Kadir Misiroglu - Islam Dunya Gorusu

^y^*#-i-tSW./-ytfimayme v-w~*~«mr

DegerliOkuyucu!..

- Islam Diinya Goriisu, ilim ve ihatasi sonsuz olan Cenab-i

Hak

tarafindan va'z edilmis (ortaya konulmus) oldugunclan insan fitrative kainat gercekleriyle tarn ve mutlak bir mutabakat halindedir. Fakat O'nun zengin muhtevasini,

umumi

umdeleri (prensipleri) itibariyle kavrayarakkendi tefekkur ve tahassusunti O'nunruhu

kurtulamazlar. .« - .

Bu rezadlann Ho§g6ru", Dinler ArasiDiyalog

ve Kur'an'daTarihsellik yibi palyaco maskarahkiarmi andiran idclialar vesilesi ile serdedilen batil goriislerle, fikir diinyanuz -adela- civik bir baicik deryasi haline

Bubaiakligin, uydurmacliltaraftarhgiveOsmanb'ya

dair yakisiksiz degerlendirmelergibi pek cok usulf, bir hayli de akaidde ayak kaydiran esast yaban otlan ve

dikenleri varchr!

%

*

. _.

-Boyle bir

mevsimde

Hak-Batil tefriki icin vahid-i kiyasiolacakislam? prensipleri toplubirhaldeokuyucuya , •

. sunan bueseriyayinlamaktancicldenbiiyiik birserefve

•1

bahtiyarhk duymaktayiz!.. .

. crac

m

fQ,

^

.*

*

f

^n

GORU§U-Kadir

_MISIROGLU

SEBiLYAYJNLARI

Nu

DIZGi -TASHiH

KAPAK

OFSETHAZIRLIK

BASKI-CILD YAYINA

HAZIRLAYAN

:258

:OmerFarukDemiresik

:Altinoluk Grafik /_HalilErmij : Altinoluk Grafik/Mustafa Erguvan : BayrakYayimcihk-Matbaacilik

Davutpasa Cd. Nu: 14/2Topkapi/fst. .'Aliihsan Bahadir

©Copyright

SebilYayinevi

ISBN 980-975-580-034-9

ISLAM

DUNYA

• •

• •

GORU

IKINCI

BASIM

JSTANBUL2010

SEBiL YAYINEVi

Tunusbagi

cad.

Nu:

2/1

Dogancilar

USKUDAR-iSTANBUL

Tel:

0216 553

51 51

KISALTMALAR

a.g.e. adi

gegen

eser

a.g.m.

adi

gegen makale

a.y

ayni

yerde

vd.

ve

devami

s. sayi

sh.

sahife

c. cild

bkz.

bakimz

ilh. ila ahir

k.s.

kaddese

sirrahu'l-aziz

r.a. : radiyallahu

anh

v. : vefati

h. hicri

m.

: miladi

trc.

tercume

eden

a.s.

aleyhissalatu

vesselam

DIA

:

Diyanet islam Ansiklopedis

INNE'D-DINE iNDELLAHi'L-ISLAM

"Muhakkak

ki,

Allah

Katmda

Din,

islam'dir."

At *

Aft

t^ffr

_o

Ui

&/*"

AK

v~?&

jM

_#?*

Latinize

metni

igin kar§i

sayfaya

bakmiz.

Mukaddime

Niyetiyle...

NiYAZ

EY

LUTUF VE KEREMi

SONSUZ

OLAN

ALLAH'IM,

NUR-i

MUHAMMEDI

HURMETJNE;

MiLLETiMiZi

ASLI

HUVJYETJNE

QEVJR!

MiLLETJMiZi

ASLI

HUVJYETJNE

QEVJR!

MiLLETiMiZi

ASLI

HUVJYETJNE

QEVJR!

BU

FAKiR

U

PURTAKSJR

KULUNU

DA

LUTFEN VE

KEREMEN

O

MUBAREK

OLUSJAN

HJSSEMEND

EYLE!.

LiSANINDAN

NAHAK

SOZ

SADIR

OLMASINDAN

ONU

BERI

KIL

VE

JZHAR

EYLEDIGJ

HJS

VE RKJRLERE

FEYYAZ

BiR

TESELSUL BEREKETI

JHSAN

EYLE!..

YA

MUTEKELLIM,

YA

ALLAH!..

YAMUIN

U

YA

ALLAH

I..

YALATIFUYA

ALLAH!..

&m.

MUELLiFiN

(YAZARIN)

YAYINLANMI? ESERLERJ

BiR

MAZLUM

PADl^AH:

SULTAN

ABDULHAMiD

(2007)

MALKOQOGLU

KARDESLER

(Tarihi

Roman)

(2007)

CEM

SULTAN'IN

PAPAGANI

(Tarih?

Roman)

(2006)

BiR

MAZLUM

PADISAH:

SULTAN ABDULAZiZ

(2006)

ZAGANOS

PA$A

(Tarihi

Roman)

(2006)

BiR

MAZLUM

PADi$AH:

SULTAN

VAHIDEDDIN

(2005)

HAYAT FELSEFESi

YAHUD YA§AMAK

SANATI

(2005)

D

JZMECE MUSTAFA

(TarihT

Roman)

(2005)

KAVUKLU

iHTiLALCi (TarihT

Roman)

(2005)'

ITHAFLI

FIKRALAR

(2005)

FiLiSTiN

DRAMI'NIN

DUSUNDURDUKLERI

(2004)

GURBET

iQiNDE

GURBET

(Hatirat)(2004)

UQ

HiLAFETQi

$AHSiYET

(1995)

ASIKLAR

OLMEZL.

(1994)

GEQMI'S

GUNU

ELERKEN

(Hatirat) C. I (1993)

GEQMiS

GUNU

ELERKEN

(Hatirat) C. II (1995)

BiN

UYDURMA

KELIMEYi

BOYKOT

(1993)

iSLAM

YAZISINA

DAiR

(1993)

USTAD

NECiP

FAZIL'A

DAIR

(1993)

Gegmi^

ve Gelecegi He

HILAFET

(1993)

CEMRE(Siir)(1992)

HiCRET

(Hatirat) (1990)

iSLAMCI

GENQLJGiN

EL

Kl'TABI (1981)

KANLI

DUGUN

(TarihT

Roman)

(1972)

UZUNCA

SEVINDiK

(TarihT

Roman)

(1973)

KIRIK KILIQ (TarihT

Roman)

(1973) ALi

§UKRU

BEY

(1978)

LOZAN ZAFER

Ml,

HEZiMET

Mi? C. I (1965)

LOZAN ZAFER

Mi,

HEZIMET

Mi? C. II (1974)

LOZAN ZAFER

Mi,

HEZiMET

Mi? C. Ill (1977)

OSMANOGULLARI'NIN DRAMI

(1974)

MUSUL

MES'ELESi

ve

IRAK

TURKLERI

(1972)

MOSKOF

MEZALiMi

C. I (1970)

MOSKOF

MEZALiMi

C. II (1970)

AMERiKA'DAZENCi

MUSLUMANLIK

HAREKETl

(1967)

KURTULUS

SAVASI'NDA

SARIKLI

MUCAHiDLER

(1967)

YUNAN

MEZALiMi (TURK'UN SiYAH

KiTABI) (1966)

MACAR

iHTiLALi (1966)

HER

HAKKI

MAHFUZDUR

(ALL

RIGHTS

RESERVED)

&m

"VE

MEN LEMYAHKUM

BIMA

ENZELALLAHU

FE

ULAiKE

HUMUL-KAFiRUN"

Meali:

Kim

Allah

in

indirdigi

He

hukmetmezse,

i§te

onlar,

kafirlerin ta

kendileridir!.

igiNDEKILER

ONSOZ

15

BiRiNCi

BOLUM

DUNYA

GORUSU

A-

DUNYA

GORUSU

NEDiR?

22

B-

iSLAM

DUNYA

GORUSU

31

a- Din 39

b-Tarih 39

c- Dilve Edebiyat 42

JKJNCi

BOLUM

.

iSLAM

DUNYA

GORUSU

I-

ISLAM

DUNYA

GORU§UNUN

FARJK VASIFLARI

51

A- iLAHILiK 53

B-

DUALiZM

79

II-

iSLAM

DUNYA

GORUSUNUN

PRENSJPLERJ

1-

iSLAM

DUNYA

GORUSUNGN MUCERRED

VEYAFELSEFI

PRENSiPLERi

91

A- iRADECiLIK veya

VOLANTARiZM

PRENSiPi

95 a- Be§en iradenin Mahiyyetl ve Hududlan 97

b- Be§erl irade Uzerindeki MuhtemelTesirler 1C9

c- Dinin

Sundugu

Tesell! 119

d-MahrumiyetlerKar§ismdaTasavvuff

Telaffve TedavTYollan 134

e- Netice 139

B-

ALEMSUMULLUKveyaUNiVERSALiZM

PRENSiPi

143

D- I'NSANiYETQiLiK veya

HUMANJZM

PRENSiPi

179

a- insanin Mahiyeti 179

b- Kolelikve CSriye Meselesi 192

c- insan Haklari 200

aa-Azinlik Haklari 209

bb- Hayvan Haklari 216

cc-Cevreyi

Koruma

220

E-

GERQEKQiU'K

veya

REALiZM

PRENSiPi

227

a- islam Fitrat Dinidir 229

b- Maslahat Meselesi 237

F- iLlMClLiKveya

SiYANTlZM PRENSiPi

249

G- AKILCILIK veya

RASYONALiZM

PRENSiPi

265

H- lYlMSERLlK veya

OPTiMiZM

PRENSiPi

275

2-

_iSLAM

DUNYAGORUSUNUN

_MU§AHHAS

veyaAMELI PRENSiPLERi

285

A-

TEADDILiK

veya

DJNAMiZM

PRENSiPi

287

B- I'CTiMAILiKveya

SOSYAL

ADALET

PRENSiPi

299

a- Iman 300 b- Nefis Tezkiyesl 301 c- ZckSt 304 d- infak 306 C-

NiZAM

PRENSiPi

315 D-

ADALET

PRENSiPi

331 a- idare 333 b- Kaza (Yargi) 336 c- Beserf Munasebetler 341 E-

HURRI'YET PRENSiPi

345 a- Kolelikve Esaret 354 b- Daru'l-Harb 359 c- Kazave Kader 361 F-

CiHAD

PRENSiPi

373 G-

AHLAK

PRENSiPi

397

a- islam Ahlaki ila'iT Mense'lidir 408

b- islam'da Ahlak.Akla Dayanir 413

c- islamAnlaki, Digergamlik

Esasma

Musteniddir 416

d- islam Ahlaki, SosyalAgirlklidir 418

e- islam'da Anlak, FerdlVakarve Haysiyeti Koruyuc.iH:jr...420

H- FiiLi

KISTAS PRENSiPi

425

TOPRAK

458

SEMAiL

461

SONSOZ

465

§AHISLAR

iNDEKSi

475

ONSOZ

"MevcQdlyetimlzln derinliklerindenijelcnve bize

olumsuz otdu§umuzubildirenbir sadti uardirki,bu blzdeiecelli eden Allah'in ir$ad sadasidir."

