• Tidak ada hasil yang ditemukan

PENINGKATAN MOTIVASI BELAJAR IPS SEJARAH MELALUI METODE PENGAJARAN DEBATE AND DISCUSSIONS DI KELAS VII D SMP N 32 SEMARANG TAHUN AJARAN 2012 2013

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2017

Membagikan "PENINGKATAN MOTIVASI BELAJAR IPS SEJARAH MELALUI METODE PENGAJARAN DEBATE AND DISCUSSIONS DI KELAS VII D SMP N 32 SEMARANG TAHUN AJARAN 2012 2013"

Copied!
137
0
0

Teks penuh

(1)

PENINGKATAN MOTIVASI BELAJAR IPS SEJARAH MELALUI

METODE PENGAJARAN

DEBATE AND DISCUSSIONS

DI KELAS

VII D SMP N 32 SEMARANG TAHUN AJARAN 2012/2013

SKRIPSI

Untuk memperoleh gelar Sarjana Pendidikan

pada Universitas Negeri Semarang

Oleh:

Muh Adi Sudiarto

NIM 3101409042

JURUSAN SEJARAH

FAKULTAS ILMU SOSIAL

UNIVERSITAS NEGERI SEMARANG

(2)

ii

PERSETUJUAN PEMBIMBING

Skripsi ini telah disetujui oleh pembimbing untuk diajukan ke sidang panitia ujian

skripsi pada:

Hari

:

Tanggal

:

Dosen Pembimbing I

Drs YYFR. Sunarjan, M.S.

NIP. 19551210 198803 1 001

Dosen Pembimbing II

Drs. Jayusman, M.Hum

NIP. 19630815 1 98803 1 001

Mengetahui,

Ketua Jurusan Sejarah

(3)

iii

PENGESAHAN KELULUSAN

Skripsi ini telah dipertahnkan dihadapan siding panitian Ujian Skripsi Fakultas

Ilmu Sosial, Universitas Negeri Semarang pada:

Hari

:

Tanggal

:

Penguji Utama

Dr. Cahyo Budi Utomo, M.Pd.

NIP. 19611121 198601 1 001

Penguji I

Drs YYFR. Sunarjan, M.S.

NIP. 19551210 198803 1 001

Penguji II

Drs. Jayusman, M.Hum

NIP. 19630815 1 98803 1 001

Mengetahui,

Dekan

(4)

iv

PERNYATAAN

Saya menyatakan bahwa yang tertulis dalam skripsi ini benar-benar hasil karya

sendiri, bukan jiplakan dari karya tulis orang lain baik sebagian atau seluruhnya.

Pendapat atau temuan orang lain yang terdapat dalam skirpsi ini dikutip atau

dirujuk berdasarkan kode etik ilmiah.

Semarang, Juli 2013

(5)

v

MOTTO DAN PERSEMBAHAN

Motto:

Allah akan meninggikan orang yang beriman di antaramu dan

orang-orang yang diberi ilmu pengetahuan beberapa derajat. Dan Allah Maha

Mengetahui apa yang kamu kerjakan (QS Al Mujaadilah:11)

Jadikan proses bagian dari menempa diri menjadi pribadi yang kuat.

Persembahan:

Skripsi ini kupersembahkan untuk:

1. Bapak dan ibu tercinta, terima kasih untuk kasih sayang, doa

dan dukungannya selama ini.

2. Intan Ayu Kinasih, terima kasih untuk semua bantuan dan

motivasi yang telah diberikan.

(6)

vi

KATA PENGANTAR

Puji syukur penulis panjatkan kehadirat Allah SWT yang telah

melimpahkan rahmat, taufiq, hidayah, inayah , kesabaran, dan keikhlasan kepada

penulis sehingga penulis dapat menyelesaikan skripsi yang berjudul Peningkatan

Motivasi Belajar IPS Sejarah Melalui Model Pengajaran Advokasi Di Kelas VII D

SMP N 32 Semarang Tahun Ajaran 2012/2013 .

Perlu disadari bahwa keberhasilan dalam penyusunan skripsi ini tidak

dapat selesai tanpa bantuan dari berbagai pihak. Oleh karena itu dengan

kerendahan hati penulis menyampaikan terima kasih kepada:

1. Prof. Dr. Fathurrokhman, M.Hum., Rektor Universitas Negeri Semarang yang

telah memberikan kesempatan untuk menuntut ilmu.

2. Dr. Subagyo, M.Pd., Dekan FIS UNNES yang telah memberikan kelancaran

dalam perijinan penelitian.

3. Arif Purnomo, SS., S.Pd., M.Pd., Ketua Jurusan Sejarah FIS UNNES yang

telah memberikan dorongan kepada penulis dalam menyelesaikan skripsi.

4. Drs YYFR. Sunarjan, M.S., Dosen Pembimbing I yang telah banyak

mengarahkan dan membimbing penulis dalam penyusunan skripsi ini.

5. Drs. Jayusman, M.Hum., Dosen pembimbing II yang telah banyak

mengarahkan dan membimbing penulis dalam penyusunan skripsi ini.

6. Dra. Erna K Rahayu, MM selaku Kepala SMP N 32 Semarang yang telah

memberikan ijin sehingga penulis dapat melakukan penelitian untuk skripsi

ini.

(7)

vii

8. Siswa-siswi SMP N 32 Semarang atas kerjasamanya dalam penelitian.

9. Teman-teman Pendidikan Sejarah 2009 yang selalu menemani dan

memberikan solusi dalam penyelesaian skripsi.

10. Keluarga besar Kopma Unnes yang selalu memberikan kehangatan dan

motivasi dalam menyelesaikan skripsi.

11. Rekan-rekan KPK (Bichin, Najib, Reza, Hasan, Chayi, Saef) yang selalu

memberi bantuan dalam menyelesaikan skripsi.

12. Keluarga besar IMM Hamka Unnes yang memberikan dorongan untuk

menyelesaikan skripsi.

13. Kawan-kawan Bem Fis Unnes (kang Ilman, Kang Pepi, Rina) yang

memberikan dorongan untuk menyelesaikan skripsi.

14. Kawan-kawan KOPINDO JATENG (Kharis, Bang Slamet, Oby) yang

memberikan dorongan untuk menyelesaikan skripsi.

15. Semua pihak yang tidak dapat disebutkan satu-persatu.

Kritik dan saran sangat diharapkan guna kesempurnaan skripsi ini.

Semoga skripsi ini dapat bermanfaat bagi semua pihak.

Semarang, Juli 2013

(8)

viii

SARI

Sudiarto, Muh Adi. 2013. Peningkatan Motivasi Belajar IPS Sejarah Melalui

Metode Pengajaran

Debate and Discussions

Di Kelas VII D SMP N 32 Semarang

Tahun Ajaran 2012/2013 . Skripsi. Jurusan Sejarah. Fakultas Ilmu Sosial.

Universitas Negeri Semarang. Pembimbing I Drs YYFR. Sunarjan, M.S.

Pembimbing II Drs. Jayusman, M.Hum

Kata kunci: motivasi belajar, metode pengajaran

debate and discussions

Proses pembelajaran yang masih menekankan pada konsep materi saja dan

metode guru yang seringnya ceramah kurang mengajak siswa untuk berperan aktif

dan kreatif sehingga mengakibatkan siswa masih mengalami kesulitan dalam

memahami materi dan mengaitkannya dengan isu isu sosial yang berkembang.

Kondisi pembelajaran yang demikian telah menyebabkan masih rendahnya

motivasi belajar sejarah siswa kelas VII D SMP N 32 Semarang. Penelitian ini

bertujuan untuk meningkatkan motivasi belajar siswa kelas VII D SMP N 32

Semarang tahun ajaran 2012/2013 dengan menggunakan metode pengajaran

debate and discussions

.

Penelitian ini dilaksanakan di kelas VII D SMP N 32 Semarang tahun

ajaran 2012/2013, dengan jumlah siswa sebanyak 32 siswa. Jenis penelitian yang

dilakukan adalah penelitian tindakan kelas (PTK) yang terdiri dari tahap

perencanaan, tindakan, observasi dan refleksi. Fokus utama penelitian ini adalah

tercapainya peningkatan motivasi belajar siswa, serta bagaimana tanggapan siswa

terhadap pembelajaran sejarah dengan metode pengajaran

debate and discussions

.

Teknik pengumpulan data dilakukan dengan menggunakan observasi, angket, dan

dokumentasi. Data yang diperoleh dianalisis menggunakan pendekatan kuantitatif.

Hasil penelitian menunjukkan bahwa rata-rata tingkat motivasi belajar

siswa pada pra siklus = 67,47% (cukup) meningkat pada siklus I menjadi 83,28%

(tinggi) dan meningkat lagi pada siklus II menjadi 87,78% (sangat tinggi). Hal ini

menunjukkan adanya peningkatan motivasi belajar siswa pada tiap siklus.

(9)

ix

DAFTAR ISI

Halaman

HALAMAN JUDUL... i

PERSETUJUAN PEMBIMBING... ii

PENGESAHAN KELULUSAN ... iii

PERNYATAAN... iv

MOTTO DAN PERSEMBAHAN ... v

KATA PENGANTAR ... vi

SARI... viii

DAFTAR ISI... ix

DAFTAR TABEL... xi

DAFTAR DIAGRAM... xii

DAFTAR LAMPIRAN ... xiii

BAB I PENDAHULUAN

A. Latar Belakang Masalah... 1

B. Rumusan Masalah ... 8

C. Tujuan Penelitian ... 8

D. Manfaat Penelitian ... 8

E. Penegasan Istilah... .9

BAB II LANDASAN TEORI

A. Sejarah... 12

B. Pembelajaran dan Strategi Pengajaran ... 12

C. Metode... 19

(10)

x

E. Metode Debat ... 26

F. Motivasi Belajar

..28

G. Hipotesis Tindakan

.31

BAB III METODE PENELITIAN

A. Lokasi Penelitian... 32

B. Subyek Penelitian... 32

C. Fokus Penelitian ... 32

D. Sumber Data dan Teknik Pengumpulan Data ... 33

E. Rancangan Penelitian ... 34

F. Pelaksanaan Penelitian ... 36

G. Validasi alat ukur ... 40

H. Analisis Akhir ... 42

I.

Indikator Keberhasilan ... 44

BAB IV HASIL PENELITIAN DAN PEMBAHASAN

A. Pelaksanaan Penelitian

... 45

B. Hasil Penelitian ... 46

C. Pembahasan... 55

BABA V PENUTUP

A. Simpulan ... 68

B. Saran... 69

(11)

xi

DAFTAR TABEL

Tabel

Halaman

1. Hasil analisis validitas soal uji coba... 46

2. Nilai motivasi berdasarkan angket tanggapan siswa... 53

3. Nilai motivasi berdasarkan hasil observasi ... 54

4. Hasil pengamatan kinerja guru... 55

5. Hasil validitas dan reliabilitas ... 106

6. Hasil angket motivasi belajar pra siklus... 110

7. Hasil angket motivasi belajar siklus I ... 114

8. Hasil angket motivasi belajar siklus II ... 118

9. Hasil observasi kinerja guru... 122

(12)

xii

DAFTAR DIAGRAM

Gambar

Halaman

1. Skema rancangan penelitian tindakan kelas...

40

2. Diagram hasil angket motivasi belajar siswa

...

..61

3. Diagram motivasi belajar siswa per indikator

.

...

62

(13)

xiii

DAFTAR LAMPIRAN

Lampiran

Halaman

1. Daftar siswa kelas VII D ... 72

2. Silabus ... ... 74

3. Rencana pembelajaran siklus I... 76

4. Materi siklus I... ... 80

5. Rencana pembelajaran siklus II ... 88

6. Materi ajar siklus II... .. 92

7. Lembar obsevasi siswa siklus I... ... 96

8. Lembar observasi siswa siklus II... ... 99

9. Lembar observasi kinerja guru siklus I... .. 102

10. Lembar observasi kenerja guru siklus II... ... 105

11. Kisi-kisi angket motivasi... .... 108

12. Lembar angket motivasi belajar... .... 109

13. Uji validitas dan reliabilitas... ... 112

14. Data hasil angket motivasi belajar siswa pra siklus... .. 116

15. Data hasil angket motivasi belajar siswa siklus I ... 120

16. Data hasil angket motivasi belajar siswa siklus II... ... 124

17. Data hasil observasi kinerja guru ... 127

18. Data hasil observasi aktivitas belajar siswa... .... 128

19. Dokumentasi... ... 124

20. Surat ijin penelitian... ... 131

(14)
(15)

P

! " #$ # ! % !# % &

" &' !' &( # & ! "" )#& !' * " % & + # ' " ! % " +#% % & ' && ,

M

# ' - +&%)(

./0012 3 ! '% ! !% " # # " '

" % # ' !# ' " ' & # ' * &" & ! ! & # " !# "(" 4#& " % # ' (+ &" & # ( " 5# +# & + # "#' ! &'" ! " # ! # % & "' " +# + " ' # ' & ) ' " + %( + &" ( & # + & ' # " ) % ,

M

! "5# +#'! +# * ' ! ' # & # " % & " # '# ,

M

&5 ! ! %& %' )

The Internasional

Commision on Education for 21 st Century

( + 4 ! %

" 6. !' 3! #%'

learning to know, learning to do, learning to

be, and learning to live together

.- " 4) #* ) - +&%)( ( / 0012

/3,

H

' * & * " & $ &))#/0 ' /00 % & " 5# "! "' %+ '' * ! " ) " +&+# ' 2

P

" ) +# 7 &" & +& ! +' 4' "#' !# + +&" %& +# #' +'

#& 5 # " ! +&" ( +#' * ' +#+&% ! )' " !"#' & # * " %&

(16)

