GIA TRI CON CAI BAO DAM PHUC LOI GIA DINH 6 VIET NAM
DOAN KIM THANG*
Tit khoa: gid tri, gid tri con cdi, an sinh gia dinh, phuc lai gia dinh.
Ngdy nhdn bdi: 26/02/2019; ngdy gui phdn bien: 27/02/2019; ngdy duyet ddng bdi:
22/04/2019 Dan nhap
Phiic Ipi gia dinh theo nghTa rpng bao ham he thong the che, cae boat dpng nham dam bao dap irng nhiing nhu ciu thilt yeu va thuc hien trach nhiem dac biet doi vai cac thanh vien. Do la trach nhiem giiia vg - chong, giiia cha me - con cai va nguge lai,... Day la trach nhiem giiia nhiing con nguoi trong cac moi quan he h6n nhan va huyet thong.
Gia dinh la noi con nguoi dugc sinh ra, nuoi duong, cham soc, giao due va xa hpi boa. Su trg giiip dau tien cho nhiing nguoi gap kho khan trong cugc song ciing xuat phat tir nhiing nguai trong gia dinh, sau do moi den hg hang, cong d6ng, cac thiet che an sinh xa hgi ciia nha nude. Gia dinh la mot ehii the thyc hien phiic Ipi xa hpi. Co nhieu yeu to tac dpng den phiic Igi gia dinh, trong do con cai la mpt trong nhiing nhan to gop phan quan trgng dam bao cho phiic loi gia dinh. Neu phiic Igi la hanh phiic va Igi ich thi gia dinh la don vi xa hgi dau tien thyc hien phuc Igi va dem lai phiic Igi cho con nguoi.
Trong gia dinh Viet Nam tir truyen thong den hien dai, gia tri ciia con cai nham thoa man nhu cau ve phiic loi gia dinh van dugc xem la mpt trong nhiing gia tri eo ban va c6 y nghTa quan trgng, nhat la khi nhiing dieu kien dich vu xa hgi, be thong an sinh xa hgi chua dam bao de phuc vy cho cae nhu cau ciia gia dinh.
Bai viet nay tac gia se phan tich va luan ban ve mot trong nhiing npi dung lien quan den phuc Igi gia dinh thong qua viec tim hieu gia tri con cai trong dam bao phiic Igi gia dinh 6 Viet Nam. Dii lieu de xay dyng bai viet dugc rut ra tir ket qua nghien ciiu "Nhan thiie va thai do ve gia dinh tren dia ban thanh pho Ha Ngi" eiia Vien Nghien ciiu Gia dinh va giai (2011)' va nghien ciru cua tac gia (2014)"^, ciing nhu mot so cupc nghien cuu gan day tien hanh tai mpt so tinh/thanh pho tren ea nuoc.
TS.; Vien Xa hpi hpc, Vi^n H^n lam Khoa hoc xE hoi Viet Nam.
' Nghien ciiu do Vien Nghien ciiu Gia dinh va Gidi tien hanh nam 2010 - 2011 tai 24 xa/phutlmg H& Noi (npi va ngoai thanh) vai s6 mau la 1.219 nguai, dp tuoi tu' 18 - 65 tuoi.
^ Nghien cuu do Doan Kim ThSng thirc hien nSm 2014. Mau phong van gom 300 bang hoi djnh lucmg v i 30 phong vdn sau tai Ha Npi (npi va ngo^i thanh). D6i tugng khao sat la c^c cap vp chong trong dg tudi sinh de.
. . Nghiin ciiu Con ngudi s6 2(101)2019
Doan Kim Thdng
1. Khai niem va cac quan dilm li thuyet ve gia fri con cai
C6 nhi§u quan diem li luan chuyen, lien nganh da dugc xay dyng va van dyng nhim nhan dien va Ii giai ve dpng eo, thai dp, hanh vi sinh con, cung nhu lam ro ylu tl tiem an dang sau qua trinh dien biln nhan khiu hpc 6 gia dinh n6i rieng va xa hgi noi chung.
Quan diem ve Ii thuylt sinh san tap trung xem xet 6 cip do vi mo (ea nhan, cha me, gia dinh) ve cac lua chpn va quylt dinh sinh de. Quan dilm li thuylt tam li hpc tim hilu vin de nhu ciu, dgng co qua trinh sinh san va hanh vi nhan khiu hgc 6 gia dinh. Theo do, khai niem "gia tri con cai" da dugc li giai bing nhiing sy khac biet va thay d6i xa hpi doi vcri van dl sinh san. Thyc tl, khai niem "gia tri con cai" xuit hien tu nhiing nam 70 ciia the ki XIX nhu mot tiep can tam li hge dugc nghien cim va van dung nhlm tim hilu cac qua trinh nhan khau hgc trong gia dinh (Nauck va Klaus. D, 2007).
Tac gia Hoffman (1973) dinh nghia: "Gia tri con cai lien quan din nhutig chiic nang ma con cai co the dam nhiem hoac nhiing nhu cau ma con cai c6 the dap img cho cha me a gia dinh". Dac biet, theo tac gia, dl giai thich vl nhu ciu, dgng ca sinh san, cin xem xet nhiing ki vgng ma cha/me thuang "t6i da hoa" vl gia tri ciia con cai, thi hien qua viec cha me can nhae, tinh toan khi mang thai va sinh con.
Gia tri con cai c6 the dugc phan loai, do luong theo nhom gia tri vat chat (con cai h6 trg ve kinh te, sire lao dgng va thu nhap) va gia tri phi vat chat (nhu tam li, tinh than, duy tri tinh than doan ket va dac biet la sy tuong ho lien the he trong gia dinh). Phan loai som nhat ve cac dgng co, hanh vi sinh san dugc tac gia Liebienstein (1957, 1974) dua ra phan tich "gia tri eon cai", trong do phan tich "gia tri con cai" gan chat voi miic dp thu nhap, tieu diing va phuc loi gia dinh.
Gia tri con cai dugc gan voi an sinh tu6i gia cua cha me. Tac gia Scbultx (1974) nhan dinh eon cai chinh la ngu6n von cita nguai ngheo, dac biet 6 cac nuoc n6ng nghiep chua phat triln, noi ma he th6ng an sinh xa hpi chua dugc bao phu va phat trien toan dien - o do con cai van dugc xem la "yeu t6 bao hiem" quan trpng cho tuong lai tu6i gia ciia cha me voi quan luem "dong con la dong cua (trong do co siic lao dpng)" hay la "cua de danh". Trong gia dinh ay, cha me mong dugc chung song it nhat voi mot diia con va co dugc sy giiip do cin thilt vl vat chit, tinh cam ciia con cai khi buoc vao tu6i gia. Tac gia Nauck va Kolmarm (1999) trong c6ng trinh ciia minh ciing phan biet chilu canh "tam li - tinh cam" (meiual affection) va thyc Igi vl kinh te (economic utility) cua con cai. Ngoai cac gia tri dac biet cua con cai nhu da neu, gia tri ciia con cai con 6 cho, ve mat tich eye, con cai co thi cung c6 va lam gia tang sy on dinh cua cac quan he h6n nhan - gia dmh, dac biet 6 cac xa hgi hien dai khi ma ti le Ii hon c6 chieu huong gia tang.
