The descent to the underworld in Iranian myths
Sahand Aghaei1 | Jale Amoozgar2 | Ruhollah Hadi3
1. Corresponding Author, PhD student of Persian language and literature, University of Tehran, Tehran, Iran. Email: [email protected]
2. Professor of ancient languages, University of Tehran, Tehran, Iran.
Email: [email protected]
3. Associate Professor of Persian Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran.
Email: [email protected]
Article Info. Abstract Received:
2019/07/23 Accepted:
2022/11/19
In cosmology of certain Shamanisms, and specifically the Asian Shamanism, the universe is embodied with three different cosmic regions, connected to each other through a central axis. Shamans are able to ascend to the skies and convene with the Gods, or descend to the underworld and battle with the demons of death. In the state of ecstasy, they descend to the underworld, and learn the ways to conquest the demons from those Gods ruling the underworld. For Altaic people,
“The descent to the underworld” is the function of Black Shamans whereas “The magical flight” is that of the White Shamans. Several of the most famous journeys to the underworld in epic literature and mythological sources are structurally shamanic. The mystics use the Shaman methods to reach the state of ecstasy. In this article, we have investigated the effects of the duality phenomenon in Shamanism, By looking at the Iranian mythical resources, we have analyzed two mythical characters named Jam and Afrasiab’s trips to the underworld, which are named “Var Jamkard” and “The Descend of Afrasiab to The Underworld”. We have also used the universal symbolism of “the difficult bridge or the passageway,” that has examples in the rapturous trips of the Asian Shamans, to discuss the Zoroastrianism myth of Chinvat.
Keywords:
Shaman, Iranian myths, Shahnameh, the descent to the underworld, the difficult bridge
or the
passageway.
How To Cite: Aghaei, Sahand; Amoozgar, Jale; Hadi, Ruhollah (2023). The descent to the underworld in Iranian myths. Journal of Iranian Studies, 12(2), 207-227.
Publisher: University of Tehran Press.
10.22059/JIS.2020.286033.703 doi Research Paper
Vol. 12, No. 2, Autumn & Winter 2022-2023, 207-227
هروطسا رد نیریز ناهج هب لوزن ناریا یاه
ییاقآ دنهس
1
راگزومآ هلاژ|
|2
حور یداه للها
3
1 . ؛لوئسم ۀدنسیون یوجشناد
یرتکد نارهت هاگشناد ،یسراف تایبدا و نابز ،
،نارهت :همانایار .ناریا [email protected]
2 . نابز داتسا نارهت هاگشناد ،یناتساب یاه
،
،نارهت .ناریا :همانایار [email protected]
3 . نارهت هاگشناد ،یسراف تایبدا و نابز رایشناد
،
،نارهت :همانایار .ناریا [email protected]
هلاقم تاعلاطا هدیکچ
رات ی خ رد ی تفا :
01 / 05 / 1398
رات ی خ ذپ ی شر :
28 / 09 / 1401 ناهیک رد
مسینمش یخرب یسانش اه
، هب ییایسآ مسینمش هژیو
، هس اب ملاع قطنم
ۀ ا ب ه ک ینا هیک
یم مه هب یزکرم یروحم یم مسجت ،دنسر
نمش .دبای نام سآ ه ب دنرداق اه ا ب و د نور زار ف ا ه
نآ .دنگنجب گرم نیطایش اب و دننک لوزن نیریز ناهج هب ای دننک رادید نایادخ هسلخ تلاح رد اه
یم طوبه ینیمزریز ناهج هب رف نایادخ زا ار نیطایش رب هبلغ هار و دننک
نیر یز نا هج ر ب اورنام
یمارف دنریگ
« . نیریز ناهج هب لوزن
» ییاتلآ ماوقا دزن
، نمش یراکشیوخ و تسا هایس یاه
« زاورپ
ییوداج » نمش یراکشیوخ فورعم زا یدادعت .دیفس یاه
تا یبدا رد نیریز ناهج هب اهرفس نیرت
هروطسا عبانم و یسامح ب ؛دنت سه ینم ش یراتخاس ظاحل هب یا
د س ه ک ا نعم نی ن ف زا ناکلا
هسلخ یم ددم نانمش زیمآ .دنیوج
ناگدنسیون لاقم رد
،ر ضاح ۀ هد یدپ ن یا را ثآ م سینمش رد ار
هتسجزاب ا دن ناریا یریطاسا عبانم هب رظن اب سپس و
، هروطسا تیصخش ود ینیمزریز رفس و مج یا
بایسارفا اب نیوانع
« درکمج رَو » و
« نیر یز نا هج ه ب بای سارفا لوزن »
ار یلحت ر ک هد د نا .
ناهج یزادرپدامن هب رظن اب نینچمه لومش
« راوشد هاگرذگ ای پ »
ه سلخ یاهرف س رد هک ز یمآ
نمش وطسا زا ،دراد هنومن زین ییایسآ یاه ۀر
نخس یتشدرز دونیچ هدنار
دنا .
هژاو اه یدیلک ی :
هروط سا ،نمش یا ه
لوز ن ،همانهاش ،ناریا پ ،نیر یز ناهج هب راوشد هاگرذگ ای .
انتسا :هلاقم نیا هب د حور ،یداه ؛هلاژ ،راگزومآ ؛دنهس ،ییاقآ
للها ( 1402 .) هروطسا رد نیریز ناهج هب لوزن ناریا یاه
ۀمانلصف .
شهوژپ یسانشناریا یاه ،
12 ( 2 ،) 207 - 227 .
:رشان .نارهت هاگشناد تاراشتنا ۀسسؤم
یملع ۀلاقم -
یشهوژپ ۀرود
12 ۀرامش ، 2 اتسمز و زییاپ ، ن
1401 ، 207 - 227
همدقم هروطسا ،هدایلا اچریم ه سلخ نف اب ربارب ار مسینَمَش ،نایدا خروم و سانش
ی م1
نَم َش ی نعی ن یا و ؛د ناد
یم ار هسلخ نونف هک تسا یکشزپوداج هن و دسانش
ز ین شیو خ نا مرد ه ب ه ک ،نار گید نامرد هب اهنت
یم سا هسلخ گرزب داتسا وا .دزادرپ تسانعم نادب تسار ،نخس نیا و ؛ناگدرم یایند هب حور رگتیاده و ت
نانچ ؛ذوفنرپ و ینید تسا تیصخش ،ییادتبا عماوج رد نمش هک یای سآ ۀدرت سگ ور ملق ر سارس رد ه ک
رب هعماج ینید ییوداج یگدنز زکرمت ،یلامش و یزکرم
« نمش » ه تفرگ رارق ،هدا یلا( ت سا
1388 : 41 .)
رد نمش حور عقاورد هب هک یحاورا تعیاشم ای نامرد دنیارف
هتشذگرد یگزات یم کرت ار شندب ،دنا
و د یوگ
هب
« نیریز ناهج
2» یم لوزن نامسآ هب ای دنک یم زارف اه
:نامه( دور 43
.)