=>?@ABC @ADE CF @GH >B @I G= >?F CDE GJ@A @K GA?>AI FLGD@MN F? FN @MD>MO @N F P@?Q@M>Q@?@R@MQN>DSA? @I F HH >?I @=>?I@MQQEMQO@P@=T

M

EI E N @M AE @CFI@H K >MN FN F A@M N @K @I N FI FMQA@I A@M H @C@B H@I EMR@ N >MQ@M

D>M FMQA@I A@M K?SL >H FSM @C FH D> QE ?E N @C@D K?SH>H = >C@O @? D >MQ@O@?T

P

>M FMQA@I @M AE@CFI @H QE? E DEI C @A N FC @AE A@M I >?A @FI N >MQ@M I EQ@H KSASA N @M

I @MQQEMQ O@P@= H >S? @MQ QE?E N F H>ASC @B@M G D >MR@MQAEI K >MQ>CSC@@M K?SH >H =>C @O @? D>MQ@O @?TUFN @MQ Q@? @K @M FM F I>MI EMR@ D>MEMIEI QE?E @Q@? H>M@MIF@H @ =>?E H @B@ D>M JFKI@A @M ASMN F HF =>C @O@? R@MQ D> DEN @BA@M I >?J@K@FMR@ B@HF C =>C @O @?R@MQ= @FAH >HE @FN >MQ@MIEO E @MR@MQN FI>M IE A@MT

U>C@O @?D>?EK @A@MK?SH > HK >MIFMQ=@QFK>?E =@B @MK >?FC@AED @ME HF @N@M F@ D>M J@AEK H >Q@C@ H>H E @IE R@MQ N FK FAF?A@M N @M N F A>?O@A@MT UF C@ I >?O@N FMR@ K?SH >H CFMQAEMQ@M N FASMI ?SC N @M N FA>MN @CF A@M SC >B A>QF @I @M K >MN FN F A@M N F H>ASC @B D @A@ FIE N FM @D@A@M K >D =>C @O@? @MT

P

?SH >H K >D =>C @O @? @M D >?EK @ A@M O @MIEMQ N @? F A>H>CE?E B @M K?SH>H K >MN FN FA@M LS?D @C A@?>M@ D>C @CE F H > =E @B K?SH >H K >D =>C @O@?@M C@B I >?O @N F K?SH >H I? @M HL>? FCDE N @?F QE?E A> H FHP@ R@MQ =>? FH F =>?=@Q@F I EOE @M K >MN FN F A@MT VEO E @M N @?F K >MN FN FA@M N @K @I I>?J @K @F @K @=F C@ I>?JFKI@ H >=E@B K?SH >H K >D =>C@O @?@M R@ MQ =>?AE@CFI @HT

P

>D=>C @O@?@M D>?EK @A@M @HK >A K >MIFMQ N @C@D ?@MQA@F@M K?SH> H K >MN FN FA@M G =F H@ N FA@I @A@M =@BP@ K?SH >H K >D=>C@O@?@M D>?EK @A @M E?@I M @N F N @? F A>H>CE?E B@M K?SH>H K >MN FN FA@MT

P

>MQ>?I F @M N @? F K >MN FN F A@M D >ME?EI EMN @MQWEMN @MQ H FHI >D K >MN FN FA@M

N

ST <X V @BEM <XXY @N@C@B E H @B@ H@N @? N @M I>? >M J @M @ EMIE A D >PEO EN A@M
(17)

[\]^\ ]_`ab `] _b cbd e\[cbf`_b`]d e\ g\c _ `h `]d `ei a `e j ka b`d h\cl` e\ l\ c `j[ ba `] m` ] ^ _b[\ c ake`] _bc b]m`d j`h m`c`e`ld f`] ^h` _`] ]\ ^`c `n o \ ] ^`] [\ ]_b_be`] _bi `c`[ e`] j`]khb ` j\]^\ l`i kb `e`] h\^`a` e\ a\ fbi `]]m` m`] ^ f\c[pl\ ]h b k]lke j\ ]b]^e`le`] ek` ab l`h i b _k[ a\ fbi f`b e _`cbh\ f\ akj]m` q

M

k]bfdr sstu ZZvn

w \x `c `i j \c k[`e`] h `a`i h`l k j`l` [\a `x `c `] m`]^ j\j b ab eb [\c`] `] m` ] ^ h`] ^`l [ \ ]lb ]^ _`a `j f\c f ` ^`b `h[\ e e\i b _k[ `]d e `c\ ] ` f `]m` e [\cj `h `a`i`] _`a`j e\ i b_k[ `] h\i `cbyi `cb m` ] ^ i `ckh _b h\a\ h `b e`] _\]^`] j\ abi `l a` ^b e\i b_k[ `] m`]^a`akn

O

a \ih\ f `fbl kd h\x `c `i _b `x `ce`][ `_ `h \l b`[ x\ ]x `]^ [\]_b _be`] f`b e wod w

L

z{d w

M

| _`]

P

\c ^kck `] lb ]^^bn

H

` a b ]b _bj`eh k_e`] k]lke j\j f\ e`a b hb h} ` _`] j `i `hb h} ` _`a`j j \ ]^i`_`[ b e\i b _k[ `]_bj`h m`c `e`l n

M

`l ` [\ a `x`c`] h \x`c `i h\c b]^e `a b _b [`]_`] ^ h\ f\ a `i j `l` p a\i [`c`

hb h}`d h\i b ] ^^` f`] m` e _`cb [ `_` j \c\ e ` m`] ^ lb _`e h\cb kh _`a`j j\]^b eklb [\a `x `c `] h\x`c `i n ~` ^b [ `c ` h bh}` w

MP

j `l ` [ \ a`x `c `] h\x `c`i `_ `a`i j `l` [\a `x `c `] m`] ^ j\jfp h`]e` ] _b e`c\ ]`e `] a\f bi f`] m`e f\c h b`l

teaching

center

q ^kc kh\ f` ^`bh kj f\c`x `cv nw \ a `b ]b lkl\ce ` _`]^xk ^`_`a`j[ \ ]\j [`l`]

} `elk x `j [ \ a`x`c`] h \x`c `i h\ cb ] ^ e`a b _bl\j[ `le`] [ `_ ` x `jyx`j `ei bc m`]^ j\j fk`l \]\ c ^b _`] h l`jb]` j\c\ e ` l\a `i l \c ekc `h h\i b] ^^` j\c \e` \ ] ^^`] k]lkej \]_\ ]^`c e`]^kckm`]^h \ _`] ^j\j f\ c be`][\ a `x`c `]n

(18)

‚ƒ „…†‡†… ˆ ‰„Š‹ Œ‡‡ ŽŠ…Œ…ƒ Š ‘ƒ‘ƒˆ Š „…’…“

K

Š‚ ‡… †ŠŒƒ… ” … ˆ ”Š ŽŠ ‡” ‘Š ˆ’…‚ƒ ”Š …‚ ‡‚… „… ‘ Ž ‡… ” ‡ †Š Œƒ… ” …ˆ‘… ˆ… †…„… ” Š ’ …‚ƒ ‹‡‡ˆŒ… ˆ ”ƒ‘… „… „ƒ† •ƒˆ”Š …†Žƒ –… ˆ” … …Œ‡ ‡‚Š ˆŒ… ˆŽ ƒŽ — …… ‚…Ž……”Š ˆ Œ…’… …ˆŠ „… ˆ ŒŽ ‡ˆ Œ“

M

Š ˆ‡‡” ˜ „ƒ •™šš›œ –  ƒ „… ‚ƒ ”Š „ ‡Ž ‡ƒ „Š ƒ‹ ‘Šˆ‚… „…‘ ‰Ž ŠŽ Š„ …’ … 

‘Š ˆŒ…’…  ž…ˆ Œ ‘Š ‡… †… ˆ ƒˆ”ƒ ‚… ƒ ‰ŽŠŽ Š ˆ‚ ƒ‚ƒ†…ˆ Ÿ‰‘… „ ‚ƒ Ž Š †‰„…‹ ‚ƒ ‚…„… ‘ˆ ž… ”Š’…‚ƒ ƒˆ”Š …†Ž ƒ … ˆ”… … Š …Œ…ƒ †‰‘  ‰ˆŠ ˆ Š ˆ Œ…’…… ˆ“

K

‰‘  ‰ˆŠ ˆ †‰‘‰ˆŠ ˆƒ ” ‡‚… …”‚ƒ †Š „ ‰‘‰††… ˆ†Š‚… „… ‘”ƒŒ…†… ”ŠŒ‰ƒ‡”…‘…ž…ƒ”‡œ

 “

G

‡‡

™“

I

Žƒ… ”… ‡‘…”Š ƒŠ„ …’… …ˆ ¡“ ¢ƒ Ž— …“

I

ˆ”Š… †Ž ƒ … ˆ”…… †Š ”ƒŒ… †‰‘‰ˆŠ ˆ ‡”… ‘… ‘Š „ƒ … ”†… ˆ Ž… …ˆ… ‚ … ˆ

…Ž …… ˆ… Ž ŠŠ ”ƒ ‘Š ” ‰‚Š ‘Š‚ƒ… ‚… ˆ Š ˆ… ”……ˆ „ƒˆŒ†‡ˆŒ…ˆ ”Š ‘… ” Š„…’…  ŽŠ ‹ƒˆŒŒ… ” Š £ƒ”… Ž ƒ ” ‡…Ž ƒ Š „…’…  ‘Š ˆ Œ…’ … ž… ˆ Œ ‘Š‘ ‡ˆŒ†ƒ ˆ†… ˆ ”Š£… …ƒˆ ž… ”‡’‡…ˆ ž…ˆŒ ”Š „…‹ ‚ƒ Šˆ£… ˆ… †… ˆ Ž Š Š „‡‘ ˆž…“ ¤Š ˆ Œ… ˆ ‚Š‘ƒ †ƒ … ˆ Œ‡‡ ž… ˆ Œ ‘Š ‘Š Œ… ˆ Œ Š …ˆ… ˆ Ž Šˆ” … „ ‚…„… ‘  ‰ŽŠŽ Š „…’ …  ‘Š ˆŒ…’…  ŽŠ ”ƒ‚… †ˆ ž… ‘Š ˆ’… „…ˆ†… ˆ ”ƒ Œ… ‘… £…‘ ” ‡Œ…Ž ‡”…‘… ž…ƒ ” ‡œ ‘Š Š ˆ£… ˆ… †…ˆ ‘Š „ …† Ž…ˆ… †… ˆ ŠˆŒ…’ …… ˆ‚… ˆ‘Š ‘ Š ƒ†…ˆ… „ƒ †… ˆ“

(19)

M

©ª«¬ ¬«­ ® ¯° ±²³³´µ ¶··¸

P

¹º «»«» ¼©º © ­ «½ «¾ ­ °¾°»¿ «© ­ «¯«¬ «º¾ ° ¯ ©«À ­ «»

­ «¯ «¬ «º¾° À¹ ¬½°¾¸ Á «¯ «¬ «º¾ ° ¯ ©«À ¼©º © ¬¹ »¼¹¬Ã«»½¹º «» «»Ä½¹º «»«» À ¹ 뼫° ©Å ©º«» Å Æ ¼»°¾ °Ç À¹Ã«¼«° «¼¹ » ¬ ƺ«¯Â À¹Ã «¼«° °» »ÆÈ«¾Æº ­ «» Å ÆÆ½¹ º«¾°Ç ±É¸ Ê «Ë¯ ÆºÂ Ì ¶Í ´ ­«¯«¬

H

«¬ «¯°Å ± ²³³¶µ ÎÏ··¸ ® ¼«º ½¹ »«¾ « «» °»° ¬¹ »Ð«½«° ª«À° ¯ Ë« »¼ ƽ¾°¬ «¯Â ¼©º © ª «º ©À ¬¹ ¬ «ª«¬ °Ã¹º à «¼«° Å Æ »À¹ ½ ­ «»¾¹ ƺ ° Ë« »¼Ã¹º¾«¯° «» ­¹»¼ «»½º ÆÀ ¹ Àù ¯«¿«º¬¹ »¼«¿«º¸

M

¹ »©º ©¾®¯°± ²³³ ´µ¶·

P

«º ««ª¯°À¹ ½¹º¾ °ª«¯»Ë«

J

ưй ­ «» ɹ ° ¯ ±Ì ¶´³· ¾¹ ¯«ª ¬¹ ¬ ùº°Å «» À©¬ ë »¼«» Ë«»¼ ù À «º ­ «¯«¬ ­ ©»°«

½¹»¼ «¿ «º«» ­¹» ¼«» ¬¹ »¼¹ ¬©Å«Å «» ª«À ° ¯ ½¹ »¼¹ »«¯ «»»Ë« ¾¹º ª«­«½ ùºÃ«¼ «° ¬Æ­¹ ¯ ¬¹»¼«¿«º¸

H

«¯ °»° ­ °­ «À «ºÅ «» «¾«À «À © ¬À °Â ëªÑ « ¬¹ »¼ «¿«º Ë« »¼ ùº¾ ©¿ ©«» ¾°­ «Å­«½«¾­ °¯«Å À«»«Å «» ­¹ »¼ «» Ыº « Ë«»¼ Òù ¼°¾ ©Äù ¼°¾ © À «¿«

dari

waktu ke waktu dan untuk mencapai tujuan apa pun.