Mpt s6 nha nhan khiu hgc nhu Klein va Eckhard (2007) phan loai va do luong mot s6 chi bao vl gia tri con cai, tac gia ciing de cap den tam quan trpng va moi lien he gifta
Nghiin ciiu Con ngudi sd 2(101)2019 4 5
Gid tri con cdi bdo dam...
sinh con va viec cam nhan ve y nghTa cugc song khi dugc lam cha me, Co con hay khong CO con, meit khac ciing dugc coi la each thiic co ban de con ngucri dat toi trang thai vien man hoac nguge lai, no the hien phiic Igi gia dinh ma hau nhu cap cha me nao cimg mong muon.
Tac gia Kagisbasi (1982) da xac dinh ciu tnic ba chilu canh ehinh vl "gia tri con cai" bao g6m chieu canh tam Ii, xa hgi va kinh te voi ham y do la nhiing Igi ich da chieu dac biet ma cha me ki vgng va mong mu6n nhan duoc tir con cii. Do la; Thu nhdt, con cai tao ra su thuan Igi cho cha me thdng qua viec chiing dong gop siic lao dgng, djch vu va bao hiem cho cha me Iiic ve gia ca a hinh thiic tryc tiep hoac gian tiep, nhat la 6 nong thon khi he th6ng an sinh xa hpi va phiic Igi xa hgi chua bao phii cho tdt ca mpi nguoi; Thu hai, con cai co the lam gia tang miic do ty tin xa hgi (social esteem) cua cha m? th6ng qua viec chiing c6 the gop phan nang cao vi the, tao ra khong gian giao tiep cho cha me, dac biet la ciing c6 vi th8 xa hgi cua nguoi phy nii trong gia dinh va ngoai xa hgi. Thu ba, con cai la nguon cung cap nang lugng cho cha me, boi do la ket qua cua hanh phiic gia dinh, gop phan lam phong phii them cupc song ciia cha me va dac biet la sgi day lien ket the he ea ben trong ciing nhu ben ngoai gia dinh. Nhu vay, gia tri con cai bao dam an sinh va phiic Igi gia dinh cho cha me khi ve gia la mpt cau thanh gia hi kinh te ciia con cai. Doi voi cac nuoc phat trien day la mpt gia trj quan trpng va la mpt dpng luc ca ban anh huong toi quyet dinh sinh con va nuoi con, ciing nhu tam Ii ua thich con trai o hau het cac xa hpi khi ma gia tri an sinh cua eon trai cao hon con gai (Kagisbasi, 1982). Duoi goc dp kinh te, Schultz (1974) cting cho rang con cai la v6n con nguoi quan trgng ciia cha me, dac biet d6i voi nhiing nguoi ngheo.
Gia tri cua con cai noi rieng va gia tri kinh te noi ehung co quan he chat che voi miic dp phat triln xa hpi hay qua trinh hign d^i hoa. Xa hgi cang phat trien thi gia trj kinh te ciia con cai cang giam trong khi d6 gia tri tam li ngay cang tro nen quan trpng hon. Hien d^i hoa lam giam phu thupc vl kinh te giiia cae thanh vien trong gia dinh th6ng qua cau tnic viec lam mang tinh ca nhan hoa, tang co hpi viec lam tra cong ngoai gia dinh cho phu nii va phat triln cac he thong an sinh, phiic Igi xa hgi cham soc nguoi cao tuoi do nha nuac dam nhigm. Tuy nhiSn, trong cac xa hgi con phat tri6n cham va con thieu vang cac thiet che ve bao trg xa hgi, khi ma chirc nang an sinh va phiic Igi tu6i gia dugc thuc hiSn boi gia dinh thi gia tri con cai van dugc de cao nham dam bao cho phiic Igi gia dinh. Nhu vay, theo each tiep can nhu da neu, gia trj con cai khong phai bat bien ma co nhiing thay d6i theo nhung biln d6i xa hgi va van hoa (Nauck, 2014).
2. Gia tri con cai trong dam bao phuc I9I gia dinh 6t Vif t Nam
Gia hi con cai trong bao dam phiic Igi gia dinh eo the dugc do luong bing nhilu chi s6. Trong bai vilt nay, cac chi s6 do luong se bao gom chi s6 dugc thu thap qua cac
46 Nghiin ciiu Con ngudf s6 2(101)2019
Doan Kim Thdng
cupc khao sat nhu: "Con cdi la ngucri cham soc cha me khi ve gid " (ho trg vl kinh tl va cham soc siic khoe); va "Quan niem gidi trong dam bdophdc Igi gia dinh". Cac biln so dgc l$p dugc sir dung de phan tich bao g6m: nh6m tu6i, gioi tinh, dia ban sinh sing, cac the he trong gia dinh.
Trong gia dinh Viet Nam tir truyen thong den hien dai, gia tri ciia con cai vin Iu6n dugc coi trgng (Hoang D6p, 2004; Doan Kim Thing, 1985, 1998; Nguyin Lan Phuang, 1995). Gia tri con cai dugc coi la mot trong b6n gia tri co ban ciia gia dinh Viet Nam truyen thong. Tac gia Le Nggc Van (2011) trong nghien ciiu ciia minh da neu b6n gia tri CO ban cua gia dinh Viet Nam truyen thong bao g6m; (i) Nhan t6 tien quylt bao dam hanh phiic gia dinh; (ii) Luc lugng lao dgng ciia gia dinh; (iii) Ngucri kl tue dong hp;
(iv) Gia tri bao dam an sinh cho cha me khi vl gia.
Viet Nam chinh thiic buoc vao giai doan gia hoa dan s6 tir nam 2011 va hien c6 khoang 10,1 trieu nguoi cao tuoi (NCT), chiem 11% dan s6. Rieng s6 nguoi tir => 80 tu6i la 2 trieu nguoi^. Du bao den nam 2030, ti trpng NCT Viet Nam chilm 17% va nam 2050 la 25%. Chiem ti le tren 11% dan so nhung phan Ion NCT c6 cupc s6ng kho khan, thu nhap thap, khong on dinh hoac khong co thu nhap, song phu thugc vao con, chau, nguoi than. 65,7% NCT song o n6ng thon, la nong dan va lam n6ng nghiep, thu nhEip thap Igi bap benh. Hon niia, vi khong con sue khoe de lao dgng nen da so NCT phai song phy thugc. Trong so NCT tai Viet Nam, chi co khoang 27% la eo luong huu va thu nhap on dinh, con lai, 73% khong co luong huu, dang phai d6i mat voi nhieu kho khan trong cugc s6ng va phai s6ng phu thugc vao con cai (Uy ban quoc gia nguoi cao tu6i Viet Nam - VNCA, 2012b).
