PENINGKATAN MOTIVASI BELAJAR IPS SEJARAH MELALUI
METODE PENGAJARAN
DEBATE AND DISCUSSIONS
DI KELAS
VII D SMP N 32 SEMARANG TAHUN AJARAN 2012/2013
SKRIPSI
Untuk memperoleh gelar Sarjana Pendidikan
pada Universitas Negeri Semarang
Oleh:
Muh Adi Sudiarto
NIM 3101409042
JURUSAN SEJARAH
FAKULTAS ILMU SOSIAL
UNIVERSITAS NEGERI SEMARANG
ii
PERSETUJUAN PEMBIMBING
Skripsi ini telah disetujui oleh pembimbing untuk diajukan ke sidang panitia ujian
skripsi pada:
Hari
:
Tanggal
:
Dosen Pembimbing I
Drs YYFR. Sunarjan, M.S.
NIP. 19551210 198803 1 001
Dosen Pembimbing II
Drs. Jayusman, M.Hum
NIP. 19630815 1 98803 1 001
Mengetahui,
Ketua Jurusan Sejarah
iii
PENGESAHAN KELULUSAN
Skripsi ini telah dipertahnkan dihadapan siding panitian Ujian Skripsi Fakultas
Ilmu Sosial, Universitas Negeri Semarang pada:
Hari
:
Tanggal
:
Penguji Utama
Dr. Cahyo Budi Utomo, M.Pd.
NIP. 19611121 198601 1 001
Penguji I
Drs YYFR. Sunarjan, M.S.
NIP. 19551210 198803 1 001
Penguji II
Drs. Jayusman, M.Hum
NIP. 19630815 1 98803 1 001
Mengetahui,
Dekan
iv
PERNYATAAN
Saya menyatakan bahwa yang tertulis dalam skripsi ini benar-benar hasil karya
sendiri, bukan jiplakan dari karya tulis orang lain baik sebagian atau seluruhnya.
Pendapat atau temuan orang lain yang terdapat dalam skirpsi ini dikutip atau
dirujuk berdasarkan kode etik ilmiah.
Semarang, Juli 2013
v
MOTTO DAN PERSEMBAHAN
Motto:
Allah akan meninggikan orang yang beriman di antaramu dan
orang-orang yang diberi ilmu pengetahuan beberapa derajat. Dan Allah Maha
Mengetahui apa yang kamu kerjakan (QS Al Mujaadilah:11)
Jadikan proses bagian dari menempa diri menjadi pribadi yang kuat.
Persembahan:
Skripsi ini kupersembahkan untuk:
1. Bapak dan ibu tercinta, terima kasih untuk kasih sayang, doa
dan dukungannya selama ini.
2. Intan Ayu Kinasih, terima kasih untuk semua bantuan dan
motivasi yang telah diberikan.
vi
KATA PENGANTAR
Puji syukur penulis panjatkan kehadirat Allah SWT yang telah
melimpahkan rahmat, taufiq, hidayah, inayah , kesabaran, dan keikhlasan kepada
penulis sehingga penulis dapat menyelesaikan skripsi yang berjudul Peningkatan
Motivasi Belajar IPS Sejarah Melalui Model Pengajaran Advokasi Di Kelas VII D
SMP N 32 Semarang Tahun Ajaran 2012/2013 .
Perlu disadari bahwa keberhasilan dalam penyusunan skripsi ini tidak
dapat selesai tanpa bantuan dari berbagai pihak. Oleh karena itu dengan
kerendahan hati penulis menyampaikan terima kasih kepada:
1. Prof. Dr. Fathurrokhman, M.Hum., Rektor Universitas Negeri Semarang yang
telah memberikan kesempatan untuk menuntut ilmu.
2. Dr. Subagyo, M.Pd., Dekan FIS UNNES yang telah memberikan kelancaran
dalam perijinan penelitian.
3. Arif Purnomo, SS., S.Pd., M.Pd., Ketua Jurusan Sejarah FIS UNNES yang
telah memberikan dorongan kepada penulis dalam menyelesaikan skripsi.
4. Drs YYFR. Sunarjan, M.S., Dosen Pembimbing I yang telah banyak
mengarahkan dan membimbing penulis dalam penyusunan skripsi ini.
5. Drs. Jayusman, M.Hum., Dosen pembimbing II yang telah banyak
mengarahkan dan membimbing penulis dalam penyusunan skripsi ini.
6. Dra. Erna K Rahayu, MM selaku Kepala SMP N 32 Semarang yang telah
memberikan ijin sehingga penulis dapat melakukan penelitian untuk skripsi
ini.
vii
8. Siswa-siswi SMP N 32 Semarang atas kerjasamanya dalam penelitian.
9. Teman-teman Pendidikan Sejarah 2009 yang selalu menemani dan
memberikan solusi dalam penyelesaian skripsi.
10. Keluarga besar Kopma Unnes yang selalu memberikan kehangatan dan
motivasi dalam menyelesaikan skripsi.
11. Rekan-rekan KPK (Bichin, Najib, Reza, Hasan, Chayi, Saef) yang selalu
memberi bantuan dalam menyelesaikan skripsi.
12. Keluarga besar IMM Hamka Unnes yang memberikan dorongan untuk
menyelesaikan skripsi.
13. Kawan-kawan Bem Fis Unnes (kang Ilman, Kang Pepi, Rina) yang
memberikan dorongan untuk menyelesaikan skripsi.
14. Kawan-kawan KOPINDO JATENG (Kharis, Bang Slamet, Oby) yang
memberikan dorongan untuk menyelesaikan skripsi.
15. Semua pihak yang tidak dapat disebutkan satu-persatu.
Kritik dan saran sangat diharapkan guna kesempurnaan skripsi ini.
Semoga skripsi ini dapat bermanfaat bagi semua pihak.
Semarang, Juli 2013
viii
SARI
Sudiarto, Muh Adi. 2013. Peningkatan Motivasi Belajar IPS Sejarah Melalui
Metode Pengajaran
Debate and Discussions
Di Kelas VII D SMP N 32 Semarang
Tahun Ajaran 2012/2013 . Skripsi. Jurusan Sejarah. Fakultas Ilmu Sosial.
Universitas Negeri Semarang. Pembimbing I Drs YYFR. Sunarjan, M.S.
Pembimbing II Drs. Jayusman, M.Hum
Kata kunci: motivasi belajar, metode pengajaran
debate and discussions
Proses pembelajaran yang masih menekankan pada konsep materi saja dan
metode guru yang seringnya ceramah kurang mengajak siswa untuk berperan aktif
dan kreatif sehingga mengakibatkan siswa masih mengalami kesulitan dalam
memahami materi dan mengaitkannya dengan isu isu sosial yang berkembang.
Kondisi pembelajaran yang demikian telah menyebabkan masih rendahnya
motivasi belajar sejarah siswa kelas VII D SMP N 32 Semarang. Penelitian ini
bertujuan untuk meningkatkan motivasi belajar siswa kelas VII D SMP N 32
Semarang tahun ajaran 2012/2013 dengan menggunakan metode pengajaran
debate and discussions
.
Penelitian ini dilaksanakan di kelas VII D SMP N 32 Semarang tahun
ajaran 2012/2013, dengan jumlah siswa sebanyak 32 siswa. Jenis penelitian yang
dilakukan adalah penelitian tindakan kelas (PTK) yang terdiri dari tahap
perencanaan, tindakan, observasi dan refleksi. Fokus utama penelitian ini adalah
tercapainya peningkatan motivasi belajar siswa, serta bagaimana tanggapan siswa
terhadap pembelajaran sejarah dengan metode pengajaran
debate and discussions
.
Teknik pengumpulan data dilakukan dengan menggunakan observasi, angket, dan
dokumentasi. Data yang diperoleh dianalisis menggunakan pendekatan kuantitatif.
Hasil penelitian menunjukkan bahwa rata-rata tingkat motivasi belajar
siswa pada pra siklus = 67,47% (cukup) meningkat pada siklus I menjadi 83,28%
(tinggi) dan meningkat lagi pada siklus II menjadi 87,78% (sangat tinggi). Hal ini
menunjukkan adanya peningkatan motivasi belajar siswa pada tiap siklus.
ix
DAFTAR ISI
Halaman
HALAMAN JUDUL... i
PERSETUJUAN PEMBIMBING... ii
PENGESAHAN KELULUSAN ... iii
PERNYATAAN... iv
MOTTO DAN PERSEMBAHAN ... v
KATA PENGANTAR ... vi
SARI... viii
DAFTAR ISI... ix
DAFTAR TABEL... xi
DAFTAR DIAGRAM... xii
DAFTAR LAMPIRAN ... xiii
BAB I PENDAHULUAN
A. Latar Belakang Masalah... 1
B. Rumusan Masalah ... 8
C. Tujuan Penelitian ... 8
D. Manfaat Penelitian ... 8
E. Penegasan Istilah... .9
BAB II LANDASAN TEORI
A. Sejarah... 12
B. Pembelajaran dan Strategi Pengajaran ... 12
C. Metode... 19
x
E. Metode Debat ... 26
F. Motivasi Belajar
..28
G. Hipotesis Tindakan
.31
BAB III METODE PENELITIAN
A. Lokasi Penelitian... 32
B. Subyek Penelitian... 32
C. Fokus Penelitian ... 32
D. Sumber Data dan Teknik Pengumpulan Data ... 33
E. Rancangan Penelitian ... 34
F. Pelaksanaan Penelitian ... 36
G. Validasi alat ukur ... 40
H. Analisis Akhir ... 42
I.
Indikator Keberhasilan ... 44
BAB IV HASIL PENELITIAN DAN PEMBAHASAN
A. Pelaksanaan Penelitian
... 45
B. Hasil Penelitian ... 46
C. Pembahasan... 55
BABA V PENUTUP
A. Simpulan ... 68
B. Saran... 69
xi
DAFTAR TABEL
Tabel
Halaman
1. Hasil analisis validitas soal uji coba... 46
2. Nilai motivasi berdasarkan angket tanggapan siswa... 53
3. Nilai motivasi berdasarkan hasil observasi ... 54
4. Hasil pengamatan kinerja guru... 55
5. Hasil validitas dan reliabilitas ... 106
6. Hasil angket motivasi belajar pra siklus... 110
7. Hasil angket motivasi belajar siklus I ... 114
8. Hasil angket motivasi belajar siklus II ... 118
9. Hasil observasi kinerja guru... 122
xii
DAFTAR DIAGRAM
Gambar
Halaman
1. Skema rancangan penelitian tindakan kelas...
40
2. Diagram hasil angket motivasi belajar siswa
...
..61
3. Diagram motivasi belajar siswa per indikator
.
...
