GINOONG PASTA

II I D ," tugon ni Padre Sibyla

GINOONG PASTA

ng tulong kaninuman sa dalawang babae," ani Isagani.

Sumang-ayon at napagkaisahan ng lahat na piliin ang abogado ang lapitaf ni Isagani upang maging marangal ang pamamaraan.

TALASALITAAN Hanapin ang singkahulugan ng mga salita.

1.

nangangasera 3.balkon 5.

sinawata

2.

kapanalig 4. kuru-kuro

GAWAIN

1.

Anong klaseng estudyante ang mga ka-grupo ni Makaraig?

2.

Ano ang layunin ng grupo ni Makaraig, Isagani at Pecson?

3.

Anong klaseng mithiin ang ninanais ng grupo nina Isagani?

4.

Sinu-sino ang sumang-ayon sa panukala nina Isagani, na nagtanggol sa kanila sa Los Bafios?

5.

Sinu-sino ang kanilang lalapitan upang hingan ng tulong? Kabanata 15 SI

GINOONG PASTA

SI Ginoong Pasta ay kabilang sa pinakabantog na abogado sa Maynila, Marami siyang kliyente dahil kilala siya sakahusayan sa pagtatanggol. Marami ang naghihintay sa kanya kaya't matagal bago napaunlakan si Isagani. Dumatingl din ang pagtawag sa pangalan ni Isagani at siya'y pinapasok sa tanggapan Nasa loob ng opisina ang abogado at sa mesa nito ay maraming nakapatongl na papeles. Maputi ang buhok nito at may pagkapanot na ang abogado. Disente ang pananamit at ang mukha ay pormal na halos hindi ngumingiti. Ni hindi umangat ang ulo nito at nagpatuloy sa pagsusulat gayong siya'y nakapasok

Itinaas na nito ang ulo at tumambad si Isagani sa paningin ng abogado. Nakilala siya nito at agad kinamayan sabay paghingi ng paumanhin.

Naging masigla si Isagani sapagkat maayos ang pagtanggap sa kanya ng abogado. Agad niyang sinabi ang pakay at hinintay ang reaksiyon nito.

Tila ibig pang ikubli ni nalalaman tungkol sa pakay ni Isagani ngunit inoong Pasta na siya'y may

jgdilim na muli ang mukha. anukT

Hindi nasiraan ng loob si

lsag;---imkay. Sinabi niya ang pananalig ng mga kabataan kay Ginoong Pasta at imuasa silang mamagitan sa kanilang panig ang abogado sakaling sangguniin in I )on Custodio. Hindi na nagkaroon ng lakas ng loob si Isagani na humingi i.r payo nangmakitang pormal at nakasimangot ang mukha ni Ginoong Pasta.

Samantalang sa loob-loob ni Ginoong Pasta ay may sarili na siyang i ,| ,.isyahan at iyon ay ang hindi makisangkot sa nasabing usapin. Batid niya i mngyaring pagtatalo sa Los Bafios at ang pagkahati ng dalawang panig. ' i.iiii niyang hindi lamang si Padre Irene ang nasa panig ng mga mag-aaral at ...Ii ito ang nagpanukalang ipaubaya sa Lupon ng Pamahalaang Primarya

mil desisyon at sa katunayan ay ang kabilang panig pa nga. Magtatagumpay nga sana sina Padre Irene, Padre Fernandez, Kondesa, isang mangangalakal ii mi' mataas na opisyal upang aprubahan ang desisyon nang maalala ni i n in- ( amorra ang nasabing Lupon upang magkaroon ng pagkakaabalahan. M' lahat ng ito ay alam ng abogado kaya't matapos makapagpaliwanag si

1 M i n i ay tinangkana

na salita at pag-iwas sa usapan.

< ><>!" kinamot pa nito ang ulong panot. "Walang makahihigit sa akin i .i.i,ling sa pag-ibig sa bayan at paghahangad ng progresibong kamalayan. nlmlii hindi ganoon kadali ang lahat. Hindi ko tiyak kung may alam kayo gaya ng pagkakaroon ng maraming pag-aari. Hindi ako i maselang bagay at kailangan kong lubusang mag-ingat."