Paskal

Bu

eserin

mevzuunu

teskiledenIslam! prensipleri ilkdefa

ola-rakkirksene

ewel

"Amerika'da Zenci Miislumanlik Hareketi"1

isimlieserimizdezencileriMusltimanhgacelbedenesbab-imucibe

olarak ele almis ve gayer, kisa bir surette yazmistik.

Daha

sonra

Islam davasi yolunda yuruyen genglerimizin tezadlanna sahid oldukga,bugibizaaflann isiam'intemel umdelerinin(prensiplerinin) layikiyla

hazmedilememis

oimasindan

dogdugunu

fark etmis ve

1

ISLAM

DUNYA

GORUSU

_{KADIR MISIROGLU}

busebeple haftahkSebildergimizde2

_{zaman zaman}

bu mevzulan

daha

tafsilatli bir suretle kaleme almishk.

O

yazilann gorclugii alaka sebebiyle, hazin gurbet

maceramiz

sirasindaki:1

namiisait

sarllara ragmen, yarim kalmis bu yazilan kitaplastirmak ve bazi

ilavelerle birlikte Islamci genclige derlitoplu bir sekilde

sunmak

istedik.

Bu

arzumuzu 1981 yilindaFrankfurt'ta "islamciCencligin F.I Kitabi" adiyla yayinlanan eserimizde, gercekiestirdik.

Buna

muazzez

dinimizin, bir "Diinya goriisu" olarak kavranmasina

yardmici olabiimek maksadiyia islamcigenclige aid olan bircok

meseleyle birlikte bu yazilan da dercettik.''

Aradan gecenotuzseneyeyakinbir

zaman

zarfindagorulmiistiir

ki;temelislam? prensiplerinkavranmasindavehazmedilmesindeki

kifayetsizlik sebebiyle islam!

cephede

hizmet veren kimselerin

bir kisminin gerek fikirlerinde ve gerekse hareketlerinde ortaya cikan tezadlar bos goriilemez bir noktaya varmistir. Gercekten

Islam'msaltanati

men

ettigi5(!),cumhuriyetiemrettigi(!)

Osmanh

o

z _Bkz.

7 Oeak 197(1 tarihinde baslayip ?A9 sayi cikarabildigimiz haflahk Sehil Dergisi'ninmiihlelifsayilannda"islam DiinyaGoriisii"hakkindayazdigimizyazilar,

•

H

Tafsilatiein bkz.: KiiilirMisirwjlu GurbatIcindeGurbet,Istanbul, 20(M. 4 _{Frankfurt, 1981}

,SebilYayinevi

•'

1lakikalle(slain,sallanatineemredervene demeneder. ZiraO,idaredesekil htisiisundaiimmeli serbestbirakmistir.Biinunmanasi,siyasiidare seklinin maslaha-ta,yani ahvalingeregine goregerceklestirilmesihakkindasarih bircevazdir.

Sallanalm, Islam larafindan men edilmemis olduguna dair, bu idare sekline siddetleniuanzolan^iilerinkendilerinemetbuaddettikleriHazret-i Ali'denbirmisal verelim:

O

bilyiik saliabiye, vefati yaklasligibirdemde:

"-Sender)sonraHazret-iHasanabiatedelimmi?"diyesoruimus.

O

da:

' _Bum]

sizeheemrederimvene demenederim'.."buyurmustur.

Islam'da saltanat, yani devlet reisliginin babadan cgla gecm.esi men eclmis olsaydiHazret-iAMboylebirkarsihkverirmiydi?

Dogrususuriurki,islam'dasiyas5sistem oiarak "sekil"degil."ruh" veya

"muh-tcva" emredilm.stir Budaddrtamirkiikuir.de te2ahiireder:

a-Ahkam-i$er'iyyc'nin tenfizi: Yani$eria: hukiirr.lerinin fiilentatbiki b-Emanetln ehline tevdli: Yani amme selahiyet ve ikticannin kulianilmasini scabcttirenmevkivememuriyetlereadamtayir.indeehliyeteitibarolunmasi.

c-$urail«kararverlimesi:bunlariyerine getirenbirsiyasikadroyakarsi,idare edilenler icin de.birdordunciisartolarak

d-Biatgereklidir.Yanivaciptirki,bu damunzambir"se?im"demektir. Yukandaki sarll.in haiz olan biridare nesuretleisbasinagelmis olursa olsun,

Devleti'ninbirislamdevletiolmadigi(!),hatta Islam'indevleli

tan-zim davasi giilmedigiveya Zulkarneyn'inpulperesl "iskcnder-i

Kebir" oldugu gibi tarihle ilgili sayisiz yanli§

hukmun yam

sira

Uin'in 6z muhlevasinaaykin olarakMusevlve Hiristiyanlannda -Peygamberimizi ve

Yuce

Kur'an'ikabul etmeselerbile-cennete

girecekleri6, bazi ayetlerintarihsel(!)oldugu

7

, hiikiimlerininmevzii

vegegicibulundugutarzindaserdedilenve buradatadadi

imkan-siz, -ilstelik maalesefpek gogu- kasdiolan yanhslar sebebiyle bu

esere

once

"Tarihten Giiniimuze Tahrif Har<:ketleri" basligi

altinda bir kisim ilave

etmek

ihtiyacini hissettik, Fakal

yazma

isi ilerledikce buikibahsineserin hacminianormal derecede

geni§-letligini

gorunce

bunlari

ayn

ayri iki kitap halinde

okuyucuya

sunmamn

daha

dogruolacagini dusundiik ve oyle de yaptik.

Bu

yiizden-mevzu itibariyle- birbutunliikarz

eden

bu ikieserin bir-likte mi'italaasiningeregini okuyuculanmizabilhassa hatirlatmak ve tavsiye

etmek

istiyoruz,

Bununla

beraber "islam DiinyaGoriisii" adiylatelifedilmis

bulunan isbu eserdede,

zaman zaman

bazi tahrif hareketlerine unaItaat, ummeligin vacibtir. Hattakiligzoruylaisbasmagecmisolsabile!..(Fazla bllglicinbkz: Ka<lir Misiroglu-Gecmisi ve GelecegiileIlilfifct,Islanbul, l'J'M)

6_Bunasadece

birmisal olrnakiizere,su salnlan dikkatinize arzedelim: Yazar,BakaraSOresif)2.ayet-ikerimeninmealini naklelliklensoma: "Bu dyei-ikerime, <;ok klmsenin peftnen uehmellikterlnlnve ideolojilerini

dinedayandirmoyi yegleyen uebu sebeplen dtiin'i ded'mci denilen, saldtrgan hozi asin grtip/orm da yaymaga t;ali$tiklarimn aksine, Cennet'ln yti/mzca Miis/iirucHi/ara (aninmis birImtiyaz o/rrtadrgmi ue Yahudller, //jris(iyon/or ile SSbiflerde Allah'a ve a'niret gt'iniine inananlann ve iyi is/erde bulunanlann

da Cennei'e dahil ohip korku ve hQziinden dzdde olacaklann: a(tk$a heydn

I'.lir.ek'.eue rniijdelemekiedir."deniimektedir. (Prof.Or.AhmedYiiksel

Ozemre-islam'daAkhnOrem:veS:nin, istanbu!, 193S. sh 177)

$uherzelerdeayn:yazaraaittir:

"...Buradaermisfenmaksadise, Allah'aerir.i$. ynn;0'i\ur,iwzurunndauet ue kabuled\lm;^,birbaskadeyis/e i\pk\ Hazret-i

Muhammed

(a.a)E/endm;iz

gibiMi'rdco'ayim ya^smi?kiw.sedir. M."raco/ayini uc.^a^ankirr,se.ise. RQMntler y.umresimensabuciur."(a.g.e., sh. 113vd.)

"Mfrac nasipohrda, tekrarlan\rsakulun da tifisiyeiiartar; uebuolauona arlikolagangelmegeba$!ar. Hatta bazi eu/iydnin"isiedigi Qn CenabiIlakk'm

fiiizurLinaMtrac edebilmesi»ruhsatidahiuardir."(a.g.e.. sh: 1₁₅₎

7

Bkz: Bir kisimAnkaraUniversitesillahiyat Fakiiltesiprofesorlerinee yayimla-nan"islamiyat"isimliderginin birgok sayisinda yer almis olan makaleler...

ISLAM

DUNYA

GOKUSU

KADIR

MISIROGLU

aid goriislere

temas

mecburiyetihasilolmusvebu gibi meselele-rin lafsllati "Tarihten Giiniimuze Tahrif Hareketleri" adindaki digeresere havale edilmekle beraber gayet muhiasarbirsurette

burada dabazi sapikgoriislere isaretedilmesineluzumhissetmis

oldugumuz

gdrulecektir.

Aslmda

ehl-isiinnet cizgisineaykingoruslerin, eweliyetle-az da olsa

mevcud

olan-gercekdin alimlerimlzce cevaplandinlmasi gerekirdi.

Bunu

uzun

zaman

bekledik. Lakin kifayetsiz birkac

yayindan8 _{baska ortaya}

ciddibir cevabi eser konulamadigindan

biz,

Osmanli

olctisi'inde bir

miinewer

olarak din, tarihve edebi-yal sahalanndaki urnurni malumatimiza istinaden bu muhiasar

cevablaraeserimizde yer vermeyi vicdanTbirbore addettik. Zira

bugibimeselelerinelealmdigiikincieserimizdegoriilecegi Uzere,

bu yanlislann

cogu

dagdaki cobanlarmbile farkedipyadirgaya cagt temel dint esaslarla ilgilidir. Yani bunlann

cogu

asirlardan beri iizerinde iltifak edilmis hususlara dairdir. Ostelik Islam'da

batih,bahlolarak tarumanin; hakki,

hak

olarak

tammaktan

evvel

gerekmesisebebiyle''sadece "islamDiinya

G6rusu"nu

anlatmakla iktifa

etmek

istemedik.