62
xiii
DAFTAR LAMPIRAN
Lampiran
Halaman
1. Daftar siswa kelas VII D ... 72
2. Silabus ... ... 74
3. Rencana pembelajaran siklus I... 76
4. Materi siklus I... ... 80
5. Rencana pembelajaran siklus II ... 88
6. Materi ajar siklus II... .. 92
7. Lembar obsevasi siswa siklus I... ... 96
8. Lembar observasi siswa siklus II... ... 99
9. Lembar observasi kinerja guru siklus I... .. 102
10. Lembar observasi kenerja guru siklus II... ... 105
11. Kisi-kisi angket motivasi... .... 108
12. Lembar angket motivasi belajar... .... 109
13. Uji validitas dan reliabilitas... ... 112
14. Data hasil angket motivasi belajar siswa pra siklus... .. 116
15. Data hasil angket motivasi belajar siswa siklus I ... 120
16. Data hasil angket motivasi belajar siswa siklus II... ... 124
17. Data hasil observasi kinerja guru ... 127
18. Data hasil observasi aktivitas belajar siswa... .... 128
19. Dokumentasi... ... 124
20. Surat ijin penelitian... ... 131
P
! " #$ # ! % !# % &" &' !' &( # & ! "" )#& !' * " % & + # ' " ! % " +#% % & ' && ,
M
# ' - +&%)(./0012 3 ! '% ! !% " # # " '
" % # ' !# ' " ' & # ' * &" & ! ! & # " !# "(" 4#& " % # ' (+ &" & # ( " 5# +# & + # "#' ! &'" ! " # ! # % & "' " +# + " ' # ' & ) ' " + %( + &" ( & # + & ' # " ) % ,
M
! "5# +#'! +# * ' ! ' # & # " % & " # '# ,M
&5 ! ! %& %' )The Internasional
Commision on Education for 21 st Century
( + 4 ! %" 6. !' 3! #%'
learning to know, learning to do, learning to
be, and learning to live together
.- " 4) #* ) - +&%)( ( / 0012/3,
H
' * & * " & $ &))#/0 ' /00 % & " 5# "! "' %+ '' * ! " ) " +&+# ' 2P
" ) +# 7 &" & +& ! +' 4' "#' !# + +&" %& +# #' +'#& 5 # " ! +&" ( +#' * ' +#+&% ! )' " !"#' & # * " %&
=>?@ABC @ADE CF @GH >B @I G= >?F CDE GJ@A @K GA?>AI FLGD@MN F? FN @MD>MO @N F P@?Q@M>Q@?@R@MQN>DSA? @I F HH >?I @=>?I@MQQEMQO@P@=T
M
EI E N @M AE @CFI@H K >MN FN F A@M N @K @I N FI FMQA@I A@M H @C@B H@I EMR@ N >MQ@MD>M FMQA@I A@M K?SL >H FSM @C FH D> QE ?E N @C@D K?SH>H = >C@O @? D >MQ@O@?T
P
>M FMQA@I @M AE@CFI @H QE? E DEI C @A N FC @AE A@M I >?A @FI N >MQ@M I EQ@H KSASA N @MI @MQQEMQ O@P@= H >S? @MQ QE?E N F H>ASC @B@M G D >MR@MQAEI K >MQ>CSC@@M K?SH >H =>C @O @? D>MQ@O @?TUFN @MQ Q@? @K @M FM F I>MI EMR@ D>MEMIEI QE?E @Q@? H>M@MIF@H @ =>?E H @B@ D>M JFKI@A @M ASMN F HF =>C @O@? R@MQ D> DEN @BA@M I >?J@K@FMR@ B@HF C =>C @O @?R@MQ= @FAH >HE @FN >MQ@MIEO E @MR@MQN FI>M IE A@MT
U>C@O @?D>?EK @A@MK?SH > HK >MIFMQ=@QFK>?E =@B @MK >?FC@AED @ME HF @N@M F@ D>M J@AEK H >Q@C@ H>H E @IE R@MQ N FK FAF?A@M N @M N F A>?O@A@MT UF C@ I >?O@N FMR@ K?SH >H CFMQAEMQ@M N FASMI ?SC N @M N FA>MN @CF A@M SC >B A>QF @I @M K >MN FN F A@M N F H>ASC @B D @A@ FIE N FM @D@A@M K >D =>C @O@? @MT
P
?SH >H K >D =>C @O @? @M D >?EK @ A@M O @MIEMQ N @? F A>H>CE?E B @M K?SH>H K >MN FN FA@M LS?D @C A@?>M@ D>C @CE F H > =E @B K?SH >H K >D =>C @O@?@M C@B I >?O @N F K?SH >H I? @M HL>? FCDE N @?F QE?E A> H FHP@ R@MQ =>? FH F =>?=@Q@F I EOE @M K >MN FN F A@MT VEO E @M N @?F K >MN FN FA@M N @K @I I>?J @K @F @K @=F C@ I>?JFKI@ H >=E@B K?SH >H K >D =>C@O @?@M R@ MQ =>?AE@CFI @HTP
>D=>C @O@?@M D>?EK @A@M @HK >A K >MIFMQ N @C@D ?@MQA@F@M K?SH> H K >MN FN FA@M G =F H@ N FA@I @A@M =@BP@ K?SH >H K >D=>C@O@?@M D>?EK @A @M E?@I M @N F N @? F A>H>CE?E B@M K?SH>H K >MN FN FA@MTP
>MQ>?I F @M N @? F K >MN FN F A@M D >ME?EI EMN @MQWEMN @MQ H FHI >D K >MN FN FA@MN
ST <X V @BEM <XXY @N@C@B E H @B@ H@N @? N @M I>? >M J @M @ EMIE A D >PEO EN A@M[\]^\ ]_`ab `] _b cbd e\[cbf`_b`]d e\ g\c _ `h `]d `ei a `e j ka b`d h\cl` e\ l\ c `j[ ba `] m` ] ^ _b[\ c ake`] _bc b]m`d j`h m`c`e`ld f`] ^h` _`] ]\ ^`c `n o \ ] ^`] [\ ]_b_be`] _bi `c`[ e`] j`]khb ` j\]^\ l`i kb `e`] h\^`a` e\ a\ fbi `]]m` m`] ^ f\c[pl\ ]h b k]lke j\ ]b]^e`le`] ek` ab l`h i b _k[ a\ fbi f`b e _`cbh\ f\ akj]m` q
M
k]bfdr sstu ZZvnw \x `c `i j \c k[`e`] h `a`i h`l k j`l` [\a `x `c `] m`]^ j\j b ab eb [\c`] `] m` ] ^ h`] ^`l [ \ ]lb ]^ _`a `j f\c f ` ^`b `h[\ e e\i b _k[ `]d e `c\ ] ` f `]m` e [\cj `h `a`i`] _`a`j e\ i b_k[ `] h\i `cbyi `cb m` ] ^ i `ckh _b h\a\ h `b e`] _\]^`] j\ abi `l a` ^b e\i b_k[ `] m`]^a`akn
O
a \ih\ f `fbl kd h\x `c `i _b `x `ce`][ `_ `h \l b`[ x\ ]x `]^ [\]_b _be`] f`b e wod wL
z{d wM
| _`]P
\c ^kck `] lb ]^^bnH
` a b ]b _bj`eh k_e`] k]lke j\j f\ e`a b hb h} ` _`] j `i `hb h} ` _`a`j j \ ]^i`_`[ b e\i b _k[ `]_bj`h m`c `e`l nM
`l ` [\ a `x`c`] h \x`c `i h\c b]^e `a b _b [`]_`] ^ h\ f\ a `i j `l` p a\i [`c`hb h}`d h\i b ] ^^` f`] m` e _`cb [ `_` j \c\ e ` m`] ^ lb _`e h\cb kh _`a`j j\]^b eklb [\a `x `c `] h\x`c `i n ~` ^b [ `c ` h bh}` w
MP
j `l ` [ \ a`x `c `] h\x `c`i `_ `a`i j `l` [\a `x `c `] m`] ^ j\jfp h`]e` ] _b e`c\ ]`e `] a\f bi f`] m`e f\c h b`lteaching
center
q ^kc kh\ f` ^`bh kj f\c`x `cv nw \ a `b ]b lkl\ce ` _`]^xk ^`_`a`j[ \ ]\j [`l`]} `elk x `j [ \ a`x`c`] h \x`c `i h\ cb ] ^ e`a b _bl\j[ `le`] [ `_ ` x `jyx`j `ei bc m`]^ j\j fk`l \]\ c ^b _`] h l`jb]` j\c\ e ` l\a `i l \c ekc `h h\i b] ^^` j\c \e` \ ] ^^`] k]lkej \]_\ ]^`c e`]^kckm`]^h \ _`] ^j\j f\ c be`][\ a `x`c `]n
K
M
K
G
I
¡ ¢ I
£ £ £ ¤ £ £
M
©ª«¬ ¬« ® ¯° ±²³³´µ ¶··¸P
¹º «»«» ¼©º © «½ «¾ °¾°»¿ «© «¯«¬ «º¾ ° ¯ ©«À «» «¯ «¬ «º¾° À¹ ¬½°¾¸ Á «¯ «¬ «º¾ ° ¯ ©«À ¼©º © ¬¹ »¼¹¬Ã«»½¹º «» «»Ä½¹º «»«» À ¹ 뼫° ©Å ©º«» Å Æ ¼»°¾ °Ç À¹Ã«¼«° «¼¹ » ¬ ƺ«¯Â À¹Ã «¼«° °» »ÆÈ«¾Æº «» Å ÆÆ½¹ º«¾°Ç ±É¸ Ê «Ë¯ ÆºÂ Ì ¶Í ´ «¯«¬
H
«¬ «¯°Å ± ²³³¶µ ÎÏ··¸ ® ¼«º ½¹ »«¾ « «» °»° ¬¹ »Ð«½«° ª«À° ¯ Ë« »¼ ƽ¾°¬ «¯Â ¼©º © ª «º ©À ¬¹ ¬ «ª«¬ °Ã¹º à «¼«° Å Æ »À¹ ½ «»¾¹ ƺ ° Ë« »¼Ã¹º¾«¯° «» ¹»¼ «»½º ÆÀ ¹ Àù ¯«¿«º¬¹ »¼«¿«º¸M
¹ »©º ©¾®¯°± ²³³ ´µ¶·P
«º ««ª¯°À¹ ½¹º¾ °ª«¯»Ë«J
ưй «» ɹ ° ¯ ±Ì ¶´³· ¾¹ ¯«ª ¬¹ ¬ ùº°Å «» À©¬ ë »¼«» Ë«»¼ ù À «º «¯«¬ ©»°«½¹»¼ «¿ «º«» ¹» ¼«» ¬¹ »¼¹ ¬©Å«Å «» ª«À ° ¯ ½¹ »¼¹ »«¯ «»»Ë« ¾¹º ª««½ ùºÃ«¼ «° ¬Æ¹ ¯ ¬¹»¼«¿«º¸
H
«¯ °»° ° «À «ºÅ «» «¾«À «À © ¬À °Â ëªÑ « ¬¹ »¼ «¿«º Ë« »¼ ùº¾ ©¿ ©«» ¾° «Å«½«¾ °¯«Å À«»«Å «» ¹ »¼ «» Ыº « Ë«»¼ Òù ¼°¾ ©Äù ¼°¾ © À «¿«dari
waktu ke waktu dan untuk mencapai tujuan apa pun.
