• Tidak ada hasil yang ditemukan

Jurusan Pendidikan Bahasa Bali, FBS. Universitas Pendidikan Ganesha. Singaraja, Indonesia

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Membagikan "Jurusan Pendidikan Bahasa Bali, FBS. Universitas Pendidikan Ganesha. Singaraja, Indonesia"

Copied!
11
0
0

Teks penuh

(1)

NGAWIGUNAYANG MODEL PEMBELAJARAN

KOOPERATIF TIPE MAKE A MATCH ANGGEN NINCAPANG

KAWAGEDAN NYURAT WACANA BAWAK ANTUK

AKSARA ANCENG SISIA KELAS XII IPS 2 SMA NEGERI 4

SINGARAJA WARSA PALAJAHAN 2015/2016

Kadek Ryan Sukanatha1, IB. Putrayasa1, I Kt Paramarta2

Jurusan Pendidikan Bahasa Bali, FBS Universitas Pendidikan Ganesha

Singaraja, Indonesia

e-mail:

[email protected],[email protected],

[email protected]}

@undiksha.ac.id

KUUB

Tetilikan puniki matetujon, (1) mahbahang tata titi pamelajahan sajeroning ngawigunayang model pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen nincapang kawagedan sisia nyurat wacana bawak antuk aksara anceng, (2) mahbahang kawagedan sisia nyurat wacana bawak antuk aksara anceng sasampune ngawigunayang model

pembelajaran kooperatif tipe make a match, lan (3) mahbahang penampen sisia ring model pembelajaran kooperatif tipe make a match. Tetilikan puniki ngangge palihan penelitian tindakan kelas. Jejering tetilikan puniki inggih punika guru lan sisia kelas XII

IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja. Penandang tetilikan puniki wenten tiga, (1) model

pembelajaran kooperatif tipe make a match, (2) kawagedan sisia nyurat wacana bawak

antuk aksara anceng, lan (3) penampen sisia majeng model pembelajaran kooperatif tipe

make a match. Kramaning mupulang data sane kanggen ring tetilikan puniki wenten

kramaning praktiasa, tes, lan kuesioner. Data tetilikan puniki katureksain ngangge teknik

analisis kualitatif lan teknik analisis kuantitatif. Pikolih tetilikan puniki inggih punika, (1)

wenten makudang-kudang tata titi sane manut sajeroning ngawigunayang model

pembejaran kooperatif tipe make a match anggen nincapang kawagedan nyurat wacana

bawak antuk aksara anceng sisia kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja, (2) wenten panincapan pikolih tes sisia kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja sajeroning nyurat wacana bawak antuk aksara anceng. Ring pailehan I, rerata nilai sisia 70,66, nglantur wenten panincapang ring pailehan II antuk rerata nilai sisia 75,30. (3) Saking pikolih penampen sisia, ring pailehan I penampene positif lan pailehan II penampene sangat

positif ring sajeroning pamelajahan sane ngawigunayang model pembelajaran kooperatif tipe make a match.

(2)

ABSTRAK

Penelitian ini bertujuan untuk, (1) mendeskripsian langkah-langkah pembelajaran yang tepat dalam menerapkan model pembelajaran kooperatif tipe make a match, (2) mendeskripsikan kemampuan menulis wacana singkat dengan aksara anceng, sesudah diterapkan model pembelajaran kooperatif tipe make a match, dan (3) mendeskripsikan respons siswa terhadap penerapan model pembelajaran kooperatif tipe make a match. Rancangan penelitian ini adalah penelitian tindakan kelas. Subjek dalam penelitian ini adalah guru dan siswa kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja. Objek dalam penelitian ini ada 3 yaitu penerapan model pembelajaran kooperatif, kemampuan siswa menulis wacana singkat dengan aksara anceng, dan respons siswa terhadap model pembelajaran kooperatif tipe make a match. Metode pengumpulan data yang digunakan dalam penelitian ini adalah metode observasi, tes, dan kuesioner. Data yang sudah didapat lalu dianalisis dengan teknik analisis kualitatif dan teknik analisis kuantitatif. Hasil dari penelitian ini adalah (1) ada beberapa langkah-langkah pembelajaran yang tepat dalam menerapkan model pembelajaran kooperatif tipe make a match untuk meningkatkan kemapuan menulis wacana singkat dengan aksara anceng siswa kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja,(2) ada peningkatan hasil tes kemampuan siswa menulis wacana singkat dengan aksara anceng dalam pembelajaran yang menggunakan model pembelajaran kooperatif tipe make a match. Pada siklus I rata-rata hasil tes belajar siswa adalah 70,66 dan siklus II rata-rata siswa adalah 75,30. (3) Mengacu pada hasil kuesioner, siswa memberikan respons positif pada siklus I dan pada siklus II siswa memberikan respons sangat positif terhadap model pembelajaran kooperatif tipe make a