Kit qua dilu tra gia dinh Viet Nam nam 2006 cho thiy'': 39,5% NCT co nguon song chinh tir eon chau chu cip va 47,3% nhan dugc trg giup ve vat chat ciia con chau s6ng xa gia dinh trong 12 thang qua (Bp Van hoa, The thao va Du lich, 2008). Ket qua dieu tra gia dinh Ha Npi (2010) cung cho thiy ban 20,7% eon cai thuong xuyen h6 trg tiln bac cho cha me va 23,3% thuong xuyen h6 trg ve vat chat. Trong mot nghien ciiu khae tai Ha Ngi, 86,6% ngucri dugc hoi cho ring con cai la nguoi cham soc bo me khi ve gia va kh6ng co sy chenh lech giGa nong thon va thanh thj. Khi nhung dieu kien dich vy xa hgi, he thdng an sinh va phiic Igi xa hpi chua dam bao dl phuc vu cho nhiing nhu ciu
^ Le XuSn Cii v^ Pham Hai Hung. 2018. "Xu thi gia hoa dan so cr nude ta hi?n nay v^ yeu cau nang cao chat lugng s6ng cua ngiroi cao tu6i". Tap chi Cong san di4n tir, (http7/www.tapchicongsan.org.vn/Home/chuong- lrinh-1125/2018/52239/Xu-the-gia-hoa-dan-so-o-nuoc-ta-hien-nay-va.aspx), truy cap ngay 19/9/2018.
* Bp v a n h6a, T h i thao v^ Du lich, T6ng cue T h i n g ke, QuJ Nhi d6ng Lien hop qu6c (UNICEF), Vi?n Gia dinh v& Gi6i: " D i k tra Gia dinh Viet Nam nSm 2006". Trong s6 9.300 hp gia dinh dirac phong vAn chung, CO 2.664 N C T tii 61 tu6i tro len dupe phong vin rieng trong do co 1.205 nam (45,2%) va 1.459 nu (54,8%) v i doi s6ng va mot so quan niem ciia NCT.
Nghiin ciiu Con ngudi sd'2(101)2019 4-7
Gid tri con cdi bdo ddm...
ciia gia dinh, dac biet la eua NCT thi con cai van la nhan to dong vai tro quan trgng dl cham lo tuoi gia cho bo me (Doan Kim Thang, 2017).
2.1. Con cdi dam bdo phuc loi gia dinh trong ho tra cha mp ve kink te
Nguon luc gia dinh bao gom thu nhap, tai san, thai gian, lao dpng va siic khoe cua cac thanh vien. Trong cac xa hpi n6ng nghiep truyen thong, eon cai la nguon lyc dam bao cho sy ton tai ciia gia dinh truoc nhiing riii ro ve miia vu, thien tai, han ban. Gia tri con cai dugc nhan manh voi cac Igi ich tieu dimg, lao dpng san xuat va nguon bao hilm cho cha me liic tuoi gia. Theo thuyet ve "Luong ciia cai giiia cac the he" eua Caldwell (1976), ong cho rang khi con cai dong gop cho bo me ca ve cua cai, sue lao dgng, tinh cam,... nhieu hon thi ngucri ta thuong sinh de nhieu con. Trong xa hpi nong nghigp truyen thong thi nguoi ta thuong de nhieu vi con cai la tai san cua gia dinh, la lyc lugng lao dpng can thiet cho san xuat ciia cai va la cho dya tinh than cho cha me khi vl gia,...
Them vao do, tham chi con cai con dugc xem nhu mot lo^i "hang hoa" va quylt dinh sinh de giong nhu quyet dinh dau tu mua sam cac vat dung tieu dimg trong cugc song.
Nhung khi dieu kien kinh te, doi song co sy thay doi, nguoi ta thay rang viec co nhieu con la khong tot cho ehinh ban than hg va cho con cai hg, n§n hp muon sinh it con.
Nen van hoa coi trpng chii hieu nhu a Viet Nam la try cot tu tuong quan trpng ciia viec ho trg cho cha me trong moi gia dinh, nghia vu dao diic cua con cai truang thanh la cham soc cha me gia. Day dugc coi la ngudn an sinh va phuc Igi gia dinh. Chii hilu dugc the hien qua each nguoi ta cam nhan, suy nghT va cham soc cha me minh khi ve gia khong con siic lao dgng niia. Bieu hien ciia ehir hieu khong don thuan 6 su ho trg cha me ve phuang dien xa hgi, ma no con co y nghia sau xa hon trong nhan thiic va tu tuong ve gia tri gia dinh, gia trj ciia eon cai. 6 Viet Nmn, gia dinh dong vai tro quan trgng trong cham soc cha me khi ve gia 6 mgi mat (VNCA, 2012), d6ng thai chinh nhiing bac cha me gia lai giiip do con cai trong gia dinh ve kinh tl nhu dong gop thu nh^p va h6 trg von san xu3t,...
Khi ve gia, ngu6n song chinh ciia cac bac cha me co sy khac nhau theo cac dac Inmg kinh te - xS hpi. Cac nguon song chinh ciia NCT trong cac gia dinh a thanh thj la luong huu va su h6 trg cua con cai hoac thu nhap tir hoat dgng buon ban, kinh doanh. Voi NCT trong cae gia dinh 6 n6ng thon, nguon song cao nhat la lao d0ng cita chinh hg trong luih vyc nong, lam nghiep va tieu thu c6ng nghiep; nguon song thii hai la sy ho trg ciia con cai; nguon song thii ba la luong huu. Khi cha me cang nhieu tuoi thi con cai cang eo vai tro quan trpng hon trong h6 trg cha me gia. Khoang 40% NCT coi nguon song chinh la dua vao con cai trong gia dinh; tiep do la nguon lao dpng cua ban than NCT (30%); tir ngudn luong huu trg cap (25,9%); tir ngudn dugc tich liiy tir truoc (1,6%) va (3,2%) tii ngu6n khac. Tinh chung, co 32,1% ngucri dugc hoi da ho trg tien bac cho b6 me d^, nhiing nguoi con 6 do tuoi cao hon ciing ho trg tien b^c cho bo me de nhieu hon.
48 Nghiin ciiu Con ngUdI sd2(101)2019
Doan Kim Thdng
Xem xet trong tuong quan voi do tudi nguoi dugc hoi voi ti le giup da bd me de ve tien bac cho thay, nhom con cai <30 tudi (khoang 21,0%) giiip ddf bd me; ti le nay 6 nhom 41 tu6i la (36,1%), nhom =^> 50 tudi la 38,2% (xem bang 1). Hge vin ciia con cai cao hon thi kha nang ho trg tien bac cho bo me de ciing cao hon; 25,7%o nbdm con cai CO trinh do hge van tiSu hgc; 31,1% nhom hgc vin tnmg hge co so va 40,8%o nhom hgc van trung hgc phd thdng (Bg Van boa, TbI thao va Du lich, 2008).
Bang 1: Ho tror ve tien bac cho bo me tirong quan vol dac trimg cua con cai Ti le (%) Bien so dpc lap
Gioi tinh Nhom tuoi
Dia ban sinh song Chung
Dac trimg Nam Nu
<30 tuoi 31 -40 tuoi 41 - 50 tu6i
>50 tu6i Thanh thi Nong thon
So Iirgng 736 884 121 508 699 292 528 1.092 1.620
Ti le (%) 35,0 30,1 20,9 28,7 36,1 38,2 40,3 29,2 32,1
Chung 2.105 2.941 580 1.767 1.934 765 1.311 3.735 5.046 Ngudn: So lieu kit qua Bieu tra Gia dinh Viet Nam 2006.