Strategi pengajaran dengan metode
debate and discussions
merupakan
strategi yang secara aktif melibatkan setiap peserta didik di dalam kelas bukan
hanya para pelaku debatnya saja (Zaini, hisyam dkk, 2008: 38). Sedangkan
Djamarah dan Zain (2010: 87) menjelaskan bahwa metode diskusi adalah cara
penyajian pelajaran, dimana siswa-siswa dihadapkan kepada suatu masalah
yang bisa berupa pernyataan atau pertanyaan yang bersifat problematik untuk
dibahas dan dipecahkan bersama. Di dalam diskusi ini proses belajar-mengajar
terjadi, dimana interaksi antara dua atau lebih individu yang terlibat, saling
tukar-menukar pengalaman, informasi, memecahkan masalah, dapat terjadi
ÔÕÖ× ØÙ ØÖÚ ØÛ ÜØÙÝÞ ß Øß Ø ÛàØÖØ×Õ Û áØÛ áâÖ â Ýã Ù ÙÕä ØÖØÜ ×ØÛ åæÙÕÖçØÙ Ý ×Ý è
MP N
éêè Õ ë ØÖ ØÛá×ÝÚÕì ØÜâÝæØÜߨíîï ðñò ó ô õôö÷ ø÷ ù
úû
G
âÖ â ÜØÛüØ ëÕ Û áØä ØÖÚØ Û ëØì ÕÖ Ý üØÛ á Ø×Ø ×Ý æ âÚâ Ù Øä Ø ýtext book
þ ר Û äØÖ ØÛ áëÕ Û áØÝìÚØÛëØìÕÖÝüØÛ áÙÕ ×ØÛ á×ÝãÕÞØäØÖ Ý×Õ ÛáØÛåæüÕ ÚÿåæüÕ ÚØìØ âÕÛåëÕ ÛØ× ØÛÝ Ù âÙåÙÝØÞüØ Û áØ×Ø×ÝÙÕ ÚÝìØÖÙ ÝÙß Øû
êû
G
âÖ âÚâÖ ØÛ á× ØÞØëëÕ Û âë æâÜÚØÛÚÕØÚìÝ ØÛÙ Ý ÙßØ×ØÞØëãÕ ëæÕÞØä ØÖ ØÛû éûG
âÖ â ë ØÙ Ý Ü ÙÕÖ ÝÛá ëÕ ÛááâÛØÚ ØÛ ë Õì å×Õ ÚåÛ çÕ ÛÙ ÝåÛØÞ ØìØâ àÕÖØëØÜ×ØÞ ØëÚÕáÝ Øì ØÛæÕÞØä ØÖÿë Õ ÛáØäØÖû
û
G
âÖ â ÚâÖØÛ á ëÕÞ Ý æØìÚØÛ Ù ÝÙß Ø ×ØÞØë ëÕ ë æâØì ÖØÛ áÚâëØÛ × ØÛ Ö Õ Þ ÕÚÙ Ý ÙÕì ÕÞ ØÜØÚÜÝÖÚÕáÝØì ØÛæÕÞØäØÖÿëÕÛáØä ØÖûï ðñò ó ô õôõô õ
wa:
úû èÝ Ùߨ àâÚâã ëÕ ÛâÛäâÚÚØÛ ë ÝÛØì ìÕÖ ÜØ×Øã æÕÖë ØàØëÿëØ àØë ë ØÙØÞØÜ ×ØÞ ØëÚÕ áÝ Øì ØÛãÕ ëæÕÞ ØäØÖØÛû
êû èÝ Ùߨ àâÚâã ìÕÖ æÝØÙ Ø æÕ ÚÕÖä Ø ÙÕÛ×ÝÖÝ ýæÕ Þ Øä ØÖ ëØÛ×ÝÖ Ýþ ×ØÞØë ãÕ ëæÕÞØä ØÖ ØÛû
éû èÝ ÙߨàÕã ØìæåÙØÛãØ×ØìâáØÙì â áØÙüØÛ áÖ âì Ý ÛëÕÚØÛÝ Ù
û èÝ Ùߨ àâÚâã âÞÕì ×ØÞØë ëÕ ÛáÜØ× Øã Ý ÚÕÙâÞÝìØÛ ÙÕÞØë Ø ÚÕ áÝ ØìØÛ æÕÞ ØäØÖÿ ëÕ ÛáØä ØÖû
3.
Kondisi sarana dan prasarana:
M
P
P
L
! "
#
P
$
M
% $
H
%
$ & % $
'#(
H
% $ )
* +
debate and discussions
,
MP N
, ! $% $
O
B. Rumusan Masalah
5678 9: 97; 9<=989>9? 97@6> 9;9< A B9 <A? 6 >9C 8D ;6EF ;9;9<8D9?9: GE9; 9 =67 E9: 9>9C 9< B9<A E6<H 98D @9C9< =6 <A; 9H D 9< 89>9E =6<6 >D? D 9< D <D 989> 9C IJ= 9;9C =6<679= 9< E 6? K 86 =6 <A9H 97 9<
debate and discussions
89= 9? E6 <D <A;9? ;9< EK?D L 9:D @6 > 9H 97 :D : M 9 = 989 E 9?9 =6> 9H 97 9< D = : :6H 979C 8D ;6 >9: NII
OPMP N
QRP6 E979 <A?9CF <9H979<R STR UR ST QV?
C. Tujuan Penelitian
1. Tujuan Umum
Tujuan umum penelitian ini adalah untuk meningkatkan motivasi belajar
ips sejarah siswa kelas VII D SMP N 32 Semarang.
2. Tujuan Khusus
Siswa mengalami peningkatan motivasi belajar di setiap siklus.
D. Manfaat Penelitian
1. Bagi Guru
XY
M
Z[\ []^ _`^_ [ ^aZ_` \b \` _ c ]dad e_ f_g g Zg \ f\h g_c _f_ hig_c _f _ h j_[] [ j_`_ kj_ []e_ l_`e\mdgl_\_` _d ld [c Z e_ []XZ a^Z g X_ [] e\f \[]^d []_ [ c Zc d_ \eZ []_ [g_`Za\j_[ ]` Za^ _ \` YnY o_ ]\p \c q_
_ Y
M
Z[\ []^ _`^_ [g r` \b_c \XZ f_m_ac\cq_^_aZ [_lZgXZf_m_a_[[j_gZ [m_ e\ _ lf\^_` \skfZ X\hg Z[_a \^e_ [e_ l_`e\mdgl_\e_ f_g^Zh\ ed l_ [c \c q_ Y XYM
Z[\ []^ _`^_ [ e_j_ ^ a \`\c c\cq_ l_ e_ \c di\c d e_ [ ` r l\^ crc\_ f j_ []XZa^ZgX_[ ]Y
tY o_ ]\pZ^r f_h
_ Y u_ l_` gZ []h_c\f^_[ c \cq_ j_ [] g Zg ld [j_ \ gr`\b_c \ XZ f_m _a j_[] fZ X\ h X_ \^ c Z h\[]]_ m d ]_ e_ l_` g Z [\ []^ _` ^_ [ h_ c \f XZf_m_a ^ hdcdc [j_ l_ e_g_`_lZ f_m _a_ [\ lcc Zm_a_hY
E. Penegasan Istilah
P
Z [Z]_c _ [ \c`\f_ h e\g_^c d e^_[ _ ]_a `Z am_ e\ ^ Zc_` d_ [ l_ [e_ []_ [ e_ [^Zc _g__ [ lZ[_ sc \a_[ l_ [e_[ ]_ [ g Z []Z [_ \ XZXZa_l_ \c`\f_ h d` _g _ j_[] e\]d [_^ _ [ c Z X_ ]_ \ m d ed f lZ [Z f\` \_ [k _ e_ ld [ lZ [Z]_c_ [ \c ` \f_ h j_ [] e\g _ ^c d e _e_ f_hc Z X_ ]_ \XZ a\^d`v
w Y
P
Zg XZ f_m _a_ [pZm_ a_ hP
Zg XZ f_m _a_ [ cZm _a_ h _e_ f_ h lZal_ ed _ [ _ [` _a_ _^`\b \`_c XZ f_m _a e_ [z{ | } ~ { { { ||z{ ~|}{ | { { | ~{ { { ~{ { |{| { { { { { { ~ { {| { { {{ z{ |} ~| {
P
~ ~ {{{ | ~{ {~ ~{ ||{ ~|{{{ { {|| z{ ~|}{|~}|{{| { { {{ | { ~ { { ~{{ ~{ ~ ~ { {{| ~{ { {{ }{{ { | ~| {{ |{ {{ | ~{}{ { | ~| { { { { { { x
M
{{P
~{ { { |IP
~{ { M
{{ ~{ { { | ~{ { | z{|} { { { { { { ~{ {{ |~{{
MP
{ |{{ { ~{ { { | ~ {{ ~| ~ { { ~} {{ ~~| { | { { { | ~{ { { | {|} { z{ |} ~{ {{ ~ { {{ ~ ~|{ | {| {I
| |~ { z{|} ~ { {~ { |} {{ |{ | | {{ |{{ P
~ ~||{N
{ |yy M
~ ~P
~|}{{{ |Debate and Discussions
{ ~} ~|}{ { { | ~ |}{ | ~ ~
debate and discussions
~ {{ | { ~} z{ |} ~{{ { ~{ { | ~ { ~ ~ { { { ~ { { | { |z{ {{ ~ { ~{ |z{ { { Zaini, hisyam dkk, 2008: 38).
Sedangkan Djamarah dan Zain (2010: 87) menjelaskan bahwa metode
diskusi adalah cara penyajian pelajaran, dimana siswa-siswa dihadapkan
kepada suatu masalah yang bisa berupa pernyataan atau pertanyaan yang
bersifat problematik untuk dibahas dan dipecahkan bersama. Di dalam
diskusi ini proses belajar-mengajar terjadi, dimana interaksi antara dua
¡¢£ ¤¥¦ £ §£ §¨ ¤©ª ¤ £¤¥ ¤« ¤© ¦ ¬ ¤¤® ® §¢¯¤¬ ¯° ±¤ ¥ §£°¤²¤ ¤ª® ¦ ® ¬ ¤ª ¤¬ ¤²¤ ±¤¥ ¥ §³¤ ±¤ § ¬ §±¤¢¥ ¤¯¤´
µ ´
M
¡® ¶ ¤¥·§« ¤¯¤¢P
§¢©¤®¤ ¬ ¤ £ ¤® £§¢° ¤ª ¤ °¥ °¢ ® §¢§®± ¬ ¤« ¤£ £§£ ³°«ª ¤Å
A
ÅÆ ÆLA
ÇÈA
ÉA
ÇÊËO
Ì ÆA.
