2
BAO TON VA PHAT TRIEN
NGHE THU CONG TRUYEN THONG
N
ghe thu cdng la qua trinh che' tac c a e s a n p h a m bang ea ddi tay kheo leo, d6i mat tham my cung vdi tri de sang tao ciia chinh ban than nghe nhan. Nghe thu cdng d Quang Ngai cd ti? rat sdm gan lien vdi cae khdi cpng ddng dan cif Sa Huynh, Cham, Viet, Hre, Cor, Cadong sinh sdng tren vung da't nay.Tho'ng ke tren vung da't Quang Ngai cd tren 20 nghe thu cdng khae nhau cd the phSn loai thanh hai dang:
Loai nghe thu cdng che tac cac do dung sinh hoat phuc vu eho hoat dpng sdng ciia con ngu'di nhif nghe gd'm, det thd cam, det chie'u, dan lat, che' tac da, che tae siing, diic ddng, ren sat, det vdng, det Itfdi, ben se day thiing, lam dd mde, ddng ghe, lam nhang; loai nghe thu cdng che bien san pham an udng trong ddi sdng con ngifdi nhif nghe lam mam, lam banh
^ TS. DOAN NGOC KHOI
(Bao tang Tong hpp tinh Quang Ngai)
trang, na'u rifdu, trdng va che' bie'n thud'e la, che bie'n du'dng mudng, keo gu'dng, difdng phen, difdng phdi, mach nha, lam banh It la gai, lam cha, lam bun... Day la nhi?ng nghe thu edng da ed thdi phat trien rat manh d Quang Ngai, tao nen thifdng hieu. Mdt sdnghe da ti?ng ed vai trd quan trpng trong viec phat trien kinh te - xa hpi, dn dinh ddi sdng nhan dan nhif
nghe ehe^bie^n du'dng mudng vdi cac san pham difdng budn ban npi dia va xua't khau ra nifdc ngoai trong the' ky XIX nufa dau the ky XX, gdp phan quan trpng dd'i vdi kinh te' Quang Ngai liic bay gid.
Trong lich suf, nghe thu cdng la mdt bd phan cua nen ndng nghiep ti? eung ti? cap, hoat ddng cua nghe thii edng gan lien vdi ndng nghiep chi
Lang nghe sdn xudt choi dot d Mo Diic dd giiip nhieu chi em co viec ldm vd tang thu nhdp
THONG TIN KHOA HQC VA CONG NGH| - So 05/2010 •!• 7
thiic hanh san xua't We thdi diem ndng nhan nhuf dan lat...
hoac gan lien vdi thdi vu trdng trpt nhif nghe na'u difdng mudng. Tuy nhien da ed mdt sd' nghe thii cdng cd tinh dae thu chuyen mdn hda cao da hinh thanh nhi?ng nhdm thd gan vdi nghe nhuf nghe lam gd'm d Chau O, My Cang, Thanh Hie'u, Chi Trung, Bo De, nghe diic ddng d lang Chii Tifdng, nghe ren sat d lang An Khanh, nghe che bie'n keo gufdng, du'dng phen, du'dng phdi d Van Tifdng, Chanh Ld, nghe mdc d Nghia Hiep, nghe lam mam d lang An Chuan, nghe chieu d Thu Xa, nghe det thd cam d lang Ten. Cac nghe thu cdng tren da hinh thanh nen mdt sd' lang nghe nhif lang nghe due ddng Chii Tu'dng, lang nghe ren sat An Khanh, lang nghe gd'm My Thien, lang nghe mam An Chuan...
Lang nghe thu cdng la suf quan tu cae ca nhan, hp gia dinh eung chuyen lam mdt nghe, cd ciing mdt td nghe, viee hanh nghe mang tinh truyen thd'ng lau ddi cd mdt khe'ifde rieng. Lang nghe cd SI? lien ke't nhau ve nghe nghiep, kinh te', huye't thd'ng
giiia cae gia dinh lam nghe da hinh thanh nen ddn vi cuf trii lang xdm d do thie'u han tinh chat ndng nhan trong nghe. Si? hinh thanh nen eae lang nghe trai qua thdi gian vdi nhi?ng dieu kien nha't dinh va cung bi pha vd bdi cac tac dpng bat ldi ti? ben ngoai.
Xifa kia Quang Ngai cd kha nhieu lang nghe nhu'ng hien nay phan ldn cac lang nghe lui tan khdng cd thiic danh, cd lang nghe hoat ddng "thoi thdp" nhif lang gd'm Chau O, xifa kia cd tren 20 Id gd'm nhifng nay ehi ed mdt Id cdn dang san xua't vi chu nhan qua yeu nghe eua td tien de lai.
Cae nghe thii edng van ed dieu kien td't de phat trien ne'u bie't phat huy gia tri tri thiJc ban dia eua nd. Nhin chung nhiing ldi the' canh tranh eua tri thu'c ban dia trong nghe thu edng rat can difdc nhan thiic danh gia diing bang cac phu'dng phap dinh tinh, dinh lifdng qua cac nghien ei?u cu the ti? dd dufa ra cac di? bao xu hifdng phat trien. Trong cd che thi tnfdng hien nay khi thie'u nhu'ng dinh hu'dng bao tdn, cac di?
bao va ehinh sach phat trien
hdp ly thi nghe thu edng se phat trien he't su'c khd khan.