Nghien curu giin day cua Vien nghien cihi Gia dinh va Giai tai tinh Ninh Binh va tinh TiSn Giang nam 2015 vai 480 NCT tu 60 tu6i trcr len cung cho th4y ti le tuong tu, gan 50% NCT til =>80 tu6i sAng dua hoan toan vao con cai, khoang 25% song nha luang him. Con cai dong vai tro dac biet quan trpng trong h6 tra cha me co trinh dp hgc van thjp. Ngoai ho tra tu con cai, nhom NCT co hpc vin thip hem co ti le phai lao dpng kilm sdng cao hem. Trong khi do, vai nhom co trinh dp hpc vin cao, da s5 hp co nguon sdng chinh la tir luong huu. Nhu vjy, vcri nhom NCT thupc ting xa hpi thap (nhu 6 nong than, ngheo, hpc vin thip hay a dp tu6i cao), an sinh kinh te chinh cua hp la su ho tra tir con cai va su lao dpng cua chinh ban than hp. Voi nhom NCT thuoc tang xa hpi cao hon (nhu a do thi, trinh dp hpc vin cao) thi nha nuoc dong vai tro chinh trong cung cip an sinh kinh te va xa hoi cho ho.
Da s6 cha me gia duoc hoi cho bik dupe nhan ho tro tiSn bac tu con cai thuong xuyen (31,7%) hoac thinh thoang (38,5%). Su h6 tro vS mat vat chit cua con cai doi voi cha mf trong gia dinh khi vl gia khong chi thi Men qua nhung ylu t l kinh tl mot each true tilp (nhu bilu tiln, cac vat dung sinh hoat, thiic an,...) ma con dupe the hien gian tilp thong qua su diu tu vao viec nang cao chit luong nha ct, mua sam cac trang thiet bi sinh boat trong hp gia dinh nhu ti vi, tu lanh,... (Tran Thj Minh Thi, 2016).
Nghtin ciiu Con ngui^ sd 2(101)2019 49
Gid tri con cdi bdo ddm..
Viec h6 trg ve tien bac cho cha me ciia con cai khi hp da lap gia dinh va da co eon cung c6 su khac biet vl s6 eon hien c6 cua hg. Nhirng ngudi eo tir i- 2 con co ti le giiip da cha me bing tien mat cao ban nhom c6 tir 3 con tro len (49,2% so voi 35,4%), tuy nhien giiip do cha me bang hien vat thi ti le giiia hai nhom la kha tuong duong vai nhau (41,7% so vcri 40,3%) (Vien Nghien cim Gia dinh va Giai, 2010).
Gia tri con cai va van de phat trien von xa hoi dugc xem xet 6 ea pham vi gia dinh.
Viec CO It con hay nhieu con hoac khong co eon co the anh huong lam gia tang hoac lam giam Slit tuong tac lien ca nhan, trong do co viec tham gia ciia cac thanh vien voi mang ludi xa hdi ben ngoai, bao gom hg hang than tdc, cae gia dinh hang x6m lang gieng, nha truong, cpng dong va xa hdi noi chung. Mpt sd nghien ciiu ve gia dinh ciia Australia (Wendy Stone, 2001; Vien Nghien cuu Gia dinh Uc (AIFS), 2004, 2008) cho thiy nhimg cha me c6 con cai se de dang tham gia vao eac hoat ddng cpng ddng dia phuang ban. Tuy nhien, ciing nay sinh nhiing nghjch li nhu viec c6 con vira la yeu to tich eye vira la ylu td can tro cha me tham gia vao cac hoat dgng a cong dong va xa hpi noi chung. Rat tiec nhiing nghien eiiu nhu the nay chua dugc trien khai nhieu a Viet Nam.
2.2. Con cdi cham soc cha me gid trong gia ^nk
Sue khoe la dieu kien tien quyet de cha me gia trong gia dinh co cugc sdng tich cue.
Cham soc NCT d Viet Nam n6i chung, cha me gia trong cac gia dinh dugc xac dinh la nhiem vu ciia gia dinh va con cai, dugc quy dinh trong luat phap Viet Nam. Theo do, cac thanh vien trong gia dinh, dac biet la con cai c6 trach nhiem ehinh trong cham soc, phung duong cha me, nhat la khi cha me gia. Theo ket qua Dilu tra vl Gia dinh 2006, trong s6
>5.000 gia dinh khong c6 NCT chimg song trong mau dieu tra, c6 65,3% gia dinh ma eon cai thuong xuyen tham hdi, cham soc cha me de va 61,0% ddi voi cha me vg/ehong hai ben. Ti le nay kh6ng cd sy chenh lech giiia ngudi dugc hoi la nam hay nir. Tuy nhien, khi xet ve dp tudi ngudi con thi cd chiit khac biet giiia cac nhom tu6i. Ngudi con d do tudi cao hon thi c6 ti le thirdng xuyen ve tham nom, cham s6c cha me nhieu hon (61,4% nhom gia dinh tre va 67,5% nhom >50 tudi). Ti le nhung ngudi a ndng thdn tham hdi, cham soc cha me thuang xuyen cao hon (66,3%) so voi thanh thi (62,4%)).
Mot nghien cuu khac tai Ha Ngi cho thay, 63,0% NCT ve him van eon hi vgng eo nguon trg cap tir con cai, chi cd 36,0% ty tiic dugc va 1,0% dya vao eac ngudn khac.
Nghien cuu ciing cho thay, co 17,0% NCT sdng trong gia dinh mot the he (chi co ngudi gia), 83,0%» NCT song trong gia dinh hai hoac ba the he tro len (Nguyin Dinh Cii, 2012). Trong mot xa hdi noi ma ngudn an sinh cho ngudi gia ehii yeu din tir gia dinh thi su trdng doi cua cha me gia cd the "dya" vao eon cai la chd dya khdng chi ve vat chat ma ca su 6n dinh ve tinh than.
50 Nghiin ciiu Con ngudf 56 2(101)2019
Boan Kim Thing
Mot ttong nhimg gia tri hiiyin thing khuyin khich co nhilu con trong gia dinh la gia hi "bao hiem tuoi gia". Vi thi, nhiing anh huong ciia quan niem truyin thing ttong gia dinh ve gia tri con cai, ma dac biet la con trai ca van la ch8 dua chinh cua cha me gia ca vat chat ISn tinh thin. Trong si 823 nguai hi dp tu5i => 40 tuli khi tra loi cau hoi: "Ai la nguoi hien dang cham soc cha me gia cua minh?", thi 43,6% cho bilt do la nguoi con trai ca va gia dinh ho; 45,0% cho ring do la nguoi con ttai bit kl va gia dinh hp; 8,3% la nguoi con gai bat ki va gia dmh hp,... (Vien Nghien ciiu Gia dinh va Giai, 2011).