ÉÍÎÏÐÏÑÒÓÔÕÖÕ× ØÙÚ Û ÜÙÚÛ ÝÃÞßàá Ãâ ãäå äæ ç è äæÚÕããéÔ ÝÄêêëá Äßìâ Ú Óè äÖäÛ æ ÓÖÕíäîäÔéÔïä×äÔîÙ åÓî× é ðñïÕãäÔïã äÖéíÓÔï äå äæ äÔ òíÓÔïäå äæäÔóäÔïã ÓÔï äÔ é×Õ æ äÔÕÚ éä ãäíä× æ ÓÔï Óæ ô äÔïîäÔ éãÓÔ× é×äÚ Ú ÙÚé äå æ ÓÖÓîä ãäÔ í ÖÙÚ íÓî æ äÚ ä ãÓíäÔ æÓÖÓî äõ çÓèäÖäÛ æÓÖÕíäîäÔ íÓÔïäåäæä Ô òíÓÔïäå äæ äÔ æ äÚä åäæíäÕ æ äÔÕÚ é äñ æ äîä æäÔÕÚéä óäÔï ÛéãÕí Ú Óòö äæäÔ ä×äÕ îÓæ ÕãéäÔ ãäíä× ô ÓÖïÕÖÕ ãäÔ ô Óå äè äÖ ã äÖé íÓÔï äå äæ äÔ é×Õ ÕÔ× Õî æ Óæô Õä× æ ÓÖÓîä å Óôé Û ôé è äîõ ç ÓèäÖäÛ æ Óæ íÕÔóäéÔé å äéòÔé å äé é Ô×ÖéÔÚ é îóäé × Õ ÔéåäéòÔé å äé óäÔï × ÓÖî äÔãÕÔïãäå äæ Ú ÓèäÖäÛ é×ÕÚÓô äï äéÚÕä× ÕôéãäÔïîäè é äÔéåæÕíÓÔï Ó×äÛÕäÔõ
Å
.
÷Íøb
ÍùÏÎÏÐÏúûÏúÉüÐÏüÍýþ÷ÍúýÏÎ ÏÐÏú! !
" # $
% & !
! " ! ! ! $ '
( ! " ! ! ) * !
( ! " ! !
$ + ! !
! ! !
$
% , ! * !
" !# ! !
# ! ( $ - ! !
# " * " !
( * " ! * # *
) $. / / $
$ . ! #
% 001 1* /
! ! * # " / / /
! * ! ! # " /
! $ , # " / ! * !
! ! ! # $ - !
! # * ! !
4567894: 6; 8<= ; 8<6 > ?9 7?<4 ; @: 85> <A < <6<8 A;A; 8B C: < 49A <D ;@ : @5D<E @ 5?: 4:=8<6 A; A <D<4 = 5>: D: E 894> 5@56=; 7:?: F A <6 454<67 G 4 56 75D9D < ; 6@5?<8= ; H 5D<I<? J4 56 7<I <?
itu sendiri merupakan salah satu kemampuan
dari sepuluh kompetensi guru.
a. Sepuluh kompetensi guru
Sepuluh kompetensi guru adalah modal bagi guru untuk melaksanakan
pengelolaan interaksi belajar-mengajar. Kesepuluh kompetensi guru
tersebut yaitu:
1) Menguasai bahan
2) Mengelola program belajar-mengajar
3) Mengelola kelas
4) Menggunakan media atau sumber
5) Menguasai landasan pendidikan
6) Mengelola interaksi belajar-mengajar
7) Menilai prestasi siswa untuk kepentingan pengajaran
8) Mengenal fungsi dan program layanan bimbingan dan penyuluhan
9) Mengenal dan menyelenggarakan administrasi sekolah
10) Memahami prinsip-prinsip dan hasil penelitian pendidikan guna
keperluan pengajaran
2.
Beberapa komponen ketrampilan mengajar
XY Z [\]^_ X`] ab c`] adbabd Xabb`]_eb `]_ f Vg hi`]a] [
jg kb` b^\ l[ X` mg n Xi`Xb^ opib` bq rg s oi` X^
Wg t]i l`l\
uY vod Xw^] [bX\ Xi c` ] adbabd Xabb` ]_ eb` ]_ f Vg x] aX^
jg y lXaX
mg kb` b^\] azX` b Xi rg { XabX[b_]db X Wg { XabX[bbi` ]aX^ [b |g h[}X aX`
~g X^`l[] w Xi p
Y s]` aX_\bwXio\] aX[b oi Xwc` ] adbabd Xabb` ]_eb` ]_ f Vg v]_ ul^ X\] wX X aXi
jg v]id oaoipd Xi_ ]wb uX` ^Xi[b[ X mg v]i pXl^ Xi\]a`Xi}XXi
rg v]i ppliX^ Xib[}XaX`i oi ] auXw Wg v]i XippX\b[b [ X
¡ ¢ £ ¤ ¥ ¡ ¤ ¤ ¤ ¥¡
¡ ¦
§ ¡
ª« ¬ ®¯°±² °³ ´ ³ µ°¶ °® °³ · ³µ¸³¹ °³ µ µ¸®¸º µ¸® ¸ ¸³» ¸² · ³± ³µ² °»² °³ ²· °· ´¸°³³¼° »® ¸½ º · ³®¸½« ¾°½±¿ ´ ³±¿ °± °³ ´°¹ ° ¹ °½ °® ³¼° · ³ª®·±³² °³ ¶¸ µ° ²·°·´¸°³ µ¸®¸ ½ ³ ¹±® ±À ·±½ °¿³ ¼° ª°®° · ³ ¼°· ´ °±² °³´ ¿°¶ °®°³«
¹« Á³± ³µ²°»² °³ · ¸»¸ ´®Â ½½ ¯ ¿°¶°®º· ³µ°¶°® °µ°® ¿ ¯±Ã ½ ® °½ ± ¹ ³ µ°³ ²Â ³¹±½± ¹°³ ²¯¸»¸Ã °³ ½ ±½ Ä °À ¿ ¯±Ã ű½± ³ ¹°¿ °· ´ ³¹ °¼°µ¸³°°³ ½ ¸·¯®º½¸· ¯® ÆÄ°²» ¸À » ³°µ° ¹°³ ¯± °¼°ÇÀ ¹° ³ ¿ ¯±Ã » ®°® °Ã ´°¹ ° ´ ³ª°´ °± °³»¸¶¸°³´ ³ µ°¶°® °³½ ®» °² ¯®Ã °½±¿ °³½± ½ Ä °«
« Á·´®»±·¯°³ µ² °³ ¿ ¯±Ã ½²½°· ° ²· °·´¸°³ °Ä°¿ ½ ±½ İ ½ ¯° µ°± ¯°Ã °³· ³» °Ã¹ °¿°·´®Â½ ½¯ ¿°¶ °® º· ³ µ°¶ °®«
Ƚ´²º °½´²¼°³ µ´ ®¿ ¸´®¯°±² °³¯® ¸´°² · ¸³µ² ±³°³Ã°¿ ºÃ °¿¼°³ µ´® ¿¸ ¹±´® ¯°±² ± À»® ¹±® ±°» °½½¯°µ°±¯® ±² ¸» «
°« É·´Â ³³ · °½¸² °³ ¼° ³ µ ¯®² ³°°³ ¹ ³ µ°³ ½¸· ¯® º½ ¸·¯® ·°³¸½ ± °À ½ ¸·¯®º½¸· ¯® »² ³±½ ½ ´®»± Ű½± ¿±» °½ ¹°³ ´® ¿ ³ µ² °´ °³ À ½ ¸· ¯®º ½ ¸·¯® ¯±°¼°À ½±½ »· ±³Å®·°½ ± ¼°³ µ ¯ ®²³° °³ ¹ ³µ°³ ½ ±½ Ä ° ½ ´®» ± à °½ ± ¿ » ½¹°³ ¹ °» °´ ®½  ³ °¿«É·´Â ³ ³´®Â ¹¸² À ¼°³µ ¯®²³° °³¹ ³ µ°³ ´®¸·¸½ °³ ²· ¯ °¿ ± »¸¶¸°³ ´³µ°¶ °®°³À ²®±» ®±° ² ¯®Ã°½ ±¿ °³ ¹°³ ½ ¯° µ°±³¼°«
ÌÍÎÏÐÎÑÍÒÓÔÐÎ ÔÏÕ ÍÒÖÐ ÒÐÔÕÔ××ÍÓÔ ØÔÐÓ ÍÒÐ ÎÙ ÕÚ
ÔÛ ÜÍÒÓÔÐ ÎÔÏ ÝÔ×Ð Þ Ó ÍÞÔßÔ Òà Ö ÍÏØÔÏ á ÍáÓ Í ÒÐ ÎÔÏ ÑÍÏØÔßÔ ÒÔÏ ÒÍáÍÖÐÔÞ à ÕÙ Õâ ÒÐ ÔÞ ×Ð×Õ Íáà ÖÐ ×ÎÙ× Ð Î ÍÞ â áÑâÎà ÞÔ ÕÐ ÝÔÏ ÖÔ Ï ÙÞ ÔÏØÔÏà Ñ ÍáÓ ÍÒÐ ÔÏ ÕÙØÔ× àã ä åæ äçÑÍÏ ØÔß Ô ÒÔÏàÑÍÏØÔß Ô ÒÔÏÐÏÖÐ èÐÖÙÔÞÖÔ Ï× ÍÓÔ ØÔÐÏéÔÛ
ÓÛ êÔÏ ÕÙÔÏ Î Í× ÙÞÐÕÔÏ ÖÔÏ ÑÍáÍëÔÝ ÔÏ áÔ× ÔÞÔÝà Ö ÍÏ ØÔÏ ëÔ ÒÔ áÍáÓÍ ÒÐÎÔÏ ÓÐ áÓÐÏØÔÏÖ ÔÏÞÔéÔ ÏÔÏàÓ ÔÐ ÎÑÍÒâÒÔÏ ØÔÏáÔÙ ÑÙÏÎ ÍÞâ á ÑâÎàÑÍÏØÔß Ô ÒÔÏ ÒÍá ÍÖÐ ÔÞàÞ Ô ÕÐÝÔÏá ÍáÍ ëÔÝÎÔÏáÔ×ÔÞ ÔÝàÖÔÏ×ÍÓ Ô ØÔÐ ÏéÔ
ëÛ ÜÍÒÓÔÐ ÎÔÏ ÎÙ ÔÞÐ ìÐ ÎÔ× Ð ØÙ ÒÙàÖ ÍÏ ØÔÏ ëÔ ÒÔÓÍÞÔß Ô ÒáÔÏÖÐ ÒÐà × ÕÙÖÐÞÔÏßÙ ÕÔÏà ÑÍÏÔÕÔ ÒÔÏà ÖÐ× ÎÙ× Ð Î ÍÞâ á ÑâÎà í îïäãåæíäà ÑÍÏØ ÍáÓÔÏ ØÔÏ × ÕÔ ìì ÖÔÏ × ÍÓÔ ØÔÐÏéÔÛ
ÖÛ ÜÍÏÐÏØÎÔ ÕÔÏ ÍìÐ× Ð ÍÏ× Ð ÑÒâØÒÔá ÑÍÏ ØÔßÔÒÔÏ Ö ÍÏØÔ Ï ëÔ ÒÔ ÑÍÏ ØÎ Ô ß ÐÔÏ ÖÔÏ ÑÍÏéÙ× ÙÏ ÔÏ ÒÍÏ ëÔÏÔ ÑÍÏØÔßÔ ÒÔÏ ÞÍÓÐÝ ×ÍÎ×Ô áÔ ÖÔÏ Þ ÍÓÐÝ ÔÎÙ ÒÔ Õà ÖÔÏ áÍÏÐ ÞÔÐ×ÍÕÐ Ô ÑÎâ áÑâÏ ÍÏÖÔÞÔáÑÒâ ØÒÔáÕÍÒ×ÍÓÙ Õ×ÍëÔ ÒÔ× ÑÍ× ÐìÐ ÎÛ ÍÛ ÜÍÒÓÔÐ ÎÔÏÎ ÍáÔ á ÑÙ ÔÏ ÔðÔÞ àÖ ÍÏ ØÔÏ ëÔÒÔáÍÞÔÎÙ ÎÔÏñíí äí í ò äóô× Í ëÔ ÒÔ
Þ ÍÓÐ Ý ×ÍÎ× Ô áÔ Õ ÍÒÝÔÖ Ô Ñ Îâ á ÑâÏ ÍÏ Îâ áÑâÏ ÍÏ äóôã õ öä÷ñ åæøã ÑÔ ÒÔ ×Ð ×ðÔà á ÍÏØ ÍáÓÔÏØÎÔÏ Î ÍÒßÔ× Ô áÔ ÖÍÏ ØÔÏ ÒÍÎÔ Ï Î ÍÒßÔ ÖÔÏ ×ÍÎâÞ ÔÝù × ÍÎâÞ ÔÝéÔ Ï ØÞ ÍÓÐ ÝÒÍÏÖÔ ÝÛ
üýþÿ ýýþ ü ÿ ý ÿ ýþ üýþ ÿ ü þ ü
ÿ ü üýþ þ ÿ ý ý ÿþ
.