نَمَش یرامیب و نیطایش اب اه اه
دیلپ حاورا و یم
،د نراد ی ساسا ش قن هعماج یناور ماجسنا ظفح رد و دنگنج
انچ ن ییایسآ مسینمش رد هک یگنج رصانع و اهدامن یخرب هک یم مشچ هب3
هتسجرب کش هب ،دنسر ار نا شیا یا
یمزاب ینمیرهادض نانامرهق تئیه رد ،هدایلا( دنیامن
1388 : 734 هزیتس نازیم نیا هتبلا ؛) ی خرب هب دودحم ییوج
مسینمش و نیداینب هچنآ .تسا یناتسراجم سوتلات و یربیس یاه یز یچ ر بارب رد نم ش ۀزرا بم ،تسا یمومع
یم هک تسا :نامه( میمانب یناطیش یاهورین ار نآ میناوت
735 نمش .) نامسآ هب ،دننیبب ار حاورا دنرداق اه زار ف اه
زا یدا یز داد عت ع قاورد .د نگنجب گرم نیطایش اب و دننک لوزن نیریز ناهج هب ای دننک رادید نایادخ اب و دنور ای تاعوضوم نب
هیام تیصخش و یسامح یاه هشیلک بلاطم و ریواصت و اه
ه سلخ ،ی سامح تایبدا یا و د نزیمآ
ناتساد نیا هک تسانعم نادب نیا ناتساد زا اه
یزادرپ نمش یاه هروط سا نا هج هب ناشاهرفس فیصوت رد اه
یا
هدش هتفرگ :نامه( تسا
736 فورعم زا یدادعت .) ز ناهج هب اهرفس نیرت
؛دنت سه ینمش یراتخاس ظاحل هب نیری
هسلخ نف ناکلاس هک انعم نیدب نمش زا ،زیمآ
یم هدافتسا اه نیازا و دننک
هبرجت ور هاگت ساخ مهف یارب ناش یا ه
:نامه( دراد تیمها ،یسامح تایبدا 335
هک تشاد رظن رد دیاب .) رد نم ش یراک شیوخ ا ی هت سجرب صخت
یلامش یاکیرما و ایسآ رسارس ار یرا میب وا .ت سا ه سلخ نو نف هار زا یک شزپ ا ی یرگنامردوداج ،یزنودنا و
یم یخشت تسج رد و دهد
هسلخ رفس ،رامیب حور یوجو یم زاغآ ار شزیمآ
ه ک تسا نمش هراومه عقاورد .دهن
یم تیاده ار هدرم درف حور :نامه( تسا ناگدرم یایند ای نیریز ناهج هب حور یداه وا اریز ؛دنک
290 .)
تسد ییایسآ مسینمش رد ریدقت ره هب نمش زا یکدنا دادعت یابق یخرب نایم رد مک
ه ب لوز ن ا ه
یم هبرجت ار نیریز ناهج طقف عقاورد ؛دننک
« نمش های س یاه
4» حاورا ا ب نا نآ .د نراد ار صخت ن یا
1. Technique of Ecstasy.
2. Underworld.
3 . هداتفااج حلاطصا کی ییایسآ مسینمش تسا ناهج رگید یاجک ره رد مسینمش زا رت
؛ هملک قیقد یانعم هب مسینمش اریز
هدیدپ و یربیس هب طوبرم ینید یا یروآدر گ یحاو ن نیمه رد راب نیتسخن نآ هب طوبرم دهاوش و تسا یزکرم یایسآ
دش ( ،هدایلا 1388 : 40 ).
4 . ییاتلآ طقف ادتبا رد هک دنرواب نیا رب اه
« دیفس نمش » سپس و تشاد دوجو
« هایس نمش
» دمآ دوجو رد .
نمش های س یا ه
یم طوبه یدومع کش هب ناشرگیرای نانچ ؛دننک
مز زا ه قبط ا ی حطس تفه زا هک ه ک نی
« ع ناوم »
یم هدیمان )کادوپ(
یمرد دوش ه ب یاد ص نوچ یبیرغ یاهادص دوخ ریسم رد ناشیا .دنرذگ
م ه ندرو خ
یم ار دنت یاهداب و جاوما و تازلف هناخدور ۀمشچرس ینعی متفه حطس هب ماجنارس و دنونش
ه هن یا ه ۀ ناگ
یم نیریز ناهج درم ناهج یاورنامرف ،ناخ کیلرا و دنسر
1ناگ یم تاقلام ار ،یلتوتسا( دننک
1390 : 67 .)
یمزاب ار ینیمزریز ۀیحان ههن ات تفه ،ینیمزریز یاهرفس رد یربیس یاهراتات نینچمه ک یلرا خاک .دنسانش
نمش دزن ناخ ییاتلآ یاه
هدش هتخاس تشخ و گنس زا2
گس و تسا ی م ت ظفاحم نآ زا نا بهگن یا ه
:نامه( دننک 68
لآ ریطاسا رد .) نانچ ،دراد یراکشآ روضح کیلرا ،ییات
هک
بآ طقف ادتبا رد ،ییاتلآ یاهراتات ۀتفگ هب های س یا هزاغ ک ش ه ب ناسنا و ادخ ؛تشاد دوجو یلزا یاه
یم انش مه رانک گ ات داتسرف ار ناسنا ادخ .دندرک
و ه کت ناسنا اما ،دروایب شیارب و دنک ادیپ ار زاین دروم یلا
رد ار نآ زا یا گ ۀکت نآ ،ندش روانهپ هب درک عورش نیمز یتقو و تشاد هاگن ناهد
و گرز ب مه یلا و ر ت
گرزب نجل و قلاتاب هک دوب بیترت نیدب و دنک فت ار نآ دش روبجم وا .دش رت وا ه ب اد خ .د مآ دو جو ه ب راز
هدرک هانگ وت :تفگ یم دیلپ و دساف وت عابتا و یا
هرپ و نمؤم نم عابتا .دنوش یم راکزی
نآ ؛دنوش و دی شروخ اه
یم ار ییانشور یم هدناوخ ناتسیبروک مان هب نم و دننیب
یم هدناوخ کیلرا وت .موش ،هدایلا( یوش
1396 : 22 .)
،خزود ا ی نا گدرم نا هج یاورنا مرف ،نا خ ک یلرا و نا سنا نایم یناسمه ،ریخا ۀروطسا رد ،یراب نیا یم هیجوت هنوگ اسنا نیتسخن هک دوش
یم هک تسا یدوجوم نیتسخن ،یریطاسا یاین نامه ای ن در یم
:نامه(
23 نانچ ؛) هک
« هَمَی » هد ش گر م را چد ه ک ناسنا نیتسخن ماقم رد یهاگ دنه ریطاسا رد ،ت سا
یم رهاظ نیازا و دوش ی م بو سحم گرم ورملق هاش ای ناگدرم یایند یامنهار ور
نیت سیرک( دو ش ،ن س
1393 : 295 رد .) اهادو گیر(
،ادو 135 دنب ، 1 2 نیتسیرک زا قن هب ؛ ،نس
1393 : 295 یم ) یو ه ک میناوخ
ساره کیپ ود یم ار دوخ زیگنا
تسج هب ات دتسرف و
مو ش ورملق هب و دنریگب ار نانآ و دنزادرپب نایمدآ یوج
یم تظفاحم همی رایشه گس ود نآ ۀناتسآ زا هک دنروایب ناگدرم ( هدایلا .دننک
1388 : 609 611 ن یا رب )
ریدقت ره هب .تسا نآ یدنه یناریا ۀنومن زا مهلم ًاساسا ییایسآ مسینمش رد نیریز ناهج هک تسا رواب نآ دسجت هب رجنم هک حاورا اب هنامیمص شیپ زا شیب طباور ،نیریز ناهج هب لوزن ند ش ریخ ست ا ی ا ه
یم نمش یروآون ،دوش ییاه
نآ بلغا هک تسا ه رخأتم اه
هب و مسیئاملا و مسیدوب مهس دیاب و ؛دنتس هولاع
نایم تاریثأت ،بناوج مامت نتفرگ رظن رد اب و ناریا نیب( یدور
)ینیرهنلا :نامه( تفرگ رظن رد ار3
731 .)