match

Kata Kunci : Kooperatif tipe make a match, wacana singkat, aksara anceng

ABSTRACT

This study are aimed to, (1) describe learning steps of implementing cooperative learning model make a match to improve the students' ability in writing a brief discourse by using anceng literacy, (2) appropriatelly describe the ability in writing a short passage with a script anceng, after applying cooperative learning model make a match, and (3) describe the students' response in implementing cooperative learning model make a match. The design of this research is a classroom action research. Subjects of this study were teachers and students of XII IPS 2 class SMA Negeri 4 Singaraja. There are three objects of this reseach, namely the implementation of cooperative learning models, the ability of students to write a brief discourse with anceng literacy, and students' response to the cooperative learning model make a match. The methods were used in collecting data are observation, tests, and questionnaires. The data that has been obtained were analyzed by using qualitative and quantitative analysis. The results of this study were (1) there are several learning steps that appropriate implementing cooperative learning model make a match to improve the students' ability writing a brief discourse by using

anceng literacy of XII IPS 2 students in SMA Negeri 4 Singaraja,(2) there is an increase

in results test students write letters anceng discourse short with learning using cooperative learning model make a match. In the first cycle the average test results of student learning is 70,66 and second cycle students' average was 75,30. (3) referred to the results of the questionnaire, students gave a positive response in the first cycle and in the second cycle, students responded were very positively to the cooperative learning model make a match

(3)

Purwaka

Maosang indik budaya, pastika ring sekancan negara ring jagat puniki madue budaya. Budaya sane nglimbak punika minakadi basa. Ring Negara Indonesia wenten 746 lintang basa sane maurip tur nglimbak (Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa, 2009). Ring Bali wenten basa sane nglimbak ngantos mangkin kawastanin Basa Bali.

Basa Bali punika taler silih situnggil basa sane kaajahang ring sekolah tur kawastanin palajahan muatan

lokal (Antara, 2012 : 3). Basa Bali

kanggen palajahan muatan lokal olih Kermendiknas, santukan sane ngangge basa Bali madue aksara (huruf) lan kasusastraan. (Antara, 2012 : 3).

Manut Widia Basa (ilmu bahasa) basa Bali madue materi palajahan indik tata basa (kebahasaan), kasusastraan, lan kawagedan mabasa basita (Keterampilan berbahasa). Makatiga materi palajahan punika kaajahin sajeroning palajahan basa Bali ring sekolah. Basa Bali wenten marupa basa bebaosan (lisan) lan basa sasuratan (tulisan). Basa sasuratan ring Bali katulis ngangge aksara latin lan aksara Bali. Sane mawasta aksara Bali latin sekadi

abjad sajeroning basa Indonesia minakadi

a b c d ngantos z. Yening Aksara Bali punika sakadi Aksara Wreastra, Swalalita, lan Modre. Makakalih tata tulis punika, dados kaanggen nyurat sastra Bali. Sastra Bali punika minakadi sastra Bali purwa lan sastra Bali anyar.

Palajahan indik kawagedan mabasa-basita jakti mapikenoh sajeroning kauripan ring Bali. Kawagedan mabasa-basita punika prasida anggen dasar malajahin basa Bali. Kawagedan mebebaosan wenten papat, inggih punika mirengang (mendengarkan), mabaos utawi ngandika (berbicara), nyurat (menulis), lan ngwacen (membaca). Pamelajahan nyurat ring sekolah sampun kapalajahin olih para sisia saking dumunan. Mawit saking nyurat kruna ngantos wacana sane ngangge Aksara

latin lan Aksara Bali. Sane kaplajahin ring sajeroning palajahan aksara Bali punika lumbrahnyane ngenenin indik soroh-soroh aksara Bali, Pasang Aksara Bali, Aksara Anceng, Ceciren Pepaosan, miwah sane siosan.