ýþ ÿþ þ ÿ þ ÿ
Zain ( 2010: 46),
metode adalah suatu cara yang dipergunakan untuk mencapai tujuan yang telah
ditetapkan. Dalam kegiatan belajar-mengajar, metode diperlukan oleh guru dan
penggunaanya bervariasi sesuai dengan tujuan yang ingin dicapai setelah
pengajaran berakhir. Seorang guru tidak akan dapat melaksanakan tugasnya
bila dia tidak menguasai satu pun metode mengajar yang dirumuskan dan
dikemukakan para ahli psikologi dan pendidikan. Prof. Dr. Winarno
Surakhmad, M. Sc. Ed.
Mengemukakan lima macam faktor yang
mempengaruhi penggunaan metode mengajar sebagai berikut:
a. Tujuan yang berbagai-bagai jenis dan fungsinya,
b. Anak didik yang berbagai-bagai tingkat kematangannya,
c. Situasi yang berbagai-bagai keadaannya,
d. Fasilitas yang berbagai-bagai kualitas dan kuantitasnya,
e. Pribadi guru serta kemampuan profesionalitasnya yang berbeda-beda.
1.
Kependudukan Pemilihan dan Penentuan Metode Dalam Mengajar
!" #$%$ #$ &'! ' & $ &($ ! ) '#' '& ' *+ *%, '+ !'& +%- #%' + *&# '. '%'&*& # '&) ' !'&, ,( *'( ,/0' '1, '($$ ,'1 '2'&#( '!+ *% & '1 #$%$ ( &##' ! '& ' ' '1 ) '#' '&' *'1 ' !*$ $ !'& *(- * *&# '.'% ,*) '# ' , ' '1 ,'($ !- +- &*& 2'&# !$ ( ') ) '#'& )'# !*) *%1 ', '& !*# '('&) * '. '%3*&# '. '% / 4 *%'&#! ') *%+ !% 2'&# * !' & )$ !'& '1 ,$ '($ 1 ' 2'&# '& *1" ('+ & 2'( ' '& * '&# ) *($ 3) *($ + !% !'& - *1 , *-%'&# #$%$ / 5 '% 1 ', '& ' , , 2' &# '!$ ! '&" '1 % '1 + *'1 ''& (*&('&# !*$ $ !'& *(- * ,*) '#' ' '( - ( 6', *!,(% &, !" , *) '#' , (% '(*# + *&#'.'%'&" '& , *) '# ' ' '( $ &($ ! *&7'+ ' ($.$ ' & 85. ' '% '1'&
Zain, 2010: 72).
2.
Pemilihan dan penentuan metode
;<;= <>?@ABCD = <;D ED C@ > ; <F GH< = <>?@ I@ A@> JKI@ ;@ A@C H@>
Zain, 2010:
75).
L
.
MNOPQNLR ST USR1.
Pengertian Pokok
Menurut Djamarah dan Zain (2010: 87) metode diskusi adalah cara
penyajian pelajaran, dimana siswa-siswa dihadapkan kepada suatu masalah
yang bisa berupa pernyataan atau pertanyaan yang bersifat problematik
untuk dibahas dan dipecahkan bersama. Teknik diskusi adalah salah satu
teknik belajar-mengajar yang dilakukan oleh seorang guru di sekolah. Di
dalam diskusi ini proses belajar-mengajar terjadi, dimana interaksi antara
dua atau lebih individu yang terlibat, saling tukar-menukar pengalaman,
informasi, memecahkan masalah, dapat terjadi juga semuanya aktif, tidak
ada yang pasif sebagai pendengar saja.
Menurut Suryosubroto (2009: 168) diskusi dapat dilakukan dalam
bermacam-macam bentuk (tipe) dan dengan bermacam-macam tujuan.
Berbagai bentuk diskusi yang terkenal adalah sebagai berikut:
VW X YZ[ \]^ V_
problema meeting
a bcdd ebf g hibjki bdlg hi bj kibd m cnhabo bjbk o hnpa bq f q bn lq bn m bd nhr bs ct bdoc orbmbdohtbu bcdebv
b. The open ended meeting
wbib o cor b thit cd x bd u lt cd xbd u yhduhd bc ybobabq bg b o bs b ebd u thiqktkd ubd mhd ubd nh q cmkg bd yhih n b m c o h npa bq f mhd ubd oh ok bjk ebd uj hisbm cm cacdunkd u bdoh ncj biy hih n bfm bdo htbu bcdebv
xv
The educational-diagnosis meeting
wbib oc orb t hit cd x bd u lt cd xbd u y hd uhdbc gha bsbi bd m c nhabo mhd u bd y bnokm kd jk n o bacdu yhdup ih no c ghy bqby bd y hih nb bjbo ghabsbi bd ebd u jha bq m c jh i cy bdeb bubi ybocd uly bo cd u bduup jb yhygh ipahq ghy bq by bdebd uaht cqtbc nbjbkthdbiv
`v zhah {bd o c|h jpmh} c o nkoc
~h nqd cn m co nk o c oht bu bc y hjpmh tha bsbi y h dubsbi aht cq xp xp n m bd m cghiak nbdbg bt cabncjbukikqhdm bn
bv |hybdb bjnbd th it bubc nhyby gk bd ebd u bmb m cycacnc pa hq g bib oc or bv
tv |hy thic nbd nhohyg bjbd nhg bm b g bi b oc orb kd jk n y hd eba kinbd nhy bygk bddeby bo cd u ly bo cduv
xv |hy ghipa hq kyg bd t bacn m bic g bi b o cor b jhd jbd u bg bn bq jksk bd ebd u jhabqm ciky k o nbdjha bqm cxbg b cv
baik dari pengalaman sendiri maupun dari
pelajaran sekolah.
g. Mengembangkan motivasi untuk belajar lebih lanjut.
Menurut Zaini, hisyam dkk (2008: 117) diskusi mungkin tidak efektif
untuk menyajikan informasi baru dimana peserta didik sudah dengan
sendirinya termotivasi. Tetapi diskusi tampaknya sangat cocok ketika guru atau
dosen ingin melakukan hal hal dibawah ini:
1.
Membantu peserta didik belajar berfikir dari sudut pandang suatu subjek
bahasan dengan memberi mereka praktek berpikir.
2.
Membantu peserta didik mengevaluasi logika serta bukti-bukti bagi posisi
dirinya atau posisi yang lain.
3.
Memberi kesempatan pada peserta didik untuk memformulasikan
penerapan suatu prinsip.
4.
Membantu peserta didik menyadari akan suatu problem dan
memformulasi-kannya dengan menggunakan informasi yang diperoleh
dari bacaan atau ceramah.
5.
Menggunakan bahan-bahan dari anggota lain dalam kelompoknya.
6.
Memperoleh penerimaan bagi informasi atau teori yang mengkounterserita
rakyat atau kepercayaan peserta didik terdahulu.
¢£ ¤¥¦§¥¨©ª¥«
feedback
¬ ® ¯ °¥§± ±¥®±® ¯ ² ¥³¥¨§ ´µ« ² µ±µ ±µ´ µ® ±¥¨ °§¶£· ª ¦ ¸¥ ª©¦§ ©¸ ¹¶² ¸µ²¶º ²¥¨ ¶®¯»¸ª ¶ ¯µ¨µ ¹¶« ¹§ ¸® § ¹ ³¥ ³¥ ¨§ §¨©³ª¥¦®±¨ ª ¶® ¼
½£ ¤¥® ¹§±¸®§ ¨± ¶² ¶§² ¶¹ ª ¦¹¶²¸µ² ¶
£ ¤¥¦ ³µ± ¸¥ ¦´ µ® ¾±µ ¦¥ ¦³µ± §¥² ¥¨± ¹¶ ¹¶ ¸ ² ¹¨ ¸® ¸¥ ¦´µ® ¦¥® µ´µ±± ®®§¥ ¦³¥ ª´¨® ¿
À£ ¤¥®¯± ² ¶¨¥ ¸²¶ »¨¥ ¸²¶¥¦©²¶ ©®ª¹¨¶§¥²¥¨±¹¶¹ ¶ ¸
Á ¶§¥ ¹¶²¸µ² ¶ ¬ ® ¯ ¹¶ ¯µ®¸® ¸® ¦¥® ¥®± µ¸® ±¶®¯¸± ¹©¦¶®² ¶ ¹¨¶ §¥¨® »§ ¥¨®± ¥ ¨± ¥®±µ£·¶²¸µ²¶¬® ¯³¥¨§ µ² ±§ ¹§¥² ¥¨± ¹¶ ¹¶¸°¥® ¹¥¨ µ® ¯ª¥³¶« ¥Â¥ ¸± ¶  ¹¨ ¶ § ¹ ¹¶² ¸µ²¶ ¬ ® ¯ ³¥¨§ µ²± § ¹ ¯µ¨µ ¾
Zaini, hisyam dkk, 2008:
118). Kebutuhan-kebutuhan guru sendiri lebih nyata dalam pelaksanaan diskusi
ketimbang dalam ceramah, karena memimpin diskusi dengan terampil
membutuhkan kesadaran yang cepat atau kepekaan terhadap
kebutuhan-kebutuhan individu maupun kelompok. Guru paling tidak sekali-kali harus mau
melepaskan tempatnya sebagai pusat perhatian dan membuang godaan untuk
menjadikan diskusi sebagai ceramah kecil (Zaini, hisyam dkk, 2008: 125).
3.