ناداتسا
« نیریز ناهج هب لوزن
» دنتسه نمش و یاه
« دیفس » تسا نادا
« ییوداج زاورپ
» ( ،هدایلا 1388 : 293 ).
1. Lord of the Underworld.
2 . .یزکرم یایسآ رد نکاس ماوقا
3 ریطاسا رد . نایم
،نادور هدش فیصوت دنیاشوخان و قلطم یکیرات تروص هب اراکشآ نیریز ناهج یرموس رعش .تسا
« طوقس
نیریز ناهج هب انانیا
» و
« ناسفا ۀ ِا نین و یلن یل
» ه هدر ک دیدزاب نیریز ناهج زا هک دنتسه ینایادخ هب طوبرم ود ر د نا
یف ییایسآ مسینمش رد زوگنوت نایم رد ثملا
ایروچنم یاه1
نم ش یخرب طقف 2
رف س ه ب ردا ق ا ه
هسلخ اهج هب لوزن زیمآ نیریز ن
یمرد هکنیا زا سپ نمش .دنا ت سد هب ینیمزریز قطانم رد رامیب حور دبای
هدش ینادنز گرم یاهورین و نیطایش یم زاغآ ار نامرد راک ،تسا
ی م )نِویس( حاورا شکشیپ ،ینابرق .دنک
نآ و دوش یم یرای ار نمش اه
ی م ه سلخ هب وا .دنک لوزن نیریز ناهج هب هک دنهد حور ،دور
رد ار را میب
یمزاب یکیرات ملاع تفگ زا سپ و دبای
و یمزا ب ی نیمز نا هج ه ب یتخس رازه اب ار نآ ،حاورا اب وگ د نادرگ
:نامه(
371 یم نامگ رد بلغا .) ینیمزریز رفس رد نمش هک دیآ
هدرم شا نانچ ؛تسا نم ش هک
ییاک سلاآ
یم دومناو نینچ هسلخ رفس یط رد هک دنک
هج هب شزیمآ هدرم زور ود ،ناگدرم نا
،یلتوت سا( ت سا 1390
:
68 یمزاب هدکهد هب نمش .) هناخ یوس هب ار یو ،هیاس ود و ددرگ
ی م تیاد ه یا نآ نا یم رد ه ک د ننک
یم مشچ هب هتخورفا یقاجا ی م ت شوگ ندروخ زا نمش .نآ رب تشوگ زا رپ یگید و دروخ
ار یز ؛دز یهرپ
یم نیگنس ار شحور یمن و دنک
ذگ هب درا :نامه( ددرگزاب نیمز هب یتحار 69
.)
کایتسوا نایم رد حاورا راضحا تاسلج رد کاروی و اه3
دیوماس و اه4
هسلخ ۀبرجت اب ،اه5
نا مأوت و زیمآ
« ییوداج زاورپ »
و
« نیریز ناهج هب لوزن »
ه ب ینامسیر کمک هب نمش :میهجاوم رامیب حور نامرد یارب
یم لااب نامسآ اگراتس و دور
هدرک دس ار هار هک ین یم رانک دنا
ی م راوس یقیاق رب و دنز ه ب سپ س و دو ش
یم دورف باتش اب نیمز یوس یم ینیمزریز یایند هب هار رادلاب نیطایش کمک هب و دیآ
تسا درس اجنآ .درب
زا وا و
« امآ
» هماج ،ردام حور ای یکیرات حور ، یم بلط مرگ یا
یمزاب نیمز هب ماجنارس .دنک زا سپ و ددرگ
یم ربخ نارضاح هب ،هدنیآ ییوگشیپ ن ت زا ،هدوب ضرم ببس هک ار یناطیش ای هتفای ار نامرد هار هک دهد
هدنار نوریب رامیب ،هدایلا( تسا
1388 : 351 .)
هب یلامش یاکیرما نمش هدر ب نا گدرم نیمزر س هب حاورا تسد هب هک رامیب حور ندنادرگزاب یارب تردن
هدش خارف ،تسا یم هدناو
:نامه( دوش 464
نییاپ ناهج هب نمش لوزن .) د ننام ،را میب حور ند نادرگرب یارب رت
یم نییبت ناگدرم ملاع هب ینیمزریز رفس اب ،یحاون رگید نانچ ؛دوش
هسلخ رفس نیا ًلاومعم هک ریطا سا اب زیمآ
کاخ ندنادرگزاب یارب ،یور ره هب .تسا قبطنم هیحان ره صاخ یابق یراپس نمش دوجو ،رامیب یرارف حور
:نامه( تسا هتسیاب 463
موید م و نارحا س ،ع ماوج ی خرب رد دنچره هک تشاد رظن رد دیاب عقاورد .)
6 ا ه و
( ،نیرگ و کلب 1385
: 298 301 ).
1 .یربیس قرش رد عقاو یعیسو نیمزرس نانکاس .
2 . هیحان .نیچ یقرش لامش رد یا
3 .یربیس برغ نانکاس .
4 . .یربیس لامش رد نکاس یابق
5 .
Samoyed
ای
Nenets
یاپورا رد نکاس یابق : .یربیس یبرغ لامش و یقرش لامش
6 مویدم . رواشک عماوج رد اه ز
ِی یم تفای یسایس ماجسنا یاراد نآ .دنراد مان نمش بلغا و دنوش
ًامومع و دنتسه نز ًابلاغ اه
یرامیب یخرب دنرداق ناگدنهدافش رد ه سلخ ک مک ه ب را میب ۀتخیرگ حور ندنادرگزاب اما ،دننک نامرد ار اه
نمش یراکشیوخ هراومه ییادتبا عماوج ای اه
هتشکراک ناکشزپوداج هدوب
:نامه( تسا 451
.)
درَکمَج رَو هروطسا عبانم رد هدمآ یا
چیوناریا رد مج هک تسا
« رَو » رد رو نیا .تخاس ینیمزریز یژد ای
اتسوا
ۀ قبط ه س
ه ک یتا یاور هب رظن اب .تسا نامسآ و نیمز و خزود یناهیک ۀقطنم هس دامن هک دراد نیسپ و ینایم و نیشیپ وترآ نیتسیرک ر ( نس
1393 : 297 دعب هب خیرات نینچمه و یولهپ و ییاتسوا عبانم زا ) ه ب ی برع و یسراف یاه
هدرک هبرجت ار ینامسآ و نیدورف میلقا ود ره هب رفس دیشمج ،هداد تسد هدمآ دیشمج ۀروطسا رد .تسا
ت سا
و ید مان سوکلم ای سوکرَم .تخاس هاگآ تخس یناتسمز زا ار وا ادزماروها هک و نات سمز ن یا ه ک ت سا ی
ی م دیدپ ،یتشدرز دوعوم نیتسخن ،ردیشوا نامز رد ار هلاس تفه ای هس بیهم نافوت رد نات سمز ن یا .دروآ
یم هدیمان ناسوکلم ،یولهپ نوتم ،درخ یونیم( دوش
1391 : 45 و 69 ظ فح ار تادو جوم ه کنآ یار ب مج .)