GerciTrabzon'dakibazigayretlihemserilerimin

yaymlamaya

basladlklan

"Keyhan

Dergisi"nden gelen hahiskartalepuzerine

"Islam Diinya G6riisii"nii

daha

siimullii birsuretteele ahp yaz

maya

baslamisbulunmaklayiz.10

Bu

senyazilardadaIslamDiinya Gori'tsu'ne aykin beyanlarlavaki olan tahrifcur'etkarliklanni ele

o

8_Buyayn'nr.

di'gprliarkadasimizEbubekirSifil'in musirrar.e yaziian lie

Meh-met Orui; Diya'-.n;Tu/ogi' [!s

-.-i:ibd. 2C.CA)ve Prof. Dr. YiimniSezer- Diyalcg IhfiiiHti. (Js!,<.r.bu'., 2!Oc>) isirnli eserleri i'.e birkacgunubirhk mak?.!eden ibarettirki.

boyle makalelerinbirkism:da "Eh!-:Siinnet:MGdafaave BidatleriTenkid" isiml: biri>serci(^ [Istanbul.ZOOS)tcp':anmis'.:r.

''_{"Kim ki THijiitii}

(Allah'tan baskasinij inkarederve Allah'aimanederse,

«;tip-hesizki,sajjlambirkulpa(tirva-iviiska)sanlmisolur."(BaksraSuresi, ayet: 256) "Kirn, Yahudioe Hiristiyanlanr, kujriir,de(kafirolduklannda)$iiphe eder,

onlarmirifr/Jtchinin saliih otduQunu sdy/erse, imanetmi$ olmaz!.." (Abdiilaziz b.Abdullah(d-K.'icihi ^ierhiNevakizve'l-Islam)

10 _{Bkz: Ug}

nyda biryaymlanan bu dergininArahk2005 tarihliyaymlanan ilk

sayisindanilibaranayn: adhsenyazilar.

almak

plammiz

dahilindedir. Fakat boyleiig aydabir

yaymlanan

birdergidebu

mevzuun

layik-ivechilevaz'i,uzunbir

zaman

alacagi dusiincesiylegencjerimizinbiran

ewel

ikazimaksadiyla meseleyi larihi seyriile deele alarak boyle mustakil iki eserolarak ortaya

koymak

mecburiyeti hasil oldu.

Her

nekadar insan beyniicinmucerredleri kavramak,

nitisah-haslan

kavramak

kadar kolaydegilsede-hieolmazsa Islam']dava

ederbirtaviricindeolanlann- hizmetlerindekifayetsizkalmamalan iginbu hususta bellibir seviyeye ulasmalan sarttir.

Unutmamak

gerektir ki, Islam'da iissu'l-esas olan, gayba imandir":

Pek

gok

dtrit mesele ve hassaten

iman

umdeleri miicerreddir.

Bunlann

dabirtakim yeni

muanzlan

vardir ki, bunlar evveliyetlebirkisim sapik filozoflar12veonlann mufsiddusiinceleridir.

Bu

sebepledir ki,"islam DiinyaG6riisij"nu

daha

genisvezenginmisallerleve dahakolayanlasihrbir sekilde,

umumi

efkarasunarken okuyucuyu

sikmamak

maksadiyla felseft goriislerede muhtasar bir sOrette

temas

etmek

yolunagittik.

Bunu

birzardret addettik.

Bu

zarureti karsilamakuzere

kaleme

alinmisolan isbu eser,

-tahdis-inimetkabilindensoylemekgerekirse-rnevzuundailktir.':i

QUnkU

islam'ingerekmiicerredve gereksernusahhasprensiple

lini gesilli ilni-i kelam, fikih ve siyer kitaplannda

bulmak

kabilse

de bunlann derli loplu bir surette bir arayagetirilmis oldugubir

eser

mevcud

degildir. Belkivarsadabizim

gormemis oldugumuzu

soylemek herhalde

daha

dogruolur.

"

BakaraSjresi, ayet:3. 12

"Filos".dos:"sofia"i=enikmetdemektir.B'jikiyunanca kellmeden

luretil-:r,i5bjiunan "filozof" iss"hikmetsever" manasmadir. Milaltan alu asironcesine kadarfilozof.ara"hakim"karf.iigiolan"sagesse"denilirui.Sagesse, blzdekihikmet i::ar.asir.adir. ilk olarak Pisagor (Pythagore), bu kelimeyi uluhiyete Idyikijbrerek dab;: mtitevazi olan fibzof kelimesini kullanmi? ve bunu herkese tavsiye etiri^tir. SonralanEflatunve Aristo tarafindan ozamanlarrnustakiibirilimolansiyasiyatda fi:lsefeilebirle^iirildi. Bbylecsfilozoflartipdahilzamanlannin herilmineaijina bir Stmaolarakortayaciktilar.

13

Gerci "Mecelle-iAhkam-iAdliye"adiyla bilinen eskiMedeni Kanunumuz'da UmOmibiikurnler99maddehalinde tertipvetanzimolunmu^lur. Fakat bunlar, sirf

ISLAM

DUNYA

GORUSt)

RlhakTka islam §ehidi

Seyyid

Kutub

merhfimun, aynen

bizim gibi adlandirilmis, _{yani "islam'in}

_Dunya

_Gdru$u"

_ismiyle

merhum

Ali Arslan Hocaefendi tarafindan dilimize

kazandinl-mis bir eseri

mevcuddur."

Fakat bu eser, sistematigi itibariyle

hatahdir.Zira icinedolclurulmus bulunan bilgiler, birtakim temel prensiplere ircaedilerekele

ahnmamis bulundugundan

dagimklik arzetmektedir.

Bu

durum,

onun

ismiylemuhtevasi

arasmda

hic sliphesiz birtezaddir.

Murteza

Mutahhan

nin "Tevhtdi Diinya

GorUfu"

15

isimli eseri ise, uzunca bir makale

hacminde

olmasi sebebiyleson derece kifayetsizdir.

DUnya

gorU$U, hayat ve Kainat'i

mevcQdiyet

ve isleyis

itibariylebirtakimumunii prensiplerin lsigialtindadegerlendi ren bir gorus demektir. Boyle bir goriis, miitearifelerle (isbati

gerekmeyen

temel haktkatlerle) baslayip kendi icinde tezada

diismeksizitibirtefekkiirve lehassiis sislemiolustururkl;

bunda

ayni

zamanda

insan miifekkiresi icin varid-i halir olan her

swale bir

eevap

verilmis olmasilazim gelir. Bir goriisU, Diinya goriisti kilan asil muessirin, su genislikteki

_muhtevanin

_ayni

zamatula lezadsiz olmasidir.

Bu

acidan bakildiginda, "islam Diinya Goriisii" insanlik fikir tarihinde tek ve emsalsizdir.

Hlinde, gercek vazu (koyucusu) ilmi mutlak olan Cenab-i

Hakk'in oldugubirDiinyagoriisiibulunan miislumantopluluklann bugiinicinediisti'ikleri perisanligin sebebi, buyazilardahulasaten anlatilacak olan fikr?

muhtevanin

layikiyla anlasihp hazmedile

rnemis_{olmasindan veyaboyle iken}

_{zamanla ondan}

_uzaklasilmis

bulunmasindan baska birseydegiidir.16

KADIR

MISIROGLU

"

SeyyidKiilub (TerciimaAliAsian;- islam'inDunyaGoriisU.Istanbul, 1970. 15

Murteza Ayatullah Mutahhari- TevhidiDunyaGorusii. (Istanbul, 1981)ve vine ayniuazann '

Kur'an'daInsan'', (Ankara. 1984;isimli eseri...

16_Bu

nercefji,sapikliga siiriiklenmedenenceyazdig; _"Zutmetten Sura"isimli (iecjerli eserinde $emseddin Giinaltay -jzun uzun ve hakl: esbao-i mucibelerle .inlaltiM.i:]si;n.r.isoy!;" :l;'ir.("kt(?ilir:

"Miistumanlar dinlerinde hakikaten alim olduklan ?.aman biitun Diinya

Ckammleri

aramnda alim idiler. Butiin alemin onderi idiler. §ehatm sirlanm

A

bilmemekhastahfjinatutuluncaartikhaktkt mevcudiyetlerinimuhafaza

edeme-J

yerf.-fcheztmeteuijradttar."_{(a.g.e.Istanbul 1998,}

sh. 149)

*&&?

Bu

demektir ki, bugiiri islam Alemi'nin iginde bulundugu

ahlakt, siyasf, iktisadt... ilh. perisanliktan kurtulabilmesi icin

lazim gelen ilk sart, islam'i yeniden ve dogru olarak anlamak,

onun

layemQt (olumsiiz) prensiplerini giiniimuz maslahatiyla te'lif

etmek

dirayetini gosterebilmektir.

Bu

ise; islam Alemi'nde birinci derecede gercekalimlerinve duriist idareci kadrolannbir miikeilefiyetidir.

Zamammizda

-hentiz kifayetli olmasa da- bu

istikamettebirgelisme

musahede

olunmaktadir. ileride izah edi-lecegi iizere globallesen diinyamizda, Hiristiyan Bati Alemi'nce "isLimafobi" adi altinda "islam"in "diisman" ilan edilmesinin asil saiki bu gelismedir.

Diger taraftan

unutmamak

lazimdir ki, her fiil, bir hisveya

diisQncezemininde vukua gelir.

Zemin

yanlissa vanlacaknetice

dehakvehayir olamaz!.. DigertaraftanislainTtefekkiirzemininde bugiiriislamAlemiq:apinda

musahede

olunmaktaolan gelisme ve

dinamizm; harigteki

dQ§man

faaliyetinin hizlanip girifllesmesini

intacetmisbulunmaktadir. DiinyasTyasiedebiyatinda"islamafobi" (islamkorkusu)acliylayenibirmefhurnunnievcudiyetibugercegin

aldatmazbirsahididir.

Insanlik fikir tarihinde butiin besen faaliyetlerde temel sai

kin bir fikr-i saib, yani hak; ve amel-i saib, yani hayra ukismak oldugu bir bedahetlir.

Bu

iki

gaye

ise, sirfbe§eri akilla husule gelmez. Akil, hakka ve hayra ulasmakta kifayetli olsaydl, akilh adamlar hie sue islemez veya her sue isleyenin akilsizsayilmasi lazim gelirdi.

Bu

demektir ki, aklin kifayetsizligini giderecek bir baska muessireihtiyacvardir.

O

davahy-i ilahidenbaska birsey olamaz. Qiinkii

ondan

gayrt butiin miiessirler, aklindunundadir (asagtstndadir).

Akh

asanve ona,acze diistiiguher yerdeyardim

eden

ancak

vahy-iilahidir ki, bu lazime Cenab-i Hakk'in besere nebiler

gondermek

suretiyleyardimetmesi vebuyardimi, ilkinsan

Ilazret-i

Adem'le

baslatmis olmasiyla sabittir. iste bu sebepledir ki, vahye

dayanan

ve muhtevasi, ilahi bir siyanetle giiniimiize kadar

korunmus

bulunan "Islam Diinya Goriisii" inusliimaiilar vehattabutuninsanlikicin

yegane

kurtulusgaresidir. (), (ufanda

o

ISLAM

DUNYA

GORUSU

Nuh'un

geinisi yibidir.