Uu diem cua nghe thii cdng la cac san pham ciia nd du'dc tao bdi ddi ban tay kheo leo va tri sang tao cua ngifdi nghe nhan nen cac hang thu cdng vin difdc ifa chudng va gii? vi tri tren thi tru'dng trong nufde va xuat khau. Vi du hien nay dang cd xu hu'dng tim ve cac gd'm men nhe liJa, gd'm nung my thuat, nhi?ng loai san pham nay chi nung d cac Id thu cdng chi? khdng the cd d Id cao cdng nghiep, do vay ngifdi ta mua san pham ciia cac Id gd'm thu cdng cd vdc dang, men gdm mang dae trifng ciia dia phufdng. Hien nay nhiing Id gd'm dia phu'dng d Viet Nam san xua't kieu Id cdc nhif Chau O cdn rat It. Ti? vi du dd cho tha'y ne'u lay the manh d gia tri tri thu'c ban dia thi san pham nghe thu cdng v§n canh tranh td't tren thi trifdng.
Dieu can thie't la Nha nufde can hd trd vd'n, diu tuf xay diing thifdng hieu va cd cac hoat ddng bao tdn gia tri tri thu'c ban dia cua cac nghe thii cdng do, tranh nguy cd mai mpt.
(Xem tie'p trang 30)
8 •:• THONG TIN KHOA HQC VA CONG NGHE - S6 05/2010
7- 10cm) de bd sung vao cac ldng nudi cua gia dinh...
Ciing lam nhif anh Khanh, dng Nguyin Long d cung thdn Tuyet Diem 2 bpc bach:
Tha'y thang Khanh nudi ca mii ldng dem lai hieu qua kinh te'cao, tdi da bat chifdc hpc hdi kinh nghiem de lam theo va da nudi gid'ng ca nay du'dc 9 nam nay. Hien nay, dng dang nudi 7 ldng vdi khoang 1.100 con. Nhiing nam qua, hau nhuf nam nao cung vay, dng deu cd thu nhap tren 150 trieu ddng; sau khi tri? chi phi dau tif, dng cdn lai khoang 80 trieu ddng. Ong khang dinh, ca mii nudi it hi dich benh, neu cd chiing chi bi nhiing benh ddn gian nhif nam, ghe Id, du'dng rupt... ; nhifng neu diing thud'e khang sinh de dieu tri thi ca se khdi, do vay, ty le sd'ng dat rat cao tren 86%....
Ong Nguyin Hiiu Thai, Phd Chu tich Hdi Ndng dan, Chii tich Hpi nghe ca xa Binh Thuan, cho biet: Khdi diem ti? anh Khanh, dng Long, den nay d xa (tap trung chii yeu d thdn Tuyet Diem 2) da cd 7 hp gia dinh hanh nghe nudi ca mii ldng, mdi hp ti? 2 de^n 4 ldng vdi sd lu'dng ca ttt 400 den 600 con. Dd that si?
la mpt tin hieu dang mi?ng, cho tha'y nghe nudi ca mii ldng ndi rieng, cac loai thiiy hai san khae ndi chung dang du'dc nhan dan dia phifdng quan tam va dae biet la cd the lam giau ti? hoat dpng nay. Trong thdi gian de'n, Hpi Ndng dan ciing nhu'chinh quyen xa Binh Thuan se phd'i hdp vdi cac nganh hen quan de tich ciic hd trd ve ngudn vd'n va tap huan chuyen giao cac tie'n bd ky thuat nham phat trien nghe nudi ca mii ldng viing ven bien len mdt tam mdi, nha't la khi nhu cau thu'c pham cung ca'p cho Khu kinh te Dung Quat dang ddi hdi ngay cang nhieu hdn, da dang va phong phii hdn ve chiing loai, cha't lu'dng •
BAO TON VAPHAT TRIEN...
(Tiep theo trang 8)
Do tac ddng nhieu chieu va nhieu ye'u td' khae nhau, cac nghe thii cdng cd truyen dang mat dan vai trd can thie't va can phai cd trong ddi sd'ng hien tai cua cac dan tdc d nufde ta. Can cd cac de an bao tdn va phat huy ky thuat ban dia trong cac nghe thii cdng gan lien vdi viec ufng dung cac phu'dng tien ky thuat hien dai.
Bao tdn phat huy gia tri tri thu'c ban dia trong nghe thii cdng la gdp phan phat trien san xua't, khai thae ngudn nhan life tai chd, giai quye't cdng an, viec lam va nang cao ddi sd'ng cua ngifdi dan, gii? gin gia tri di san van hda cua dan tdc. Viec phat trien cac nghe thu cdng tai chd, ngoai viec sii dung mdt life lu'dng lao ddng kha ldn, cdn phat huy td't viec khai thae ngudn tai nguyen dd vdi tri thiJc dan gian d cac tdc ngifdi. Vd'n tri thiic quy gia nay ciing phai difdc nhanh chdng khai thae nghien cu'u, nang niu tran trpng va phat huy tac dung, ke't hdp vdi viec cai tie'n, dau tif ky thuat khi xae dinh bien phap phat trien nganh nghe.
Trong ke hoach dau tif dinh hu'dng cho SI? phat trien ciia cac nghe thii cdng truyen thd'ng, ngoai nhu cau tieu dirng phuc vu dan sinh, can phai day manh viec san xua't hang hoa, phuc vu du lich, xua't khau dd'i vdi cac mat hang nay. Ta't nhien Nha nu'dc can hd trd dinh hifdng phat trien. O day tinh van hoa hay gia tri van hoa cua hang hoa la the' manh ciia cac mat hang thii cdng truyen thd'ng ma chiing ta can phai gii? gin, phat huy •
3 0 •>> THONG TIN KHOA HQC VA CONG NGHE - So 0 5 / 2 0 1 0