رو( ینیمزریز یژد ای رَو ،ادزماروها نامرف هب ،دنک یم )درکمج
یاهرذ ب و ناراگدیرفآ نیرتهب زا یتفج و دزاس
یم هاگن نآ رد ار ناهایگ نیرتهب یت سه تا جن یار ب ه ک ت سا ینیمزریز یهاگهانپ رو عقاورد .دراد
یا ه
یم هتخاس نیزاغآ ماجرف کی و دوش
ی م با تزاب ار )ییاپوراود نه دیا ش( ییاد تبا نهک یسانش ،هدا یلا( د هد
1394 : 456 .)
درکنید
رد صف ،موس باتک(286 ،دِکا ش زا قن ه ب ؛ 1393
: 269 هد مآ ) ناو ید ه ک ت سا
« نامیپ
1» یم خزود هب وید کش هب وا .داد تاجن ار نآ )دیشمج( همی و دندوبر ناسنا زا ار ه کنآ نود ب و دور
یم اجنآ رد لاس هدزیس ،دنسانشب ار وا خزود نانکاس ب ندش هریچ زار خزود رد وا .دنام
یم ناشیا زا ار ناوید ر
نآ مامت رب زار نامه نتسناد اب و دزومآ یم هبلغ اه
یمن و دنک .دوش طلسم ناهج رد طیرفت و طارفا دراذگ
یب ار مج ادزماروها ،یریطاسا نوتم ربانب ر ه و تبون هس رد هّرف و دش هانگ بکترم وا اما ،دیرفآ گرم
هدنرپ کش هب راب دج وا زا هنوگزاب یا
هّر ف و نود یرف ار یهاش هّرف ،تفرگرب رهم دزیا ار یدبوم هّرف ؛دش ا
،دووادرو پ( و ساشرگ ار یناو لهپ 1394
: 2 / 336 337 ،را گزومآ ؛ 1390
: 209 نیت سیرک ؛ ،ن س
1393 :
353 355 ( دکاش لوئاش .) 1393
: 303 یم باب نیا رد ) :دسیون
دنب ،تشیدایماز( ییاج رد 33
هدمآ ) ت فگ غورد همی هک تسا هژ یو ها نگ ار نآ ناو تب راو شد ا ما ،
یا
نا مدرم هب همی هک ماهتا نیا .تسا هانگ یارب ماع و یلک یحلاطصا غورد یتشدرز شیک رد نوچ تسناد نسی طلغ ریسفت ۀجیتن طقف تسا نکمم ،تخومآ ندروخ تشوگ 32
دنب 8 ی هار چی ه .د شاب ناهاگ رد
بیغ اب نییآ ییوگ نوسفا قیرط زا یرگنامرد و یزرواشک یاه یم هتخانش اه
دنوش ( ،نارگید و هدایلا 1388
: 215 ب هب دع ).
1 . ژاو هک تسا هتسیاب شحیضوت ۀ
« نامیپ » یولهپ نابز رد
، ت سا دادرار ق و نا میپ یا نعم ه ب مه و
و ک ین رادر ک م ه
« هنایم یور » اهراک رد ( ،دکاش 1393 : 269 .)
عانتما ببس هب همی شیاتس ایآ میبایرد هک میرادن ناو ید هک یزیچ ینعی ،واگ یارب ینیشناج نییعت زا یو
یم .ریخ ای دراد ناهاگ رد هدشرکذ هانگ هب یطبر ،دنتساوخ
ۀژاو ،یخیرات و یریطاسا عبانم یخرب رد
« یجنایم » را ک ه ب ار تیم ا ی ر هم یار ب تف ص ناو نع هب
هتفر :نامه( تسا 139
نانچ ؛) لاس رد گرم( کراتولپ هک زا س پ یاه
120 لای م ۀدن سیون و می کح ،)ید
نمیرها و ادزماروها یجنایم ار رهم دزیا ،ینانوی هدرک حیرصت و هدناوخ1
تسا
« یجنا یم ر هم ار وا نایناریا
دنناوخ » ،تسینِونِب(
1394 : 46 ،دکاش ؛ 1393 : 144 ( تسینونب .) 1394
: 61 یم ) :دسیون
ب ناحیروبا ار نمیرها و ادزماروها نایم رگیجنایم و هطساو دوجو لو ق زا و هدر ک ت یاور ز ین ی نوری
« یرهشناریا »
باتک رد
هیقابلا راثآ
هدروآ:تسا
« و زورو ن ه ب ار یکیرا ت و ین شور نا یم نا میپ د نوادخ
هدرک ناگرهم تسا
.»
یم ترابع نیا زا و ین شور نا یم دو هعم نا میپ ار یز ؛در ب یپ رهم روضح هب ناوت
دزیا سدقم و هژیو زور هک ناگرهم زور رد یکیرات یاد خ نا سب ا جنیا رد ر هم و هد ش هتسب ،تسا رهم
هدش یفرعم نامیپ .تسا
ی م طو برم انسیدزم نییآ زا نوریب ییورملق هب رهم یرگیجنایم ۀلئسم ریدقت ره هب نا نچ ؛دو ش
ه ک
یم تسینونب :دیوگ
« هک یناورز نییآ هب طوبرم تسا یتیصوصخ رهم یرگیجنایم شقن هک تسین یدیدرت
ب ار نآ کراتولپ هدرک وگزا
تسا » :نامه(
58 ی نیمزریز یاد خ ای نمیرها شیاین ،کراتولپ تیاور قباطم .)
مان هب یهایگ ندیبوک اب ناتساب ناریا رد
Omomi
هدوب هارمه نواه رد :نامه( تسا
48 رد ار ها یگ نیا .)
یم ،تسا ینیمزریز یاهورین اب طابترا رد یناویح هک گرگ نوخ سب تهابش هک یلمع ؛دندناسیخ
ه ب یرای
:نامه( دراد ریغص یایسآ نانمش مسارم 49
.) هسلخ ای ینییآ یراسگرگ هک تسا هتسیاش شحیضوت رد یا
هن ناتساب ناهج نمرژ یخرب هلمجزا رگید نامدرم نایم رد هکلب مسینمش رد اهنت
نا یناریا و نا ینانوی و اه
هدیسر تابثا هب ،هدایلا( تسا
1397 : 23 24 ت شهبیدرا رد .) ت شی
زا
« گر گ ناداژ ن » نا یم ه ب نخ س
هدمآ ،دووادروپ( تسا 1394
: 1 / 147 رد .)
درکنید
،هدایلا زا قن هب(1397 : 24 ریبعت هب )
« گرگ هجنپود یاه
یا » یمرب گرگ نیا .میروخ کانلوه رایسب اه
زا رت
« گرگ ه جنپراهچ یاه یا
» ن یا رد نی نچمه .دنت سه
نیا طارفا هب نوتم شون ندروخ رد اه
یندی هسلخ یاه یم هراشا روآ
نانچ ؛دوش هَک َس ،رِدنَکیو و همولوتراب هک
هکروموئه هداوناخ هک ار2
هدرک انعم نینچ ،دندوب نایشنماخه ناکاین زا یا ۀ سلخ ت لاح رد ه ک نا نآ :د نا
1 . هدوب انشآ زین یرگید ینایم صا اب یتشدرز شیک هک تفگ دیاب نینچمه ا
نانچ ؛تس هک لاخ ء یمان )داب( یاو هک ایهت ای ی م هد
رد دو ش
یکی ؛دراد هبنج ود وا .دراد رارق تردق ود نایم
« یکین » یم ریبعت )درس / بوخ یاو( هِو یاو هب نآ زا هک یرگید و ؛تسا دزیا و دوش
« یدب » یم ریبعت مرگ ای دب ،رتو یاو ریبعت اب نآ زا هک ییانشور رد بوخ یاو هاگیاج .تسا وید و دوش
ها گیاج و ت سا نام سآ یاه
او یکیرات رد دب ی خزود یاه
،درخ یونیم(
1391 : 81 ،شهدنب ؛ 1390 : 36 و 47 و 131 ؛ ،دکاش 1393 : 151 ).