Strategi pengajaran dengan metode

debate and discussions

merupakan

strategi yang secara aktif melibatkan setiap peserta didik di dalam kelas bukan

hanya para pelaku debatnya saja (Zaini, hisyam dkk, 2008: 38). Sedangkan

Djamarah dan Zain (2010: 87) menjelaskan bahwa metode diskusi adalah cara

penyajian pelajaran, dimana siswa-siswa dihadapkan kepada suatu masalah

yang bisa berupa pernyataan atau pertanyaan yang bersifat problematik untuk

dibahas dan dipecahkan bersama. Di dalam diskusi ini proses belajar-mengajar

terjadi, dimana interaksi antara dua atau lebih individu yang terlibat, saling

tukar-menukar pengalaman, informasi, memecahkan masalah, dapat terjadi

(20)

ÔÕÖ× ØÙ ØÖÚ ØÛ ÜØÙÝÞ ß Øß Ø ÛàØÖØ×Õ Û áØÛ áâÖ â Ýã Ù ÙÕä ØÖØÜ ×ØÛ åæÙÕÖçØÙ Ý ×Ý è

MP N

éêè Õ ë ØÖ ØÛá×ÝÚÕì ØÜâÝæØÜߨí

îï ðñò ó ô õôö÷ ø÷ ù

úû

G

âÖ â ÜØÛüØ ëÕ Û áØä ØÖÚØ Û ëØì ÕÖ Ý üØÛ á Ø×Ø ×Ý æ âÚâ Ù Øä Ø ý

text book

þ ר Û äØÖ ØÛ áëÕ Û áØÝìÚØÛëØìÕÖÝüØÛ áÙÕ ×ØÛ á×ÝãÕÞØäØÖ Ý×Õ ÛáØÛåæüÕ ÚÿåæüÕ ÚØìØ â

ÕÛåëÕ ÛØ× ØÛÝ Ù âÙåÙÝØÞüØ Û áØ×Ø×ÝÙÕ ÚÝìØÖÙ ÝÙß Øû

êû

G

âÖ âÚâÖ ØÛ á× ØÞØëëÕ Û âë æâÜÚØÛÚÕØÚìÝ ØÛÙ Ý ÙßØ×ØÞØëãÕ ëæÕÞØä ØÖ ØÛû éû

G

âÖ â ë ØÙ Ý Ü ÙÕÖ ÝÛá ëÕ ÛááâÛØÚ ØÛ ë Õì å×Õ ÚåÛ çÕ ÛÙ ÝåÛØÞ ØìØâ àÕÖØëØÜ

×ØÞ ØëÚÕáÝ Øì ØÛæÕÞØä ØÖÿë Õ ÛáØäØÖû

û

G

âÖ â ÚâÖØÛ á ëÕÞ Ý æØìÚØÛ Ù ÝÙß Ø ×ØÞØë ëÕ ë æâØì ÖØÛ áÚâëØÛ × ØÛ Ö Õ Þ ÕÚÙ Ý ÙÕì ÕÞ ØÜØÚÜÝÖÚÕáÝØì ØÛæÕÞØäØÖÿëÕÛáØä ØÖû

ï ðñò ó ô õôõô õ

wa:

úû èÝ Ùߨ àâÚâã ëÕ ÛâÛäâÚÚØÛ ë ÝÛØì ìÕÖ ÜØ×Øã æÕÖë ØàØëÿëØ àØë ë ØÙØÞØÜ ×ØÞ ØëÚÕ áÝ Øì ØÛãÕ ëæÕÞ ØäØÖØÛû

êû èÝ Ùߨ àâÚâã ìÕÖ æÝØÙ Ø æÕ ÚÕÖä Ø ÙÕÛ×ÝÖÝ ýæÕ Þ Øä ØÖ ëØÛ×ÝÖ Ýþ ×ØÞØë ãÕ ëæÕÞØä ØÖ ØÛû

éû èÝ ÙߨàÕã ØìæåÙØÛãØ×ØìâáØÙì â áØÙüØÛ áÖ âì Ý ÛëÕÚØÛÝ Ù

û èÝ Ùߨ àâÚâã âÞÕì ×ØÞØë ëÕ ÛáÜØ× Øã Ý ÚÕÙâÞÝìØÛ ÙÕÞØë Ø ÚÕ áÝ ØìØÛ æÕÞ ØäØÖÿ ëÕ ÛáØä ØÖû

(21)

3.

Kondisi sarana dan prasarana:

M

P

P

L

! "

#

P

$

M

% $

H

%

$ & % $

'#(

H

% $ )

* +

debate and discussions

,

MP N

, ! $

% $

O

(22)

B. Rumusan Masalah

5678 9: 97; 9<=989>9? 97@6> 9;9< A B9 <A? 6 >9C 8D ;6EF ;9;9<8D9?9: GE9; 9 =67 E9: 9>9C 9< B9<A E6<H 98D @9C9< =6 <A; 9H D 9< 89>9E =6<6 >D? D 9< D <D 989> 9C IJ= 9;9C =6<679= 9< E 6? K 86 =6 <A9H 97 9<

debate and discussions

89= 9? E6 <D <A;9? ;9< EK?D L 9:D @6 > 9H 97 :D : M 9 = 989 E 9?9 =6> 9H 97 9< D = : :6H 979C 8D ;6 >9: N

II

OP

MP N

QRP6 E979 <A?9CF <9H979<R STR UR ST QV

?

C. Tujuan Penelitian

1. Tujuan Umum

Tujuan umum penelitian ini adalah untuk meningkatkan motivasi belajar

ips sejarah siswa kelas VII D SMP N 32 Semarang.

2. Tujuan Khusus

Siswa mengalami peningkatan motivasi belajar di setiap siklus.

D. Manfaat Penelitian

1. Bagi Guru

(23)

XY

M

Z[\ []^ _`^_ [ ^aZ_` \b \` _ c ]dad e_ f_g g Zg \ f\h g_c _f_ hig_c _f _ h j_[] [ j_`_ kj_ []e_ l_`e\mdgl_\_` _d ld [c Z e_ []XZ a^Z g X_ [] e\f \[]^d []_ [ c Zc d_ \eZ []_ [g_`Za\j_[ ]` Za^ _ \` Y

nY o_ ]\p \c q_

_ Y

M

Z[\ []^ _`^_ [g r` \b_c \XZ f_m_ac\cq_^_aZ [_lZgXZf_m_a_[[j_gZ [m_ e\ _ lf\^_` \skfZ X\hg Z[_a \^e_ [e_ l_`e\mdgl_\e_ f_g^Zh\ ed l_ [c \c q_ Y XY

M

Z[\ []^ _`^_ [ e_j_ ^ a \`\c c\cq_ l_ e_ \c di\c d e_ [ ` r l\^ crc\_ f j_ []

XZa^ZgX_[ ]Y

tY o_ ]\pZ^r f_h

_ Y u_ l_` gZ []h_c\f^_[ c \cq_ j_ [] g Zg ld [j_ \ gr`\b_c \ XZ f_m _a j_[] fZ X\ h X_ \^ c Z h\[]]_ m d ]_ e_ l_` g Z [\ []^ _` ^_ [ h_ c \f XZf_m_a ^ hdcdc [j_ l_ e_g_`_lZ f_m _a_ [\ lcc Zm_a_hY

E. Penegasan Istilah

P

Z [Z]_c _ [ \c`\f_ h e\g_^c d e^_[ _ ]_a `Z am_ e\ ^ Zc_` d_ [ l_ [e_ []_ [ e_ [

^Zc _g__ [ lZ[_ sc \a_[ l_ [e_[ ]_ [ g Z []Z [_ \ XZXZa_l_ \c`\f_ h d` _g _ j_[] e\]d [_^ _ [ c Z X_ ]_ \ m d ed f lZ [Z f\` \_ [k _ e_ ld [ lZ [Z]_c_ [ \c ` \f_ h j_ [] e\g _ ^c d e _e_ f_hc Z X_ ]_ \XZ a\^d`v

w Y

P

Zg XZ f_m _a_ [pZm_ a_ h

P

Zg XZ f_m _a_ [ cZm _a_ h _e_ f_ h lZal_ ed _ [ _ [` _a_ _^`\b \`_c XZ f_m _a e_ [
(24)

z{ | } ~ {€ { ‚ €{ ||z{ ƒ~|}{ | „{…{ ‚|‚† …~‡{‡ ƒ{ ˆ{ „ ~„{ …{ ‚ ‚|‚{| ˆ { ‰ „{ …{ ˆ{ „Š{ ‹ ‚ €‹ ‡{ ‹ „~ ‹Š{ {| „{ … { ˆ {„Š{ ‹ z{ |} Š~|‹‰ { € ‚Œ

P

~„‡ ~ˆ {{{ |… ~{ {‰„~ „‚ˆ ‚ ‚Š ~{ |Ž‹|ƒ{ „ ~|€{ˆƒ{ˆ{ „{ ‚€{|| z{ƒ ~|}{|

~}‹|{{| { € {‹ € ‹‹{{ | ƒ{ ‚ ‡ ~ˆ { { …~{{ ‰† „~ˆ{ ˆ ‹‚ Š ~„‡ ~ˆ { {{| … ~{ { ‰ ƒ{Š{ €‹}{ƒ‚ˆ{ ‹{ |Š ~| ‚ˆ {‚{ |„{ˆ …{{ € ‚|‚… ~‡{}{ ‚ ‹‹{ | „ ~|‚ˆ {‚ „{ …{ ˆ{ „Š{ ‹‘ ‚ ƒ{ †x’“’”•–—Œ

•Œ

M

{€{

P

~ˆ{ { { |

IP

˜˜~{ { ‰

M

{€{ Š ~ˆ{ { { | ‚Š … … ~{ {‰ ƒ‚… ‚|‚ z{|} ƒ‚ „{ … ‹ ƒ { ƒ{ˆ { ‰ „{ €{ Š ~ˆ{ {{ |

… ~{{ ‰ƒ‚˜

MP

†ƒ‚ „{ |{„{ €{Š ~ˆ{ { { |‚Š ……~ {{‰‚ €‹…~|ƒ‚‚„ ~„ ‚ˆ‚‚{€ ‚ … €{ €~}‚… ƒ{ˆ{ „ Š ~„‡~|€ ‹{ | ™{ €{  ƒ{ | Š~{ ƒ{‡ { | ‡{|}… { z{ |} ‡ ~„{ €{‡{ € … ~€ { ƒ{ˆ{ „ Š ~„‡ ~|€‹{ | „{|‹… ‚{

I

|ƒ |~…‚{ z{|} „ ~„‚ˆ ‚ ‚ {…{~‡ { |}…{{ |ƒ{ |š‚ |€ {€{ |{‰{ ‚

P

~„ ~|ƒ‚|{…

N

Œ••›{ ‰‹|•yyœ —Œ –Œ

M

~€ ƒ~

P

~|}{{{ |

Debate and Discussions

˜€{ €~}‚ Š~|}{ { { | ƒ~ |}{ | „~€ ƒ~

debate and discussions

„~ ‹Š{{ | … €{ €~}‚ z{ |} … ~š{{ { €‚Ž „~ˆ‚‡{ €{ | …~€ ‚{Š Š~…~ €{ ƒ‚ƒ‚  ƒ‚ ƒ{ˆ { „ ~ˆ { … ‡ ‹{ | ‰{ |z{ Š {{ Š~ˆ {‹ ƒ~‡{ € |z{ …{ { 

Zaini, hisyam dkk, 2008: 38).

Sedangkan Djamarah dan Zain (2010: 87) menjelaskan bahwa metode

diskusi adalah cara penyajian pelajaran, dimana siswa-siswa dihadapkan

kepada suatu masalah yang bisa berupa pernyataan atau pertanyaan yang

bersifat problematik untuk dibahas dan dipecahkan bersama. Di dalam

diskusi ini proses belajar-mengajar terjadi, dimana interaksi antara dua

(25)

žŸ ¡¢£ ¤¥ž¦ £ §£ §¨ ¤©ª ¤Ÿ £¤¥ ¤« ¤© ¦ ¬ ¤­¤® ® §¢¯¤¬ ž ¯° ±¤ ¥ §£°¤Ÿ²¤ ¤ª®ž ¦ ® ž¬ ¤ª ¤¬ ¤²¤Ÿ ±­¤¥ž ¥ §³¤ ±¤ž­ § Ÿ¬ §Ÿ±¤¢¥ ¤¯¤´

µ ´

M

¡® ž¶ ¤¥ž·§« ¤¯¤¢

P

§¢©¤®ž¤Ÿ ¬ ¤Ÿ £ žŸ¤® £§¢°­ ¤ª ¤Ÿ °Ÿ¥ °¢ ® §¢­§Ÿ®žŸ± ¬ ¤« ¤£ £§Ÿž£ ³°«ª ¤Ÿ
(26)

Å

A

ÅÆ Æ

LA

ÇÈ

A

É

A

ÇÊË

O

Ì Æ

A.

ÉÍÎÏÐÏÑ

ÒÓÔÕÖÕ× ØÙÚ Û ÜÙÚÛ ÝÃÞßàá Ãâ ãäå äæ ç è äæÚÕããéÔ ÝÄêêëá Äßìâ Ú Óè äÖäÛ æ ÓÖÕíäîäÔéÔïä×äÔîÙ åÓî× é ðñïÕãäÔïã äÖéíÓÔï äå äæ äÔ òíÓÔïäå äæäÔóäÔïã ÓÔï äÔ é×Õ æ äÔÕÚ éä ãäíä× æ ÓÔï Óæ ô äÔïîäÔ éãÓÔ× é×äÚ Ú ÙÚé äå æ ÓÖÓîä ãäÔ í ÖÙÚ íÓî æ äÚ ä ãÓíäÔ æÓÖÓî äõ çÓèäÖäÛ æÓÖÕíäîäÔ íÓÔïäåäæä Ô òíÓÔïäå äæ äÔ æ äÚä åäæíäÕ æ äÔÕÚ é äñ æ äîä æäÔÕÚéä óäÔï ÛéãÕí Ú Óòö äæäÔ ä×äÕ îÓæ ÕãéäÔ ãäíä× ô ÓÖïÕÖÕ ãäÔ ô Óå äè äÖ ã äÖé íÓÔï äå äæ äÔ é×Õ ÕÔ× Õî æ Óæô Õä× æ ÓÖÓîä å Óôé Û ôé è äîõ ç ÓèäÖäÛ æ Óæ íÕÔóäéÔé å äéòÔé å äé é Ô×ÖéÔÚ é îóäé × Õ ÔéåäéòÔé å äé óäÔï × ÓÖî äÔãÕÔïãäå äæ Ú ÓèäÖäÛ é×ÕÚÓô äï äéÚÕä× ÕôéãäÔïîäè é äÔéåæÕíÓÔï Ó×äÛÕäÔõ

Å

.