Langkah-langkah Penggunaan Metode Diskusi
ÅÆÅÆ Ç ÈÉÇ ÆÈÊËÆ Ì ÉÍÊÎÉÇÅÆÎ ÉÏ ÉÇÈÊ ËÇÐÑ ÐÒÊÇÓÑÐÒÊÇ ËÔÊÊ ÕÊÎÅ ÊÖÊÌÅÆÖÊÍ ÊÏÆ ×ÊÆ ÈÓ×ÊÆ ÈØÒ ÐÍÇÐÌÆ ÊÖÇÆ ÇÙÊÚ
×Ú Û ÐËÕÊ Ë ÖÆ ÏÖÆËÊ Ë ÕÉÎ É ÖÊÎÊ Ç ÆÇ Ù Ê ÏÐÏ × ÐËÌ É È ÈÐÒØÏ Ö ØÈ Ó ÈÐÒ ØÏÖ ØÈ ÅÆÇÈÉÇ Æ ÜÏÐÏ Æ ÒÆÍÖÆÏÖÆËÊËÅÆ ÇÈÉÇÆÝÈÐÌÉÊÞÜÇÐÈÎ ÐÌ ÊÎÆÇÝÖ ÐËßÊÌÊÌ ÞÜÖ ÐÒÊÖ ØÎ ÝÈÊ ÒÊÉ Ö ÐÎ ÒÉ ÞÜÏ ÐËÕÊÌ ÉÎ ÌÐÏ ÖÊÌÅ ÉÅ ÉÈÜÎÉÊ ËÕÊ ËÜÇÊÎÊ ËÊÅÊËÇ Ð×Ê ÕÊÆË ÔÊÚ à ÆÏ ÖÆ ËÊ ËÅÆ Ç ÈÉÇ ÆÇÐ×ÊÆ ÈËÔÊ×ÐÎÊÅ ÊÅÆÌ ÊË ÕÊ ËÇ ÆÇ ÙÊÔÊ ËÕá
â Þ ãÐׯ ÍÏ ÐÏÊÍÊÏ ÆÊÌÊ ÉÏÐËÕÉÊÇ ÊÆÏ ÊÇÊ Ò ÊÍÔÊËÕÊÈÊ ËÅÆÅÆ Ç ÈÉÇÆÈÊË ÃÞ ä× ÐÎÙÆ×Ê Ù Ê
dan disenangi oleh teman-temannya
3) Berbahasa baik dan lancar bicaranya
4) Dapat bertindak tegas, adil, dan demokratis
Tugas pimpinan diskusi antara lain:
1) Pengatur dan pengarah acara diskusi
2) Pengatur lalu lintas percakapan
3) Penengah dan penyimpul berbagai pendapat
çè é êëìçíîï ð íî ñ òêó ôë ñôò ë êóî ñôõòîï öî÷íó çí÷òì÷ íï øî è ùî÷ íóúöî÷ íóïøî øî ïû çíóî ñôõò îï íð ì çí ðîï ûûîñí ôó êö ÷êë ìî ÷í÷ üî ýðêõ ìðî ëî çîõí ò êó ôë ñôòó î íïþ èÿ ìõì ëê ë êõ ìóî÷ îïî ðîìñ êï êó î ÷îïðêõ öîçî ñóî ñ ôõîïú óî ñôõîïð êõ÷ê ìð è
êè ò öíõï øî ñî õî ÷ í÷üî ëêïî ðîð öî÷íó ýöî÷íóúöî÷í óþ çí÷ ò ì÷ í çîï ûìõì ëêï ûìëñìó òîï óî ñôõîï öî÷ íó çí÷ ò ì÷í çîõí ð íî ñúð íî ñ ò êó ôë ñò ÷ ê÷ ìçî ö ñîõî÷í÷üîë êïî ðî ðïøîìï ðìò
file
ò êó î÷ý ìõ øô÷ì õôð ôå æþ è êîõî ìë ìë íòî ÷êôõ îï û ûìõ ì êõ÷ íî ð îï ð ì÷ íî÷ õî ëîö çîï ÷ îïûîð ðêõðîõíò ñîçî ÷ ì êò øî ï û çí î öî÷ ëîò î ñê÷êõ ð î çí çíò ìûî îòîï çêëí ò íîï è êò îóíóîûííïûíïòî ë íðêòîïòîï î öüî îíòçí÷ òì÷ íëî ìñìïêõî ëîö ëê ë íóíò í ò êóê íöîï úò êóê í öîï ð êõ ðêï ð ì çîó î ë ÷ ìî ð ì ñêïûî îõîï è êôõîïû ûìõ ì øîï û ðêõî ë ñíó îòîï ëêëíó í ö ëêðôçê øîïû ð êõ î íò ìï ðìò çíîçî ñðî÷ íòîï ñî çî ðììîï êó îîõïøî ðíçîò ëîóî ö ðêõñîò ì ÷ ê îõî ÷êëñí ð ñîçî ÷ î ðì ÷ ðõî ð ê ûí ÷ îî ýZaini,
hisyam dkk, 2008: 126).
.
b
Menurut Zaini, hisyam dkk (2008: 38) debat bisa menjadi satu metode
berharga yang dapat mendorong pemikiran dan perenungan terutama kalau
peserta didik diharapkan mempertahankan pendapat yang bertentangan dengan
keyakinan sendiri. Metode debat ini merupakan strategi yang secara aktif
melibatkan setiap peserta didik di dalam kelas bukan hanya para pelaku
debatnya saja.
! " #"$ #% & '& " (% (&) #
* %& ) '%' &" (" +(#" ,'+ " #
c) Minta setiap kelompok untuk menunjuk wakil mereka: dua atau tiga
orang
d) Awali debat ini dengan meminta juru bicara untuk mengemukakan
pendapatnya secara bergantian
e) Setelah menyampaikan pendapatnya, juru bicara kembali ke
kelompoknya dan mengatur strategi untuk membuat bantahan dari
kelompok lainnya
f) Bila dirasa cukup, hentikan debat tersebut dengan tetap menyisakan
follow up
dari kasus yang diperdebatkan
g) Klarifikasi dan simpulkan agar seluruh siswa memperoleh pemahaman
yang utuh
/
.
01234563b
785 95 :;<=> ?@A> B@C> AD<E@FC A >AG @ A@F C@= H DF =>F C @ C@ E =IJ I@F BDK @J@E L @H @= =DEM@H@> N;<= <EH DFCCD E@ OL @K @PH E<ADABDK@J@E@ C@EBDEQ@A>KBDE@A @KL @E>A>AG @ ADFL>E>NL DF C@F P <=> ?@A> R@FCBDA@ESP @O@ A DP@F C@= BDK@J@E A>AG @ @O @F =>F CC> H IK@NTDP @FC@=B DK @J @ER@F C=>F CC>L>ADE= @>B>PB>F C@FR@FC= DH @=L@E>CIEI SL @F ODK DFCO@H @FA @E@F @L@FH E@A @E @F @R@FCPDP@L@>@O@FP DF IF J @FCODBD EQ @ A>K@F A>AG@ L @K@P HE<A DAB DK@J @EN; DF IEI=U D< E CDV N [email protected][ L @K @P T I C>R@F = < W-\\.] XXN^[S P<=>?@A> PDEIH @O@F PDO @F>APD > F =DEF @K L @F E@FCA @F C@F DOA = DEF @K R@FC => P BIK L @F P DFC@=I E H D E> K @OI A> AG @N _ DE>K@OI A>AG @ R@FC O<PH K DOA L> H DF C@ EIQ> <K DQ ODC@>E@Q@F W
arausal
[ IF = IO P DF M@H @> =IJ I@F N U @BIFC@F L@E> O D C@>E@Q @F LDFC@F =IJ I@F R@F C Q DFL@O L>M @H @> A > AG @ L>> F =DCE@A> O @FODL @K @PH DE>K@OIR@FC= D EP<=>?@A>WTIC>R@F = <S-\\.]XXN^[N;DF IEI= ; MN ` <F@KL L @ K@P T@EL>P@F W -\\^] a^ [ P DF JDK @A O@F B@QG@ P <=> ?@A> @L @K @Q H DEIB@Q@F DF DE CR L @K@P L>E> ADA D<E@FC R@FCL>=@FL @> L DF C@F P IF MIKF R@
feeling
L @FL>L @Q IKI> L DF C@F = @FCC@H@F=DEQ @L@H@L @FR@ =IJI@F N TDJ @K@F L DFC@F @H@ R@FC =DK @Q L> IE @> O@F V < R L @F ;> A ODK L @K @P _ IEG@F =< WXYY\] a-[ P DFCDP IO @O@F B@QG@ P<=>?@A> L @H @= L> L Db>F>A> O@F ADB @C@> ODOI@= @F ODOI@= @F R@FCO<P H KDOA SL <E<F C@F L <E <F C@F SODBI=IQ @F ODBI= IQ @F S H DEFR@=@ @F H DEFR@=@ @F OD= D C@FC@F(tension states)
S @=@I P DO@F> APD P DO@F> AP D K@>FF R@ R@F C P DPIK@> L @F PDF J @C@ OD C> @=@F OD C>@=@F R@FC L>> F C> F O@FOD @E@QHDF M@H @>@F= IJI@F= IJI@FH DEA <F @KNf ghi j h ki l m kf kn n gngop ji lghpqp jkoorks tgop upq v komw lw xyee dz e{ ngo| gfk} lko h kj~ k nwqi k}i rki qp }pkqp qgo k k kqkp klq w u rko qgumk kq mi m kfkn miui n kop }ikrko ngoi nhpf lko n go ku kjlko m ko n go wukoi } k }ilko qi olkj fklporks gm ko lko lkq k nwq i km kfkj }p kq p kfk} ko mw uwoko rko ngorgh kh lko}g}gw u ko h guhp kq} g}p kq p n gf klp l koqi om klko h gu}i lkqguqgoqps
tgop upq kuqkiom kfkn p u~koqwxyee z {mi } ghpq lkoh kj~knwqi k}i km kfkj }pkqp g uorkqkko rko lw n f gl} mim kf kn }p kqp wukoi}n rko ngo kukjl ko q iol kjfk lpkq kp guh pkq ko lg }p kq p qp| p kos tgop upq pi rkoqw xd z yys { twqi k}i mkkq mik uq i lko } ghkki }gfp up j uw }g} m kui mi npf kiork }p kq p lghpqp jko kqkp m w uwo ko lgnpmi ko mi f k lp lko q iom klko qiom kl ko m ko kljiuorkqgu k ki} k} ku kokqkpqp| p korko m k kqn gnp k}lkolghpqp jkoiqps
tgop upq kuminko xd z { nwqi k}i m kkq milkq klko }gh k ki lg} gfp up jko m krk go gukl mi m kf kn mi ui }i}~k rko ngoi nhpf lko lgikq ko h gfk| ku rko n go|kni o lgfko }po ko m kui lgikqko hgfk| ku m ko rko ngnh gui lko kukj km k lgikqko h gfk| kus mk hgh guk k iui q goq ko nwq i k}i koqkuk fkio zq glpo ngo j km kiqp k}pfgqn go jkm ki lg}pf iqkongopo|p llko ni o kqqgujkm kzh gunkk nn kknn k} kf kjf ghi j} go ko h glg u| k}gomiui gkq hw }kokm kqp k}qp k}rkoupqi o n g lkoi }x kumin ko yeezy d{
¡ ¢ £ ¤ ¥ ¡ ¦ ¡ £ ¢ ¦ ¤ ¦ ¤ ¡¦ ¦
§¤ ¦ ¨ ¤ ¢© ¨ ¨ ¨ ¡ ¡ª ¡ ¨ © ¦ ¡ ¨¦¡ ¡ ¤ « ¡¨ ¥ © ¦ ¨ ¢ © ¡¨ ¦
ego.