Trong truyin thing va dao U gia dinh Viet Nam, con cai dii la trai hay gai dIu co nghia vu va trach nhiem cham soc bl me gia, nhung khi duac hoi thi ca nam va nil dIu cho rang trach nhiem cham s6c bl me gia thupc vl nguoi con trai ca vai ti le cao nhit (Bang 2), dac biet la nhimg nguoi sinh sing a nong th6n. Mac dii xa hpi va cpng ding da CO sir chia se, bSng chiing la co cac dich vu xS hoi hi$n dang dam trach nhiem vu nay (duang lao cong lap/ tu nhan va cac thilt chi xa hSi khac) co thi cham soc nguoi gia, nhung con cai noi chung kl ca tai lan gai van la chS dua chinh khong thi thay thi.
Trong cac gia dinh nhieu the he cimg chung song, mong muln cua cac cjp vo ching dupe hoi ve nguoi chiu trach nhiem trong cham soc cha me gia dupe lua chpn diu tien thupc vl con trai ca, kl din la eon trai thir hoac con gai bit ki.
Bang 2; Turong quan the h^ va mong muon ngiroi cham soc cha m^ gia TileC/o)
Con trai ca Con trai bat ki Con pai
Con trai hoac gai bat ki Tat ca cac con Nha duang lao cong/tu Khac (hp hang, nguoi giiip viec gia dinh)
Tong:
So the he gia dinh 1
38,9 34,4 4,4 16,7 4.4 0,Q 2,2 100,0
2 36,2 26,7 4,1 17,1 14,8 0,6 0,6 100,0
3 37,0 29,1 6,3 15,6 10,6 0,7 0,7 100,0
4 55,9 14,7 5,9 14,7 5,9 2,9 0,0 100,0
N 403 301 54 177 130 7 7 1.079 Ngudn: Vien nghien cuu Gia dinh vd Gidi, 2011.
Ket qua nghien ciiu cua Vien Nghien eiiu Gia dinh va Gidi (2010) ciing cho thiy ket qua tucmg ty khi xem xet mong mudn ve ngudi cham soc cha me gia trong gia dinh trong tuong quan vdi nhom tudi nguoi dugc hdi. Con trai van dugc xem la ngudi CO trach nhiem chinh trong viec cham sdc bd me gia d cac do tudi ngudi dugc hdi.
Nghiin ctiu Con nguOl s^ 2(101)2019
Gid tri con cdi bdo ddm...
Viec hd trg ve tien bac cho cha me cua con cai khi hp da lap gia dinh va da ed con ciing cd sy khac biet ve sd con hien c6 cua hg. Nhiing ngudi cd tir 1- 2 con ed ti le giiip da cha me bing tiln mat cao hon nhdm cd tir 3 con tro len (49,2% so vdi 35,4%), tuy nhien giiip do cha me bing hien vat thi ti le giiia hai nhdm la kha tuong duong vdi nhau (41,7% so vai 40,3%) (Vien Nghien cim Gia dinh va Gidi, 2010).
Gia tri con cai va vin dl phat triln von xd hoi dugc xem xet d ca pham vi gia dinh.
Viec cd it con hay nhieu con hoac khdng cd con cd the anh hudng lam gia tang hoac lam giam Slit tuong tac lien ca nhan, trong do c6 viec tham gia eiia cac thanh vien vdi mang ludi xa hgi ben ngoai, bao g6m hg hang than tgc, cac gia dinh hang xom lang gieng, nha trudng, cong d6ng va xa hgi ndi chung. Mot so nghien ciiu ve gia dinh cua Aushalia (Wendy Stone, 2001; Vien Nghien eiiu Gia dinh Uc (AIFS), 2004, 2008) cho thiy nhimg cha me cd con cai se de dang tham gia vao cae hoat dgng cpng ddng dia phuang hon. Tuy nhien, cimg nay sinh nhiing nghich li nhu viec cd con vira la yeu td tich cue vira la yeu td can tro cha me tham gia vao cac boat ddng d cpng ddng va xa hdi ndi chung. Rat tiec nhiing nghien cuu nhu the nay chua dugc trien khai nhieu d Viet Nam.
2.2. Con cdi cham sdc cha me gid trong gia dinh
Siic khoe la dieu kien tien quyet de cha me gia trong gia dinh c6 cupc sdng tich eye.
Cham sdc NCT d Viet Nam ndi chung, cha me gia trong eac gia dinh dugc xac dinh la nhidm vy cua gia dinh va con cai, dugc quy dinh trong luat phap Viet Nam. Theo dd, cac thanh vien trong gia dinh, dac biet la con cai cd trach nhiem chinh trong cham sdc, phung duong cha me, nhat la khi cha me gia. Theo ket qua Dieu tra ve Gia dinh 2006, trong so
>5.000 gia dinh khdng c6 NCT chung sdng trong mau dieu tra, cd 65,3% gia dinh ma con cai thuong xuyen tham hdi, cham sdc cha me de va 61,0% ddi vdi cha me vg/chdng hai ben. Ti le nay khdng cd su chenh lech giu:a ngudi dugc hdi la nam hay nu. Tuy nhien, khi xet ve do tudi ngudi con thi cd chiit khac biet giiia cac nhdm tudi. Ngudi con d do tudi cao hon thi ed ti le thirdng xuyen ve tham nom, cham sdc cha me nhieu hon (61,4% nhdm gia dinh tre va 67,5% nhdm >50 mdi). Ti le nhiing ngudi 6 nong thdn tham hdi, cham sdc cha me thuong xuyen cao hon (66,3%) so vdi thanh thi (62,4%).
Mot nghien cim khac tai Ha Ngi cho thay, 63,0% NCT ve him van c6n hi vgng cd ngudn trg cap tir con cai, chi cd 36,0% ty tiic dugc va 1,0% dya vao cac ngudn khac.
Nghien ciru ciing cho thay, cd 17,0% NCT sdng trong gia dinh mot the he (chi cd ngudi gia), 83,0% NCT sdng trong gia dinh hai hoac ba tbi he tro len (Nguyin Dinh Cii, 2012). Trong mot xa hdi noi ma ngudn an sinh cho ngudi gia chu ylu den tir gia dinh thi su trdng dgi cua cha me gia cd the "dya" vao con cai la chd dya khdng chi vl vat chit ma ca sy on dinh ve tinh than.
(-„ Nghiin ciiu Con n g u « sd2(101)2019
Doan Kim Thdng
Mpt trong nhiing gia tri truyen thdng khuyen khich cd nhilu con trong gia dmh la gia tri "bao hiem tudi gia". Vi the, nhiing anh hudng cua quan niem truyin thdng trong gia dinh ve gia tri con cai, ma dac biet la con frai ea van la chd dya chinh eiia cha me gia ca vat chit lln tinh thin. Trong s6 823 ngudi tit dp tudi -> 40 mdi khi tta Idi cau hdi: "Ai la ngudi hien dang cham sdc cha me gia ciia minh?", tbi 43,6%o cho bilt do la ngudi con trai ca va gia dinh hg; 45,0% cho ring d6 la ngudi con ttai bit ki va gia dinh hg; 8,3% la ngudi con gai bit ki va gia dinh hg,... (Vien Nghien ciiu Gia dinh va Gidi, 2011).