÷Íø

b

ÍùÏÎÏÐÏúûÏúÉüÐÏüÍýþ÷ÍúýÏÎ ÏÐÏú
(27)

! !

" # $

% & !

! " ! ! ! $ '

( ! " ! ! ) * !

( ! " ! !

$ + ! !

! ! !

$

% , ! * !

" !# ! !

# ! ( $ - ! !

# " * " !

( * " ! * # *

) $. / / $

$ . ! #

% 001 1* /

! ! * # " / / /

! * ! ! # " /

! $ , # " / ! * !

! ! ! # $ - !

! # * ! !

(28)

4567894: 6; 8<= ; 8<6 > ?9 7?<4 ; @: 85> <A < <6<8 A;A; 8B C: < 49A <D ;@ : @5D<E @ 5?: 4:=8<6 A; A <D<4 = 5>: D: E 894> 5@56=; 7:?: F A <6 454<67 G 4 56 75D9D < ; 6@5?<8= ; H 5D<I<? J4 56 7<I <?

itu sendiri merupakan salah satu kemampuan

dari sepuluh kompetensi guru.

a. Sepuluh kompetensi guru

Sepuluh kompetensi guru adalah modal bagi guru untuk melaksanakan

pengelolaan interaksi belajar-mengajar. Kesepuluh kompetensi guru

tersebut yaitu:

1) Menguasai bahan

2) Mengelola program belajar-mengajar

3) Mengelola kelas

4) Menggunakan media atau sumber

5) Menguasai landasan pendidikan

6) Mengelola interaksi belajar-mengajar

7) Menilai prestasi siswa untuk kepentingan pengajaran

8) Mengenal fungsi dan program layanan bimbingan dan penyuluhan

9) Mengenal dan menyelenggarakan administrasi sekolah

10) Memahami prinsip-prinsip dan hasil penelitian pendidikan guna

keperluan pengajaran

2.

Beberapa komponen ketrampilan mengajar

(29)

XY Z [\]^_ X`] ab c`] adbabd Xabb`]_eb `]_ f Vg hi`]a] [

jg kb` b^\ l[ X` mg n Xi`Xb^ opib` bq rg s oi` X^

Wg t]i l`l\

uY vod Xw^] [bX\ Xi c` ] adbabd Xabb` ]_ eb` ]_ f Vg x] aX^

jg y lXaX

mg kb` b^\] azX` b Xi rg { XabX[b_]db X Wg { XabX[bbi` ]aX^ [b |g h[}X aX`

~g  X^`l[] w Xi p

€Y s]` aX_\bwXio\] aX[b oi Xwc` ] adbabd Xabb` ]_eb` ]_ f Vg v]_ ul^ X\] wX X aXi

jg v]id oaoipd Xi_ ]wb uX` ^Xi[b[‚ X mg v]i pXl^ Xi\]a`Xi}XXi

rg v]i ppliX^ Xib[}XaX`i oi ƒ] auXw Wg v]i XippX\b[b [ ‚X

(30)

†‡ ˆ ‰Š‹‰ŒŽ ŒŠ ‹Ž‘‹’Œ’ ‹“‹Š ‹’

”Œ’Ž•‹Ž‹’ –‹’ ‘—’‰Š— • ‘‹–‹’ ‘‹•‹  ŒŠ•˜ –Ž•‹’“˜‰ ‘‹’ –Œ’ ‹’ ˜ ™‹š‹  ŒŠ ‹Ž ‘‹’ ›‹’  ŒŠ‰˜“˜‹ ’ ˜’‰˜‘ œŒ’Ž ’ ‘‹ ‰ ‘‹’ š‹™Ž•  Œ•‹“ ‹Š ™Ž™‹‡ ž‹™Ž•Ÿ š‹™Ž•  Œ’Ž•‹Ž ‹’ œŒœ ŒŠ Ž‘‹’ Ž’ —Šœ‹™Ž  ‹•Ž ‘‹’¡  ‹Ž‘  ‹Ž ™Ž™‹ œ‹˜˜’  ‹Ž ˜Š˜‡¢’ —Šœ‹™Ž ‰ŒŠ™Œ˜‰ œŒœ ŒŠŽ ‘‹’ ‹œ ‹Š ‹’ ‰ Œ’‰‹’  ‘Œ ŒŠš‹™Ž•‹’ –‹’ ‘Œ•Œœ‹š‹’Ÿ‘ Œ•Œœ‹š‹’ ™ŒŠ ‰‹ ‘Œ™˜ •Ž ‰‹’ ›‹’  –Žš‹–‹ Ž — •Œš ™Ž™‹ –‹’ ˜Š˜‡ £Œ•Œœ‹š‹’ –‹•‹œ š‹™Ž•  Œ•‹“ ‹Š –Ž ‰‹  ™ŽŠ ‘‹’ ™Œ ‹ ‹Ž ‘˜Š ‹’  ‰ŒŠ¤‹‹Ž ’›‹‰˜“˜‹’ Œ’ ‹“‹Š‹’‡¥Œ’‹’‘‹‰ ‹•‹Ž ’¡‹–‹™Œ“˜ œ •‹š‰˜“˜‹’›‹ ’  œ˜’‘Ž ’ ‰ Ž–‹‘ ‰ ŒŠ¤‹ ‹ Ž ‹‰ ‹˜ ‘˜Š‹’  œŒ’¤‹ ‹Ž ‰‹ŠŒ‰ ›‹’  ‰Œ•‹š –ŽŠ Œ’¤‹’‹‘‹’™Œ Œ•˜ œ’›‹‡¥Ž™Ž™Ž•‹Ž’¡–‹‹‰“˜‹ –Ž ‹’‹ ™Œ‹ ‹Ž‘˜Š ‹’   ŒŠš‹™Ž•’›‹ ˜Š˜ œŒ’ Œœ ‹’‘ ‹’ Š— ™Œ™  Œ•‹“ ‹ŠŸ œŒ’‹“‹Š –‹•‹œ  Ž–‹’  ™‰˜ –Ž ’›‹‡

”ŒŠ ‹Ž ‘‹’ Œ’ ‹“‹Š‹’ ŒŠ•˜ œŒ’–‹‹‰  ŒŠš‹‰Ž ‹ ’ ˜Š˜¡ –Œ’ ‹’ œ‹‘™˜–  ŒŠŽ ‘˜‰¦

‹‡ §Œ’Ž ’‘ ‹‰ ‘‹’ š‹™Ž•  Œ•‹“‹Š ™Ž™‹¡  ‹Ž‘ ‘˜‹•Ž ‰‹‰Ž  œ‹˜˜’ ‘˜‹’‰Ž ‰‹‰Ž ‡ ”ŒŠ ‹Ž ‘‹’ ‘˜‹•Ž ‰‹‰ Ž   ŒŠ ‘Œ’‹‹’ –Œ’ ‹’ œ˜‰˜ š‹™Ž•  Œ•‹“‹Š ™Ž™‹‡ ”ŒŠ ‹Ž ‘‹’ ‘˜‹’‰ މ ‹‰ Ž   ŒŠ ‘Œ’‹ ‹’ –Œ’ ‹’ •˜‹™’›‹ –‹’ –‹•‹œ’›‹  Œ’˜‹™‹‹’š‹™Ž• Œ•‹“‹Š‡

(31)

ª« ¬ ­®¯°±² °³ ´­ ³ µ°¶ °® °³ ·­ ³µ¸³¹ °³ µ µ¸®¸º µ¸® ¸ ¸³» ¸² · ­³± ³µ² °»² °³ ²­· °· ´¸°³³¼° »­® ¸½ º ·­ ³­®¸½« ¾°½±¿ ´­ ³±¿ °± °³ ´°¹ ° ¹ °½ °® ³¼° ·­ ³ª­®·±³² °³ ¶¸ µ° ²­·°·´¸°³ µ¸®¸ ½­ ³ ¹±® ±À ·±½ °¿³ ¼° ª°®° ·­ ³ ¼°· ´ °±² °³´­ ¿°¶ °®°³«

¹« Á­³± ³µ²°»² °³ · ¸»¸ ´®Â ½­½ ¯­ ¿°¶°®º· ­³µ°¶°® °µ°® ¿­ ¯±Ã ½­ ® °½ ± ¹­ ³ µ°³ ²Â ³¹±½± ¹°³ ²­¯¸»¸Ã °³ ½ ±½ Ä °À ¿­ ¯±Ã ­ ű½±­ ³ ¹°¿ °· ´­ ³¹ °¼°µ¸³°°³ ½ ¸·¯­®º½¸· ¯­® ÆÄ°²» ¸À »­ ³°µ° ¹°³ ¯± °¼°ÇÀ ¹° ³ ¿­ ¯±Ã » ­®°® °Ã ´°¹ ° ´­ ³ª°´ °± °³»¸¶¸°³´­ ³ µ°¶°® °³½ ­ ®» °²­ ¯­®Ã °½±¿ °³½± ½ Ä °«

­ « Á­·´­®»±·¯°³ µ² °³ ¿ ­ ¯±Ã ½­²½°· ° ²­· °·´¸°³ °Ä°¿ ½ ±½ İ ½ ­ ¯° µ°± ¯°Ã °³· ­ ³» °Ã¹ °¿°·´®Â½ ­½¯­ ¿°¶ °® º· ­ ³ µ°¶ °®«

Ƚ´­²º °½´­²¼°³ µ´­ ®¿ ¸´­®¯°±² °³¯­® ¸´°² ­· ¸³µ² ±³°³Ã°¿ ºÃ °¿¼°³ µ´­® ¿¸ ¹±´­® ¯°±² ± À»­® ¹±® ±°» °½½­¯°µ°±¯­® ±² ¸» «

°« É·´Â ³­³ · °½¸² °³ ¼° ³ µ ¯­®² ­³°°³ ¹­ ³ µ°³ ½¸· ¯­® º½ ¸·¯­® ·°³¸½ ± °À ½ ¸·¯­®º½¸· ¯­® »­² ³±½ ½ ­ ´­®»± Ű½± ¿±» °½ ¹°³ ´­® ¿­ ³ µ² °´ °³ À ½ ¸· ¯­®º ½ ¸·¯­® ¯±°¼°À ½±½ »­· ±³Å®·°½ ± ¼°³ µ ¯­ ®²­³° °³ ¹­ ³µ°³ ½ ±½ Ä ° ½­ ´­®» ± à °½ ± ¿ » ­½¹°³ ¹ °» °´­ ®½  ³ °¿«É·´Â ³­ ³´®Â ¹¸² À ¼°³µ ¯­®²­³° °³¹­ ³ µ°³ ´­®¸·¸½ °³ ²­· ¯ °¿ ± »¸¶¸°³ ´­³µ°¶ °®°³À ²®±»­ ®±° ²­ ¯­®Ã°½ ±¿ °³ ¹°³ ½­ ¯° µ°±³¼°«

(32)

ÌÍÎÏÐÎÑÍÒÓÔÐÎ ÔÏÕ ÍÒÖÐ ÒÐÔÕÔ××ÍÓÔ ØÔÐÓ ÍÒÐ ÎÙ ÕÚ

ÔÛ ÜÍÒÓÔÐ ÎÔÏ ÝÔ×Ð Þ Ó ÍÞÔßÔ Òà Ö ÍÏØÔÏ á ÍáÓ Í ÒÐ ÎÔÏ ÑÍÏØÔßÔ ÒÔÏ ÒÍáÍÖÐÔÞ à ÕÙ Õâ ÒÐ ÔÞ ×Ð×Õ Íáà ÖÐ ×ÎÙ× Ð Î ÍÞ â áÑâÎà ÞÔ ÕÐ ÝÔÏ ÖÔ Ï ÙÞ ÔÏØÔÏà Ñ ÍáÓ ÍÒÐ ÔÏ ÕÙØÔ× àã ä åæ äçÑÍÏ ØÔß Ô ÒÔÏàÑÍÏØÔß Ô ÒÔÏÐÏÖÐ èÐÖÙÔÞÖÔ Ï× ÍÓÔ ØÔÐÏéÔÛ

ÓÛ êÔÏ ÕÙÔÏ Î Í× ÙÞÐÕÔÏ ÖÔÏ ÑÍáÍëÔÝ ÔÏ áÔ× ÔÞÔÝà Ö ÍÏ ØÔÏ ëÔ ÒÔ áÍáÓÍ ÒÐÎÔÏ ÓÐ áÓÐÏØÔÏÖ ÔÏÞÔéÔ ÏÔÏàÓ ÔÐ ÎÑÍÒâÒÔÏ ØÔÏáÔÙ ÑÙÏÎ ÍÞâ á ÑâÎàÑÍÏØÔß Ô ÒÔÏ ÒÍá ÍÖÐ ÔÞàÞ Ô ÕÐÝÔÏá ÍáÍ ëÔÝÎÔÏáÔ×ÔÞ ÔÝàÖÔÏ×ÍÓ Ô ØÔÐ ÏéÔ