§ ¨ ¢£ ¡¡© ¡¨¨ ¡ ¦ ¦ ¡ © ¦ ¦ ¥¡© ¡ ¢ £¥ ¦ ¢£ ¦ ¡ ¥ ¦¡¥¨ ¡ ¦¡¬ ¢ ¦ ¡©¡ ¥¡ ¨¡¦¡¥ ¥ ¢®¯ ©¢ £°±²³³ ´µ§¤ ¡¦ ¦ ¨ ¤ ¢© ¨ ¦¡ ¢ ©© ¨ ¡ª ¡¦¡¨ § ¨ ¢ £ ¡ ¡© ¡¨ © © ¥ ¨ ¡ © ¨ £¡ ©¡ © ¦ ¡ ¡¥ ¡ ¡ ¦ ¦ ¢ ¦ ¡ ¡ ¦¢ ¢ © ¡ ¦ £ ¦ ¡ ¦ ¦ ¦¡¨ ¡© ¡ £ ¦ ¡ ¡ ¦ ¶· £ ¦ ¡ ¨¡ ¢ ¦ ¡¦ ¢ ¡ ©¢ ®¯ ©¢£ °±²³³ ¸µ
¹¡ ¦ ¡ ¦ ¤ ¨ ¡¨ ¡ ¨² ¡ ¡ ©¦ £ £
ego-involvement,
¡ ¡ ¨ © £ ¡© ¡ ¨ £ ¥£ ¦ £ ¦ ¡¨ £ º
.
»¼½¾¿ÀÁ ¼ Á¼ÃÄ ÅÆ ÅÃ31
ÎÏ ÎÐ ÐÐÑÒÓ ÔÕÒÖÒ ×ÒØ ÐÓ ÐÏ ×
Ï
.
Ø ÙÚ ÛÜÝÖÞß ÞàÝt
Ý Ûßá âã âä åæ åçãåã åèåäç éêçãçéçãè å ë ìáí
32
ëâîçïçã ð ñçãðòâïçä ç îçæè å ó ä.
ô åìçã ðõã êçï éöï öëâ îçïçãðîõä ç åòõä çãìâåêç î÷ç åè âãðçãó õã å2013.
Î
.
øu
ùy
ÞÚÖÞß ÞàÝ
t
Ý Ûßë õ ò ñâé ÷ âã âäåæåçã åã å çèç äç ú ê åêûç é âäç ê üýý þ êâî âêæâï
2 (
ðâãç ÷)
ë ì áí32
ëâîçïçãðæ ç úõãçÿçïçã2012/2013.
ëå êû çéâäç êüýýþêâòçãñç é32
ê åêûçñç ãðæâïè åïåèç ïå13
ê åêûç÷õæïçèçã9
ê å êû ç÷õæï å.
.
ÙÚu
s
Ö ÞßÞàÝt
Ý Ûßâòâïç ÷ç öéõ ê ñçãð è åæ âä åæ å èçä çî ÷âã âäåæ åçã æ åãèçéçã éâäç ê åãå çèçäç ú
1.
öéõ êõæç îçç
.
ì öæ åçê å òâä çÿçï ê åêûç æ âï úçèç ÷ îçæâïå êâÿ çï ç ú ñçãð è åæ õãÿõ ééçã è âã ðçãæ åã ðéçæúç êåäçãðéâæî öæ åç êåòâäçÿçïêå êû ç.
ò ôâç éæ åçãêå êûçñçãðè åçîçæ åê âä ç îç÷ï öêâê÷âî ò âäçÿ çïçã
.
.
çã ððç ÷çã ê å êû ç æ âï úçè ç ÷ ÷âã ðçÿçï çã ñçãð32
2.
.
!" #$ % $ " & #'% $ #' " ( ' %.
)* +" '( , "#" ) " ' , $ ' $), ( ' ( ' % $ $ # ( ' - ./01.02--3 45 6 443 72 4
.
8
.
9u
:; <=8>?>@ >A B<C ADCE<AFG :Hu
I>A8>?>1.
J$)' #.
K # #(
$ # "L " ) , ( ')
" & $ " ,$ ) , ( ' ( ' % ( ' -. /01. 02- -3 456 443 72 4 #" %"'" ,
.
)* M $ # ' #" " "
(
# "N)
" & , $ ' $ ) , ( ' #" " ,*O
.
M $ # O ' $ ( ' ' $ $ ,( ' -./01.02--3456 4 43 72 4
.
2.
! "$ , #M $ , # ", $ , , "
:
.
M "" " '(
#)
#(
$ # "L ") , ( ')
"&.
)* P) 'L "#'% #"N " &
.
O.
P) 'L "#' % " '( '" , *! " $ , # , $ , "# " " " ) ")' " #
:
33
RSTUVS WX W V WYZX[\ [X Z X TZ\ ]S]^S_U `Sa V[ T[ ]SX YSX[ W T[XYY[^ [X b Wbc[TS_a[V [^]U TWd[ bWeS `[f[_V SXY[X^ SXVS\[ T [X^S ]eS `[f [_[X g[XY V WYZX[\ [Xh i XY\ ST V WeS_W\[X \S^[V [ b Wbc [ V W TW[^ [\a W_ b W\ `Z b VSXY[X WX b T_Z ]SXg[XYT S`[aV WZfWjU e[\[XV[XV W [X[ `W bW b
.
2)
RSTUVSU ebS_d [ bWRSTUVSWX WV W `[\Z\[XZX TZ\]SX YS T[aZ WV[X]SXYZ\Z_\S[\ TWk[XbW bc[ bS`[ ][ ^S ]eS `[f [_[X ]S`[ `Z W ^SX Y[ ][ T[X bSj[_ [ `[X YbZXY
.
l S `[ WX W TZ m ]S TUVS U ebS_d [ bW fZ Y[ VW YZX[\ [X ZX TZ\ ]SX W `[ W \ WXS_f[ YZ_Z bS `[][ ]SX Y[f [_.
n[b W ` V[_ W U ebS_d[b W V Wf [V W\[X bS e[Y[ W e[a[X ^S_T W] e[XY[X bSeS `Z ]V W ]Z `[WX g[T WXV [\[X^[V [bW\ `Z beS_W\Z TXg[.
3)
RSTUVSVU\Z ]SX T[ bWoSXY[X ]S TUVS WX W ^SXS` WTW ]S ]^S_U `Sa V[ T[ eS_Z^[ fZ ] `[a b Wbc[ \S `[ bp qqo g[XY] SXf [ V W bZ e gS\ V[ `[ ]^ SXS `W TW[XT WXV[\[X\ S`[ bWX W
.
rSXS `W TW f Z Y[ ]S ]^S_U `Sa V[ T[ ^SXVZ\ZXY bS ^S_T W kU TU-
kU TU g[ XY V W[ ] eW`^[V[b[[ T^SX S `W TW[X,
VSX[a_Z [XY[XV[X\ [ `SXVS_[\[VS] W\.
s
.
tuv wuv xuvyz vz{ |t
| uv34
,
ha
l
ang memiliki
i
¡a
¢lam dan
£od
¤¥¦¦§ ¨©ª«¬£
alam p
o
ed
peneli
ian ini dib
ancangan peneli
ian
e
lebih
d
¬ eneli
ian ini di
ancang
bagai peneli
ian
indakan kela
ang
e
di
i
da
i d
kl
¬ap
kl
e
di
i da
i empa
ahap
¤ ai
ahap pe
encanaan
¤
indakan
¤® ¤n
eflek
¬ ¯¬ e
encanaan
hap pe
encanaan be
h
®n dengan pe
apan
ang dilak
an
bel
pembelaja
an
¬ada
ahap ini peneli
i
ang be
indak
bagai g
mempe
apkan
ana dan p
a
ana pembelaja
an
¬Hal
°hal
ang pe
l
dipe
apkan be
koo
dina
dengan g
ja
ah
memb
encana pembelaja
an
¤ l
°l la
ihan
¤ki
°ki
l
¤ala
e
l
¤lemba
ob
a
¤n lemba
angke
¬¥ ¬
ndakan
ndakan adalah
eali
a
da
i
encana pembelaja
an
¬ ndakan
ang
dilak
n dida
kan pada
encana pembelaja
an
ang
elah dib
pada
pe
encanaan
¬ahap ini di
± ²kan dalam ben
p
o
belaja
°mengaja
ang dilak
an g
n
±a
¬ ³¬ ´b
35
¶·¸ ·¹ º» º ¼ ·½¾ ¿¾º ¿ÀÁÀ  º¹ ¾ÃÀ þ¸ Ĺ ·Å ¿ÀÁÀ ¼·Æ¾Á¾ Å
(
Ľ ¼·ÁÇ·Á1)
¾ ¸ ¶·¸¿¾È¾»¾¸Ã ·¾ û ºÉ¾¸¼ º¼Ê¾Â º ÷¹¾ ¼Â º¹ ¾ÃÀ þ¸Ä¹· Ŷ·¸ º¹ º» º(
Ľ ¼ ·ÁÇ ·Á2).
4.
˷ɹ ·Ã¼ ºË·É¹ ·Ã¼ º ¾Â¾¹ ¾ Š÷¿º ¾» ¾ ¸ ¶·Á ·¸À¸ ¿¾¸ » ·Á ž¾¶ ž ¼ º¹ ¶·È ½ ·¹¾ ƾÁ¾¸ ̾ ¸ ¿ » ·¹ ¾ Å Â º¹ ¾ ÃÀ þ¸ Í Ë·É¹·Ã ¼º º¹ ¾ÃÀ þ¸  ·¸¿¾¸ » À ÆÀ¾¸ À¸» À à ȷ¸¿·»¾ÅÀ º ÷¹ ·½ º ž¸Â¾¸Ã·¹·È¾ ž¸¶·È½ ·¹¾ ƾÁ¾¸¼·Åº¸¿¿¾Å¾ ¼ º¹ ¸ ̾ ¾ ¶¾»Â º¿À¸ ¾Ã¾¸ À¸»À ö·Á½¾ ºÃ¾¸¶¾Â ¾¶ÁÄ ¼ ·¼¶·È ½ ·¹¾ ƾÁ ¾¸¶¾Â ¾¼ ºÃ¹ À ¼½ ·Á ºÃÀ» ¸ ̾
.
Î
.
ÏÐÑ ÒÓ Ô ÒÕ ÒÒÕÏÐ ÕÐÑ Öt
Ö ÒÕ1.
× º ùÀ ¼Ø¾
.
Ù ·Á·¸ Ú¾¸ ¾¾¸1)
Û·¸Ìº¾¶Ã¾¸Ë·¸ Ú¾¸¾Ù ·È½ ·¹¾ ƾÁ¾¸.