Muzdarip

beseriyet icin

yegane

ve tek

garedir. Elverirki,dogruolarakanlasilabilsinvebeseriirade,

iman

saikiyla

onun

ulvi prensiplerine layikiyla

ram

olabilsin!..

Nficiz eserimiz, boyle

muazzam

bir gayenin ger<;ekle§mesi

husQsunda hacyolcusubirkanncaninmutevazT tavngibidir. Cenab-i

Hak. dilerse daglara fare, farelere dag dogurtur. Bizimse beser olarak vazifemizelbetteve sirfesbaba tevessiilden ibarettir.

Allahu Azimiissan, camiu'l-ezdad

bulundugundan

Kainat'ta

zidliginbertarafedilemeyecegini

iman

berrakhgindakavramisve kabullenmis

bulunmamiza

ragmen, suniyetve gayretimiz mudill

(dalaletegotiiren)sifati ilahiyesinintecellisine

muhatab

olanlann

daima

mevaul

olacaguu bilmekle beraberzidlararasmdaki galebe kavyasindaislam'arevac.saglamaya(jalismaktanibarettir.

Bundan

baskabirniyetimizinolmadigi AllahuAzTmussan'amalumdur.

Rn

maksadlagiristigimiz yolda o yi'ice varliktan murad-i ilahiyesine

muvafik diisen islam? galebe yolundaki hizmetlerden bizede bir

hisse takdirbuyurmasi niyaziyla sozlerimize son verirken degerli okuyiicularirntzadaAllah'inrahmet, bereket veatifetiile

muamele

buyiimiasini niyaz ediyoruz.

Ve

minellalii'ttevfik. 13 Fyliil

2007

(1

Ramazan

1428)

USKLIDAR-iSTANBUI.

r

BIRINCi

BOLUM

DUNYA GORUSU

A-

DUNYA

GORGED

NEDJR?

Diinya goru§u, insan hayal ve

havsalasi dahilinde

akla gelebilen, her suale cevabi olan bir goriis. demektir.

Ancak

bir gorusjun, kamil bir Diinya goriisii sayilabilmesi

icin

sadece

her suali cevaplandirmi§ olmasi

yetmez,

bir

de

bu cevaplann, kendi

icinde tezatsiz,

mantikT

bir teselsul

halinde, sistemli ve ahenkli olmasi lazimdir.

Bu

ahenk

ise,

o

gorusun

kendisine

temel

olarak aldigi prensiplerle

mfzan

edilmesi halinde mevzuubahistir.

Yoksa

butiin izahlannda kendi temel prensiplerine sadik

kalmayan

bir goriis, kamil bir Diinya gorusii olamaz!..

Diinya gorusii, insan ve Kainat icin

mevzuubahis

olabi-len hicbir mes'eleyi haricte

birakmamah,

hepsi

hakkinda

bir

hiikiim ve tzah ortaya koymalidir.

Yani

musahede

edilen ve

edilemeyen Alemlere

aid

olmak

uzere insan

akhna

gelebilen

_\J0

ISLAM

OUNYA

GOKUSU

hersuale cevapvermelidir.

Mesela

tedkik ve miisahedesahasi di§indaolan-faraza- birmelek, cin, cermet,

cehennem..

ilh.

gibi

mefhumlar

hakkinda

da bir Duriya g6ru§iinUn

mutlaka

bir hilkmii rnevcud

olmak

mecburiyeti vardir.

Bunlarda

as-lolan

dogruluk veya

yanhsjik degil, tezadsizliktir.

Bununla

beraberbir mantikiteselstil ve ondakitezadsizlik, bir

g6ru§un

"Diinya gdriifu" sayilmasi icin kafi ise de,

onun

hak, yani

savab(dogru) telakkiedilmesini icab ettirmez. Qunkii bircok

batil goru^t'in

de kendine

mahsus

bir mantigi vardir ki

buna

"diyalektik" (cedel)denilmektedir.

Bu

mantik, kendisine esas ittihaz ettigi miitearifeler (postiilalar) yani akla

uygunlugu

sebebiyle tartismasiz kabul edilmis prensipler iizerine bina edilmi§

oldugundan,

v&sil

olunan

neticeierin

dogruluk

ve

tezadsziligi

da bu

postulalara

nazaran

gerceklesjr.

Diinya goru§u, sirf biitiin

Dunya'ya

yayilmis ve

pek cok

kiinse larafindan

benimsenmi§

olanbirgoriisde

demek

degildir.

Zira birtakim batil lelakkTler ve hurafeler bile biitiin insanlik

capinda yaygin olmaklaberaber, bunlar

ne

birDiinyagoriisu,

ne de

boyle bir goriisun bir parcasi olrnak vasfini haizdirler.

Mesela, ugursuzluk inanci, butiin insanlik Alerninde vardir. Bir rus da, ingiliz de, herhangi birugursuzluktan (seametten)

bahseclerkenyerevurur, "§eytan kulagina kursun!.."der veya

bu

mealde

bir soz soyler. Hiristiyanhk

Alemi'nde

on

iiciincli

havarinin Hazret-i isa'yi ihbar etmis

olmasindan

dogan

ve

yuzyillardir

devam

eden

bir inanisla,

on

uc

rakami

ugursuz

sayilir. Otellerde odalara ve asansorlere

numara

verirken bile

on

uc rakamini allarlar.

Miisliiman olanbirinsanin-hele

o

bir

munewer

ise-islam'i, bir Diinya goriisii

vasfmda

kavramasi zaruridir. Islam'm

ana

prensipleri itibariyle hayat, Kainat veinsanin mahiyetini nasil

izah ettigini bilmesi gerekir. islam'i anlayip

hazmetmekte

en

temel mes'ele budur.

KADIR

MISIROGLU

Bircocuk, etrafmda cereyan

eden

hadiseleribeniiz

kavra-maya

basladigi

anda

yakinindaki biiyiiklere basil kelimelerle,

miisahhas

mes'eleler

kadar

birtakim miicerred

mefhumlar

hakkinda da sualler

sormaya

baslar.

"Namaz

nasil klhmr, ab-dest nasil almir?" gibi

musahhas

din! suallerin yaninda Allah,

melek, uhrevi Alem.. ilh. gibi miicerred ve gayr-i

musahhas

mefhum

ve mes'elelerhakkinda da sualler sorar. Etrafindakiler

bu

mefhumlar

hakkinda gerekli izahatta

bulunmak

hususun-daki kifayetsizlikleri sebebiyle ya sua! soran

cocugu

azarlayip sustururveyahut da

onu

birtakimbasit Izahlarla tatmin

elmeye

caltsirlar.

Qocugun

yasj ilerledikceboyle miicerred mefhiimlarla alakahtecessusii artarve

bu

husustazihnine varid olansualler,

siimul ve

mahiyet

itibariyle gelisipagirlasir. Qiinkii her vasifli insan zihni birtakim miicerred suallere fitrt bir alaka duyar.

Bu

alaka izah ettigimiz vechile cocukluk yasincla baslayip bir

insanda,

o

yasadigt miiddetce

devam

eder.

Bu bakimdan

ev-vel emirde, hayat ve Kainat ile

ona hakim

ve icinde

meknuz

bulunan

mucerred

hakikatlerinkavranmasi,

daha cocuk

yasta

bileinsanbeyninin tatmin edilmesiicingereklive ehemmiyetli bir

mesele

olarakkarsjmiza cikar.

(^ocukluktanitibarenboyle

mucerred

suallerealdigimiz

cevaplarhakikate

ulasmak

icin

-az

gok-bir

mana

ifade etse

de

gercekte o fzahlannyiiklendigi

mana

ile

onlann

rnutlak

mahiyetleri arasinda

azim

bir fark

oldugu muhakkaktir.

Mesela, yetiskin insanlann bile Allah

hakkinda

iman

ettik-leri birtakim sifatlardan anladiklan ile o sifatlann

Cenab-i

Hak

katmdaki mutlak

mahiyetleri arasinda

buyuk

bir fark

vardir.

Bu

farki ifade

etmek

uzere cesitli tasavvufi goriis-lerin17 ortaya

konulmus bulundugu

bir gercektir. Qiinkii

17

Cenab-i Hakk'in "Viicud" sifatinm mahiyeti ile mus&hede edegeldipniz alemdeki"VucQd"mefhumuarasmdakifarkianlayisveTziihedistendogmus. bulunan

iki tasavvufi telakki, buhusustailkakla gelebilenbir misaldir. Bunlar$eyhjlikber

ISLAM

DUNYA

GO

RUSH

_KADIR

_MISIROGLU

insan beyni

miisahede

edilen

Alemden

edindigi inribalarla dusiinur.

Hakikate

ulasmak

icin

de bunlan

kiyasa

medar

olan hirer vasita olarak kullanir.

Bu

suretle

miisahede

edi-len

Alemle "Alem-i

gayb"

ve

ondaki

hakikatler arasinda

belki

de

sirf bir "lafiz

beraberligi"nden

ibaret bir nerfceye ulasilir. Mesela, Allah hakkindaki "viicud"

veya

"ilim" gibi sifatlann muhtevasini, insanlar

maddi

Alemden

aldiklan

in-tibalarla doldurageldigi, fakat

bunlann

Allah'taki

"mutlak"

mahiyetlerinin bilinemcyecegi gerceginiZat-i Bar?

hakkinda

"muhalcfctiin

lil

havadis"

yani

sonradan

yaradilmis hicbir

seyc

benzememek

sifati ile ikmal ve telafTye calisirlar.

Bu

gibi mes'eleler

hakkinda

munewer

bir

musluman,

cocuklar

veya

cahiller seviyesinde bilgilerle

miicehhez

ise,

bu

hig

de hos

karsilanmaz.

Boyle olmakla

beraber,

maale-sef

zamanimizda

musluman

miinewerlerin

ekseriyeti,

bu

gibi mes'delerle layikiyla rnesgul

olamamaktan

dolayi

bu

durumdadir.

"*

Esasen,

vasifh bir

miinewerin

dimagi

dahT

bu

gibi

mii-*&$£?.

"Miii-.eddid-i l-lf-i Sani" yani ikinci hininyeriileyicisi silatiyla meshurolaniniiim-i RabbaniIlazrelleriniuorlaya koydufyi "Vahdet-i§iiliiid"dur.Vahdet-iviicud

anla-yisma goreAlemdekivarliklar(csyfi),Allah'inisimvesifat tecellileriileviicudbulnius izafivarliklardir. Kirnevigiilge gibiditler. Bugoriisun, "hervarligiyaraticidan bir

parca addeden" I'anteizm'le kanstirilinasi tehlikesinden dolayi imam-i Rabbaui

vaihklardaki valideti "$uhiid" cilietinion plana cikararakifade etmistir. Yoksabu

ikigoriisarasinda,iiylesiyahlabeyazgibi biiyiik birfarkyoktur.