ëÛ ÜÍÒÓÔÐ ÎÔÏ ÎÙ ÔÞÐ ìÐ ÎÔ× Ð ØÙ ÒÙàÖ ÍÏ ØÔÏ ëÔ ÒÔÓÍÞÔß Ô ÒáÔÏÖÐ ÒÐà × ÕÙÖÐÞÔÏßÙ ÕÔÏà ÑÍÏÔÕÔ ÒÔÏà ÖÐ× ÎÙ× Ð Î ÍÞâ á ÑâÎà í îïäãåæíäà ÑÍÏØ ÍáÓÔÏ ØÔÏ × ÕÔ ìì ÖÔÏ × ÍÓÔ ØÔÐÏéÔÛ

ÖÛ ÜÍÏÐÏØÎÔ ÕÔÏ ÍìÐ× Ð ÍÏ× Ð ÑÒâØÒÔá ÑÍÏ ØÔßÔÒÔÏ Ö ÍÏØÔ Ï ëÔ ÒÔ ÑÍÏ ØÎ Ô ß ÐÔÏ ÖÔÏ ÑÍÏéÙ× ÙÏ ÔÏ ÒÍÏ ëÔÏÔ ÑÍÏØÔßÔ ÒÔÏ ÞÍÓÐÝ ×ÍÎ×Ô áÔ ÖÔÏ Þ ÍÓÐÝ ÔÎÙ ÒÔ Õà ÖÔÏ áÍÏÐ ÞÔÐ×ÍÕÐ Ô ÑÎâ áÑâÏ ÍÏÖÔÞÔáÑÒâ ØÒÔáÕÍÒ×ÍÓÙ Õ×ÍëÔ ÒÔ× ÑÍ× ÐìÐ ÎÛ ÍÛ ÜÍÒÓÔÐ ÎÔÏÎ ÍáÔ á ÑÙ ÔÏ ÔðÔÞ àÖ ÍÏ ØÔÏ ëÔÒÔáÍÞÔÎÙ ÎÔÏñíí äí í ò äóô× Í ëÔ ÒÔ

Þ ÍÓÐ Ý ×ÍÎ× Ô áÔ Õ ÍÒÝÔÖ Ô Ñ Îâ á ÑâÏ ÍÏ Îâ áÑâÏ ÍÏ äóôã õ öä÷ñ åæøã ÑÔ ÒÔ ×Ð ×ðÔà á ÍÏØ ÍáÓÔÏØÎÔÏ Î ÍÒßÔ× Ô áÔ ÖÍÏ ØÔÏ ÒÍÎÔ Ï Î ÍÒßÔ ÖÔÏ ×ÍÎâÞ ÔÝù × ÍÎâÞ ÔÝéÔ Ï ØÞ ÍÓÐ ÝÒÍÏÖÔ ÝÛ

(33)

üýþÿ ýýþ ü ÿ ý ÿ ýþ üýþ ÿ ü þ ü

ÿ ü üýþ þ ÿ ý ý ÿþ

.

ýþ ÿþ þ ÿ þ ÿ

Zain ( 2010: 46),

metode adalah suatu cara yang dipergunakan untuk mencapai tujuan yang telah

ditetapkan. Dalam kegiatan belajar-mengajar, metode diperlukan oleh guru dan

penggunaanya bervariasi sesuai dengan tujuan yang ingin dicapai setelah

pengajaran berakhir. Seorang guru tidak akan dapat melaksanakan tugasnya

bila dia tidak menguasai satu pun metode mengajar yang dirumuskan dan

dikemukakan para ahli psikologi dan pendidikan. Prof. Dr. Winarno

Surakhmad, M. Sc. Ed.

Mengemukakan lima macam faktor yang

mempengaruhi penggunaan metode mengajar sebagai berikut:

a. Tujuan yang berbagai-bagai jenis dan fungsinya,

b. Anak didik yang berbagai-bagai tingkat kematangannya,

c. Situasi yang berbagai-bagai keadaannya,

d. Fasilitas yang berbagai-bagai kualitas dan kuantitasnya,

e. Pribadi guru serta kemampuan profesionalitasnya yang berbeda-beda.

1.

Kependudukan Pemilihan dan Penentuan Metode Dalam Mengajar

(34)

!" #$%$ #$ &'! ' & $ &($ ! ) '#' '& ' *+ *%, '+ !'& +%- #%' + *&# '. '%'&*& # '&) ' !'&, ,( *'( ,/0' '1, '($$ ,'1 '2'&#( '!+ *% & '1 #$%$ ( &##' ! '& ' ' '1 ) '#' '&' *'1 ' !*$ $ !'& *(- * *&# '.'% ,*) '# ' , ' '1 ,'($ !- +- &*& 2'&# !$ ( ') ) '#'& )'# !*) *%1 ', '& !*# '('&) * '. '%3*&# '. '% / 4 *%'&#! ') *%+ !% 2'&# * !' & )$ !'& '1 ,$ '($ 1 ' 2'&# '& *1" ('+ & 2'( ' '& * '&# ) *($ 3) *($ + !% !'& - *1 , *-%'&# #$%$ / 5 '% 1 ', '& ' , , 2' &# '!$ ! '&" '1 % '1 + *'1 ''& (*&('&# !*$ $ !'& *(- * ,*) '#' ' '( - ( 6', *!,(% &, !" , *) '#' , (% '(*# + *&#'.'%'&" '& , *) '# ' ' '( $ &($ ! *&7'+ ' ($.$ ' & 85. ' '% '1'&

Zain, 2010: 72).

2.

Pemilihan dan penentuan metode

(35)

;<;= <>?@ABCD = <;D ED C@ > ; <F GH< = <>?@ I@ A@> JKI@ ;@ A@C H@>

Zain, 2010:

75).

L

.

MNOPQNLR ST USR

1.

Pengertian Pokok

Menurut Djamarah dan Zain (2010: 87) metode diskusi adalah cara

penyajian pelajaran, dimana siswa-siswa dihadapkan kepada suatu masalah

yang bisa berupa pernyataan atau pertanyaan yang bersifat problematik

untuk dibahas dan dipecahkan bersama. Teknik diskusi adalah salah satu

teknik belajar-mengajar yang dilakukan oleh seorang guru di sekolah. Di

dalam diskusi ini proses belajar-mengajar terjadi, dimana interaksi antara

dua atau lebih individu yang terlibat, saling tukar-menukar pengalaman,

informasi, memecahkan masalah, dapat terjadi juga semuanya aktif, tidak

ada yang pasif sebagai pendengar saja.

Menurut Suryosubroto (2009: 168) diskusi dapat dilakukan dalam

bermacam-macam bentuk (tipe) dan dengan bermacam-macam tujuan.

Berbagai bentuk diskusi yang terkenal adalah sebagai berikut:

VW X YZ[ \]^ V_

problema meeting

(36)

a bcdd ebf g hibjki bdlg hi bj kibd m cnhabo bjbk o hnpa bq f q bn lq bn m bd nhr bs ct bdoc orbmbdohtbu bcdebv

b. The open ended meeting

wbib o cor b thit cd x bd u lt cd xbd u yhduhd bc ybobabq bg b o bs b ebd u thiqktkd ubd mhd ubd nh q cmkg bd yhih n b m c o h npa bq f mhd ubd oh ok bjk ebd uj hisbm cm cacdunkd u bdoh ncj biy hih n bfm bdo htbu bcdebv

xv

The educational-diagnosis meeting

wbib oc orb t hit cd x bd u lt cd xbd u y hd uhdbc gha bsbi bd m c nhabo mhd u bd y bnokm kd jk n o bacdu yhdup ih no c ghy bqby bd y hih nb bjbo ghabsbi bd ebd u jha bq m c jh i cy bdeb bubi ybocd uly bo cd u bduup jb yhygh ipahq ghy bq by bdebd uaht cqtbc nbjbkthdbiv

`v zhah {bd o c|h jpmh} c o nkoc

~h nqd cn m co nk o c oht bu bc y hjpmh tha bsbi y h dubsbi aht cq xp xp n m bd m cghiak nbdbg bt cabncjbukik€qhdm bn

bv |hybd‚b bjnbd th it bubc nhyby gk bd ebd u bmb m cycacnc€ pa hq g bib oc or bv

tv |hy thic nbd nhohyg bjbd nhg bm b g bi b oc orb kd jk n y hd eba kinbd nhy bygk bddeby bo cd u ly bo cduv

xv |hy ghipa hq kyg bd t bacn m bic g bi b o cor b jhd jbd u bg bn bq jksk bd ebd u jhabqm ciky k o nbdjha bqm cxbg b cv

(37)

…† ‡…ˆ‰Š‹Œ  ŽŠŠ  ‘ ’Š ‰ …“Š”Š ˆ…‹ ‘“Š ‘ •…ˆŠˆ Ž Š‹ –Š‹ Ž…Š‹ Š‹ – ‘ ‘ …‹– ‘‘ˆŠ Ž‹Œ…ˆŠ‹ —Œ … ˆŠ‹‹ ˜Š™šŠ‹›“ Š‘‹œ†

† ‡…ˆ‰Š‹Œ  ŽŠ Š  ‘ ’Š ˆ …‹ ˜Š –Š‘ – Š‹ ˆŠ ˆ Ž ˆ …ˆ •Š‹ ‰ …‰Š›Š ‘ ˆŠ Š“Šž ˜Š‹› – ‘ Ÿ“ ‘žŠŒ

baik dari pengalaman sendiri maupun dari

pelajaran sekolah.

g. Mengembangkan motivasi untuk belajar lebih lanjut.

Menurut Zaini, hisyam dkk (2008: 117) diskusi mungkin tidak efektif

untuk menyajikan informasi baru dimana peserta didik sudah dengan

sendirinya termotivasi. Tetapi diskusi tampaknya sangat cocok ketika guru atau

dosen ingin melakukan hal hal dibawah ini:

1.

Membantu peserta didik belajar berfikir dari sudut pandang suatu subjek

bahasan dengan memberi mereka praktek berpikir.

2.

Membantu peserta didik mengevaluasi logika serta bukti-bukti bagi posisi

dirinya atau posisi yang lain.

3.

Memberi kesempatan pada peserta didik untuk memformulasikan

penerapan suatu prinsip.

4.

Membantu peserta didik menyadari akan suatu problem dan

memformulasi-kannya dengan menggunakan informasi yang diperoleh

dari bacaan atau ceramah.

5.

Menggunakan bahan-bahan dari anggota lain dalam kelompoknya.

6.

Memperoleh penerimaan bagi informasi atau teori yang mengkounterserita

rakyat atau kepercayaan peserta didik terdahulu.

(38)

¢£ ¤¥¦§¥¨©ª¥«

feedback

¬­ ® ¯ °¥§­± ±¥®±­® ¯ ² ¥³¥¨­§­ ´­µ« ² µ­±µ ±µ´ µ­® ±¥¨ °­§­¶£

·­ ª­ ¦ ¸¥ ª©¦§ ©¸ ¹¶² ¸µ²¶º ²¥¨ ¶®¯»¸­ª ¶ ¯µ¨µ ¹¶«­ ¹­§ ¸­® § ­ ¹­ ³¥ ³¥ ¨­§­ §¨©³ª¥¦­®±­¨ ­ª­ ¶® ¼

½£ ¤¥® ¹­§­±¸­®§ ­¨± ¶² ¶§­² ¶¹­ ª­ ¦¹¶²¸µ² ¶

 £ ¤¥¦ ³µ­± ¸¥ ¦­´ µ­® ¾­±­µ ¦¥ ¦³µ­± §¥² ¥¨± ­ ¹¶ ¹¶ ¸ ² ­¹­¨ ­¸­® ¸¥ ¦­´µ­® ¦¥® µ´µ±­± ­®­®§¥ ¦³¥ ª­´­¨­® ¿

À£ ¤¥®¯­± ­² ¶¨¥ ­ ¸²¶ »¨¥ ­ ¸²¶¥¦©²¶ ©®­ª¹­¨¶§¥²¥¨±­¹¶¹ ¶ ¸

Á ¶§¥ ¹¶²¸µ² ¶ ¬­ ® ¯ ¹¶ ¯µ®­¸­® ­¸­® ¦¥® ¥®± µ¸­® ±¶®¯¸­± ¹©¦¶®­² ¶ ¹­¨¶ §¥¨­® »§ ¥¨­®± ¥ ¨± ¥®±µ£·¶²¸µ²¶¬­® ¯³¥¨§ µ² ­±§­ ¹­§¥² ¥¨± ­¹¶ ¹¶¸°¥® ¹¥¨ µ® ¯ª¥³¶« ¥Â¥ ¸± ¶  ¹­¨ ¶ § ­ ¹­ ¹¶² ¸µ²¶ ¬­ ® ¯ ³¥¨§ µ²­± §­ ¹­ ¯µ¨µ ¾

Zaini, hisyam dkk, 2008:

118). Kebutuhan-kebutuhan guru sendiri lebih nyata dalam pelaksanaan diskusi

ketimbang dalam ceramah, karena memimpin diskusi dengan terampil

membutuhkan kesadaran yang cepat atau kepekaan terhadap

kebutuhan-kebutuhan individu maupun kelompok. Guru paling tidak sekali-kali harus mau

melepaskan tempatnya sebagai pusat perhatian dan membuang godaan untuk

menjadikan diskusi sebagai ceramah kecil (Zaini, hisyam dkk, 2008: 125).

3.

