KEMENTERIAN PENDIDIKAN NASIONAL UNIVERSITAS NEGERI YOGYAKARTA
F
F
A
A
K
K
U
U
L
L
T
T
A
A
S
S
B
B
A
A
H
H
A
A
S
S
A
A
D
D
A
A
N
N
S
S
E
E
N
N
I
I
JURUSAN PENDIDIKAN BAHASA DAERAH
Alamat: Karangmalang, Yogyakarta 55281 ( (0274) 550843, 548207 Fax. (0274) 548207 http: //www.fbs.uny.ac.id//
SIL ABUS
MATA KULIAH : SENI TEMBANG
1. Fakultas / Program Studi : FBS / Pendidikan Bahasa Jawa 2. Mata Kuliah & Kode : PBJ 251
3. Jumlah SKS : Teori : 1 SKS Praktik : 1 SKS : Sem : Ganjil (l) Waktu : 16 pertemuan 4. Mata kuliah Prasyarat & Kode : ...
5. Dosen : Drs. Suwardi, M. Hum.
I. DESKRIPSI MATA KULIAH
Mahasiswa diberi materi tentang apresiasi tembang, struktur tembang Jawa, macam tembang Jawa, kegunaan tembang Jawa, dan cara melagukan tembang Jawa dalam laras slendro dan laras pelog
II. STANDARISASI KOMPETENSI MATA KULIAH
Mahasiswa memahami aturan tembang, struktur, dan tatacara melagukan tembang Jawa, baik dalam bentuk laras pelog maupun slendro, dengan cara menguasai berbagai ragam pathet dalam pentatonis (gamelan).
III. POKOK BAHASAN DAN RINCIAN POKOK BAHASAN Minggu
ke
Pokok
Bahasan
Rincian Pokok Bahasan Waktu
I Bentuk
tembang Jawa pinathok
Kakawin, tembang gedhe, tembang tengahan, macapat, sasmita tembang
100
II Panca grahita belajar
tembang macapat
Pendalaman belajar macapat 200
Tembang manasuka
Langgam, slundhingan, campursari, dolanan anak
III Variasi tembang Jawa
Gumathok, tanggung, dan merdika 100
KEMENTERIAN PENDIDIKAN NASIONAL UNIVERSITAS NEGERI YOGYAKARTA
F
F
A
A
K
K
U
U
L
L
T
T
A
A
S
S
B
B
A
A
H
H
A
A
S
S
A
A
D
D
A
A
N
N
S
S
E
E
N
N
I
I
JURUSAN PENDIDIKAN BAHASA DAERAH
Alamat: Karangmalang, Yogyakarta 55281 ( (0274) 550843, 548207 Fax. (0274) 548207 http: //www.fbs.uny.ac.id//
SIL ABUS
MATA KULIAH : SENI TEMBANG
tembang V Dasar-dasar
tembang
1. Empat Bekal: Catur Wedhagita 2. Etika Seorang Penembang Jawa
3. Mardawa Raga, Mardawa Swara, dan Mardawa Rasa
4. Rengga Gita
5. Purwakanthi Tembang
100
VI Psikologi belajar tembang
A. Ekspresi Batin
B. Membangkitkan Nalar Jernih C. Menghaluskan Rasa
D. Mengharmonikan Keinginan
200
VII Metode belajar tembang
A. Kisah Pamulangan Tembang
B. Belajar Tembang Secara Konvensional C. Belajar Tembang Secara Komprehensif D. Belajar Menguasai Sense of Ngeng dan Harmoni
E. Belajar Tembang Secara Etnopuistis
100
VIII Teori belajar tembang
A. Catur Wirama Gita B. Panca
Purba
C. Panca Gupita D. Sarwita Swara 1. Belajar Sarwita Swara
2. Sikap Sarwita Swara
100
IX Belajar melagukan tembang Jawa
A. Belajar Tembang dengan N-3
B. Belajar Melalui Thinthingan dalam Tembang
C. Belajar dengan Grambyangan dan Grimingan
D. Belajar Tembang: Tumata, Tumanem, dan
Tumanjem
KEMENTERIAN PENDIDIKAN NASIONAL UNIVERSITAS NEGERI YOGYAKARTA
F
F
A
A
K
K
U
U
L
L
T
T
A
A
S
S
B
B
A
A
H
H
A
A
S
S
A
A
D
D
A
A
N
N
S
S
E
E
N
N
I
I
JURUSAN PENDIDIKAN BAHASA DAERAH
Alamat: Karangmalang, Yogyakarta 55281 ( (0274) 550843, 548207 Fax. (0274) 548207 http: //www.fbs.uny.ac.id//
SIL ABUS
MATA KULIAH : SENI TEMBANG
X Praktik tembang
Mijil, sinom 100
XII Praktik tembang
Pocung, gambuh, maskumambang 100
XIII Praktik tembang
Asmaradana, dhandhanggula 100’
XIV Praktik tembang
Pangkur, megatruh 100’
XV Ujian akhir 100’
IV. REFERENSI/ SUMBER BAHAN A. Wajib
1. Endraswara, Suwardi. 2008. Tuntunan Tembang Jawa. Yogyakarta: Kuntul Press.
2. Prawiradisastro, Sadjijo. 1986. Apresiasi Tembang. Yogyakarta: Diktat FPBS IKIP Yogyakarta.
B. Anjuran :
1. Endraswara, Suwardi. 1999. Lagu Dolanan dan Macapat. Bahan Pelatihan Guru-guru Bahasa Jawa DIY.
2. Endraswara, Suwardi. 2003. Macapat. Bahan pelatihan guru SMP oleh Balai Bahasa Yogyakarta.
V. EVALUASI
No Komponen Evaluasi Bobot (%)
- Teknik yang dipakai dalam evaluasi berupa ujian tulis. Nilai akhir diperoleh dari perhitungan sebagai
berikut.
NA = T + S + 2A 4
100 %
KEMENTERIAN PENDIDIKAN NASIONAL UNIVERSITAS NEGERI YOGYAKARTA
F
F
A
A
K
K
U
U
L
L
T
T
A
A
S
S
B
B
A
A
H
H
A
A
S
S
A
A
D
D
A
A
N
N
S
S
E
E
N
N
I
I
JURUSAN PENDIDIKAN BAHASA DAERAH
Alamat: Karangmalang, Yogyakarta 55281 ( (0274) 550843, 548207 Fax. (0274) 548207 http: //www.fbs.uny.ac.id//
SIL ABUS
MATA KULIAH : SENI TEMBANG
Yogyakarta, 14 Agustus 2008
Mengetahui, Dosen,
Ketua Jurusan PBD
Prof. Dr. Endang Nurhayati, M. Hum. Drs. Suwardi, M. Hum.