2. Saka haumarorka.
« موه » یمرد گرگ تئیه هب ار دوخ دنروآ
:نامه(1
24 25 .) ا ش ًا ساسا م ج هانگ هک تسا نآ رب دکاش دی
ناوید رب هبلغ تّوق مج هک دنچره ؛دشاب ناوید ای ینیمزریز تادوجوم اب وا میقتسمریغ یراکمه زا هدمآرب یم وا .دوب هتخومآ ناوید زا زین ار :دسیون
« ی م با جیا ار ]رادید ای[ سامت نیا هک یلمع نیر تهب ا ب د نک
هزیگنا یم ماجنا اه نایز لاح نیا اب و دریگ
ون نوچ تسا شخب وا ه ک یما گنه ًلاثم ؛دراد یرسم ریثأت یع
یم ماگ نمیرها ورملق هب نیریز ناهج رد نوچ دنمشزرا یعاتم و دراذگ
"
نامیپ
"
هنایم ینعی اجنآ زا ار یور
یم تسد هب هویش هب ،دروآ
مرش و تشز یا یم دروخرب روآ
دنک » ،دکاش(
1393 : 304 نا نچ ؛) ی م ه ک ناو ت
امیپ تشادساپ رد مج تفگ هداتفا نوریب لادتعا هار زا ن
.تسا
یمرب ییوداج زاورپ هب مه ،دیشمج یگدنز رد ،یراب نا هج ا ی نیر یز نا هج ه ب لوز ن هب مه و میروخ
تیاور قبط نینچمه و یریطاسا عبانم یخرب تیاور هب .ناگدرم
همانهاش
زور ی نعی زورون یادتبا رد دیشمج ،
تسشن شیوخ تخت رب نیدرورف هام زا دزمروا در ک زاور پ رون ای دیشروخ یوس هب و
ت یاور ه ب نی نچمه .2
یم مج ینیمزریز ژد هب نامدرم ،یریطاسا عبانم یم ون زا یناوج و دنتفر
نانچ ؛دنتفای ک شزپ اب تیاور نیا هک
تسا بسانتم زین مج ندوب یراک شیوخ و ت سا نا گدرم یا یند یاد خ ای گرم دزیا دنه ریطاسا رد همی .3
ذگرد زا ینابزیم گ یر( دراد شود ه ب ار ناگت ش
صف ،م هد ،ادو 135
،را گزومآ زا قن ه ب ؛ 1390
: 206 ؛
نیتسیرک هب دینک هاگن نینچمه ،نس
1393 : 292 نانچ اما .) ی نیمزریز رَو ،دیشمج ای مج ،ناریا رد میتفگ هک
هدرب ژد نآ هب یتفج عون ره زا ناروناج ظفح یارب و هتخاس ا هج نایاپ رد ناروناج ات تسا
ه ک ییامر س زا ن
( سیوب یرَم .دنشاب ناما رد دروآ دهاوخ دوجو هب وید سوکلم 1393
: 86 نآ ر ب ی نیمزریز ژد ن یا باب رد )
هدش روصت نیمز یلااب رد تشهب ،یتشدرز تنس رد هک تسا یم نامگ رد اما ،نیمز ریز رد خزود و تسا
د یآ
نادزیا و نیریز ناهج نادزیا نایم تیونث نیا ادتبا زا هک یم مشچ هب ینامسآ
هدروخ نا نچ ؛ت سا یا یند ه ک
هدمآرد خزود تئیه هب سپس و هدوب ینیمزریز نادزیا هاگیاج تسخن نیریز .تسا
یم هتسیاش شرکذت ماقم نیا رد ریدقت ره هب ت یونث ا ب ی ناوارف ی گتخیمآ ،ینم ش تیونث هک دیامن
َونیچ ای دَونیچ پ هیبش هک دید میهاوخ ًلاثم ؛دراد یناریا رد و م یکیرا ب ه ب ی لپ ،یت شدرز ریطاسا رد ت
1 . هبیتک رد هدش هدرب مان ییاکس یابق زا هتسد راهچ زا ناتساب یسراف یاه دوخزیت یاهاکس :تسا
، نآ یاهاکس دغ س یوس
،
دنشون یاهاکس ۀ
موه ، نآ یاهاکس یوس
]دور=[ ایرد ( ،یکسنارها 1386 : 94 ).
2 . رد ،یسودرف هب دینک هاگن نامسآ رد دیشمج ششخرد و ندنام قّلعم باب 1386
: 1 / 44 . دادیدنو رد فلا ،مود(
1 19 ه ب ؛
نیتسیرک زا قن ،نس
1393 : 302 303 یم زارف نامسآ هب دوخ زاورپ هس اب مج هک تسا هدمآ ) یونابدزیا اب راب ره و دور
نیمز ذمرادنپس ،
، یم رادید یوس هب وا ،یراب .دنک
« ینشور » ای
« دیشروخ هار » رد ینامرآ هاگ یم زاورپ زورمین نیمز و دنک
کی راب ره نهپ موس یم هتشذگ زا رت وش
هدوسآ دنناوتب ناروناج و نامدرم ات د دننک یگدنز رت
.
3 . یخرب رد خیرات یاه رد و یملاسا نارود یناریا همانهاش
، شمج ریبعت اب ار دی
« کشزپ نیتسخن »
یم هارمه لاح ؛دننک ه کنآ
« کشزپ نیتسخن »
دادیدنو رد ،نارگید و نادژاب زا قن هب(
1393 : 19 )
« هتیرث » .تسا
نمش تنس یم هدید ییاتلآ یاه
نانچ ؛دوش نمش هک
ه سلخ رفس رد هایس یاه ند نادرگزاب یار ب نا شزیمآ
یمرد ،نیریز ناهج یادخ ،ناخ کیلرا ۀناخ و ناگدرم ناهج هب ،کیراب پ نیا یور زا رامیب حور .دنتفا
نیریز ناهج هب بایسارفا لوزن بحاص
خیرات و شنیرفآ
، هینَمَس ار نایدنه یخرب و ناینیچ نییآ هیونث و1
هد ناوخ2
ت سا ،ی سدقم(
1390 :
260 و 568 هراتس نینچمه .)دعب هب یراکشیوخ زا ار یکشزپ و یرگوداج و یسانش
نانم ش ی ساسا یا ه
هتسناد :نامه( تسا 595
( رلوم سولاک .) 1398
: 57 یم ) :دسیون
« رب ینتبم مسینمش ناهج کی
یونث ینیب
شیپ کی نیب هک تسا نیا یامن
یب هک یناهج س پ ک ی و ت سا هبرجت باق هطساو
نآ طی حم و ه نیمز
نامه .تسا ئاق زیامت ،یناهج نیا رد هک هنوگ
ناسنا و تاناویح ،ناهایگ وس یم یگدنز یناف یاه
رد ،دننک
نآ ن یناحور یاهورین ،ناگتشذگرد حاورا رانک رد وس نی مز یور یاهداد یور ۀمه ییاغ یلد هک اریما
،د نا
دنراد روضح .»