Langkah-langkah Penggunaan Metode Diskusi

(39)

ÅÆÅÆ Ç ÈÉÇ ÆÈÊËÆ Ì ÉÍÊÎÉÇÅÆÎ ÉÏ ÉÇÈÊ ËÇÐÑ ÐÒÊÇÓÑÐÒÊÇ ËÔÊÊ ÕÊÎÅ ÊÖÊÌÅÆÖÊÍ ÊÏÆ ×ÊÆ ÈÓ×ÊÆ ÈØÒ ÐÍÇÐÌÆ ÊÖÇÆ ÇÙÊÚ

×Ú Û ÐËÕÊ Ë ÖÆ ÏÖÆËÊ Ë ÕÉÎ É ÖÊÎÊ Ç ÆÇ Ù Ê ÏÐÏ × ÐËÌ É È ÈÐÒØÏ Ö ØÈ Ó ÈÐÒ ØÏÖ ØÈ ÅÆÇÈÉÇ Æ ÜÏÐÏ Æ ÒÆÍÖÆÏÖÆËÊËÅÆ ÇÈÉÇÆÝÈÐÌÉÊÞÜÇÐÈÎ ÐÌ ÊÎÆÇÝÖ ÐËßÊÌÊÌ ÞÜÖ ÐÒÊÖ ØÎ ÝÈÊ ÒÊÉ Ö ÐÎ ÒÉ ÞÜÏ ÐËÕÊÌ ÉÎ ÌÐÏ ÖÊÌÅ ÉÅ ÉÈÜÎÉÊ ËÕÊ ËÜÇÊÎÊ ËÊÅÊËÇ Ð×Ê ÕÊÆË ÔÊÚ à ÆÏ ÖÆ ËÊ ËÅÆ Ç ÈÉÇ ÆÇÐ×ÊÆ ÈËÔÊ×ÐÎÊÅ ÊÅÆÌ ÊË ÕÊ ËÇ ÆÇ ÙÊÔÊ ËÕá

â Þ ãÐׯ ÍÏ ÐÏÊÍÊÏ ÆÊÌÊ ÉÏÐËÕÉÊÇ ÊÆÏ ÊÇÊ Ò ÊÍÔÊËÕÊÈÊ ËÅÆÅÆ Ç ÈÉÇÆÈÊË ÃÞ ä× ÐÎÙÆ×Ê Ù Ê

dan disenangi oleh teman-temannya

3) Berbahasa baik dan lancar bicaranya

4) Dapat bertindak tegas, adil, dan demokratis

Tugas pimpinan diskusi antara lain:

1) Pengatur dan pengarah acara diskusi

2) Pengatur lalu lintas percakapan

3) Penengah dan penyimpul berbagai pendapat

(40)

çè é êëìçíîï ð íî ñ òêó ôë ñôò ë êóî ñôõòîï öî÷íó çí÷òì÷ íï øî è ùî÷ íóúöî÷ íóïøî øî ïû çíóî ñôõò îï íð ì çí ðîï ûûîñí ôó êö ÷êë ìî ÷í÷ üî ýðêõ ìðî ëî çîõí ò êó ôë ñôòó î íïþ èÿ ìõì ëê ë êõ ìóî÷ îïî ðîìñ êï êó î ÷îïðêõ öîçî ñóî ñ ôõîïú óî ñôõîïð êõ÷ê ìð è

êè ò öíõï øî ñî õî ÷ í÷üî ëêïî ðîð öî÷íó ýöî÷íóúöî÷í óþ çí÷ ò ì÷ í çîï ûìõì ëêï ûìëñìó òîï óî ñôõîï öî÷ íó çí÷ ò ì÷í çîõí ð íî ñúð íî ñ ò êó ôë ñò ÷ ê÷ ìçî ö ñîõî÷í÷üîë êïî ðî ðïøîìï ðìò

file

ò êó î÷ý ìõ øô÷ì õôð ôå æþ è êîõî ìë ìë íòî ÷êôõ îï û ûìõ ì êõ÷ íî ð îï ð ì÷ íî÷ õî ëîö çîï ÷ îïûîð ðêõðîõíò ñîçî ÷ ì êò øî ï û çí î öî÷ ëîò î ñê÷êõ ð î çí çíò ìûî îòîï çêëí ò íîï è êò îóíóîûííïûíïòî ë íðêòîïòîï î öüî îíòçí÷ òì÷ íëî ìñìïêõî ëîö ëê ë íóíò í ò êóê íöîï úò êóê í öîï ð êõ ðêï ð ì çîó î ë ÷ ìî ð ì ñêïûî îõîï è êôõîïû ûìõ ì øîï û ðêõî ë ñíó îòîï ëêëíó í ö ëêðôçê øîïû ð êõ î íò ìï ðìò çíîçî ñðî÷ íòîï ñî çî ðììîï êó îîõïøî ðíçîò ëîóî ö ðêõñîò ì ÷ ê îõî ÷êëñí ð ñîçî ÷ î ðì ÷ ðõî ð ê ûí ÷ îî ý

Zaini,

hisyam dkk, 2008: 126).

.

b

Menurut Zaini, hisyam dkk (2008: 38) debat bisa menjadi satu metode

berharga yang dapat mendorong pemikiran dan perenungan terutama kalau

peserta didik diharapkan mempertahankan pendapat yang bertentangan dengan

keyakinan sendiri. Metode debat ini merupakan strategi yang secara aktif

melibatkan setiap peserta didik di dalam kelas bukan hanya para pelaku

debatnya saja.

(41)

! " #"$ #% & '& " (% (&) #

* %& ) '%' &" (" +(#" ,'+ " #

c) Minta setiap kelompok untuk menunjuk wakil mereka: dua atau tiga

orang

d) Awali debat ini dengan meminta juru bicara untuk mengemukakan

pendapatnya secara bergantian

e) Setelah menyampaikan pendapatnya, juru bicara kembali ke

kelompoknya dan mengatur strategi untuk membuat bantahan dari

kelompok lainnya

f) Bila dirasa cukup, hentikan debat tersebut dengan tetap menyisakan

follow up

dari kasus yang diperdebatkan

g) Klarifikasi dan simpulkan agar seluruh siswa memperoleh pemahaman

yang utuh

(42)

/

.

01234563

b

785 95 :

;<=> ?@A> B@C> AD<E@FC A >AG @ A@F C@= H DF =>F C @ C@ E =IJ I@F BDK @J@E L @H @= =DEM@H@> N;<= <EH DFCCD E@ OL @K @PH E<ADABDK@J@E@ C@EBDEQ@A>KBDE@A @KL @E>A>AG @ ADFL>E>NL DF C@F P <=> ?@A> R@FCBDA@ESP @O@ A DP@F C@= BDK@J@E A>AG @ @O @F =>F CC> H IK@NTDP @FC@=B DK @J @ER@F C=>F CC>L>ADE= @>B>PB>F C@FR@FC= DH @=L@E>CIEI SL @F ODK DFCO@H @FA @E@F @L@FH E@A @E @F @R@FCPDP@L@>@O@FP DF IF J @FCODBD EQ @ A>K@F A>AG@ L @K@P HE<A DAB DK@J @EN; DF IEI=U D< E CDV N [email protected][ L @K @P T I C>R@F = < W-\\.] XXN^[S P<=>?@A> PDEIH @O@F PDO @F>APD > F =DEF @K L @F E@FCA @F C@F DOA = DEF @K R@FC => P BIK L @F P DFC@=I E H D E> K @OI A> AG @N _ DE>K@OI A>AG @ R@FC O<PH K DOA L> H DF C@ EIQ> <K DQ ODC@>E@Q@F W

arausal

[ IF = IO P DF M@H @> =IJ I@F N U @BIFC@F L@E> O D C@>E@Q @F LDFC@F =IJ I@F R@F C Q DFL@O L>M @H @> A > AG @ L>> F =DCE@A> O @FODL @K @PH DE>K@OIR@FC= D EP<=>?@A>WTIC>R@F = <S-\\.]XXN^[N

;DF IEI= ; MN ` <F@KL L @ K@P T@EL>P@F W -\\^] a^ [ P DF JDK @A O@F B@QG@ P <=> ?@A> @L @K @Q H DEIB@Q@F DF DE CR L @K@P L>E> ADA D<E@FC R@FCL>=@FL @> L DF C@F P IF MIKF R@

feeling

L @FL>L @Q IKI> L DF C@F = @FCC@H@F=DEQ @L@H@L @FR@ =IJI@F N TDJ @K@F L DFC@F @H@ R@FC =DK @Q L> IE @> O@F V < R L @F ;> A ODK L @K @P _ IEG@F =< WXYY\] a-[ P DFCDP IO @O@F B@QG@ P<=>?@A> L @H @= L> L Db>F>A> O@F ADB @C@> ODOI@= @F ODOI@= @F R@FCO<P H KDOA SL <E<F C@F L <E <F C@F SODBI=IQ @F ODBI= IQ @F S H DEFR@=@ @F H DEFR@=@ @F OD= D C@FC@F

(tension states)

S @=@I P DO@F> APD P DO@F> AP D K@>FF R@ R@F C P DPIK@> L @F PDF J @C@ OD C> @=@F OD C>@=@F R@FC L>> F C> F O@FOD @E@QHDF M@H @>@F= IJI@F= IJI@FH DEA <F @KN
(43)

f ghi j h ki l m kf kn n gngop ji lghpqp jkoorks tgop upq v komw lw xyee dz e{ ngo| gfk} lko h kj~ k nwqi  k}i rki qp }pkqp qgo k€ k kqkp  klq w u rko € qgumk‚ kq mi m kfkn miui n kop }ikƒrko€ ngoi nhpf lkoƒ n go €ku kjlko m ko n go €wu€koi } k }ilko qi o€lkj fklporks „ gm ko €lko lkq k nwq i km kfkj }p kq p kfk} ko …mw uwo€ko rko € ngorgh kh lko}g}gw u ko €h guhp kq} g}p kq p …n gf klp l koqi om klko …h gu}i lk‚qguqgoqps

tgop upq„ kuqkiom kfkn† p u~koqwxyee‡ zˆ‡ {mi } ghpq lkoh kj~knwqi  k}i km kfkj }pkqp ‚g uorkqkko rko € lw n ‚f gl} mim kf kn }p kqp wu€koi}n rko € ngo€ kukjl ko q io€l kjfk lpkq kp ‚guh pkq ko lg }p kq p qp| p kos tgop upq „p€i rkoqw xd‡‡ ‰z yysŠ { twqi k}i mk‚kq mik uq i lko } ghk€ki }gfp up j ‚uw }g} m kui mi npf kiork }p kq p lghpqp jko kqkp m w uwo€ koƒ lgnpmi ko mi f k lp lko q iom klko qiom kl ko ƒ m ko kljiuorkqgu‹ k‚ ki} k} ku kokqkpqp| p korko €m k‚ kqn gnp k}lkolghpqp jkoiqps

tgop upq „ kuminko xd‡‡ Œz Š { nwqi  k}i m k‚kq milkq klko }gh k€ ki lg} gfp up jko m krk ‚go €€ gukl mi m kf kn mi ui }i}~k rko € ngoi nhpf lko lg€ikq ko h gfk| kuƒ rko € n go|kni o lgfko €}po €ko m kui lg€ikqko hgfk| ku m ko rko € ngnh gui lko kukj ‚km k lg€ikqko h gfk| kus Žmk hgh guk‚ k ‹iui q goq ko € nwq i k}i koqkuk fkio zq glpo ngo €j km k‚iqp €k}ƒpfgqn go €jkm k‚i lg}pf iqkoƒngopo|p llko ni o kqqgujkm k‚zh gunk‹k nn k‹knn k} kf kjƒf ghi j} go ko €h glg u| k}gomiui ƒ‹ g‚kq hw }ko‚km kqp €k}qp €k}rko€upqi o …n g lkoi }x„ kumin ko ƒyeeˆzy‡ d{

(44)

’“”•–—•”˜ ™ —š — –› •œ  •’— ž œŸ  ¡’– ¢• £ Ÿ“š —¤ •ž— • ¥•š  —  ¡ •¦ •– Ÿ¡–›• — œ •£ ¢• ¦–—Ÿ “š—¤ •ž ——–š ’— –ž— ¦ •–Ÿ“š —¤ •ž —¡¦ž š’ —–ž— ¦˜

§“š—¤ •ž——–š ’— –ž — ¦• •¨•”Ÿ “š—¤ •ž —¢•–©š —Ÿ  œ ¨ •’ — •¨ •Ÿ —’—•š ¨ ¡š•š•œ  ¡’ž—ª•š— –š ¡’ – •¨˜™ “’“–© •–œ –š œ ¦ ¡’  œ•šš —Ÿ œ ¨•š•ž¦¡Ÿ•œ•– •’ — —’ —ž ¡ – —’ —˜ Ÿ “š—¤ •ž— —–š ’— –ž —« Ÿ ¡¨— ¥œš —  “’“–©•– •¦š œ •¨—ž •ž—  —’— ¢•– © Ÿ¡¨ — •𦕖

ego.