Iinam-i Kabhaiifnin, vahdeti viicud gorijsiine muhalefetinin sebebi, O'nun

yasadigi devirde Ilindistan'datikber §ah (1556-1605) adinda bir serserinin -dpki bugtin bazi hainlerinyapmayacahstiklangibi- iicdini(Muslumanlik, Hiristiyanhk ve Zerdiis:liik)birleslirmeye calismaktaohr.as:ydi. QjnkijPanteizm Hindistan'da haia ;:ekyaygin olanbirbatil gdriistiir.

18

Ulkemlzde MtlsKlman c<i:ni«ya mensup mUnewerlerarasinda Islam'm en temei esaslannin bile ISyiki ile _{kavranmamis, bidundugunu} gosteren misaller pek ccktur.Biz, buradamuktesepleriitibariylebcylebir sigiikkendiieri icinafv edllmez derecedcvahin:;>irhata olan^alr.slardanbir-ikimisaletemasiaiktifaetrr.ek istiyoruz: Tarib ilmindc ordinaryusiuk derecesineyiikselmisbulunan ZckiV'elidlTogan, genelik yillanndadinTmeselelerdebirmubalatsiziiga suriiklenmisvebu durum,dlndar olanaiiesinezdindebiiy.ikbirhuzursuzlugasebepolarak kendisiakrabaianarasinda adeta hususi bir muhakemeye maruz kalmistir. Bu durum, O'nun hatiralarmda (ZckiV<?lidtToiian Ilattralar, Istanbul, 1969,sh:92vd.)tafsilatiylaanlatilmaktadir.

Ancakbumuhakemeedilmeyesebepolanmeselelerdenbiride Kur'aniKerim'de

kissasinaklolunan"Ziilkarneyn"in, Makedonyaliputperest "iskender-iKebir" ol diigunuzannetmesimeselesiymis. CiinkiiMakedonyaliIskender debasnui glydigl

migferdcndolayi-aynizamanda-"Ziilkarneyn"yaniikiboynuzluolarakanihr. Hadi diyelim ki. o zamanlar ger.c o!du§u icin bu zan scbebiyle Kur'an'daki kissalann. tarihivak'alaramutabakatltizerir.eesiirc-ilisan eimistir.Fakat gokdahasonraarlik karnil bir yasa gelmis ve bUtiin Dunya ilim aleminde lanmarak liir sobret haline u!asmi§bulundugu birzamanda bileayni iddiayitekrarlamasi (a.g.e., sh: f)89vd.) calib-idikkattir.$dyleki:

Kur'an-i Kerim'i. Finlisanina tercLime etinekle olan Prof. Pimonof, diger bir-cokmiisliimanalimlebirliktekendisir.edeBerlin'deelliyedisua! levcih eknis. Zeki VelidtTogan, bunlann ekserisinin kendisinin anlamadigi mevzulara ail olduguni; (ay.)beyandansonra:

"-Ben, O'na islam teolojisini bilmem!.. Kur'an tefsirlerini degll, ancakbunun terctlmelerinl okudum. Ayetlerin niizul sebeplerini, hadlselerl bUemem. Kur'an'i yalnizarabca bilenbiri sifatiylaiistiin koru anlanm."(a.y.)dedikten sonra, sorulan suallerden birinin, yinedeZiilkarneyn'e mutealllk olmasisebeliiylebuve benzeri birkac sualinasil cevaplandirdigini anlatmaktadirki, O'nLiribu staler!,hem tarilici olmasivehemdeMiisliimanbirkimse bulunmasisebebiyleakillaiadurgunluk vere-cekderecedebiiyiik birgaftir.Zira

O

hala, iskender-iKebirileZiilkarueyii'inayn aynikisahsiyetolduQundanhabersizbulundugunusaylalai doldur.mmiilalaalariyla ortayakoymu?bulunmaktadir. Ostelik putperestHrklmscnln, putperestll^een skl-detlibir 5ekilclekarsiolan Kur'an-iKerimtarafindangiiyalekrim edilmesini, Islam'a

zilvecirkinbirmantiklamudalaaetmektedir.Fakat O'nclan nebekleilebilirki?l..

Ta 1914yilindaTurkistan'dan yazipgonderdigibir inakalesi, BllglMecmuasi'nin yedinci sayisinda yayinlanmi^tir. Bumakalenin:

"Teokratizm, Tiirkler icin bas; belasi bir zilmiyeifir. Biz, Gorl)

Medeniye-li'ne illihak edarken /sldrniyet de onn uymahdir. Zatcn Tiirkler, larihle. her uakit saltanati hilufetten ayirmi^/ardir. Kur'an'm altkami, diinyeui ahkamki ladiledilmelidir!.."_gibiimanla bagda^masi imkaniolmayansozleri ihtiva ettigini, yine kendisinakletmekteve Tiirkiye'ye dondiiktensonrabuinakalesisebebiyleM. Kemal PayatarafindantakdirolunduQunu,uzun uzunhikayeetmis bulunmaktadir. (a.g.e., sh: 123vd.)

Fakatdahahaztni, O,Tiirkiye'yeyerlestiktenve Turkiye'de $arkiyalsahasinda

otorite tanir.d-.ktansonrayazdigi"TarihteUsui"isimSieserindedeaynifikirleridaha

da cirkin olarak :ekrarlarr.i=tir. (a.g.e., Istanbul. 1950, sh. XXI, 165, 183) Ostelik builtibas (kanstirma)dolayisiyia yaptigi teviller, O'nun, islam'm (iz mahiyetinden habersizoldugunugosrermektedir.

Gerci $arkDunyasi'r.ca"iskendername"adiy!a bircck eser:elifedilmis. bun-lardaiskender-i Kebir'a hayalmahsuiuolarakfethetir.edigi yerler fethettirilmi;ve kendisitevhic ehlibirkimse olarakgcsterilmistir. MejhurAcein $airi Firdevsi'nin

"§ehname"sinekadarir.tikaletmisbulunan bugorusler,-aslmda-halk arasindacari efsanevifikirlerdenbaskabir?eydegildir.

Kur'an-i Kerim'de Zulkameyn'den bahsedilmi? olmasi, Yahudilerin Haz-ret-i Peygamber'e bu hususta bir sual sormu? olmalan seheliiyledir. Yabudiler, Tevrat'tabu ismin bir kere gecmi; olmasi dolayisiyia, Hazreti Peygamber'in bu

ISLAM

DUNYA

GORUSU

cerred meseldp.r

hakkindaki

Tzahlarla kolay kolay tatmin

olmaz.

I Ic>Ic> o, Islam']

mttdafaa

eden

bir

nruinewerse

(S3)

mesele haUkmcIti bir sey soyleyemeyeceginl dusiinerek vahye muhatab o yuce varligi, gdya mQskll vazlyette birakmakisiemislerdi. Bir kere Tevrat'ta ismigecen sahsm, lskender-1 Keblr olmasi tarihen asla mumkun degildir. Qllnku Tevral,

Makedonyali Iskender'den asirlarcaonce nazilolmustur. Bn yflzdendirki,

Elma-h'h Hamdl Ya/ir, bu mesele iizerinde uzun uzadiya izahatta bulurturken, ayelin sebebi nuzuttl o!,m sual dikkate alindtginda Kur'an-! _{Kerim'de zikredilen}

ZUIkar-neyn'in, Makedonyali iskender olamayacagini :nan;:k ve tarih ilibariyle sarih bir surette beyan etmfsllr (Hamdl Ya/.ir- Hak Din:, Kur'an Dili. c:5. sh: 3276)

Iskender'in gercek hOviyetl, Konyali Vehbi Efendinin '_{Hulasatu'lBeyan}

:'i

Tefstrll-Kur'an" isimlieserinln8. cildinin3165. sahifesinde beyan olunduguUzere, tamamsnbaskal>irsahislir.$by\" ki:

"Ayette bey&n oilman iskender, Hazret-i Ibrahim zamarunda Yemen'de Hlmyerkablleslndensdtlh hirklmsedlr. O'nasalaln sebebiyle.Allah TeQlQ her tmirddmiuermiijtir. Unlltiiiec.c i>cgiindiiz IskenderKin miisdui uefjaryiiziinde

yurilmek,O'nun Iflngdyel kolayoldujju llazret-iAll'den mervtdlr. RCtmiyyu'l-Asd ohm iskender. Arlsto'nun talebelerinden birracul-l fdcirdlr. Gergiblrqok yerleri. nicmdlikim: (miilklurme) rabllu taht-t leshirine almtssa du Kur'an'da

beyan ohmatiin: Cendb-i llakk'm sendeltigi Iskenderbisdegildir.

Iskender'in memdllki, mriijrlb ve rncsriik cihetlerlne imtidad e.ltiginilen

"IskenderI/Mlkimwynnde.tiilmls.tir.

"

"Vuktlyle Ymum'dc liitkiimut eden dayizSdesi, veziri Htzir -aleyhlsseUlm-He $irkue (hrb'tdolasmImlkilevhlde dduetetti."(AhmetRifat EfendiI.iigali

Tarihiyevt:Coijrnliye, istanbul, IZ'/),c:I, sh: 163-164)

Son zamanlarda yayinlananoldukcahacimli bireser (iskender Tiire

Ziilkur-neyn, Kur'an'da UzayaSc.yabati Anlatilan insan, istanbul, 2002)buillibasi reddet-mekle bernherO'nunseyahnliniUzay'a yapmis oldugunuiddiaetmeklsdlr.

Iskemler-i Kebir'le Ziilkanieyii'in birbirlerine karistinlmasina bazi Kur'an meallerlnde dahl rasllanmakladir: MeselaA. FlkriYavuz,(Kur'an-iKerimve

Meal-i Alisi (3. Basnn), Istanbul, 1967, sh: 303 ve 304)'de KehfSuresi'nin 83. ve 84. ayellerinisciyle in.'inalantlinnislir:

"Ey Rasiiliim, bir <le sana Zii'l-kameyn'den (haber) soruyorlar, (miisrikler seniimtihan etmekicin). De ki: 'Size ondan bir haber anlatacagim. Gercekten

biz,Zii'l-Kariieyn'i(Rumhiikiimdariiskender'i),yeryiiziinde iktidar sahibi yaplik, veona(gayesineulasmakigin)istedigiher$eydenbirvasita (sebep) verdik."