" '1 "m|' i'"m:,wangT™2 si Isagani sa pamamagitan ng matatayog na 1' " ' '""'"i" "^fnag^mula itong tumalakay ng mga paksang may

...^,ya\Tnasvahan dekreto at sapagkat kung anu-ano ang | ,,, ,i. m i.in sa l-atas, Kap<u>y*"<» >

EL FILIBUSTERlSNfi 1 II.IBUSTERISMO

... I...w ne uouan ngunit pagkakataon iyon ni Isagani "Ang magandang dalagang kaibigang matalik ni Don Custodio," sab|». 1 lindirinsiyamaloK | _{( t} ^

ahogado. tang mabistayan nang m n

49

f

i I IIIBUSTERISMO 65

ng ganoong pagkilos ay nangangahulugan ng paglaban sa pamahalaan tungkol i kanyang pamamaraan ng pagsakop. Marami ang hindi nakakaunawa nito, Bg ano ang ibubunga ng ginagawa nilang paghingi... na nangangahulugan

y subersibong pag-iisip."

"Ipagpaumanhin po ninyo," tugon ni Isagani. "Kung humihingi man ang "•a mamamayan ay sapagkat naniniwala silang nakahandang magbigay ng

isangmara^galna*1

_f

&1,"^,,'<aDUDUt' mS pamahalaan. Ang paghingi ay hindi dapat ikamuhi at sa atino l™m;n,t n_a!,i,o{"?i

!

"lunayan Panga'y kapuri-puri. Nariyan ang simbahang laging humihingi sa ~ Hyos at naniniwalang siya'y palaging bibiyayaan. Ang isang bayan lamang

I

alipin at dinadahas ang walang karapatang humingi sa kanyangpanginoon. |Sng isang bayan na nasusuklam sa kanyang pamahalaan ay walang kailangang PGINkundi ang siya'y palayain." Nagpakita ng hindi pagsang-ayon si Ginoong Pasta sa mga naging pahayag

'fnimaming pagbabago sa Madrid ay naparatangang filibustero. Hindi sila liiikapangahas na umuwi. Ano ba ang hinihingi nila? Nalalaman ng marami IW ITO'y hindi masama at sa halip ay makabubuti. Subalit may mga bagay IYONGhindi nauunawaan sapagkat lubhang maselan. Ngayon ay sasabihm EL FILIBUSTERISM' rin ang higit na

naguluhan sa hal

kanyang mga sinabi, si Ginoong Pasta na na si Isagani.

"Hindi po namin nais na malagay kayo sa balag ng alanganin " an mahinahong wika ni Isagani. "Huwag sanang itulot ng Diyos na k'ami makagambala kahit isang saglit sa taong ang buhay ay totoong mahalaga mga Pihpmo. Ngunit kakaunti pa ang aking nalalaman tungkol sa batas mga kautusan o kapasyahang pinaiiral sa ating bayan. Umaasa akong hi'n

it^nj-, jyiuuinui oti citing UCK

makakasama sa pamahalaan ang pagtataguyod ng L„.1& mmmigm im layuiii] nang may pagsunod sa mga alituntunin. Iisa po ang ating layunin at nagkakaibi lamang sa pamamaraan."

Napangiti ang abogado sapagkat nagtatagumpay na siyang lituhin si Isaganm at maiba ang paksa ng pinag-uusapan.

"Nariyan ang higit na suliranin. Hindi nga ba't kapuri-puri na ang pagtulonj sa pamahalaan ay ang pagsunod sa batas at mga kapasyahan. Ang gumaw ng isang panukala bagama't may mabuting layunin kung laban naman s alituntunin ng pamahalaan ay nakakasugat. An

""F-T"' Ina ang pagiuion« Nagpakita ng hindi pagsang-ayon si uinoong rasia sa mga uagmg yauay aB

.a batas at mga kapasyahan. Ang gumawl., kaJl: «Masamane teorva Iyan ay pagpapakita na kakaunti pa ang ngjsang panukala bagama't may mabuting layunin kung laban naman

C

-ox- ■ " j ""v^ugoi, n.ag magtangka ng pagkilos n

salungat sa mataas na layunin ay isang krimen na dapat parusahan."