§—ž •¨ –¢•£ ž ¡ž¡“’•–© ž¡¨•¨œ   ¡’œž•” • œ–š œ ¦ Ÿ •¦— – Ÿ ¡–— –© ¦•𠦕– ¥¡–© ¡š•”œ •––¢• £¥— ¦—’ •– –¢•£ ¦ ¡Ÿ•Ÿ ¥œ •–  •– ¦¡š’•Ÿ¥—¨ •–ž ¡’š • ¦¡š•¬ ­ •• ––¢• ¦•’ ¡–•—–©—–Ÿ¡Ÿ ¥¡’ “¨¡”¦¡¥œ •ž •–¥•• —’ —–¢•®¯ œ©—¢• –š “£°‘‘±²³³ ˜´µ˜

§“š—¤ •ž— ¡¦ž š ’— –ž — ¦ • •¨•” Ÿ“š —¤ •ž — ¢•–© š — Ÿ  œ ¨ ¦•’¡–• ••–¢• ’•–©ž•–©•–  •’— ¨œ •’ •š•œ  ¡’ž—ª•𠡦žš¡’–•¨ ˜ § —ž•¨ –¢• £ ž¡ž ¡“’•–©  ¡¨ •›•’ ©— •š •© •’  — ¥œ› — “¨ ¡” “’ •–© ¨• —–£ž¡“’ •–©š¡’ “’ “–© œ –š œ ¦  ¡’œž •”• •š•œ  ¡’¥’ ¡žš•ž — ž ¡ •—¦  •—¦– ¢• ¦•’ ¡– • Ÿ¡–•’ —¦–¢• ”• —•” ”• —•” ¢• –©  —ž ¡ —•¦•– £ ¦ •’ ¡–• •¦•–  — ¦—’ —Ÿ ¦¡¨œ •’ –¡© ¡’ —£ •¦ •– Ÿ¡–›• —   ¡’ —š•  — ž œ’ •𠦕 •’ •š•œ ¶· £ •¦•– Ÿ ¡–› • —  •Ÿ ••– “¨¡” Ÿ •ž¢•’• ¦•š ž¡¦—š•’ – ¢•  •– ž¡  •©•—–¢• ®¯ œ ©—¢•–š“£ °‘‘±²³³ ˜¸µ ˜

¹¡–šœ ¦   ¡–šœ ¦ Ÿ“š —¤ •ž —  •¨ •Ÿ  ¡¨ •›•’ —š œ š¡’ —’— •–š•’• ¨•—–² Ÿ¡Ÿ  ¡’— •–©¦ •£ ”• —•”£

ego-involvement,

Ÿ¡Ÿ   ¡’ œ ¨ •– © •–£ Ÿ ¡–© ¡š •”œ — ”•ž —¨ £ ¥œ›—•–£ ”œ ¦œŸ •–£”•ž’ •šœ –š œ ¦  ¡¨•› •’ £Ÿ — –•š ˜

º

.

»¼½¾¿ÀÁ ¼ Á¼ÃÄ ÅÆ ÅÃ
(45)
(46)

31

ÎÏ ÎÐ ÐÐ

ÑÒÓ ÔÕÒÖÒ ×ÒØ ÐÓ ÐÏ ×

Ï

.

Ø ÙÚ ÛÜÝÖÞß ÞàÝ

t

Ý Ûß

á âã âä åæ åçãåã åèåäç éêçãçéçãè å ë ìáí

32

ëâîçïçã ð ñçãðòâïçä ç îçæè å ó ä

.

ô åìçã ðõã êçï éöï öëâ îçïçãðîõä ç åòõä çãìâåêç î÷ç åè âãðçãó õã å

2013.

Î

.

ø

u

ù

y

ÞÚ

ÖÞß ÞàÝ

t

Ý Ûß

ë õ ò ñâé ÷ âã âäåæåçã åã å çèç äç ú ê åêûç é âäç ê üýý þ êâî âêæâï

2 (

ðâãç ÷

)

ë ì áí

32

ëâîçïçãðæ ç úõãçÿçïçã

2012/2013.

ëå êû çéâäç êüýýþêâòçãñç é

32

ê åêûçñç ãðæâïè åïåèç ïå

13

ê åêûç÷õæïçèçã

9

ê å êû ç÷õæï å

.

.

ÙÚ

u

s

Ö ÞßÞàÝ

t

Ý Ûß

âòâïç ÷ç öéõ ê ñçãð è åæ âä åæ å èçä çî ÷âã âäåæ åçã æ åãèçéçã éâäç ê åãå çèçäç ú

1.

öéõ êõæç îç

ç

.

ì öæ åçê å òâä çÿçï ê åêûç æ âï úçèç ÷ îçæâïå êâÿ çï ç ú ñçãð è åæ õãÿõ ééçã è âã ðçãæ åã ðéçæúç êåäçãðéâæî öæ åç êåòâäçÿçïêå êû ç

.

ò ôâç éæ åçãêå êûçñçãðè åçîçæ åê âä ç îç÷ï öêâê÷âî ò âäçÿ çïçã

.

.

çã ððç ÷çã ê å êû ç æ âï úçè ç ÷ ÷âã ðçÿçï çã ñçãð
(47)

32

2.

.

!" #$ % $ " & #'% $ #' " ( ' %

.

)* +" '( , "#" ) " ' , $ ' $), ( ' ( ' % $ $ # ( ' - ./01.02--3 45 6 443 72 4

.

8

.

9

u

:; <=8>?>@ >A B<C ADCE<AFG :H

u

I>A8>?>

1.

J$)' #

.

K # #

(

$ # "L " ) , ( '

)

" & $ " ,

$ ) , ( ' ( ' % ( ' -. /01. 02- -3 456 443 72 4 #" %"'" ,

.

)* M $ # ' #" " "

(

# "N

)

" & , $ ' $ ) , ( ' #" " ,*

O

.

M $ # O ' $ ( ' ' $ $ ,

( ' -./01.02--3456 4 43 72 4

.

2.

! "$ , #

M $ , # ", $ , , "

:

.

M "" " '

(

#

)

#

(

$ # "L ") , ( '

)

"&

.

)* P) 'L "#'% #"N " &

.

O

.

P) 'L "#' % " '( '" , *

! " $ , # , $ , "# " " " ) ")' " #

:

(48)

33

RSTUVS WX W V WYZX[\ [X Z X TZ\ ]S]^S_U `Sa V[ T[ ]SX YSX[ W T[XYY[^ [X b Wbc[TS_a[V [^]U TWd[ bWeS `[f[_V SXY[X^ SXVS\[ T [X^S ]eS `[f [_[X g[XY V WYZX[\ [Xh i XY\ ST V WeS_W\[X \S^[V [ b Wbc [ V W TW[^ [\a W_ b W\ `Z b VSXY[X WX b T_Z ]SXg[XYT S`[aV WZfWjU e[\[XV[XV W [X[ `W bW b

.

2)

RSTUVSU ebS_d [ bW

RSTUVSWX WV W `[\Z\[XZX TZ\]SX YS T[aZ WV[X]SXYZ\Z_\S[\ TWk[XbW bc[ bS`[ ][ ^S ]eS `[f [_[X ]S`[ `Z W ^SX Y[ ][ T[X bSj[_ [ `[X YbZXY

.

l S `[ WX W TZ m ]S TUVS U ebS_d [ bW fZ Y[ VW YZX[\ [X ZX TZ\ ]SX W `[ W \ WXS_f[ YZ_Z bS `[][ ]SX Y[f [_

.

n[b W ` V[_ W U ebS_d[b W V Wf [V W\[X bS e[Y[ W e[a[X ^S_T W] e[XY[X bSeS `Z ]V W ]Z `[WX g[T WXV [\[X^[V [bW\ `Z beS_W\Z TXg[

.

3)

RSTUVSVU\Z ]SX T[ bW

oSXY[X ]S TUVS WX W ^SXS` WTW ]S ]^S_U `Sa V[ T[ eS_Z^[ fZ ] `[a b Wbc[ \S `[ bp qqo g[XY] SXf [ V W bZ e gS\ V[ `[ ]^ SXS `W TW[XT WXV[\[X\ S`[ bWX W

.

rSXS `W TW f Z Y[ ]S ]^S_U `Sa V[ T[ ^SXVZ\ZXY bS ^S_T W kU TU

-

kU TU g[ XY V W[ ] eW`^[V[b[[ T^SX S `W TW[X

,

VSX[a_Z [XY[XV[X\ [ `SXVS_[\[VS] W\

.

s

.

tuv wuv xuvyz vz{ |

t

| uv
(49)

34

€ ‚ ƒ „… †… ‡… ˆ ‰

,

„…ˆ „€ˆ ‰…ˆ …„…ˆ†… Š ‹Œ „… …Ž €ˆ ˆ ‰ƒ…Ž ƒ…ˆ ƒ€ €…†… …ˆ ‰‘ ‘ „…ˆ „ ……Ž €ˆ ˆ‰ƒ …Žƒ…ˆ ƒ €…Ž  ’Ž …‡  €‚… ‚‘ “…‡ ‚ ”

ha

‡

l

Š ‹Œ†

ang memiliki

•–—˜™š •›˜—œžŸ 

i

¡

a

¢

lam dan

£

od

†¤¥¦¦§ ¨©ª«¬

£

alam p



o

‡

ed

‘

peneli

Ž

ian ini dib

‘…Ž 

ancangan peneli

Ž

ian

Ž

e



lebih

d

‘ ‚‘ ¬ Š

eneli

Ž

ian ini di



ancang

‡ €

bagai peneli

Ž

ian

Ž

indakan kela

‡ †

ang

Ž

e



di



i

da



i d

‘… ‡

kl

‘‡¬‹

ap

‡ 

kl

‘‡Ž

e



di



i da



i empa

ŽŽ

ahap

¤ †

ai

Ž‘Ž

ahap pe



encanaan

¤

Ž

indakan

¤­®‡ €’…‡  ¤„…

n



eflek

‡¬ ¯¬ Š

e



encanaan

‹…

hap pe



encanaan be



h

‘®‘ˆ‰…

n dengan pe

 ‡

apan

†

ang dilak

‘ ƒ

an

‡€

bel

‘ 

pembelaja



an

¬Š

ada

Ž

ahap ini peneli

Ž

i

†

ang be

Ž

indak

‡ €

bagai g

‘ ‘

mempe

‡ 

apkan

‡ … 

ana dan p



a

‡ … 

ana pembelaja



an

¬

Hal

°

hal

†

ang pe



l

‘

dipe

‡ 

apkan be

‘…

koo



dina

‡ 

dengan g

‘‘ ‡€

ja



ah

‘ˆŽ‘ ƒ

memb

‘…Ž



encana pembelaja



an

¤ ‡ ­…

l

°‡­…

l la

Ž

ihan

¤

ki

‡ °

ki

‡ ‡ ­…

l

¤

ala

Ž

e

’…

l

‘…‡ ¤

lemba



ob

‡€’

a

‡ ¤„…

n lemba



angke

Ž ¬

¥ ¬ ‹

ndakan

‹

ndakan adalah



eali

‡

a

‡ 

da



i



encana pembelaja



an

¬ ‹

ndakan

†

ang

dilak

‘ ƒ…

n dida

‡…

kan pada



encana pembelaja



an

†

ang

Ž

elah dib

‘…Ž

pada

pe



encanaan

¬‹

ahap ini di

±‘ ²‘„

kan dalam ben

Ž‘ ƒ

p



o

‡ €‡

belaja

°

mengaja



†

ang dilak

‘ ƒ

an g

‘‘„…

n

‡  ‡ ±

a

¬ ³¬ ´

b

‡€’…‡ 
(50)

35

¶·¸ ·¹ º» º ¼ ·½¾ ¿¾º ¿ÀÁÀ  º¹ ¾ÃÀ þ¸ Ĺ ·Å ¿ÀÁÀ ¼·Æ¾Á¾ Å

(

Ľ ¼·ÁÇ·Á

1)

¾ ¸ ¶·¸¿¾È¾»¾¸Ã ·¾ û ºÉ¾¸¼ º¼Ê¾Â º ÷¹¾ ¼Â º¹ ¾ÃÀ þ¸Ä¹· Ŷ·¸ º¹ º» º

(

Ľ ¼ ·ÁÇ ·Á

2).

4.

˷ɹ ·Ã¼ º

˷ɹ ·Ã¼ º ¾Â¾¹ ¾ Š÷¿º ¾» ¾ ¸ ¶·Á ·¸À¸ ¿¾¸ » ·Á ž¾¶ ž ¼ º¹ ¶·È ½ ·¹¾ ƾÁ¾¸ ̾ ¸ ¿ » ·¹ ¾ Å Â º¹ ¾ ÃÀ þ¸ Í Ë·É¹·Ã ¼º º¹ ¾ÃÀ þ¸  ·¸¿¾¸ » À ÆÀ¾¸ À¸» À à ȷ¸¿·»¾ÅÀ º ÷¹ ·½ º ž¸Â¾¸Ã·¹·È¾ ž¸¶·È½ ·¹¾ ƾÁ¾¸¼·Åº¸¿¿¾Å¾ ¼ º¹ ¸ ̾ ¾ ¶¾»Â º¿À¸ ¾Ã¾¸ À¸»À ö·Á½¾ ºÃ¾¸¶¾Â ¾¶ÁÄ ¼ ·¼¶·È ½ ·¹¾ ƾÁ ¾¸¶¾Â ¾¼ ºÃ¹ À ¼½ ·Á ºÃÀ» ¸ ̾

.

Î

.

ÏÐÑ ÒÓ Ô ÒÕ ÒÒÕÏÐ ÕÐÑ Ö

t

Ö ÒÕ

1.

× º ùÀ ¼Ø

¾

.

Ù ·Á·¸ Ú¾¸ ¾¾¸

1)

Û·¸Ìº¾¶Ã¾¸Ë·¸ Ú¾¸¾Ù ·È½ ·¹¾ ƾÁ¾¸

.

2)

Û·¸Ìº¾¶Ã¾¸ ½¾ ž¸ ¶ ·¸¿¾ Æ ¾Á¾¸ ̾¸ ¿ ¼·¼À ¾ º  ·¸¿¾¸ È ·»Ä ·

¶·¸¿¾ ƾÁ ¾¸ÜÝÞßàÝßáÜÜâã äå ã ãâ æá ã

.

3)

Û·¸Ìº¾¶Ã¾¸¾¸ ¿Ã ·»ÈÄ» ºÇ¾ ¼º½ ·¹¾ ƾÁ

.

4)

Û·¹ ¾ ÃÀ þ¸À ƺÚĽ¾¼ ľ¹¾¸¿Ã ·»

.

5)

Û·¸Ìº¾¶Ã¾¸¹ ·È ½¾ÁĽ ¼ ·ÁǾ ¼ ºÃ·¾ û ºÉ¾¸¼ º¼ Ê ¾

.

6)

Û·¸Ìº¾¶Ã¾¸¹·È½¾ ÁĽ ·Á Ǿ ¼ ºÃº¸ ·Á ƾ¿ÀÁÀ

.