Trong truyen thdng va dao Ii gia dinh Viet Nam, eon cai dii la trai hay gai dIu cd nghia vu va trach nhiem cham sdc bd me gia, nhung khi dugc h6i thi ea nam va nii dIu cho rang trach nhiem cham s6c b6 me gia thugc vl ngudi con trai ca vdi ti le cao nhit (Bang 2), dac biet la nhiing ngudi sinh sdng d ndng thdn. Mac dii xa hgi va cong ddng da cd sy chia se, bing chung la cd cac dich vu xa hdi hien dang dam trach nhiem vu nay (duong lao edng lap/ tu nhan va cac thiet chi xa hdi khac) cd thi cham sdc ngudi gia, nhung con cai noi chung kl ca trai lln gai vin la chd dya chinh khdng thi thay thi.
Trong cac gia dinh nhieu the he cimg chung sdng, mong mudn eua cae cap vg chdng dugc hdi ve ngudi chiu trach nhiem trong cham sdc cha me gia dugc lya chgn diu tien thugc ve con trai ca, ke den la eon trai thii hoac con gai bat ki.
Bang 2: Tirffng quan the he va mong muon nguM cham soc cha m^ gia Ti li (%)
Con trai ca Con trai bat ki Con gai
Con trai hoac gai bat ki Tat ca cac con Nha duong lao c6ng/tu Khac (hp hang, nguoi giup vi?c gia dinh)
Tong:
1 38,9 34,4 4,4 16,7 4.4 0,Q 2,2 100,0
So the he 2 36,2 26,7 4,1 17,1 14,8 0,6 0,6 100,0
gia din!
3 37,0 29,1 6,3 15,6 10,6 0,7 0,7 100,0
4 55,9 14,7 5,9 14,7 5,9 2,9 0,0 100,0
N 403 301 54 177 130 7 7 1.079 Ngudn: Vien nghien cuu Gia dinh vd Gidi, 2011.
Kit qua nghien ciiu eua Vien Nghien cuu Gia dinh va Gioi (2010) cung cho thiy kit qua tucmg ty khi xem xet mong mudn vl ngudi cham sdc cha me gia trong gia dinh trong tuong quan vdi nhdm tudi ngudi dugc hdi. Con trai vin dugc xem la ngudi cd trach nhiem chinh trong viec cham sdc bd me gia d cae dp tudi ngudi dugc hdi.
Nghiin ciiU Con ngudi sd 2(101)2019
Gid tri con cdi bdo ddm...
Bieu do 1: Tiromg quan nhdm tuoi v ^ ngirM chiu tr^ch nhifm chinh cham sdc cha m^ gi^
Til?(%)
35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 BContrai EaCong&i • Con nao cting dugc
Nguon: Vien Nghien cuu Gia dinh vd Gidi, 2011.
Nghien cuu eiia tac gia tai Ha Ndi cung cho thay tinh hinh tuong tu nhu da trinh bay d tren. Tra Idi cau hdi: "6ng/ba mong dgi gi d con cai minh khi ve gia?", ket qua cho thiy, 81,1% y kien ngudi dugc hdi cho rang "cow cdi Id niem vui ve tinh thdn"; 38,8%
cho ring "con cdi Id chd dua ve kinh te"; 23,8% cho rang"co« cdi mang lai niem tu hdochobdme"; 14,3% cho rang "co con cdi de noi nghiep vd thua ke tai san"... (Doan Kim Thing, 2014).
Ben canh cac yeu td phan anh gia tri con cai nhu la muc dich ciia hdn nhan, cdn cd cac ylu td phan anh gia tri con cai nhu la phuong tien de thyc hien nhieu myc dich khac nhau cua ddi sdng ve kinh te, ve an sinh khi tudi gia, hoac sy lien tue va keo dai cua gia dinh, cua ddng hg. Cd 86,6% y kien chung cua ngudi dugc hdi cho bilt "con cai la ngudi cham sdc bd me liic ve gia". Ti le nay la kha tuong ddng giiia eac y kien cua ngudi dugc hdi d ndng thdn va d thanh thi (86,9% va 86,8%»). Dieu nay lai cang cd y nghia hon ddi vdi nhiing ngudi dugc hdi 6 dia ban ndng thdn, khi ma ve gia nhung bac cha me lam n6ng nghiep d ndng thdn khdng cd luong huu nhu nhiing ngudi d thanh thi.
52 Nghiin ciiU Con ngudi so 2(101)2019
Doan Kim Thing
B i l u do 2: Tinmg quan dia ban sinh s6ng vdi ti If danh g i i :
"Con c^i 1^ ngiroi cham soc b l m^ gia"
Tile(%)
t
Rat quan trgng Quan trpng B Do tbi • Nong thon
Khdng quan trpng
Nguon: Khao sat cua tdc gid tai Hd Noi, 2014.
Khi trong xa hpi truyen thong, san xuat chii yeu dira vao hp gia dinh va sue lao dpng ciia con nguoi, thi viec gia dinh co nhieu nhan lire la mot dieu kien de nang cao nang luc san xudt va nguAn thu nhap. Chinh vi vay, cac cap vp ch6ng o nong thon thuang mu6n CO nhi^u con va xem con cai nhu mpt nguon lao dong va giup dof gia dinh. Trong dilu kien nhu vay, tre em nong thon thuang lao dpng tir som va "nhieu con" dong nghta voi "nhiSu cua". Tuy nhien, trong nghien cuu nay, kjt qua phan tich ciia tac gia cho thiy chi CO khoang 38,5% nguai tra loi cho ring c6 con "vi con cai la ngu6n lao dpng va giiip do gia dinh" la rdt quan trpng. Dieu dang quan tam la giua cac nhom taoi, quan niem nay co su khac biet dang k l . Co toi 66,7% nguai dupe hoi trong nhom tii 45 tuoi tra len so voi 40,9% nguoi tra idi trong nhom tre ( 1 5 - 2 4 tu6i) cho ring ylu to nay la
"quan trpng". Nhom tit 35 - 44 tu6i co ti le y kiln danh gia thap hon so voi cac nhom t u l i khac (33,3%).