Pakiwari ng abogado ay nagtagumpay siyang tuluyang lituhin si Isa kaya't naging kampante na ang loob.

"Ngunit ang pamahalaan ay gagawa ng salig; rronnontU A n «I« ~. ^a^x'I ■ _ 1 _ l . t

50

^^^^^.^.^ kaP^ihan ng pamahalaan

si ^ ^rS^lLarikaU

mLtagpo ng pinunong.Iubha

a mjrvj t»xi 6 .iiu.&

1 ilalingan ng mamamayan. Maaari kayong makatagpo ng pinunong lubha mil-', kahangalan... ngunit may iba namang makatuwiran... Kahit ang hinihiling ninyo ay makabubuti at siyang nararapat, iba't iba ang pamamaraan ng |ii»inahalaan."

Sandaling nag-alinlangan ang abogado at ipinako ang mga mata kay 1 »'ani, pagkuwa'y kumumpas ang mga kamay na waring may ibig ipahiwatig.

"Nahuhulaan ko ang ibig ninyorg ipahiwatig." Nagpakawala si Isagani malungkot na ngiti. "Ibig ninyong sabihin na ang pamahalaang kolonyal • lnndi matatag ang pagkakabuo at umaasa ito sa mga pala-palagay..."

"Hindi! Hindi iyan ang nais kong sabihin!" agad pagtutol ni Ginoong l*MMtn. "Nasaan na ba ang aking salamin?"

"Narito po."

Isinuot ng abogado ang salamin sa mata at nagkunwaring may binabasang i i

lis. Muli itongnagpahayag saparaangpautal-utal kay Isagani.

"May ibig akong sabihin... subalit waring nalimutan ko na... pinutol ako ' ipusukanmo... isang bagay na walang gaanong halaga... kung nababatid

n lamang kung ano ang mga bagay na kailangan ko pang gawin... impiikarami...

Naintindihan ni Isagani na gusto na siyang paalisin ng abogado kaya't llvii'v lumayo na.

Mabuti pang pabayaan na lamang natin sa pamahalaan ang kapasyahan. ■ a ni)', ang bise rektor ay tutol sa panukalang iyan, ngunit hindi sa panukala nil mi pamamaraan ng panukala. Kayong mga marurunong ng magsalita

11 'nr. Kastila ang nagpahayag ng panukalang iyan, ano pa ba anp, guslo

o i D -J -or "

kanyang nasasakupan ang pinakamahina sa lahat. Higit na matibay an batayang katuwiran o katarungan."

Umangat ang ulo ng abogado. Ano?Ang binata'y nangahas na mangatuwiran sa kanya? Hindi ba't nakalilito na ang mga naging pahayag niya?

"Binata, kailangang isantabi ang ganyang paniniwala sapagkat iyan ay lubhang mapanganib. Ang maipapayo ko'y ipagpaubaya na lamang ang lahal ng paggawa sa pamahalaan."

"Ngunit ang bumubuo sa pamahalaan ay ang mamamayan na siyang nakapag-aral at nakakaunawa ng lahat."

"Sila'y mga taong maaaring magkamali kaya't hindi dapat magbingi bingihan sa iba pang mga kuro-kuro."

"Kailangan mong magtiwala sa kanila sapagkat lahat ay ipinagkakaloob nila."

"May kasabihan ang mga Kastila, ang hindi umiyak ay walang gatas, ang hindi humingi ay hindi mabibigyan."

"Kabaligtaran!" tumawa ng pakutya ang abogado. "Sa pamahalaang ito ay kabaligtaran ang nangyayari."

Natigilan si Ginoong Pasta dahil tila lumabis ang kanyang mga salita at nawawalan siya ng pag-iingat.