½ Í çº¸Â¾Ã¾¸

1)

èÀÁÀ È ·¹ ¾ÃÀ þ¸ ¾ ¶·Á¼ · ¶¼ º  ·¸¿¾¸ Ú¾ Á¾ ȷȽ ·Á ºÃ¾¸ ¶·Á» ¾¸Ì¾ ¾¸

¶¾Â¾¼º ¼Ê¾Â º¼ ·¼À¾ º þ¸Â·¸¿¾¸È ¾»·ÁºÌ¾ ¸ ¿¾ þ¸Â º ¼¾È¶¾º þ¸ Í

2)

èÀÁÀ ȷȽ ·Á ºÃ¾¸ ÈÄ» ºÇ¾ ¼º  ·¸ ¿¾¸ Ú¾Á¾ È ·¸ Æ ·¹ ¾ ¼ þ¸ ¶·¸» º¸ ¿¸Ì¾
(51)

36

3)

éêëêìíîïðìñ ðòó ðîô êõ ê ðîñí ìöí÷ ðõð ëðîøíî ùðîõí÷ ðú û

4)

éêëê ìí î ïðìñ ðòóðî ì ðôí ëò ú íú êðò øí î ùðî ëíîüð îð ñí ìöí÷ ðõ ð ëðî

ìí÷ð÷ êòìíô ýøíñí î ùðõð ë ðîþÿ ÿþþ

.

5)

éêëê ìí ìöí ëòó ðî óíúíìñ ðô ðî úòú ð êîôêó öí ëô ðîïð ðñ ðö ò÷ð ðø ð

ïðîùö í÷êìõí÷ ðú û

6)

í÷ðó êó ðî ôíú öíëêñð ðî ùóíô ì ýô ò ðúò öí÷ðõ ðë êîô êó ìí îò÷ðò

ô ò îùó ðôì ýô ò ðúòöí÷ðõ ðëúòú ð

.

ü

.

í îùðìðô ðî

í îí÷ òô ò øí îùðîø òö ðîôê ùêëê úí õ ðëð ìí÷ðó êó ðî ñí îùðìðô ðî ôíë ðø ðñ õð÷ðîîïð ñí ìöí÷ðõðë ðî ø ðî ìí îü ðô ðô ú í ìêð ðú ò÷ ñí îùðì ðô ðî ñðø ð ÷í ìö ðë ýöú íëðúò ïðî ù ô í÷ð ø òúò ðñó ðîû é ê ëê ú íõðëð õ ê ùð ìí÷ðó êó ðî ñí îùðìðô ðîô íë ðø ðñüðë ðìí î ùðõðëñ í îí÷òôò

.

øû í÷íóúò

1)

ðø ð ú òó÷ êú ì ðúò ô í ë÷ò ð ô ö ðîïðó îïð úòú ð ïðîù ö í÷ êì ýó êú

ñ ðø ð óíùò ðôðî öí÷ðõðë

-

ì í îùðõ ðë óðëí îð ó ê ëðî ùîïð ñíëðôòðî ñ ðøð úððôóíùò ðôðîöí÷ðõðë

-

ìí î ùðõ ðë

.

2)

ðø ð ú òó÷ êú òîò

,

óíùòðô ðî ø òúó êúò ø ðî øíö ðô ó êëðî ù í íóôò

ø òó ðëí îðóðî õ êì÷ ð ó í÷ ýìñ ýó ïù ôíë÷ð÷ê öðîïðó

(4

ó í÷ýìñ ýó

)

ú í ò îùùð ðúò÷ ø ðî ðóôê ïðî ù ø òö êôêó ðî ó êë ðîù ýñô ò ìð÷ ø ð÷ ðì ñí÷ ðóúðîððîóíùòðôðîø òúó êúòø ðîøíö ðô

.

2.

òó÷ êú
(52)

37

! !"

" #$ % ! " & ! "

% " !% ! $ $

4 (

)

!$ $ "

3

(

)

! $ $ # # % "!

% !' $ ! !

.

.

( )

1)

*' ) ! "

.

2)

*' % " ' $

" +,-./,.0++12 34 2 21 50 2

.

3)

*' $ 6! "

.

4)

*' ! $ 6 #

.

5)

*' !$ 6 "

.

7 8

1)

9 ) '

)$ $%

-

)$ $% '

' 7

2)

9 $ 6 ) " ! '

% ' ! "

.

3)

9 ' " ! "" ! 7

4)

9 ' ) ! "

! ! $ "+, -./,.0++1 2 34 2 21 55 0 2

.

5)

9 ' !
(53)

38

6)

:;< =>?> =@ A;B C; D?E = =@F>; A G HAIJ =B I C;<=K =D ? @A?> G; @I< =I

A I@F> =AGHAIJ =BIC;<=K=DBIB L =

.

M

.

N; @F=G=A=@

N; @;< I AI O; @F=@ OI C=@A? F? D? B; K =D=P G ;<=>?> =@ E; @F =G =A=@ A;DP =O=E K=<=@@Q= E;G C ;<=K=D =@ O=@ G; @M =A=A B ;G? = P =B I< E; @F =G=A=@ E=O= <;GC=D HCB; DJ=B I Q=@F A ;< =P OIB I =E> =@R S?D? B ;K=D=P K? F= G ;<=>?> =@ E; @F =G =A=@A;DP =O=EM=D =G; @F=K=DE ; @;<IA I

.

OR T;U<;>BI

N =O= BI>< ?B VV I@I

,

>; FI =A=@ OIB >?B I O=@ O; C=A C; DK=<=@ <; CIP ;U;> AIU OI> =D; @=>=@ A;< =P OI C; DI> =@ =E ; DBE;BI Q= @F >? =A >;E =O = B IBL=

,

B ;P I @FF= BIB L = CIB= U H> ?B E =O= AHE I> G=A; DI Q= @F OIC=P =B W B ;<=I @ I A? K?F==O=@ Q=E;D? C=P=@K ?G<=P>;<HGE H>QFD;<=A IUAI O=>A; D< =<?C=@ Q=>

(3

>;<HGE H>

)

B ;P I@FF=P=B I< O=@L => A?Q=@FOI C?A?P> =@<; CIP HE AIG =<

O=< =GE;<=>B =@ ==@>; FI= A =@OIB>?BIO=@O; C=A

.

(54)

39

X Y Z[\]

.

^_`Za b \a\c Za Zde

t

e\a

t

e a f\Y \aY Zd \g

h ijklmn h ijk lmo

p_ q\d ef\gerd \stY

u

u v

.

wvkixiy vm

wvkixiy vm vxvkvz ljl{ v| }v |~  €|l |ljj v| y i |~j vy

-

y i |~j vy j €‚vk i xv|vyvlj €mvz iz v|m l vyli |m y{l €|ƒhl vyli|m y{l €|}v|~‚vkixvyvl mvz iz€„l | }v i‚vk i xiyvmyi|~~i

.

h €…vkij |}vi |my{l €|}v|~jl{v|~‚vkix …€{v{y i €ik ij i‚vkixiy vm{€|xvz

(

†{ ijl |y‡ˆ

2006: 168).

(55)

40

•–—˜™ š›œ ž—›Ÿ  ˜ —¡ Ÿ ¢ ›œ ž£ —˜ –¤ ž¥–¤›– ¦ ¥–¤¤˜ –›™›– ¡˜ ¦˜Ÿ ™¢¡ ¥œ ›Ÿ§¨©ª«¬­ ®¯© ¯ °±­²›—˜ ³

(

´¡™˜ –—¢µ¶¶·³

170)

™ ¥—¥¡ ›– ¤ ›–³ ¨ ¸ ¹

:

™¢ ¥ºŸ ¥–™¢¡ ¥œ›Ÿ ›–—›¡ ›»ž›–¼ »

:

Ÿ ™¢¡—›½ ˜ —¡Ÿ ¢ ›œ ¼

:

Ÿ ™¢¡—¢ — ›œ²›– ¤  ¥–›¡ž ›¡—›½Ÿ ˜  ¾¥™ ¿

:

¾˜ ¦œ ›£½ ¥Ÿ ¥¡ —›—¥Ÿ •–—˜™ ¦¥–¤¥—›£˜ š ›œž ›— ›˜ —ž›™ – ²› –Ÿ —¡˜¦¥–— ž œ ›™˜™ ›– ž¥–¤ ›– À›¡ › ¦ ¥–¤™¢ –Ÿ ˜œ— ›Ÿ ™ ›– £ ›Ÿ  œ ½ ¥¡£ —˜ –¤› – ™¢ ¥ºŸ  ¥– ™¢¡¥œ ›Ÿ 

(

¡

).

 ˜ — ¡ Ÿ ¢ ›œ ž ™ ›—›™ ›– š›œž ž›– ž›½ ›— ž¤˜ –›™ ›– ˜ –—˜™ ½ ¥–¤›¦   œ ›– ž›— ›

,

›½ ›  œ › £ ›¡ ¤ › ¨

ÁÂ ÃÄ ÅÆ

>

¨

ÃÇ ÈÉ Ê

Ë

Ha

Ÿ 

l pe

¡

hi

—˜ –¤

an

˜ –—˜™

in

Ÿ —¡˜ ¦

en

—

angke

—

mo

—

i

š›Ÿ 

belaja

¡ Ÿ ŸÌ

a da

¡

i

µ Í Ÿ¢ ›

l adalah

µÎ Ÿ ¢

al din

²

a

—

akan

š

alid dan

µ

din

²

a

—

akan

—

idak

š›

lid

Ë

b

Ë Ï

eliabili

—

a

Ÿ

Ï

eliabili

—

a

Ÿ

men

˜ –¾˜™

pada

Ÿ ˜ ›—˜

penge

¡—

ian bah

Ì

a

Ÿ

e

Ÿ ˜ ›—˜

in

Ÿ—¡˜ ¦

en c

˜™˜½

dapa

—

dipe

¡

ca

²

a

˜ –—˜™

dig

˜ –

akan

Ÿ¥

bagai ala

—

peng

˜ ¦

p

˜ œ

da

—

a ka

¡

ena in

Ÿ—¡˜ ¦

en i

—˜

baik

Ë •

n

—˜™ ˜¾

i

¡

eliabili

—

a

Ÿ Ÿ¢ ›

l mengg

˜ –

akan

¡˜ ¦˜Ÿ›

lpha

д¡

ik

˜ –—

o

ѵ ¶¶·³Òӷԟ¥

bagai be

¡

ik

˜ —³
(56)

41

ÜÝÞ Ýßàá âàá

:

ß

11

ãßÝä åàæåä åÞà çåáçÞ ßèé Ýá Ü ãæà áêà ÜáêàæèÞåßçëàä ì

ã

j

èé

lah

íà ß

ian

çæèÞ

i

ß

Þ ãíà ß

ian

çÞ

o

Þ

al

î

e

Þ

elah dipe

ß

oleh ha

ç å

l pe

ß

hi

Þ è áâà

n

ï

ha

ç å

l

ß

eliabili

Þ

a

ç è áÞè Ü

in

çÞßèé

en

Þ

angke

Þ

mo

Þ

i

íà ç å

belaja

ß ç åçð

a dipe

ß

oleh

ß

ñ ñ

ã òï óôôï ç Ý

hingga

dapa

Þ

di

ç å

mp

èä

kan bah

ð

a in

çÞßèé

en

Þ

angke

Þ Þ

e

ßç

eb

èÞ ß

eliable dan dapa

Þ

dig

è áà

kan

è áÞè ÜõÝ

neli

Þ

ian

ö

÷ø ùú ûüý þý

s

ùÿ ý

a

ö

eak

Þ

ifan

ç

i

çð

a

a

Þ

a ha

ç å

l pengama

Þ

an keak

Þ

ifan

ç åçð

a dalam kegia

Þ

an belaja

ß

mengaja

ß

dianali

ç åçé

engg

è áà

kan

ßèéè ç

mak

j

engan k

ß

i

Þ

e

ß

ia

k

Þ

ifi

Þ

a

ççà

nga

Þ

baik

bila

%

çÜë ß òò

k

Þ

ifi

Þ

a

ç

Gambar

Gambar 6.45 Kongres Pertama Budi Utomo 1908, wadah pertama kaum terdidik

Referensi

Dokumen terkait

Hasil penelitian menunjukkan bahwa metode pembelajaran kooperatif tipe TGT yang telah digunakan dapat meningkatkan motivasi belajar siswa kelas VIII B SMP Negeri 40

Penggunaan Media Slide Dalam Pembelajaran Sejarah Untuk Meningkatkan Motivasi dan Prestasi Belajar (Studi Kasus Pada Siswa Kelas VIIA MTsN Plupuh Sragen Tahun

Hasil penelitian ini memberikan rekomendasi bahwa pembelajaran dengan metode demonstrasi dapat dijadikan alternatif pengajaran dalam upaya meningkatkan motivasi

Berdasarkan analisis data dan hasil pembahasan penelitian, dapat disimpulkan bahwa melalui penerapan metode resitasi dapat meningkatkan motivasi dan hasil belajar

Dengan demikian disimpulkan bahwa metode Talking Stick dalam pembelajaran dapat meningkatkan motivasi dan prestasi belajar IPS siswa kelas IV Sekolah Dasar Negeri

Metode pembelajaran role playing yang menggunakan pola permainan dapat meningkatkan motivasi belajar siswa sehingga hasil belajar siswa pun semakin meningkatnya dengan

Jadi, dapat disimpulkan bahwa dengan Penerapan model pembelajaran kooperatif tipe talking stick dapat meningkatakan motivasi belajar dan hasil belajar IPS siswa kelas VII

Refleksi, proses pembelajaran menggunakan metode QSH dengan penambahan hadiah pada pembelajaran sejarah di siklus kedua ini menunjukkan hasil angket motivasi belajar sejarah