هک تشاد رظن رد دیاب نینچمه ،ییایسآ مسینمش رد
« نا هیک یتیونث یتخان ش
» م شچ ه ب
یم ،یز کرم کریت :ملاع نوتس( یزکرم یروحم اب هس نیا و دراد یناهیک ۀقطنم ای حطس هس ملاع .دسر
مه هب )...و یناهیک هوک ای تخرد یمزاب
یم ار حطس رد هنخر زار نمش .دنسر یم و دناد
ود ره هب رفس دناوت
،هدایلا( دنک هبرجت ار میلقا 1388
: 397 .)
تیونث ریطاسا رد ،یراب نانچ ییایسآ مسینمش یارگ
شیپ هک میتفگ رت نم ش
یا ه
« دیف س » و
« های س »
صخت ِنابحاص هتسجرب یاه
دنا . نمش وزن ناداتسا هایس یاه نیریز ناهج هب ل
ا نمش و دن نادات سا دیف س یاه
ییوداج زاورپ ،هدایلا(
1388 : 293 نمش هتبلا ؛) یاه
« های س دیفس »
کر ت نا یم رد ًلاث م ز ین ا ی ییا تلآ یا ه
تایروب یم تفای اه3
صخت ود ره نابحاص هک دنوش :نامه( دنا
300 نیااب .) نم ش ا ی های س نم ش رف س ،همه
هک یهایس دیفس یم لوزن نیریز ناهج هب
نیا ،دنک یم هصلاخ هنوگ رد ار بو نج هار بسا رب راوس نمش :دوش
یم شیپ یم لااب دنلب یهوک زا و دریگ یم ار یلادوگ نآ زا سپ و دور
نیریز ناهج خدم هب نآ قیرط زا هک دبای
یم نییاپ نانچ ؛دور تشپ ار )عنام( کادوپ ای هلحرم تفه یدومع تروص هب هک یم رس
ک یلرا ر صق هب و دراذگ
هدش هتخاس گنس و سر کاخ زا هک ناخ یم تسا
یم شیاین ار وا و دسر :نامه( دنک
316 .)
1 . ژاو ۀ نامزاب هک یرد یسراف رد نمش ۀد
تروص ود ره هب ،تسا هنایم یسراف رد نمش
« نمس » و
« نمش » هار یبرع نابز هب
نایناحور رب و هتفای ییادوب
هدش قلاطا .تسا
2 . نبا ( میدن 1390 : 36 یم ) :دسیون
« هینمس زا ریغ
، د ش دراو رهنلاءاروا م دلا ب هب هک ینید نیتسخن
، ت سا یونا م ن ید
» .
یم رکیپ تفگ ناوت ۀ
« یناریا تیونث »
هعومجم زا بیکرت یا تیونث ریطاسا زا هتفای طابترا و هدمآرب یونام و یتشدرز یارگ
اب یگنتاگنت ییایسآ مسینمش
، هب رد هژیو هرود یاه هنایم
، هتشاد .تسا
3 . لوغم .یربیس قرش یاه
هدرک شلات نادنمشناد یخرب ت بت ا ی ناتسکرت یراغ دباعم رد هک یریواصت اب ار خزود تاروصت دنا
1
یم تفای :نامه( دننک هسیاقم ،دوش 321
یایسآ مسینمش رد .) رف س یار ب ی فخم ی نیمزریز یاهورملق ،ی
هسلخ هدیدپ نانمش زیمآ هتخانش یا
.تسا هدش ی م رگید نمش هب ینمش زا اهورملق نیا ،میدق ناراگزور رد
هار زا طقف و دندیسر نادب یفخم یاه
،رلوم( دوب یسرتسد اه 1398
: 69 .) ه ب ه ک نیمز ۀناهد ای راغ ًاساسا
محر
« نیمز ردام
2» یم دننام نا هج فلتخم یحاون ریطاسا رد دراد لامتحا و تسا ینمش رصنع کی ،دوش
هسلخ رفس کش هب ،هدا یلا( د سرب م شچ ه ب ینیمزریز ناهج ای سداه هب نامرهق ینافرع و زیمآ
1395 :
255 رایره ش ،]ییا تلآ ماو قا دزن کیلرا دننام[ ینانوی ریطاسا رد سداه هک تشاد رظن رد دیاب نینچمه .)
درم راید ه ب وط سرا هلمج زا ینانوی ناگدنسیون هکنیا تسا تفگش هچنآ .تسین ّرش وید زگره و تسا ناگ
هدرم ش نا سکی سدا ه ا ب ار نمیر ها ینعی دب یونیم ،تیونث ۀرابرد یناریا یاهرواب ییوگزاب ماگنه د نا
،تسینونب(
1394 : 85 نیااب .) ی ناریا ت یونث ی گتخیمآ دراد ت یمها ما قم نیا رد هچنآ لاح و ،ینم ش و
یلامش و یزکرم یایسآ رسارس رد هک تسا هتکن نیا یروآدای طقف ،
نمش زا یناوارف تایئزج هک دنتسه اه
هسلخ یاهرفس و ینیمزریز ناهج هداد تسد هب یکیرات میلقا هب ناشزیمآ
.دنا
یار ،اهاکس نایم رد هصاخ ،ریغص یایسآ و ناریا رد ناتساب راگزور زا ینمش تادقتعم ،یراب زا و هدوب ج
نییآ رد و هدیسر نانوی هب یحاون نیمه یسوئفروا یاه
هدش خاد یسروغاثیف و3 4تسا
ینمش رصانع نیا .
یم هدید اراکشآ زین یتشدرز راثآ یخرب رد ناریا رد ( دوش
،گنینه 1379 : 22 مدقم ه ).
.س.ه
ِبین
5گر ( ]گربون=[
1359 : 258 ) نیتسخن یارب د ا ی لادو گ ه ک داد یخشت راب
ی نیمزریز ژ
رفح ای راغ اب بایسارفا ۀ
یم نیریز ناهج هب هار هک ییاتلآ نمش دراد تقباطم ،دَرَب
؛ وا یم :دسیون
یم شیاین بایسارفا یودرا هب دنک
ه ب یارب نیمز لادوگ رد اتیهانا اروس ت سد
ّر ف ندروآ ه؛
ی عیبط و
1 . نیا زا هتشذگ
، لادوگ رد یگدنز ،تبت و ناتسکرت ۀدرتسگ یحاون رد یراغ دباعم نات ساب نی چ قر ش رد ی نیمزریز یا ه
هدش شرازگ رد .تسا
خیرات و شنیرفآ خیراتلاو ءدبلا ای
ب نوزفا ششراگن زا هک یم لاس دص و رازه ر
هد مآ ،درذ گ :ت سا
« و کر ت نآ بر غم رد و ت سا ]کر ت و نیچ نایم مدرم زا یفنص دوصقم[ جوجأم و جوجأی دلاب نیچ لامش رد دنیوگ
دنه و تبت
، لادوگ رد هک دنتسه یمدرم ناشیا قرشم رد و یم یگدنز نیمز ریز ییاه
یا مرگ یرای سب ت لع ه ب دننک
دیشروخ
، چیه یادخ زج و یمن سک
تسیچ ناشیا بونج رد هک دناد »
،یسدقم(
1390 : 595 ).