Bu meseledeki yanlishgin tefsirlerde baska sskiilari da mevcuddur. Mesela OmerHunDo.jrul "Ziilkanieyn"::!Zerdiist,yani alesperes:IranhukiirncanDara

oldugunuiddiaetmektedlr. (Bkz OmerRiza Dogrul-Tanr: Buyuigu, btanbu! 1947

sh:491)

Tarihleilgiliyanlislarsasaymaklabi'.mez. Bunlara datek birrr.isalverelim: Manj(tarih profesOrt)Halil inalcik

Rum Ortodoks Kllisesi'neekiimenlik hakki tanimrsa istanbulVatikangibi mi olur?" sualinekarsisu cevabivermistir:

"Evvald haklartnizdan uazgefiyorsunuz, Lozan'h Patrigin statusii /dy/n edi/mi$(/r. Lozan'a bir delik actyorsunuz. Ruhban okulu da patrikligin bu daualan icin birbasamaklir."

(Bkz: 24Ekim 2005tarihfiMilliyetGazetesi)

KADIR MISIROGLU

kar§isina az

gok

bilgili bir

munkir

gktigi

zaman, onu

ikna

edecek veya en azindan

ilzam

edecek

(susturacak)

derecede

bu

meselelere vakif olmasi gerekir.19 Halbuki

zamanimizda

Hazretin Lozan Muahedesi metnini okumamis oklugu anlasihyor. Zira orada Patrikhane'iiinadi bi!enec;me2.

Bumeselebir hayll gbrusillrr.iisold.;g.i halde, h.icbirkarar alinrnadan miizaki?

redenkaldinlmi?tir. Bunagoreeski statuberdevamdir. Oradada ckiimenikiik sir:

dinisahada-mevcuddur.

B'.;tipikinisaleilaveten,birkacbeyatiida:iadikkatlerinizearz «:ir.ek istiyoruz: "Hit yoi'n "Deu/et sisteniini degis,:ir(>.ct>h> denlyorsa, buna birc.iddi sebep

bulmak gerekir. /s/dmiyet, deuiete bir gabion getlrmediglne gore, Fethullah

(iiilen Hocaefendi, deulet ststemlni neden detjlsttrmek istesini." (Bkz

Meh-rned Niya/i Ozdemir- Hocaefendl'nln Talihsizligi, Zaman Gazetesi, 28.06.1999 tarlhli ntlsha)

"...Qunkii Islam, deulet ongormemlstlr. Insanoglu, Diinya'yu gdnderlldl-§lndebirdeulet projesl icinde gcinderilmedi. Allah'm deuletdivebironermesl

ohluijunainanrmyorum.Kur'an'dada bSylebironermeslolmaditji kesln.

Ama

bunakatsdtk kolektlfya$am, Allah'm ongdrOsUdOr."(Omer l.iitfiMete, Mahir

Kaynak-DcrinDevlet,istanbul, 2006,sh: II)

Islam'ui devletvftkiasrylabir llglslnln olmadigini soylemek, ilahi emlrlerin kuv veden(iilecikmasininsiyaslotoriteilerlegil,cemaatviisitasiylagerceklesmesl laznn geldiijinikabul elmektir. islambriylaanlasiluica,onunlaiklikle hagda^mrisinahi<;bir engel kalmayacaktir. Bu goriislerin, Islam'ui laikHkle bagclajttrilmasi maksadina hiigliolarak izharedilcligisuphesizdir.

Bu vesileyle tslftm'i mOdafaa elmek sevk ve heyecam ile harekel edecek gencjereUzerlndekonusulacak meselehakkmdakifSyetllbir bllgiyesahipolmadikca

mUdafaayatesebbusetmemelerinitavsiyeederiz.Zirasalisibirkusur olan acizlikle-riyle,islam'a zararverilmesinesebepolurlar.

Diger laraftan unutulmamalidirki, mOslumanlar tarih boyunca Islam'amuariz olanlarakarji ilm!mtlcSdeleJerdendalmamuzalfercikmislarvehicbirzaman maglub olinainislardir. Bunun fikir tarihindesayisizmisallerinden bir tanesini ibrel olmak

uzere arzelmekistiyoruz:

iugilizler,Hindistan'ayeriesmeyebasladiklanndabukitadailkye ciddi

mukave-rnetimiisliimanlardangcrmjs(1857isyanindaoldug1

.:gibi; vebuk,:rtikoyit'.aninc:,i

islam ir.anglanndar.dcgcugur.ufarketmektegecikmemislerdir. Islai::m, bueserde daha sonraanlat:lacagi lizere btiyuk bir eherrtrr.iye:: haiz bir "liiirriyet" prensipi vard;r.

O

derecedeki. farz-iayri olanCurna namazmtnifaedilebilmesi icinaranar. sart!arda:ibir: de"hiirriyet":::.

iugilizler. Hindistan'dasilah kuwetiyle istKahareketine girismisken, sirfaskeri giicunoradatutur.makicinkafi gelmeyecegini, aynizamandaislamiinanclan sars-maklazimgeicligini fark etmi$lerve Islam aleyhinesayisizncsriyatyaptirmislardir. Hattabuvesileyle ifadeedelimki,hepbijylehasimanebirQsluplaharekelelmemis.

muslumanlanifsadicinbir iiniversitedahi kurmuslardir. Zirabirmillele ihanetinen

mCikemmel kilifi mektep a^makbr. Bugiin Fazlurrahman gibi sapik, s6z.de islam alimlerlnln zuhflr sebebi bu suretle kurulmus olan AH Garh Qnlversllesl'dir. Bu iiniversiteninprofescirlerindenFeyziAliAsgaradindabirmulhidi(ateisti),ellisene

6©)

ISLAM

DUNYA

GORU§U

(m)

bazilan kasden, diger bazilari

da

-cehaletleri sebebiyle- kas

yaparken

goz

cikarmak

kabilinden temelislam!esaslaraaykin

fikirserdetmekte hayret

edecek

bir

derecede

fiitursuzluk ser-gilemektedir.

ewel, yani ialebdiijimizd(> islanbul Universitesi Edebiyal FakUltesl'nde dinlemis ve O'tiun sapik fikirlcrine acikca meydan okumus, hatla O'ruin, konferansmi yarida keslpka^masina sebepolmustuk,

Islam'intemeltelekkiirv<;tahassiisyapisimbozmakigin Intiilizler'inyaptirdiklan nesriyalmen ehemmiyelliaklorleriudenbiriRahibFender'di.

Omm

Islamaleyhine

olmakiizere beyau ellicjilikirlericjiri'ilmekmaksadiyia J854 yih Nisan ayinda

Hln-clislan'iii Kkberab.Vl seliiinde. kalabalik bir toplulukhuzurunda ilmibir miiniizara cereyanelmlstlr.BunuH8ccRahmetull&h-i Hindi adindabirislamalimi taleb (ilmi? vefciiili-rimiinazarayik.ihulmet:buriyetindebirakmisti. MiibarizlerinikisideInris

iiy.inliijicokiyibilenkimselerdi.MaltaRalimetullah-i Hindi,incil'erakiblnden dalia fazlavakilolducjunu, miiuakasa esnasindaO'nununuttugubazi $eyterlhahrlalmak

sAreliylecjosl.nrmistir.

Humiinfizarada,miinfikasaya esascilanmeseleler"Kur'an-iKfirim'dekincsili, i>» il'intahrifi, testisw.Mulianmwdalwyliisselain'mniibiivveti" gibimeselelerdl. Miinaknsa,miislOmanveiiijillizentelekliiel birkalabaliginhuzurundaikiyiin siirmiis

ve lakat son iki mesele niiiziik«rnedilememi$tlr. Bunun sebelii, PapazFender'in maglubiyeli aeikc;a goriilerek birsfirelle loplantiyi terk etmis olmasiydi. I'akal tie hazindirkl,Kahipl-'«nd«rliuncasahidhuzurundavakiolanhumiinakasayi,bilfihare lahrifederek "He.yanu'l1lak" adiyla yayinlamislir.Rahmetullah-i Hindi de cevaben

isingerceyini"i/liaru'l-llak" adiyla lelilettigibireserleortayakoymusvebueser.

SultanAlidiilazizmerhumunlesvikiileOsmnnlicayatercijmeedilmistir.

Iiiijilizidaresini ve onlaiin((iidiimiindeki papazlankiiciik diisiirijpperisaneden hi)ilmizafer, bitsiiphesizIlindisfan'dabuyiikalimvemutasawif§ahVeliyyullah

Dehlevt'ninbaslaltiyi ilmilaahyetinveO'nunTiirkgemizedeintikaletmisbulunan

"Hiiccctiiliaiii'l-Hriliiia"isimlimuazzameserininhusOlegetirdigibirneticeicli.(Taf silat icin: Meshur Illiid filimlerindenDelhi".i "Rahmetullah-i HindT"r.:n

"izharn'l-Hak"isimlieserinehakiniz. Buhrisliyani iddialaraveriirr.isakliveilmidelil'.eriihtiva edenhacimlibireserdir.Bueserin tercemesi.Sonmez Nesriyattarafindan 1972'de istanbul'da basilmistir. S:r( latin. as:l'.! hari.erimiz'.e okur-yazar olar. genclerimize tavsiyeolunur.)

Ayr.; sekilde ehl-i siinne; akaidine muhalif kirr.sslerle deislam Slimleri boyle zaman zamanilmimubarezeyeyirismisvebur.lanr.hepsindendeahnlariakolarak gikmislardir.Bunlara dabirmisaiolmakuzere Prof. Dr. BekirTopaloglu'nun

"Ke-lamilmi-Giris" (Istanbul, 1981)adlleserinin sonundaekhalindeyayinlanmisolan (sh.317vd) "Siinni-SiiittifnkinaDogru"serlevhali kismabakilabilir. BuradaIran

hiikumdart JjahAhmed'inhuzurundaEhl-isunnetalimiEbu'l-Berekates-Siiveydt

ilesiiahundlanarastndacereyanedenmiinakasadan nasilbuyiikbirzalerleciktiyi ibretlemiisahedeolunmaktadir.

B-

iSLAM

DUNYA GORU$U

Islam'i bir Diinya goriisu halinde

kavramanin lUzum

ve

ihtiyaci,

gunumuzde

daha da

fazla bir hayat!

ehemmiyet

arz etmektedir. Zira bugiin ortahkta siiyubulan "hofgorii"

(tesa-muh)

kelimesiyle baslayip

"semavi

dinler

arasinda

diyalog"

Unvaniylainkisaf

eden

tariht birihanet tezgahlanmaktadir. Yerli ve yabanci birtakim aktorler tarafindan yuriiliilen

bu

ihanet, Kur'an-i Kerim'in

muamelata

aid

ahkammi

muattal kilmak

gayesiyanindabirdeitikadiesaslarda

en

cahilbirmOslilmanin dahifark edebilecegibirsapikliga

dogru

ilerlemektedir. Diger birguruhise,birkisimilahi

beyanlann

"alem^iitnulluk"vasfini

mUnakasaya

acjmaktadir. Bunlarbazi ayetlerintarihive

binne-ticemahalliolduguiddiasiyladehsetverici bir itikadilezebziibe (kansikhga)

dogru

dort nala gitmektedirler.