"Ibinigay sa atin ng pamahalaan ang mga bagay na hindi natin hinlhingj sapagkat ang paghingi ay nangangahulugan ng pagkukulang at ang ibig sabihin ay ang hindi pagtupad sa tungkulin. Ang tangkaing hilingan siya kahit pa hindi naman kalabanin ay parang pagbibigay ng sapantahang siya'y nagkakamali.

51

66 EL FILIBUSTERISl

ninyo? Ano ang mapapala ninyo sa panghihimasok sa bagay na iyan? tyf ibig pa ba kayong matutuhan? Nakatitiyak akong maging si Padre Florenti ay sasang-ayon sa aking mga sinabi."

"Palagi niyang sinasabi sa akin na isipin ko ang aking kapwa katulad pag-iisip ko sa aking sarili. Nagpunta ako dito hindi para sa aking sarili ku; hindi para sa kapakanan ng higit na nakakababa."

"Kung ganoon ay gawin din nila ang ginawa ninyo. Magsunog din sila kilay sa pag-aaral at makalbong tulad ko. Kaya kayo natuto ng wikang Kastl ay sapagkat pinag-aralan ninyo. Kayo'y hindi taga-Maynila at hindi Kastlfl ang mga magulang ninyo. Ako nama'y naging alipin ng isang prayle at habaf ako'y naglilingkod ay may hawak na aralin ang kabila kong kamay. Nahj ako nang hindi ako tinulungan ng mga guro sa akademya."

"Ang gustong matuto ay talagang matututo ngunit ilan po ba ang kagaj ninyo? Isa sa sampung libo? O baka higit pa."

"Napakarami ng abogado at ang iba'y nagkakasya na lamang na magti kawani. Ang mga manggagamot ay nag-aagawan ng maysakit. Ang kailangj natin ay mga bisig para sa agrikultura."

"Totoo ngang napakarami ng doktor at abogado ngunit ang ibang bay ay wala. At kung marami man sa bilang ay kulang naman sa kasanayaj Walang masama kung ang mga magsasaka at manggagawa ay matuto rin mapabuti ang kanilang mga sarili sa pamamagitan ng edukasyon."

"Isang pangarap! Isang ideolohiya! Isang kahibangan!" inakbayan i abogado si Isagani. "Bibigyan ko kayo ng isang magandang payo at alai kong magagamit ninyo ito. Ang mabuti pa'y matuwa na lamang kayo sa pa| aaral kung paano magbigay ng lunas at magpasipsip ng lason. Iwaksi ij ninyo sa isipin ang pagpapabuti o pagpapasama ng bayan. Ang mabuti'y ail panggagamot ang inyong pakaisipin. Pati ang paniningil ng tamang halagi Layuan ninyo ang mga bagay na may kinalaman sa bayan at pamahalaai Magsimba, mangumpisal at makinabang gaya ng ginagawa ng iba. Kun magpapatuloy kayo sa inyong ginagawa ay baka hindi kayo makatapos ii| pag-aaral, hindi makapag-asawa at tuluyang mawalan ng bayan na siyanj kauna-unahang kukutya sa inyong naging kasawian. Maaalala ninyo ako sasabihing may katuwiran ako sakaling kayo'y ubanin na rin," saka hinipo n Ginoong Pasta ang ilang puting buhok.

"Kung sakaling ang aking buhok ay may uban na ring gaya ng sa inyo, wika naman ni Isagani. "At kung aalalahanin ko ang aking buhay na walanl ginawa kundi para lamang sa aking sarili, walang ginawa alang-alang sa bayani nagkaloob sa akin ng lahat, o maski para sa mga mamamayang nagpalago ni aking kabuhayan, ang bawat uban sa ulo ko ay magiging tinik at hindi ko ipagmamalaki bagkus ay aking ikahihiya nang labis."

Yumukod na si Isagani pagkuwa'y umalis.

Natigilan ang abogado habang pinagmamasdan ang papalayong binatl "Kahabag-habag na binata! Ako man ay may ganyang kaisipan din sapagku ang lahat ay nagnanais na may masabing nagawa para sa kanyang bayan,

Kabanata 16 ANG