هب یبایتسد ۀمزلا ،نادنمشناد ود ۀرامش تسویپ بجوم
حرط نییعت صوصخ رد تسیز طیحم تظافح یلاع یاروش ۀبوصم هژورپ و اه
ماجنا لومشم یاه
تسیز یبایزرا تاعلاطم اد ناکما اهنت مومع زا رظن بسک ،یطیحم
هب در و عبانم زا یکی ناونع
ۀیهت ماگنه هژورپ یرجم اذل و دوش هدافتسا یبایزرا شرازگ ۀیهت رد هدافتسا دروم عجارم رد نینچمه .تسا هدشن فلکم مدرم مومع زا یهاوخرظن هب اهدمایپ یبایزرا و ییاسانش شرازگ هراشا قارع تسیز طیحم زا تظافح و دوبهب نوناق مومع زا یهاوخرظن هب یا
یمن تفای .دوش
)راثآ شهاک و لرتنک ،یریگولج( اهدمایپ تیریدم راکهار باختنا
تسایس ۀعسوت شور و اه
ییلااب تیمها زا یتفن تکرش یارب اهدمایپ تیریدم رثؤم یاه
تیعضو ۀسیاقم هب تبون ،نآ یبایزرا و راثآ ییاسانش زا سپ .تسا رادروخرب باختنا و اه
ک ،یریگولج یارب ییاهراکهار نایز یاهدمایپ شهاک ای و لرتن
یم راب و ییاسانش ،عقاورد .دسر
ارجا لباق هنیزگ دنچ ۀسیاقم و لیلحت یارب هک تشاد دهاوخ یرتشیب ییاراک یتروص رد یبایزرا هب .دوش هتفرگ راک یم زاگ و تفن یتسدلااب هژورپ کی یاهدمایپ یبایزرا و ییاسانش شرازگ هس لماش دناوت
:دشاب یلصا شخب تیلاعف ۀرابرد تسخن شخب
هزرل نوچمه ،ثادحا زا شیپ یاه یراگن
ای و اه
هاچ تخاس تیلاعف فیصوت هب مود شخب .تسا یشیامزآ یاه
یارب زایندروم عبانم و هژورپ یاه
لاقتنا تیاهنرد و تفن زا بآ و زاگ یزاسادج ،تفن جارختسا هلمجزا ؛دراد صاصتخا نآ یارجا
1. Agenda 21
ول طوطخ قیرط زا زاگ و تفن نوچمه ،هژورپ یارجا یارب زایندروم عبانم هب شرازگ نیا رد .هل
هیامرس یم حیرصت زین یناسنا یورین و تخوس ،بآ ،یژرنا ،ماخ داوم ،یراذگ موس شخب رد .دوش
هنیزگ یسررب هب ،شرازگ یم هتخادرپ ینیزگیاج تیلباق اب ییاه
هار ًلاومعم .دوش یفلتخم یاه
نادروم فادها هب یبایتسد یارب یم بآ نیمأت عبنم ،لاثم یارب ؛دراد دوجو هژورپ زا راظت
دناوت
هیفصت باسپ ای ،نیمزریز بآ ،هناخدور بآ یم یژرنا نیمأت عبنم و ،هدش
،یلحم ۀکبش دناوت
نیبروت ای ،یلزید یاهدلوم عبانم ای عبنم یرجم ،شرازگ زا تمسق نیا نایاپ رد .دشاب یزاگ یاه
ختنا نیا لیلاد و دوخ یباختنا یم نایب ار با
هنیزگ یسررب نینچمه .دنک تیلباق اب یاه
شور باختنا صوصخ رد ینیزگیاج باختنا و زاگ و تفن ۀلول طوطخ ثادحا ،یرافح یاه
یم تروص لیلاد رکذ اب نآ یاهریسم هب شرازگ زا موس شخب ًانمض .دریگ
یاهزاگ تیریدم
مسپ و بلاضاف ،بآ تیریدم ،اوه یگدولآ لرتنک ،تفن هارمه یم اهدنا
.دزادرپ