2)
Û·¸Ìº¾¶Ã¾¸ ½¾ ž¸ ¶ ·¸¿¾ Æ ¾Á¾¸ ̾¸ ¿ ¼·¼À ¾ º  ·¸¿¾¸ È ·»Ä ·¶·¸¿¾ ƾÁ ¾¸ÜÝÞßàÝßáÜÜâã äå ã ãâ æá ã
.
3)
Û·¸Ìº¾¶Ã¾¸¾¸ ¿Ã ·»ÈÄ» ºÇ¾ ¼º½ ·¹¾ ƾÁ.
4)
Û·¹ ¾ ÃÀ þ¸À ƺÚĽ¾¼ ľ¹¾¸¿Ã ·».
5)
Û·¸Ìº¾¶Ã¾¸¹ ·È ½¾ÁĽ ¼ ·ÁǾ ¼ ºÃ·¾ û ºÉ¾¸¼ º¼ Ê ¾.
6)
Û·¸Ìº¾¶Ã¾¸¹·È½¾ ÁĽ ·Á Ǿ ¼ ºÃº¸ ·Á ƾ¿ÀÁÀ.
½ Í çº¸Â¾Ã¾¸
1)
èÀÁÀ È ·¹ ¾ÃÀ þ¸ ¾ ¶·Á¼ · ¶¼ º  ·¸¿¾¸ Ú¾ Á¾ ȷȽ ·Á ºÃ¾¸ ¶·Á» ¾¸Ì¾ ¾¸¶¾Â¾¼º ¼Ê¾Â º¼ ·¼À¾ º þ¸Â·¸¿¾¸È ¾»·ÁºÌ¾ ¸ ¿¾ þ¸Â º ¼¾È¶¾º þ¸ Í
2)
èÀÁÀ ȷȽ ·Á ºÃ¾¸ ÈÄ» ºÇ¾ ¼º  ·¸ ¿¾¸ Ú¾Á¾ È ·¸ Æ ·¹ ¾ ¼ þ¸ ¶·¸» º¸ ¿¸Ì¾36
3)
éêëêìíîïðìñ ðòó ðîô êõ ê ðîñí ìöí÷ ðõð ëðîøíî ùðîõí÷ ðú û4)
éêëê ìí î ïðìñ ðòóðî ì ðôí ëò ú íú êðò øí î ùðî ëíîüð îð ñí ìöí÷ ðõ ð ëðîìí÷ð÷ êòìíô ýøíñí î ùðõð ë ðîþÿ ÿþþ
.
5)
éêëê ìí ìöí ëòó ðî óíúíìñ ðô ðî úòú ð êîôêó öí ëô ðîïð ðñ ðö ò÷ð ðø ðïðîùö í÷êìõí÷ ðú û
6)
í÷ðó êó ðî ôíú öíëêñð ðî ùóíô ì ýô ò ðúò öí÷ðõ ðë êîô êó ìí îò÷ðòô ò îùó ðôì ýô ò ðúòöí÷ðõ ðëúòú ð
.
ü.
í îùðìðô ðîí îí÷ òô ò øí îùðîø òö ðîôê ùêëê úí õ ðëð ìí÷ðó êó ðî ñí îùðìðô ðî ôíë ðø ðñ õð÷ðîîïð ñí ìöí÷ðõðë ðî ø ðî ìí îü ðô ðô ú í ìêð ðú ò÷ ñí îùðì ðô ðî ñðø ð ÷í ìö ðë ýöú íëðúò ïðî ù ô í÷ð ø òúò ðñó ðîû é ê ëê ú íõðëð õ ê ùð ìí÷ðó êó ðî ñí îùðìðô ðîô íë ðø ðñüðë ðìí î ùðõðëñ í îí÷òôò
.
øû í÷íóúò
1)
ðø ð ú òó÷ êú ì ðúò ô í ë÷ò ð ô ö ðîïðó îïð úòú ð ïðîù ö í÷ êì ýó êúñ ðø ð óíùò ðôðî öí÷ðõðë
-
ì í îùðõ ðë óðëí îð ó ê ëðî ùîïð ñíëðôòðî ñ ðøð úððôóíùò ðôðîöí÷ðõðë-
ìí î ùðõ ðë.
2)
ðø ð ú òó÷ êú òîò,
óíùòðô ðî ø òúó êúò ø ðî øíö ðô ó êëðî ù í íóôòø òó ðëí îðóðî õ êì÷ ð ó í÷ ýìñ ýó ïù ôíë÷ð÷ê öðîïðó
(4
ó í÷ýìñ ýó)
ú í ò îùùð ðúò÷ ø ðî ðóôê ïðî ù ø òö êôêó ðî ó êë ðîù ýñô ò ìð÷ ø ð÷ ðì ñí÷ ðóúðîððîóíùòðôðîø òúó êúòø ðîøíö ðô.
2.
òó÷ êú37
! !"
" #$ % ! " & ! "
% " !% ! $ $
4 (
)
!$ $ "3
(
)
! $ $ # # % "!% !' $ ! !
.
.
( )1)
*' ) ! ".
2)
*' % " ' $" +,-./,.0++12 34 2 21 50 2
.
3)
*' $ 6! ".
4)
*' ! $ 6 #.
5)
*' !$ 6 ".
7 8
1)
9 ) ')$ $%
-
)$ $% '' 7
2)
9 $ 6 ) " ! '% ' ! "
.
3)
9 ' " ! "" ! 74)
9 ' ) ! "! ! $ "+, -./,.0++1 2 34 2 21 55 0 2
.
5)
9 ' !38
6)
:;< =>?> =@ A;B C; D?E = =@F>; A G HAIJ =B I C;<=K =D ? @A?> G; @I< =IA I@F> =AGHAIJ =BIC;<=K=DBIB L =
.
M.
N; @F=G=A=@N; @;< I AI O; @F=@ OI C=@A? F? D? B; K =D=P G ;<=>?> =@ E; @F =G =A=@ A;DP =O=E K=<=@@Q= E;G C ;<=K=D =@ O=@ G; @M =A=A B ;G? = P =B I< E; @F =G=A=@ E=O= <;GC=D HCB; DJ=B I Q=@F A ;< =P OIB I =E> =@R S?D? B ;K=D=P K? F= G ;<=>?> =@ E; @F =G =A=@A;DP =O=EM=D =G; @F=K=DE ; @;<IA I
.
OR T;U<;>BI
N =O= BI>< ?B VV I@I
,
>; FI =A=@ OIB >?B I O=@ O; C=A C; DK=<=@ <; CIP ;U;> AIU OI> =D; @=>=@ A;< =P OI C; DI> =@ =E ; DBE;BI Q= @F >? =A >;E =O = B IBL=,
B ;P I @FF= BIB L = CIB= U H> ?B E =O= AHE I> G=A; DI Q= @F OIC=P =B W B ;<=I @ I A? K?F==O=@ Q=E;D? C=P=@K ?G<=P>;<HGE H>QFD;<=A IUAI O=>A; D< =<?C=@ Q=>(3
>;<HGE H>)
B ;P I@FF=P=B I< O=@L => A?Q=@FOI C?A?P> =@<; CIP HE AIG =<O=< =GE;<=>B =@ ==@>; FI= A =@OIB>?BIO=@O; C=A
.
39
X Y Z[\]
.
^_`Za b \a\c Za Zdet
e\at
e a f\Y \aY Zd \gh ijklmn h ijk lmo
p_ q\d ef\gerd \stY
u
u v.
wvkixiy vmwvkixiy vm vxvkvz ljl{ v| }v |~ |l |ljj v| y i |~j vy
-
y i |~j vy j vk i xv|vyvlj mvz iz v|m l vyli |m y{l |hl vyli|m y{l |}v|~vkixvyvl mvz izl | }v ivk i xiyvmyi|~~i.
h vkij |}vi |my{l |}v|~jl{v|~vkix {v{y i ik ij ivkixiy vm{|xvz(
{ ijl |y2006: 168).
40
¡ ¢ £ ¤ ¥¤ ¦ ¥¤¤ ¡ ¦ ¢¡ ¥ §¨©ª«¬ ®¯© ¯ °±² ³
(
´¡ ¢µ¶¶·³170)
¥¥¡ ¤ ³ ¨ ¸ ¹:
¢ ¥º ¥¢¡ ¥ ¡ »¼ »:
¢¡½ ¡ ¢ ¼:
¢¡¢ ² ¤ ¥¡ ¡½ ¾¥ ¿:
¾ ¦ £½ ¥ ¥¡ ¥ ¦¥¤¥£ ² ¡¦¥ ¥¤ À¡ ¦ ¥¤¢ £ ½ ¥¡£ ¤ ¢ ¥º ¥ ¢¡¥ (
¡).
¡ ¢ ½ ¤ ½ ¥¤¦ ,
½ £ ¡ ¤ ¨Á ÃÄ ÅÆ
>
¨ÃÇ ÈÉ Ê
Ë
Ha
l pe
¡hi
¤an
in
¡ ¦en
angke
mo
i
belaja
¡ Ìa da
¡i
µ Í ¢ l adalah
µÎ ¢al din
²a
akan
alid dan
µdin
²a
akan
idak
lid
Ëb
Ë Ïeliabili
a
Ï
eliabili
a
men
¾pada
penge
¡ian bah
Ìa
e
in
¡ ¦en c
½dapa
dipe
¡ca
²a
dig
akan
¥bagai ala
peng
¦p
da
a ka
¡ena in
¡ ¦en i
baik
Ë n
¾i
¡eliabili
a
¢ l mengg
akan
¡ ¦
lpha
д¡ik
o
ѵ ¶¶·³ÒÓ·Ô¥bagai be
¡ik
³41
ÜÝÞ Ýßàá âàá
:
ß
11
ãßÝä åàæåä åÞà çåáçÞ ßèé Ýá Ü ãæà áêà ÜáêàæèÞåßçëàä ìb²
ãj
èélah
íà ßian
çæèÞi
ßÞ ãíà ß
ian
çÞo
Þal
î
e
Þelah dipe
ßoleh ha
ç ål pe
ßhi
Þ è áâàn
ïha
ç ål
ßeliabili
Þa
ç è áÞè Üin
çÞßèéen
Þangke
Þmo
Þi
íà ç åbelaja
ß ç åçða dipe
ßoleh
ßñ ñ
ã òï óôôï ç Ý
hingga
dapa
Þdi
ç åmp
èäkan bah
ða in
çÞßèéen
Þangke
Þ Þe
ßçeb
èÞ ßeliable dan dapa
Þdig
è áàkan
è áÞè ÜõÝneli
Þian
ö÷ø ùú ûüý þý
s
ùÿ ýa
öeak
Þifan
çi
çða
a
Þa ha
ç ål pengama
Þan keak
Þifan
ç åçða dalam kegia
Þan belaja
ßmengaja
ßdianali
ç åçéengg
è áàkan
ßèéè ç
mak
j
engan k
ßi
Þe
ßia
k
Þifi
Þa
ççànga
Þbaik
bila
%
çÜë ß òòk
Þifi
Þa
ç