2.3. Gia tri con cii trong bao Mm phuc lai gia Unh tit goc do gi&i
Gia tri con cai trong phuc lai gia dinh dupe xem xet tii goc dp gioi nham tim hieu nhimg cam nhan ciing nhu nhimg thay ddi trong quan niem cua cha me ve con cai (con trai, con gai); li giai cac nguyen nhan (dpng co, muc dich, quyet dinh) chpn lira sinh san cua bo me, cac y l u to duy tri thai dp, hanh vi, dinh kiln nlu co doi voi con trai hay con
Nghi At cOu Con ngudi s<S 2(101)2019 53
Gid tri con cdi bdo ddm...
gai trong gia dinh, do ludng miic dg tdn t£ii tu tudng, tam Ii, hanh vi "ua thich con trai", nhiing mong mudn. ki vgng ve kinh te - xa hgi, van hda, nhirng chuan myc van hda - xa hpi "thien vi con trai" trong bdi canh kinh te - xa hgi dang chuyen d6i (Doan Kim Thang, 2017). Tu tudng "ua thich con trai" dac biet bieu hien rd d mot s6 nen van hda gia trudng (truyen thdng, phy he) noi duy tri tap quan con trai la ngudi ndi doi ddng hg, thd Cling to tien, tue le con gai khi kit hdn di chuyen ve sinh s6ng cung gia dinh nha chdng. Theo tyc le, con gai dugc cudi ga cho gia dinh nha chdng va it ddng gdp ban cho gia dinh cha me de. Do vay, nhiing ki vgng eua cha me de ve "gia tri eua con gai"
thuong kem ban so vdi con trai va dieu nay phan nao lam giam di dpng co, mong muon cua cha me trong sy lya chgn sinh san hoac dau tu cho phat trien (giao due, cham sdc, thira kl tai san,...) cua eon gai trong gia dinh, keo theo la sy phan biet ddi xir bit binh ding gidi ngoai xa hdi.
Li giai vin dl nay, mot sd nghien cuu trong va ngoai nude truoc day (Nauck va Klaus, 2007; Pham Van Bich, 1989; Vu Manh Lgi, 1990; Pham Bich San, I99I) cho ring anh hudng eiia he thdng van hda gia dinh nhu gia dinh phu he, gia dinh gia trudng cimg vdi sy tdn tai dai dang ciia nhiing chuan myc, gia tri truyen thdng cii... da tao nen nhung quy tac gia trudng ciing nhae va xu hudng tam li "ua thich con trai" trong gia dinh va ngoai xa hpi, dac biet d cac xa hdi chau A, trong dd cd Viet Nam. Ket qua nghien ciiu Danh gia tdng the ve gia dinh thdi ki edng nghiep hda, hien dai hda dat nude va hdi nhap qudc te cua Vien Nghien cim Gia dinh va Gidi (2016 - 2017) cho thay, xet theo gidi tinh, ti le nii dl cao gia tri an sinh gia dinh "ed con de cham sdc cha me khi ve gia" cao hon khdng dang ke so vdi nam gidi (79,9% so vdi 76,9%). Tuy nhien, mire do dong y cua ngudi dugc hdi la dang ke khi de cao nhiing gia tri ve tam Ii, tinh cam ciia eon cai trong gia dinh. Ti le cho rang "con cai dem lai niem vui va hanh phiic gia dinh"
dugc 66,8% sd ngudi dugc hdi ca nam va nii ddng y.
Cac du lieu nghien cuu thuc nghiem gan day ciing chiing minh, trong xu the eiia phat trien kinh te - xa hgi va do thi hda, gia tri "bao hiem cua eon cai" trong an sinh va phiic lgi gia dinh cung cd nhimg chuyen ddi tir gia tri vat chat - kinh te sang gia tri tinh than - tinh cam.
Ket luan
Kit qua nghien cuu ve gia tri cua con cai trong bao dam phiic lgi gia dinh, ma cu the la "con cai la ngudi cham sdc cha me gia" da dugc trinh bay tren day phan anh su thay ddi vl mat ciu tnic va nhung tac dpng tiem tang eua sy chuyen ddi xa hdi den su chuyin d6i vl gia tri con cai trong dam bao phiic lgi gia dinh d Viet Nam. Trong bdi canh xa hgi dang chuyin d6i, cung vdi qua trinh gia hda dan sd, xu hudng hat nhan hda gia dinh Viet Nam cung dang diln ra nhanh chdng din toi sd lugng NCT sdng rieng
. Nghiin ciiu Con ngudI s^ 2(101)2019
Boan Kim Thing
c ^ g cao. Mae dii NCT a nuae ta hien nay co the eo thu nhap tir nhieu nguon khac nhau, song phan lan trong so hp van song phu thupc vao con chau va nhimg nguai than. Xu huong nay dang co ehilu tang len trong nhihig nam gan day. Dieu nay Idiien cho nhieu ong bo ba me khi ve gia khong co kha nang chi tra cho viec chSm soc site khoe ban than, nhat la a nong thon hoac viing sau, viing xa. Day la thach thiic khong nho trong viec bao dam an sinh cho NCT.
Ben canh do, d6i vai nhirng NCT, duang nhu nhOng gia tri truyen thong va mong muon truyen thong ve ho tra cua con cai trong bao hiem tuoi gia (ca ve v|it chat lan tinh th§n) cua cac bac cha me van con nguyen gia tri, nhat la 6 nong thon.
Viet Nam dang buac vao thiyi ki gia hoa dan so ke tir nam 2017 vol 10% dan so 6 dp tuli tir 60 tra len. Ti le NCT o nhom Ion tuli nh4t (tii 80 tro len) da va dang tang len rdt nhanh. Dai sing gia dinh, doi song tinh than va van h6a ciia NCT thay doi nhanh ch6ng. Ti le NCT sing vol con cai da giam nhanh, trong khi ti le hp gia dinh NCT song CO dem hoac chi cd vpr chIng NCT tang len dang kl. PhSn Ion NCT sing 6 khu vuc nong thon. Mo hinh va nguyen nhan benh tat eua NCT dang thay doi nhanh chong, tit benh lay nhilm sang nhOng benh khong lay nhilm theo mo hinh benh tat eua xa hpi hien dai. Thuc tl nay doi hoi su quan tam, cham soc cua cae thiet chi nha nuoc, cpng ding va gia dinh voi NCT noi chung ngay cang cao. Cac nghien cim lien quan din NCT cho thiy NCT van dang giCr nhimg vai tro quan trpng trpng gia dinh va phiic loi gia dinh cung CO y nghta vo cimg quan trpng doi voi NCT.
Theo van boa truyin thing Viet Nam, con cm (ca trai lln gai, nhung eon ttai vin dupe dl cao ban) dang chi phii doi sing cac gia dinh hien nay, con cai dupe ki vpng se cham soc, phung duong cha me gia nhu la mpt dam bao cho phiic Ipi gia dinh. Dieu nay van rat quan trpng, dac bi$t trong tinh hinh khi ma he thing an sinh xa hpi, phuc loi xa hoi ciing cac thilt chi xa hpi khac chua thi bap dam cho cac nhu clu vl an sinh ciia nguoi dan, nhit la a khu vuc ndng thon va khu vuc kinh tl phi kit clu nhu hi^n nay.
Hien nay, gia dinh Viet Nam dang dong vai tro chu ylu phung duong, cham s6c NCT. Dilu nay cOng co nghia la mpt bp phan NCT dang rod vao tinh trang phu thupc eon cai ma khong co mpt su lua chpn nao khac khi khong con kha nang tu cham soc hoac chi tra cho cac dich vu xa hoi. Trong qua trinh biln dii xa hpi va nhung tac dpng manh cua co chi thi trudng din timg gia dinh, mot sd vin dl mdi da xuat hi?n, do la mau thuan gia dinh, xung dot giiia cac thi hf,... Vl pham vi xa hpi, cac thiet che an sinh va phuc loi xa hpi chua bao phii cho toan bd ddi sdng ngudi dan trong dd cd NCT thi cac van dl lien quan din phuc Ipi gia dinh van la cac vin dl can duoc quan tam nghien ciiu dl cd cai nhin toan dien hon vl phuc lgi gia dinh trong bdi canh xa hpi chuyin ddi.