Bu

gibi insanlar,

Cenab-i Allah'in

Peygamber

Aleyhisselatu vessel&m'a dahi

tanimadigi bir salahiyeti kullanarak

ahkam-i

ilahiyyede tadilat

curetinde bulunmaktadirlar ki,

bu

gibi sapikhklar.

daha

genis

birsurette

ewelce

zikretmis

oldugumuz

"TarihtenGiiniimiize

Tahrif Hareketlcri"ismiyle

daha

sonrayazilacak olaneserde

Rle ahnip degerlendirilecektir.

Burada

sadece

sunu

soyleyelim ki,

ulkemizde

hem

de

ilahiyat profesorugeijinenbirtakimdalalet ehlizevat,

Ankara

Universitssi'ndekadrolasarak ortaya Kur'an-i

Kerim

igin "tarih- /-sellik" adiyla birsapik

dava

atmis bulunmaktadirlar.

Bunlann

\~/

G

ISLAM

DUNYA

GOROsO

KADtR

misiroGlu

yaymtadiklanticaylik "islamiyat" isimlidergiyi tedkik edenler,

burada Kurariayetlerinin

pek

cogunun

alemsurnQl karakterinin sarahatle inkar edildigini ve bazi ayetlerin sadece

Arap

Kav-mi'ne

veyahud

Asr-iSaadetmiisliimanlarina miinhasiroldugu yolundaEhl-iSiinnetitikadiile

_bagda§mayan

_{ge§itlj beyanlara} sahidolacaklardir.

Bunlan ayn

ayr:tadad ve cevaplandirmak, burada sadedclisi

oldugundan

buve benzeritahrifhareketlerini tafsilathca

daha

sonra yazilacak olan zikretrigimiz "Tarihten

Giinumuze

Tahrif Hareketleri" Qnvanli eserimizetalikederek

§imdilik

bu

kadar hir isaretle iktifa ediyoruz.

Bu

eserdeislam'in

mucerred

_{prensiplerini birtakimfelsefi}

gorijslerin frenkeeadlanileadlandinp tahlil

etmemizden

dolayi

bugayretimiz,islam tefekkUrtinil-ewelceifadeetmis

oldugumuz

iizere- felsefi bir

zemlne

oturtma veyafelsefidayanaklarlaizah

etme

arayisi seklinde anlasilmamahdir. Zira islam'da felsefe yoktur. Ciinkii felsefe sirf akla, islam ise

hem

akla,

hem

de

nakle_{dayanir.™ Nakle}

_dayanan

_{bir tefekkur sistemi}

ile

felse-fe

arasmda gaye

ve hedef itibariyle ayniyet olsa da,

metod

ve vasita itibariyle esasli bir fark

mevcuddur.

Buna

ragmen

yaygin olan

"islam

Felsefesi" tabiri ile islam

Alemi'nde,

Islam tefekkurii _{icinde yetismisfilozoflarm veya}

tefekktirtinde felsefeye agirlik vermis olanlann gorusleri kastedilir.

Yoksa

"...Felsefenin llmiolan mabadattabia veya metafiiikdeilm-i Kelamgibi satvesifati _{Rari'den (Allah'm?.dtue sifatlanndan)mebde}

ve.mead(baslangic ve vanlacak yet) itibariyle masnuiltn (yaratikhnn) ahvalinden bahistir. §u

kadarki, mabadattabia (metafizik, felsefe)

mama

(sirf) kanun-i ukul(akillar) iizere bahsetmekle, kanun-i islam'a muvafik olup cimadig-.r.a bakmaz. ilm-i Keldm bilakis, Kanun-i Islam yaniislam'in mebnasi(dayanagi)olan risaiet, kit-ttib-isemaviye(sem&vii kitaplar)ba'siiba'de'l-meutgibi din-iislam dakat'i'yetle hiikmolunan din ve millet lesmiye olunan (isimlendirllen) tarlkat-iser'iyyeye

mutdbtkbirtarzdacereyana hlzmeleder.Kanun-ifelseflde ukQl-lkaastran(ki&tr akillarm)fikrunazarmatslin&denkal'iyyat-iser'iyyeyemuhifeletdegil, bildkis katiyyat-i_{mezkureye tamamtyla muuafakatvardir. ilm-i}

Kel&m'daasloianKitap ue siinnete temessiik(baghhk)tiir. isteIlm-i Tevhid veya Kelam ile

mabadatta-bianmayntdigi nokla budur. FilvakiIlm-i Kelam ile mabadattabiamn ddire-i siimulleri, matlablart (gayeleri) birdir. Ancak tank (usul) itibariyle aralannda

fark uardir..."(izmirli IsmailHakki, Yeniilm-iKelam,Istanbul, 1341,sh: 3)

islam, felsefeye mtisaiddir

manasmda

degildir.21

Mesela

Islam

da -belli olgude- rasyonalist, yani akilcidir. islam'da akla bir

had

tayin edilmisve

o vahye

dayanan

tebligatin muhtevasiile terbiye edilmistir.

Gercekten

islam'inakilciligi,-ileridetafsilati ileanlatilacagiiizere-rasyonalistlerinakh-adeta-

mabud

yapan. akhnkudretinihudutsuzkabul

eden

gorusten farkhdir. Islam'in

felsefi prensipieri derken, bu prensiplerin mucerredlikleri

on

plana

cikanlmak

istenmistir.

Yani bunlann

ameli ve tatbiki degil;

mucerred

ve nazari prensipler oldugu gergegi tebariiz ettirilmeye cahsilmistir.

Bununla

beraber felsefi dusijncelerin

tamamen

yanks

oldugu

da

soylenemez.22_Zira

filozoflar hayat

Buhusustakiumumikanaat bu olmaklaberaber, farkligdriislerileristtrenler

davardir. Mesela Elmali'h Hamdi Efendi, islamiyet'feki fikir hiirriyeti sebehiyle felsefenin islam!muhillerdedahamiisaidbirzeminbulabilecegi<ioriisiindedir. Bati

Alemi'nde ilimve felsefeilekilisearasindakitarihimilcadelehatirlanirsahakh t til>i

goriinenbugoriis,hie siiphesizdogrudegildir.Oyleolsa,IslamAlemi'ndedahafazla felsefieereyan vuUu bulmasigerekmezmiydi? HalbukiislamAlemi'nde"hakim"ve

"mutasawifmiitefekkir" olarak tavsifi kabil olansayisiz eshasa mukabil, (ilozof kabuledilenlerel-Kindt, FSrSbf, ibn-iSinSgibimahdudinsanlardir.

F.lmah'li,bu bahdaki uzun mutalaalan arasmda:

"...demek oluyor ki, edy&n-i saire(sdird'mler) icinde daimagarip kalmis. olan felsefe, isldmiyet'te aradigmi bulacakttr." demekledir. (Bka Ehaah'l)

Hamdi-MetiilibveMezahib, Istanbul. 1341,sh: 20)

Bu vesile ile isaret edilmesi gereken bir mesele de sudur: Rlozoflarin her

sciyledikleri yanhs olacak degil ya!.. Onlarin fikirlerinde de -big siiphesiz- bircok dogrularvardir. Hatta bu fikirlerin bazilan onlardan asirlarca ewel islam alimleri tarafindan ortaya konulmustu. Bumeseleyi. tafsilatiyla anlamak isteyenler Ismail

Makkii/mirli'ninIslamMijtefekkirleriileGarbMiitefekkirleri_{Arasmda Mukayese"} (Ankara, 1978)isimlieserebakabilirler.

Bubenzerlikler, birasirmaolabilecegigibi_{kendiiiginden de vakTolmus}olabilir. Mesela Descartesin "Ccgiio ergo sum" yani "Dusunuyorum. o halde vanm"

(arz:nda meshjr olan sozii, Muhyiddin ibnu'l-Arabi'r.:n "el-Rulga fi'1-Hikme" (Fetsefede Yeterlik; isimli essrince iface ettigi "B:r k-.msenin her seyrien s\:phe edebilecegihalciekend: var!:c:ndan siipheedemeyecegi"tarzindakigorusunaynidir. ;Prof. Dr. NihadKeklik-Turkislarr,Fslsefesi. Kubbealt;AkademiMecmuas:, s: 3,

Temmuz1375, sh: 57)

Yukanda zlkrigecen "Mjkayese" isimlieserde bunungibi yiizlerce misal mev-cuddur.

Filozoflarmhemenhepsi Cenab-iHakk'mvarhgi ve sifatlanhakkindaimal-i fikretmislerdir. Bunlannbirkismi inkarda kararkildigihalde, pekpofludabirtakim aklfdelillerlevarhklannteselsulundemecburtve varhgi kendindenolan, yani yara-lilmisolma ihtiyaemdanbert birilkvarhga inanmislardir. Bumaksadla lerufcedip benimsediklerideliller§6ylesiralanabilir:

ISLAM

DUNYA

COKUSL)

KADIK

MISIROCLU

veKainat'i mu^ahedelerindekiisabet nisbetinde

dogruya

vasil

olabilmektedirler.

Ancak

yegane

vasitalan, kifayetsizligi sabit

olan

"akd"

oldugu igin

hem

e§ya ve hadisatta

meknuz

olan

gergekleri

kavramakla

ve

hem

de bunlariizerindeki Tmal-i fikr

edislerinde-gogu kere-yanhsa

suruklenmekten

kurtulamazlar.

Bundan

dolayidirki, filozoflarkendilerindenevvelki

meslekdas-lanni tekzib edegeldikleri halde, enbiya silsilesinin birbirlerini

te'yid ettikleri miisahede olunmaktadir.

o

b-Variik Dellll (Delil-IVucubl)

Birs«yinvarlitjinahUkmetmekicin onun hakkindakifikrinvarligmdan hareket

Htm«kgerekir Bir ilahtasawuru,insanliktarihiboyuncadaimamevcudolagelmistir. Bimumiilhkl(aleisl)olanlarbilekahul etmektedirler.Ezeldevarligikendinden kaaim birvarhkolmasa,Alumin"hlc"ten vekorbirtesadufleortayacikmasigerekJrdl.Bu

ise,Alemdekimiikwrimellik sebebiyle aklen muhaldir.