Manut baos guru palajahan basa Bali ring SMA Negeri 4 Singaraja inggih punika Ni Made Ariani, S.Pd, pikolih malajah sisia kari kirang. Sisia kari molihang reratapikolih malajah kirang saking Kriteria Ketuntasan Minimal KKM inggih punika 68, sisia wantah ngamolihang rerata pikolih malajah 61,2. Yadiastun sampun ngangge media LCD, nanging pamuputnyane pikolih malajah sisia kari kirang ritatkala nyurat wacana bawak ngangge Aksara Bali kasarengin antuk aksara Anceng (Singkatan ngangge aksara Bali)

Yening uratiang wenten tatiga sane ngranayang pikolih malajah sisia punika kirang. Kapertama, kirangnyane pangresepan (pemahaman) sisia sareng aksara Bali lan Pasang aksara Bali. Kacingak kari wenten sisia sane nenten uning (hafal) antuk aksara Bali. Yening nenten uning aksara Bali, punika sane ngranayang meweh ritatkala nyurat ngangge aksara Bali. Kalih, kirangnyane rasa seneng lan dot sisia sajeroning malajah nyurat aksara Bali. Katiga guru wantah nelatarang indik materi ngangge

metode ceramah. Yadiastun risedek

punika sampun kawantu olih sarana LCD, nanging kantun guru sane dados unteng pamelajahan (teacher center). Indike punika ngranayang sisia waneh lan kiap rikala malajah. Rasa waneh lan kiap puniki prasida nyurudang rasa seneng lan dot sisia malajah nyurat wacana ngangge Aksara Bali.

Ngenenin pikobet murid punika, guru sepatutnyane ngajahin ngangge

model pamelajahan sane inovatif lan

ngawinang sisia seneng ritatkala malajah nyurat aksara Bali. Yening sampun guru nglaksanayang pamelajahan sane inovatif lan nyenengin, punika prasida ngwewehin rasa seneng lan dot sisia malajah aksara

(4)

Bali. Silih situnggil model pembelajaran sane sampun mabukti prasida ngwantu nincapang kewagedan sisia nyurat wacana bawak ngangge aksara Bali inggih punika model pembelajaran kooperatif tipe make a match ( Membuat Pasangan)

Model pembelajaran kooperatif

tipe make a match ( Membuat Pasangan)

kalimbakang olih Lorna Curran (Kurniasih dan Sani, 2015 : 55). Model Pembelajaran

tipe make a match madue kaluwihan

(keunggulan) inggih punika sisia ngrereh timpal(pasangan) sambil malajah ngenenin indik unteng pelajahan ring sajeroning kahanan sane nyenengin.( Kurniasih dan Sani, 2015 : 55)

Pembelajaran model make a match

sekadi malajah sambilang maplalian. Dadosnyane yening guru ngangge model

pembelajaran make a match puniki, sisia

nenten waneh utawi kiap ritatkala malajah nyurat aksara Bali.

Ngawigunayang model

pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen nincapang kawagedan

nyurat wacana bawak antuk aksara anceng puniki jagi kanggen pikobet sane katetilikan sajeroning tetilikanan puniki. Antuk ngangge model pembelajaran kooperatif tipe make a match kawagedan

sisia nyurat wacana bawak antuk Aksara Anceng pacang nincap.

Tetilikan indik nincapang pikolih malajah sisia ngangge model pembelajaran kooperatif tipe make a match sampun naenin katilikin olih para

panilik. Umpami wenten Kd. Meta Dewi sareng sawitrannyane I Md. Putra lan I.B. Surya Manuaba ( 2014) sane tetilikannyane mamurda Pengaruh Model

Pembelajaran Kooperatif Tipe Make a Match Berbantuan Media Grafis Terhadap Hasil Belajar Ips Siswa Kelas V SDN 18

Pemecutan. Tetilikanan puniki matetujon antuk nguningin pabinayan sane signifikan pikolih malajah IPS sisia sane kaajahin ngangge Model Pembelajaran Kooperatif

Tipe Make a Match kawantu media grafis

lan sisia sane kaajahin antuk model

pembelajan konvensional sisia kelas V

SDN 18 Pemecutan. Pikolih tetilikan

puniki inggih punika pikolih malajah sisia ngangge Model Pembelajaran Kooperatif

Tipe Make a Match langkungan teken

sisia sane kaajahin ngangge model

pembelajaran konvensional

(78,08>73,63). Dadosnyane Model Pembelajaran Kooperatif Tipe Make a

Match prasida ngranayang secara

signifikan pikolih malajah IPS sisia kelas V

SDN 18 Pemecutan.