Nghiin CUV Con nguH 3^2(101)2019 5 5
Gid tri con cdi bdo ddm...
Tai li^u tham khao
1. AIFS (Vien Nghien ciiu Gia dinh, Uc). 2004. "Social capital of family". Research paper.
2. AIFS (Vien Nghien ciiu Gia dinh, Uc). 2008. "Cost of children". Research paper.
3. Bg Van hoa, Thi thao va Du lich, UNICEF, Tdng cue Thong ke, Vien Nghien ciru Gia dinh va Gidi. 2008. Kit qud Bieu tra gia dinh Viet Nam ndm 2006. Ha Ngi.
4. Pham Van Bich. 1989. "Mot dac trung ve ca ciu chirc nang cua gia dinh Vi^t Nam a dong bang song Hong". Tap chi Xa hpi hoc, so 2.
5. Nguyen Dinh Cir. 2012. "Anh hudng ciia miic sdng din miic sinh". Ki yeu khoa hgc 20 nam thanh lap Vien Dan so va cac van dexa hgi. Dai hgc Kinh te qudc dan. HaNgi,tr. 7-14.
6. Le Xuan CCr va Pham Hai Hung. 2018. "Xu the gia hoa dan so d nude ta hi?n nay va yeu cau nang cao chat lugng song ciia ngucri cao tuoi". Tap chi Cong san dien tir, (http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/chuong-trinh-n25/2018/52239/Xu-the-gia-hoa- dan-so-0-nuoc-ta-hien-nay-va.aspx), tmy cap ngay 19/9/2018.
7. Caldwell, John. 1982. Theory offertility decline. Academic Press, New York.
8. Hoang Dop, Vu Tuan Huy (chii bien). 2004. "Gia trj con cai trong gia dinh". In trong:
Xu hudng gia dinh ngdy nay. Ha Ngi: Nxb. Khoa hgc xa hgi.
9. Klein va Eckhard. 2007. "Educational diffrences, value of children and fertility outcome in Germany". Current Sociology. Vol 55, N4, Monograph 2. Pp: 505-525.
10. Kagisbasi. 1982. Old-age security value of children. Cross-national socioeconomic evidence.
11. Hoffman. 1973. "The value of children to parents". In Psychological perspectives on population. Faccet (Eds) NY. Basic book.
12. Nguyen Lan Phuang. 1995. "Nhan xet ve sir chuyen doi gia tri diia con sau 10 nam d mot xa". Tap chi Xa hoi hoc, so 2.
13. Quoc hgi nuac Cong hoa xa hgi chii nghTa Viet Nam. 2009. Ludi Ngudi cao tuoi. Luat s6 39/2009/QH12, ban hanh ngay 23/11/2009.
14. Vu Manh Lgi. 1990. "Khac biet nam nG trong gia dinh ndng thdn". TapchiXa Apr Ape, s63.
15. Liebienstein H. 1957. "Economic backwardness and economic growth". Sudies in the theory of economic development. NY: Wiley.
16. Liebienstein H. 1974. "An interpretation of the economic theory offertility: promsing path or blind alley?". Journal of Economic literature, 12.
17. Nauck and Klaus. D. 2007. "The varying value of children. Empirical resuls from 11 societies in Asia, Africa and Europe". Curren Socilogy, 55. 699-724.
18. Nauck va Kolmann. 1999. "Value of children". In Friedrich W B Nauck B and Rosemarie N (Eds). Actuelle Forschungs/elder der Familienwissenchaft. Pp: 53-74.
Wurzburg: Ergon.
, , Nghiin ciiu Con ngudi s6 2(101)2019 56
Doan Kim Thing
19. Nauck, 2014. "Value of children and the social production of welfare". Demographic Research, 30, 1793-1824.
20. TrSn Thj Minh Thi. 2016. "H6 trg kinh t l giira ngudi cao tudi va con cai trong gia dinh Viet Nam hi?n nay". Tap chi Khoa hoc xa hdi Vi^t Nam, sd 12.
21. Doan Kim Thang. 1985. "Quan niem cua ngudi ndng dan ve de con trai, con gai". Tap chi Xa hdi hoc, sd 4.
22. Doan Kim Thang. 1998. "Anh hudng cua van hda gia dinh truyin thdng toi hanh vi tai sinh san cua ngudi phu nu ndng thdn ddng bing song Hdng". Thong tin Dan s6, Uy ban Qudc gia Dan so - Kl hoach hda gia dinh, so 1.
23. Doan Kim Thing. 2014. So lieu khao sat ve Sinh de va K I hoach hda gia dinh tai ngi va ngo^i thanh Ha Ngi.
24. Doan Kim Thang. 2017. "Thai dp va mong mudn sinh con cua ngudi dan Ha Ngi". Tap chi Nghien cuu Gia dinh vd Gi&i, so 27.
25. Le Nggc Van, 2011. Gia dmh vd bien doi gia dinh d Viet Nam. Ha Ndi: Nxb. Khoa hgc xa hgi.
26. Vien Nghien ciiu Gia dinh va Gidi. 2010. "Sd lieu khao sat siic khoe va phuc lgi cua ngudi cao tudi" tai tinh Ninh Binh.
27. Vien Nghien ciiu Gia dinh va Gidi. 2011. "Sd lieu Dieu tra nhan thiic va thai do ve gia dinh Ha Ngi".
28. Vien Nghien ciiu Gia dinh va Gidi. 2015. "Sd lieu khao sat Ngudi cao tudi" tai tinh Ninh Binh vatinh Tien Giang.
29. Vien Nghien ciiu Gia dinh va Gidi. 2016 - 2017. "So lieu nghien ciru danh gia tdng thi vl gia dinh thai ki cong nghiep hda, hi§n dai hda dat nude va hgi nh^p quoc te".
30. Pham Bich San. 1991. "Muc sinh, gia dinh va bdi canh kinh tl - xa hgi d ndng thdn Viet Nam". Tap chi Xd hdi hoc, sd 4.
31. Schultz. 1974. "Fertility and economic values". In Economic of the family: marriages, children and human capital. Chicago: University of Chicago press. Schultz (Eds).
32. Uy ban Qudc gia ngudi cao tudi Vi?tNam (VNCA). 2012. Dieu tra quoc gia ve ngudi cao tudi ndm 2011. Kit qua chu ylu. Ha Ngi: Nxb. Phu nO.
33. Uy ban qudc gia vl Ngudi cao tudi Viet Nam (VNCA). 2012b. Bdo cdo ddnh gid 10 ndm (2002' 2012} thfc hi^n chucmg trinh hdnh ddng qudc ti Madrid vi ngudi cao ludi. Ha Ngi.
34. Wendy Stone. 2001. "Measuring social capital: Towards a measurement framework for researching social capital in family andcommunity life". Research paper N24.
AIFS, 2001.
Nghiin ciiu Con ngudi so 2(101)2019 57