Biiyiik mfltafukkir Ismail Fennt Ertugrul (1855-1946) bu hususta su calib-i dikkal misaliv«rm<ikt«dir:

"Fnrz adelirnki; sizln birbaginizvar. Onunetraftna suvIlebircokfidar\lar dlktlrttinlz. Bir gun araya gittlnlz ve. bu fldanlarm otede-beride bazilannin

de.vrilmls.oldugunugordiinuz. Bununsebebinlsordugunuzvakit, bahcivansize, slddetllbirjirtina cihpbunlari devlrdlglnl soyledi. Bucevabi kabul edersUUz. l

:_akat

batika birgun ylne gittiniz, fldanlarmsira ilemesela dordu yerlerlnde

oldugulifilde bes.lnc.islIw.p yikilmis., ylne dardu birafci/mis, besincisi dHurl/m/s olarakgiirdiinuz w. bunun se.beblni sordugunuzda bahcwan size aym cevabi verdi.BunaInaiurniwiniz?Inanmayacagintzvebunubirkimsenin kbtUnlye.Una atjedece.ijinlznuphesizdir. Ciinkii evvelki vak'atesadufe hamledilirsedebuasla edilemez.Zira bude.fu itjin icinehesapgirmisjtir."(IsmailFermiErtugrul-iman

Ilukikatleri, Istanbul. 19/8,sh: ?.\vd.)

Budelili ilkolarakortayakoyan italyan filozofuSaint Anselm(1033-1109)'dir. SonradanDescartes (1596-1650) v«Spinoza(1632-1677) vedaha baskafilozoflar

da budelillieAlluh'invarhginiisbatyolunagilmislerdir. b- Kainf.iDellll (Delll-iKevnt)

Varhk Delili'nin akli zarOretler ve becahetlere cavanrr.asr.a rr.ukabil. Kainat delili vak'alar.n mohiyetlerlnin arasttrilmasi ve f.le'Jerx. kavranrr.as; maksadi ile

giris:lecek tecriibe (deney) veistidlallere dayandinlmaktadir. Yani iiliyet (causality) prenslbiacis'.r.dar.Aleminvarl:gin:r.aras-i::lmasmacayanmaktadir.

Bunagore. AIerr.devar olan hareket.mutlakabirmuharrlkin [hareket ettiricinln) esericir. Bur.tnb:ryarder.baslayabilmesiicinbir:ikhareketetdr:c:r.'.r.mevcudiyeti ak-len zarQrtdir.Buda Allaht:r.BufikriilkolarakortayakoyanArlsto'dur. Digertaraftan hervarhk, yamiirr.kun.ya da vacib olarakxevcuddur. Ba=l-<abir ihtiT.alyoktur.

"VScib viicud", varligi kendinden olan varhktir. "mumkiin", var clmak icin ba$kabirharicisebebe muhtac olandir. Bu harict viicudda kendi cinsinden, yani "mumkun" olursa, onunicindedigerbirharicisebeptasawuruzarOrfdir. Boylece bufaraztdiisiincelersonsuza kadardevamederki,bu, aklen kabuledilemez.

Bu

yuzden

felsefi du?uncelerin Islam ile

mizan

olunarak

dogrularmyanli§lardantefrikedilmesihervasifh

Musluman

igin bir lazimedir ki, bizim

de bu

eserde

-okuyuculan

agir felsefi

meselelerle

yormamak

iijin-

muhtasar

birsurette

bunu

yapma-ya galismis

oldugumuz

gorillecektir.

Qunku

sirfakla

dayanan

felsefe, insanoglunu kiymet hukumleri itibariyletatmin

etmek

imkanindan

mahrumdur.

Felsefi goriisler, §ahst ve tezatlarla

dolucur.

Yani

eksik ve kifayetsizdirler.

Gergek

bu oldugu

halde

yukanda

isaret edilmis olan

"ho^gorii"taraftarlanyla

"Kur'an'da

Tarihsellik"

iddiasin-da

bulunanlann

islam tefekkiirunu felsefi bir

zemin

ustiine

oturtmak

ve

akli esas alarak nakli tahrif

etmek

gayreti

pe§inde kostuklan soylenebilir.

Onlar

akli, naklin

hikme-tine _{vukuf istikametinde kullanacaklan yerde, kendi nakis} akillanni kullanarak Islam'1 batil ve

sakim

bir

zeminde

yeni

bir huviyete

burundiirmek

istemektedirler. Biri gikip onlara Kur'an'a

bu

tarzda miidahaleninate§le

oynamak

oldugunu

ihtar

etmezse,

ki

-umuml

olarak

etmiyor-

bunun

sevk-i

kaderle vazi-i seriat olan Allah tarafindan vakT

olacagindan

suphe

etmemek

gerekir.

c-GaycDelili

Kainat'a hakim olannizam, intizamve i$leyi$i dogru olarakkavrayan herkes,

bunun birgayeye matuf bulundugunu kavramakta gucliik cekmez. O'tiun nazim, hakim, kaadir ve zi^uur bir variiktarafindan planlanmis oldugundan suphe etmez. (.lunkuk5rbirkuwetin,bcylemiikemme!biralemviicuda getirebilmesi muhaldir.

Budeli:: Descartes. Paskalve Kantglbi filozcflarcatenkidedilrr.issece ekse-riyetlekabulgbrrr.ustiir.

(1-AhlakTDelll

Bu delili ortaya koyan Alman filczofu Kant (1724-18M;tir.

O

bundan ewel

zikrettig'lmizdelilleri kulliyen reddetmis oimasir.a ragmen,ateis: cegildir.Saf akl:n (purereason)giicu hakkmdasQphedeolan Kant,Allahhakkindaki bilgiye (marife-tuilah'a)ahlaki. delil ittihazetmistir. O'nagore, ahlakkanunlanbizeyabanci gelen birtakimzorlayiciemirlerve nehiyler topluiugudur. Halbuki insanoglulezzetveren ve sevindirene meyyaldir. Bunaragmenahlakkanunlan,iradeyiyorucuvekendine

agirgelenbirtavra zorlamaktadir. Buzorlamaninbirkuwettensadirolmasi gerek-niektedir.

O

kuwet,insan iradesini ahlakkanunlanna uymaya zorlayici birotorite sahtbidir,Zorlayici birotoriteninsahibiolanbukuwet"Allah"intakendisidir.

(3)

tSLAM

DUNYA

GORU§U

KADiR

MISIROGLU

O

Felsefeyesirfakilhakimdir. Akilise, Islam

nazannda

kifa-yetsiz ve nakis kabul olunur.

Boyle

oldugu halde mesuliyetin iki aslt sartindan biri "akil" (akilh) olmaktir.

Beseritefekktlrve tecessiisun kamil insanda -fitri olarak-iki temel hedefivardir:

a-Fikr-i Saib.

Dogru

fikir. yani

hakka

ulasmak.

b-Amel-i Saib.

Bu

da dogru

amele, yani hayra

ulasmak

demektir.

Akh,

hududsuz

bir

kuwete

sahip telakki edsnler, akil

sa-hiplerinin higbir sug islememesi lazim geldigini kabul

etmek

mecburiyetindedirler. Oyleya,

madem

akil, suikibeserihedefe

ulasmaya

muktedirvesalihbirvasitadir,

o

haldeakillibir

adam

neden

sue islesin?

Neden

fasit bir amelin faili olsun. Halbuki butunbeserisistemler, sucluyaceza verirken

onun

akilsihhatine sahib

oldugunu

kabul ederler. Melekat-i akliyyeninika edilen

curiim esnasinda selbolmus

bulunduguna

kanaat getirilirse faile ceza verilmez.

Bu

demektir ki, ceza

vermenin

mantiki

sebebi, failin akil, yani akil sahibi

oldugunu

ve

bu

akhn

sihhat iizere

bulundugunu

kabullenistir.

Bu

takdirde

hem

akhn

amel-i saibe, yani hayra

ulasmaya

kafi ve salih bir vasita

olduguna

inanmak,

hem

de

buna

ragmen ona

fasid

amelinden

dolayi

ceza

vermek

bir tezattir. Islam ise,

akhn

kifayetsizligini kabul

elmekle bu tezattan beridir.

Gergekten

akil. -ileride tafsilatiyla anlatilacagiuzere- Eh!-i

SiinnetitikadmcaAllah':n sirfvarhgir.iidrak

etmek

hususunda

kifayetli ise

de

bundan

otesi igin kifayetsiz kabul olunur. O, vahyin yardiminamuhtactir.

Bu

yardim olmazsa: idrak

kemale

erememekte

ve sahibi tezatlara

suruklenmekten

kurtulama-maktadir.

Buna ragmen

islam,

akhn

kudretini

son

noktasina kadar

makul

ve

mesru

saymanm

yaninda,

onun

istiab

edemeyecegi

Alemler hakkinda da

hiikiim verdiginde, kendisini hakikate

vasil

olmak

igin

yegane

ve kafibir vasita olarak

gormez.

Sirf

akil, butunhadisatvemevcudatiidrakve izahta kifayetsizkabul edilir.

CunkU

biitun beseri melekelerin kudret ve kabiliyetleri

hududlu

oldugu halde hakikatler Alemi. hayal ve havsalaya

sigmayacak

derecede sonsuz bir rr.uhtevadadir. Selahiyet ve

iktidari hudutlu oian bir vasita ile sonsuz bir

Alemin

idrakve

ihata olunamayacagini kabul

etmek

mantiki bir zarurettir.

Akil, vahyin hikmetine-bellibirnisbette-vukufiginsiiphesiz degerlidir. Fakatnakafioldugu

da

inkar

olunamaz.

Nitekim

bu

hakikatisair soylenazmetmistir:

"Idrak-i

meali

23

_bu

kuciik akla

gerekmez

Zira

bu

terazu

bu kadar

sikleti

Qekmez."

Ziya

Pa$a

Bir

musluman,

islam'inmuhtevasini

-musahhas hukumler

kadar

mucerred

izahlariitibariylede-

dogru

olarak

kavramak

mecburiyetindedir. Zira islam'inkendihaktkatlerini

sumullen-dirmck

igin vasitasiolan "teblig" faaliyetinde sirf antitezlere aid eksikler ve yanhslara vukuf ile ihticac

olunamaz.

Cunku

islam'in tebliginde

"muhatabi

ikna" ve

"Hakk'a

celbetmek"

esas bir

gaye

oldugundan; yanhsi bertarafinarkasindan,

dog-runun

ortaya

konulmasi

sarttir. Aksi halde insan idraki

"nihi-Iizm"e2

'', yani _{neticesiz bir} bosluga _{itilmis olur!..}

O

_takdirde de Prof. Dr. Ferid

Kamir.

dedigi gibi:

"Dinsiz bir

adam,

gdyet karanlik

bir

gecede

firti-naya

tutu!mu§,

yelkensiz,

diimensiz,

safrasiz bir

gemi

gibi

bu

umman-i

havadisin

emudc-i

muthi$esi

(hadise-Mealt: Ulviyyat, yucelikler. Siklet:Aijirlik.

Nihilizm, ilimde hakikatin, ahtaktaiseherhangibirmecburiyetlnolmadigma

inanan,dahadogrusuhigbir?eyeinanmayanfilozoflannmeslakidir. (Fazlabilyi i^in bkz:MehmedAliAynf-Reybtlik, Bedbinlik,LailahilikNedir?,Istanbul, 1928)