تیلاعف راثآ یبایزرا و ییاسانش تیلاعف .تسا یرورض یرما زین هژورپ کی یبناج یاه
یاه
یم کمک دیلوت یلصا تایلمع ماجنا هب هک تسا ییاهراک زا هتسد نآ یبناج ،لاثم یارب ؛دنک
یا رد .تسا هژورپ نامه یبناج تیلاعف یلخاد زاین نیمأت یارب قرب هاگورین کی ثادحا ن
یارب .دشاب هتشاد دوجو هاگورین تخاس تلع هب لیس داجیا رطخ تسا نکمم صوصخ یم ،لیس عوقو زا یریگولج هنیزگ زا هدافتسا ای هاگورین کی لحم رییغت نیب ناوت
هزاس یاه و یا
هزاسریغ هنیزگ زا یکی تلاح نیا رد .دومن باختنا بلایس لرتنک یارب یا ،یسررب دروم یاه
ۀنیزگ
« رظن فرص هژورپ یارجا زا
» هنیزگ ریاس هسیاقم ینیع یانبم هنیزگ نیا هک تسا ار اه
.دومن دهاوخ مهارف شیپ هب یکتم اهدمایپ یبایزرا و ییاسانش نیاربانب ،تسا هارمه تیعطق مدع اب و ینیب
یم هژورپ یارجا هب یراظتنا لباقریغ جیاتن دناوت
و ییاسانش شرازگ رد هک دشاب هتشاد لابند
بایزرا تسیز راثآ ،هثداح کی عوقو زا سپ ًلاومعم نینچمه .تسا هدشن هدید ی نآ یطیحم
هب یم زورب یدامتم نایلاس یط جیردت ۀژورپ کی یارب هک ییاهدمایپ تیریدم ۀمانرب اذل و دنک
ینلاوط هنومن یارب( تدم 31
شیپ )هلاس یسرزاب جیاتن ساسا رب بترم دیاب ،تسا هدش ینیب
اه
هب هب .دوش زور یگدیسر دیاب ینمیا یاهدمایپ یبایزرا و ییاسانش شرازگ رد ،روظنم نیمه
یاه
هرود یتیریدم و ینف یسرزاب زین و هدرتسگ و یا
شیپ ررکم یاه دوجو زین ناکما نیا .دوش ینیب
نیب و یلخاد نیناوق و تاررقم هک دراد تسیز لئاسم ۀنیمز رد یدیدج یللملا
نیودت یطیحم
دای شرازگ اذل ،ددرگ .دشاب هتشاد ار دیدج تاررقم ای و طیارش اب قابطنا تیلباق دیاب هدش
هژورپ ۀیدییأت ذخا ۀلحرم رد اهنت دیابن راثآ یبایزرا و ییاسانش دنیارف رب دیکأت و تفن یاه
نایز یاهدمایپ شهاک تسا یرورض هکلب ،دشاب زاگ هژورپ نینچ تایح ۀخرچ لک یارب راب
ییاه
شیپ ر نیمه زا .دوش ینیب هژورپ یرجم تادهعت هلمجزا ،ناریا زاگ و تفن تعنص رد ،و
تفن یاه
متسیس و تازیهجت ،تاسیسأت ۀیلک یارجا ،زاگ و هدنیلاآ لرتنک یاه
تسیز یاه یطیحم
شیپ تسیز یبایزرا شرازگ رد هدش ینیب هرهب نامز زا لبق یطیحم
تامدخ زا هدافتسا و یرادرب
تسیز طیحم تظافح نامزاس دمتعم نیرظان تسیز تاظحلام تیاعر رب تراظن یارب
و یطیحم
هئارا تاکن یمامت یارجا زین هرهب و زاس و تخاس لحارم رد یبایزرا شرازگ رد هدش
یرادرب
یم .دشاب حرط تسا نکمم هرود نیا تیریدم رد 1
هژورپ و اه قفاوت دنمزاین هک یناربج یاه
یم نیفرط داجیا حرط دننام ؛دوش ارجا و یسررب زین دشاب
مه هک زبس یاضف ۀژورپ یارجا اب نامز