ر ب ی سدقم د یکأت ،یراب
تهج راهچ
، یوس یزیمآزار رب وا دیکأت نوچ
« بونج » نیچ روشک
، .تسا تیمها زئاح
2. Mother Earth.
3. Orphic.
4 حتف . رد ییابتجم للها باتک ۀمدقم
رگوداج ای رادمتسایس ،تشترز ص(
34 ) ک ود نیا هب م و بات
آ یم عاجرا ناشذخ :دهد
E. R.Dodds, The Greeks and the Irrational, California, 1951, ch. V.
F.M. Cornford, Principium Sapientiae, New York, 1965, ch. VI.
،هدایلا هب دینک هاگن نینچمه 1395
: 239 .دعب هب
5. H.S. Nyberg.
یمن هدروآرب شهاوخ نیا هک تسا نس لادوگ نیا زا .دوش
ت ژد کی یدعب هدرک تسرد ینیمزریز
ه ک تسا
یم دنرادنپ بایسارفا یم ییاورنامرف اجنآ رد
ه ک دراد دو جو یدا قتعا نا مه اجنیا صا رد ایوگ یلو .دنک
رابرد ۀ یم هدید ییاتلآ یاهراتات دزن نیمز ۀناهد ناور .دوش
بایسارفا نا هج ه ب ینم ش ِیلو معم رف س رد
دربن یارب ات تسا حاورا
، گنچ هب روز و ورین دروآ
.
رد گنج نیا رف
تشی ( 55 ات 64 ) هدمآ راب هس .تسا بایسارفا
و ۀچایرد رد ور
یمورف هشَک ا ت دور
هر ف ار
راب هس .دریگب هرف
یم شتسد زا ورسخیک ماجنارس ات دزیرگ
، بایسارفا َچیچ ۀ چایرد رد ار وا ردار ب و
ت س
یم دشهک ،دووادرو پ(
1394 : 2 / 336 343 .) ت سوا تا عطق زا ی کی رد نی نچمه َا ما ن ه ب ییا
ِگوئ َم
َد
ِئ
1اچ
هدمآ :تسا
« و ت خادرپ نامسآ شدرگ هب سوواکیک دننام هک یسک هن ؛دباین ییاهر گرم لاگنچ زا یسک
راز ه یادنلب هب نینهآ خاک اجنآ رد و دومن ناهنپ نیمز ِکت رد ار دوخ یناروت بایسارفا دننام هک یسک هن تخاس نوتس دص اب یمدآ »
:نامه(
230 .)
هب نونکا هسلخ رفس یم ییاتلآ نمش زیمآ
تروی زا ار شرفس هایس نمش .میزادرپ ی م زا غآ دوخ2
د نک و3
هراوس یم شیپ رد ار بونج هار هار زا رذگ و زاوآ ندناوخ زا سپ وا .دریگ
راومهان یاه
، ۀ لق هب ماجنارس
« هو ک
نهآ »
ِت(
اسکیات ریم یم )4
.دسر ،هوک نیا عقاورد
« ملاع زکرم »
هروطسا ریوصت و هتخانش یا
هد ش ه ک ت سا یا
یم نکمم ار ناهج ود نایم طابترا یاب ،ییاتلآ یاهراتات .دزاس
ناگلوا ی یلاط یهو ک رب نامسآ طسو رد ار5
یم نهآ هوک ار نآ ناکابآ یاهراتات هک یم روصت ،دنمان
لوغم .دننک تایروب و اه
کیملاک و اه
6اه نآ ما ن ا ب ار
ای روموس ،روبموس یاه یناهیک هوک یدنه ۀنومن ریثأت تحت هک رموس
ورِم هوک ینعی7
یمزاب ،تسا8
دنسانش . 9
هوک
، ناوختسا زا هدیشوپ نمش دیفس یاه
هاررد یاه هدنام
هار نم ش .تسا ی
ی م شی پ رد ار ه ب ه ک در یگ
هرفح یم متخ یا ا رگید ناهج هب دورو ۀناهد هک دوش
،هدایلا( تس 1388
: 317 .) هکنآ تفگش هو ک ن یا
ن هآ
ای بایسارفا نینهآ ِژد اب یریگمشچ تهابش
« بایسارفا گنه »
همانهاش
رد دراد :
1. Aogemadaecha.
2 . همیخ باق یاه لوغم مح .یزکرم یایسآ یراحص یاه
3 . ییایربیس ماوقا یخرب ریطاسا رد
، )یناهیک روحم=( یزکرم نوتس و کریت
، زا نآ کو ن ه ک ت سا نا غ تخرد فاص ۀنت
تروی یناقوف ۀناهد نایم
، یم نامسآ هب رس هک ینابدرن نوچمه دیاس
، یم ریوصت نمش .ددرگ دوخ یناحور یاهرفس رد اه
مه نایم زا یم زاغآ ار دوخ کولس هک تسا یناقوف ۀناهد نی ،هدایلا( دننک
1388 : 46 .)
4. temir taixa.
5 . .ییایربیس ماوقا یخرب دزن نیرب نامسآ یادخ
6 . .ییادوب لوغم
7. cosmic mountain.
8. Meru.
9 یم هتسیاش شحیضوت نانچمه . ینتهخ نابز هب ییادوب ینتم رد هک دیامن
، اهیک هوک اراکشآ یناریا زربلا اب ورموس ای رموس ین
هدش هتسناد یکی تسا
( یعامسا و راهب ،روپ
1394 : 407 ).
عدرَب کیدزن هب دوب راغ یکی1
دوسبان ناهج زا راغ هوک رس
زاب زاورپ یاج شرب زا دیدن
ِنآ و ریش یپ شریز هن زارگ
خاس یاج ناج میب زا و درب شروخ تخاس یلااب یاج نوردنا راغ هب
و رود رهش ره ز آ کیدزن هب
ارو یناوخ هک
« بایسارفا گنه
»
،یسودرف(
1386 : 4 / 312 313 )
،یراب یم هرفح خاد نمش سپس یم ار ییایرد و دور
یم نآ طسو زا وم یکیراب هب یلپ هک دنیب .درذگ
یم ریز هب پ زا نمش یم و دتفا
فاریوادرا هیبش دناوت هجنکش هب
دبای هار نیمز ریز رد نایخزود هاگ (
،و ینیژ
1390 : 65 دعب هب ) یم ار یدرم وا ًلاثم ؛ هک دنیب
قارتسا ه تخت ه ب شو گ ک ی ا ب نونکا و هدرک عمس یا
بوکخیم هدش
هصقلا .تسا
، ناخ کیلرا ۀناخ هب پ زا نتشذگ زا سپ نمش ،
یادخ
،نیریز ناهج یم
د سر
،هدایلا(
1388 : 317 319 هک میتفگ .) ت حت ار نیریز ناهج هب ییاتلآ نمش رفس هدایلا
ه نومن ریثأ ت یا ه
یناریا یم نآ یدنه دناد
:نامه(
321 .)
ِتیاور مه زین ام
اتسوا
مه و
همانهاش
مه رایسب ار ارف س اب گنه
نمش ینیمزریز یم هایس یاه
نانچ ؛میبای ییاتلآ نمش رفس رد هک
، هنیرق ه ب نم ش ت کرح نو چمه ییاه
یوس
« بونج » ییات سوا تنس رد هک
، ت سا تا هج نیرتو کین 2
و ت یونث و ن هآ هو ک
رد ه ک
تسا راکشآ زین ُپ یزادرپدامن
یم مشچ هب دنسر
.
اسراپ ِموه و بایسارفا ۀهجاوم ام نامگ رد نینچمه هو ک زار ف ر ب یراغ رد
ت یاور رد3
همانها ش
، رگنا شنُس یندیشون اب بایسارفا ۀسلخ تسا موه روآرک
ًلاامتحا هک4
هرود رد ناتساب یاه موه هایگ بیکرت زا
و و هنادها ش
چراق یم تسد هب ییوداج یاه هدمآ
تسا ( سیوب یرم دنچره ؛ 1393
: 123 کمک ) ور سخیک ه ب موه دزیا ندرک
تیاور رد بایسارفا نتفای یارب
اتسوا
هتسناد ورسخیک ۀسلخ زا ناشن ار ی خرب ،رید قت ر ه هب .بایسارفا هن تسا
ِا اب ار موه هایگ اردِف
یم یکی5
زین یخرب اما ،دنناد چراق زا ار موه یندیشون روآرکس تیصاخ
هسلخ یاه هت سناد روآ
رتسلاب ماتشلدنام یرویرام .دنا ۀلاقم رد6
« ینمش نییآ »
یم نایب رد ییودا ج چرا ق ۀیهت هب طوبرم شناد هک دراد
1 . یتیحان ا .زاقفق رد تس
2 . نانچ ؛تسا ناوید هاگیاج یلامش قطانم و تسا تاهج نیرتدب زین لامش یوس و د نب ،مرا هچ صف( متفه درکنید رد هک
36 یم ) :میناوخ
« یپ رد تازجعم زا رگید یکی د یوگ نید هکنانچ ،دش راکشآ تشدرز زیتس هب )نمیرها=( ونیماّنَگ ندمآ
و شَا دینک دوبان و دیزاتب ،ناجورد یا :تفگ نینچ گرمرپ نادان یونیماّنَگ نآ و دمآ گرمرپ یونیماّنَگ لامش یوس زا هک ار تشدرز » ،یلضفت و راگزومآ(
1389 : 91 ).
3 گیر رد . هدمآ ادو موه( هموس هایگ هک تسا هوک زارف رب نیمز فان رد )
یم اه رد ینعی نیا و ؛دیور
« ملا ع زکرم
» ه ک ییا ج
یم نکمم نامسآ و نیمز نایم لاصتا ( دوش
هب ،هدایلا زا قن 1394
: 296 .)
4 . ،یسودرف هب دینک هاگن 1386
: 4 / 312 .دعب هب
5. Ephedra.
6. Marjorie Mandelstam Baltzer.
نمش رایتخا هدوب اه
هک تسا نآ رب و ؛تسا هسامح و ریطاسا یرگنزاب
با ب رد تا علاطا ی خرب و ید نه یا ه
چراق و هنادهاش زا هک ار ییادو ۀموس ۀباشون زا ناتساب نارود رد هدرتسگ ۀدافتسا ،هسلخ و ییایسآ مسینمش یا ه
هسلخ یم مهارف روآ هدمآ
یم تابثا ،تسا ،نارگید و هدایلا( دنک
1388 : 170 ).
نیر یز نا هج هب شیوخ گنه رد هک تسا هایس ِنمش هاش کی بایسارفا ،هار و یور ره هب لوز ن
یم یم ناهنپ تسچیچ ۀچایرد گت رد ای دنک تیاور هب ای دوش
ات سوا
تر کخارف ر عق ه ب هّر ف لا بند ه بیمورف )یناهیک سونایقا(
ر ب ی نبم یر گید تایاور ،یمعلب و یربط نوچ یخیرات عبانم رد نینچمه .دور
هدمآ بآ رد بایسارفا نتفرورف ( تسا
،ولندیآ 1382 : 13 دیاب ماقم نیا رد .) نمش هک ینونف زا یکی تفگ
ا ه
یم راک هب هسلخ هب ندیسر یارب هتفرگ
هدوب بآ ریز رد ندنام نیمه ،دنا ِن ف ،ییای سآ م سینمش رد .تسا
:نا مه( دراد ن نیر یز نا هج ه ب لوز ن ا ب یتوافت ًاساسا ،نآ رد ندش ناهنپ ای بآ رد نتفرورف 363
و )
مهم نانچمه نمش صخت نیرت
و تسا هایس یاه نمش دزن رتشیب
یم یگدنز ایرد کیدزن هک ییاه د ننک
نانچ ؛دراد جاور ا هایرد یا نفرژ ه ب دیاب اروام ملاع هب ندیسر یارب ًاساسا ، یابق نیا زا یخرب رواب رد هک
:نامه( درک رفس 364
یزادرپدامن رد ًلاثم .) هدنرپ اب ییایسآ مسینمش یاه
یم دروخرب یبآ یا دامن هک مینک
زاورپ توکای نایم رد .تسا نیریز ناهج هب لوزن ینعی بآ رد نتفرورف ش ناگلود و اه1
رد ه ک ینمش ،اه2
یم ناشن دوخ زا یتاکرح ،تسا رامیب حور ندنادرگزاب یپ یمزا ب ار بآ رد ند یرپ مع ع قاورد هک دهد
یچکوچ و اهزوگنوت نینچمه .دیامن وَل و اه3
نتفرورف نوچمه ار ینمش ۀسلخ اه4
ی م بآ رد ا م و د نناد
یم ومیکسا نانمش نایم رد ار هویش نیمه ه ب ت شگزاب ر ب ت للاد بآ رد نتفرورف عقاورد .)نامه( مینیب
نانچ ،دراد یمدآ یلبق دوجو ،هدا یلا( هرابود شیاز مه و تسا گرم رگنایب مه مع نیا هک
1387 : 121 .)
یم نیدامن یلکش هب بآ رد نتفرورف اب نهک ناسنا دریم
یم دلوتم هرابود و :نامه( دوش
123 .)
،هدایلا( درادن یفنم ۀبنج ًاقلطم نیریز ناهج هب لوزن ،مسینمش رد 1388
: 295 نانچ ؛) نمش هک های س یاه
هدرورپ شیوخ رد ار ییوداج زاورپ ای دوعص صخت و ییاناوت مه هک دنتسه یدیفس ه ب لوز ن ییاناوت مه و دنا
:نامه( ار نیریز ناهج 300
نیااب .) نمش هاش باقت ،بایسارفا و ورسخیک لادج رد ام همه های س و دیف س یاه
یم ار هروطسا عبانم رد .مینیب رد و ناریا یا
همانهاش
یب ینشور هب ورسخیک ، ی م جور ع نارکت بیغ ا ب ا ی د نک
یم یگنادواج هب شیوخ بکترم هک یناهانگ اب مادم گرم ۀظحل ات بایسارفا اما ،دسر
یم های س ار دوخ ناور دوش
یم .دنک
اتسوا
رد هتفر نخس وا دنلب یناگدنز زا اما ،هدشن هراشا ورسخیک جورع هب ًامیقتسم مار( ت ساد نب ،ت شی
32 نیدرورف و دنب ،تشی
135 دنب ،تشیدایماز و 76
،بساتشگ زا قن هب ؛ 1391
: 116 ه ک ت سا راکشآ عقاورد .)
1 . هقطنم نانکاس قرش رد یا
.یربیس
2 . هقطنم نانکاس لامش رد یا
.یربیس قرش
3 . .یربیس یقرش لامش نانکاس
4 . .لامش بطق رد دنلپلا ۀیحان نانکاس