.دش ییارجا نیفرط قفاوت اب كانبات یزاگ
تکرش مازلا یانبم تسیز لوصا تیاعر هب یتیلمدنچ یاه
،یطیحم
یتشادهب و یتینما ،ینمیا ،یعامتجا
هب ۀیلک رب نوزفا راکنامیپ ،قارع و ناریا زاگ و تفن تعنص یتسدلااب تامدخ یاهدادرارق بجوم
نیناوق
2یلم تسیز لئاسم صوصخ رد یارجا زا یشان ای طوبرم یتشادهب و ینمیا ،یطیحم
لمعلاروتسد و اهدرادناتسا ساسا رب دوخ تامدخ یارجا هب فلکم ،دادرارق طیحم هب طوبرم یاه
.1 نییآ تشه ۀدام تسیز تارثا یبایزرا ۀمان
یم ررقم یطیحم اس هک دراد
یارب تسا فظوم تسیز طیحم نامز
تسیز یبایزرا شرازگ رد جردنم دافم هک ینایرجم راطخا هزور تسیب تبون ود رد ،دننکن تیاعر ار یطیحم
یب تروص رد هک تسا هدرک حیرصت و دیامن ۀدام هلمجزا تاررقم و نیناوق ربارب ،حرط یرجم اب ،یهجوت
011
.دش دهاوخ دروخرب یملاسا تازاجم نوناق .2 تسیز یاهدمایپ یبایزرا و ییاسانش هاچ ۀعسوت یارب ناریا رد یقوقح یمازلا ،یتشادهب و یعامتجا ،یطیحم
یاه
ماجنا تسیز طیحم زا تظافح نامزاس بوصم درادناتسا شور ساسا رب دیاب یبایزرا نیا و تسا زاگ و تفن هب .دوش تسیز طیحم زا تظافح یلاع یاروش هبوصم ود ۀرامش تسویپ بجوم خروم
21 / 7 / 1311 تئیه
داهنشیپ ،ناریزو هرهب و تخاس هژورپ هدنهد
یبایزرا شرازگ ،تسیز طیحم نامزاس زا زوجم بسک یارب یرادرب
یم هئارا ناتسا تسیز طیحم تظافح لک ۀرادا هب ار یلامجا ۀدیکچ لماش یلامجا یبایزرا شرازگ .دیامن
هب زاین تلع ،امرفراک تاصخشم ،هژورپ ناونع ،ینفریغ هنیزگ ،هژورپ حرش ،هژورپ ماجنا
تیعقوم ،هژورپ یاه
تسیز رادیاپ و ءوس ،هدمع یلامتحا ریثأت ،تسیز طیحم دوجوم تیعضو ،هژورپ یناکم تاریثأت شهاک ،یطیحم
تسیز تبقارم ۀمانرب ،یحلاصا تامادقا ای ءوس هتفای و جیاتن ۀصلاخ ،یطیحم
.تسا هدافتسا دروم عبانم و اه
ررب زا سپ هرادا یس
« یلامجا یبایزرا شرازگ »
ماجنا موزل رب ینبم ار دوخ رظن ،هقطنم و هژورپ عون هب هجوت اب و
یم ناونع نآ ندوبن مزلا ای یلیصفت یبایزرا تسا نکمم ،یتامدقم یبایزرا شرازگ یسررب زا سپ .دیامن
هب .دراد یلیصفت شرازگ ماجنا هب زاین حرط هک دوش هداد صیخشت نییآ بجوم
زرا ۀمان تسیز تارثا یبای یطیحم
بوصم 3 / 11 / 1311 هبنج نآ رد هک تسا للدم ناکما دح ات و یلیمکت یشرازگ یلیصفت یبایزرا شرازگ ، و اه
هب یلامجا یبایزرا شرازگ رد جردنم تاکن هبنج ،حرط یارجا لحم تسیز طیحم هژیو
تسیز یاه حرط یطیحم
ریثات عاعش و نآ یراذگ
هب طوبرم تادیهمت و اه د روط
یم هئارا و حیرشت قیق .دوش