Tetilikan sane pateh kaping kalih wenten Lusia Andary (2015), sane tatilikannyane mamurda Penerapan Model

Pembelajaran Kooperatif tipe Make a Match dengan Variasi Scramble Card

untuk meningkatkan Penguasaan

Kosakata Bahasa Jepang siswa Kelas

X-7 SMA Laboratorium UNDIKSHA Singaraja Tahun Ajaran 2014/2015. Pikolih tetilikan puniki inggih punika Model

Pembelajaran Kooperatif tipe Make a Match dengan Variasi Scramble Card

prasida nincapang kawagedan (penguasaan) lan pikolih malajah sisia ngenenin indik kosabasa basa Jepang sisia.

Antuk nguratiang tetilikan sane sampun mabukti nincapang pikolih melajah sisia, panilik meled nglaksanayang tetilikan sane mamurda " ngawigunayang Model Pembelajaran Kooperatif Tipe Make a Match anggen

nincapang kewagedan nyurat wacana bawak antuk Aksara Anceng Sisia Kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja".

Pikobet sane kapolihang sajeroning tetilikan puniki inggih punika (1) Sapunapi tata titi sane kanggen olih guru sajeroning ngawigunayang model pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen nincapang kawagedan

nyurat wacana bawak antuk aksara anceng sisia kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja ?, (2) Sapunapi kawagedan sisia nyurat wacana bawak antuk aksara anceng ring kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja sawusan ngawigunayang model

pembelajaran kooperatif tipe make a match, (3) Sapunapi penampen sisia ring

kewentenan ngawigunayang model pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen nincapang kewagedan

(5)

nyurat wacana bawak antuk aksara anceng sisia kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja ?.

Malarapan antuk pikobet punika, tetujon tetilikan puniki inggih punika (1) mangda uning lan prasida mahbahang tata titi sane kanggen olih guru sajeroning ngawigunayang model pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen

nincapang kawagedan nyurat wacana bawak antuk aksara anceng sisia kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja. (2) Mangda uning lan prasida mahbahang kawagedan sisia nyurat wacana bawak antuk aksara anceng ring kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja sawusan ngawigunayang model pembelajaran kooperatif tipe make a match. (3) Mangda

uning lan prasida mahbahang penampen sisia rikalaning ngawigunayang model

pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen nincapang kawagedan

nyurat wacana bawak antuk aksara anceng sisia kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja.

Kawigunan tetilikan puniki wenten kalih, inggih punika kawigunan teoretis lan praktis. Kawiguna teoretis puniki kaaptiang mawiguna ring sajeroning panglimbakan widia (teori) indik model

pembelajaran kooperatif tipe make a match lan panglimbakan kaweruhan ring

widya paguron-guron (Ilmu Pendidikan), cutetnyane palajahan basa Bali. Kawigunan praktis wenten papat inggih punika, majeng ring sisia, majeng ring Guru Basa Bali,majeng panilik iosan lan majeng panilik.

Kramaning Tetilikan

Palihan tetilikan puniki inggih punika penelitian tindakan kelas. Dadosnyane tetilikan puniki ngangge pailehan (siklus). Jejering tetilikan puniki sisia kelas XII IPS 2 lan guru Bahasa Bali (Ni Made Ariani S.Pd). Tata titi sajeroning tetilikan puniki inggih punika pangrencana, palaksana, pratiasa lan tureksa, nglantur mulat wali. Tata cara mupulang data ring tetilikan puniki inggih punika ngangge pidabdab praktiasa, pidabdab tes, lan pidabdab

kuesioner. Taler pirantinane inggi punika

piranti pratiasa guru lan sisia, piranti tes, lan piranti kuesioner. Data tetilikan puniki katureksain ngangge teknik analisis kualitatif lan teknik analisis kuantitatif.

Data sane ngenenin indik kawagedan sisia nyurat wacana ngangge aksara Bali katilikin ngangge teknik nilikin

deskripsi kuantitatif. Sisia pacang

kanikaian makarya wacana bawak (wacana narasi madaging 4 aksara anceng. Penilaian kawagedan sisia kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja kalaksanayang ngangge Penilaian Acuan Patokan (PAP). Tata cara nentuang skor pikolih melajah sisia inggih punika antuk rumus ring sor.

a). Rumus Ketuntasan Individu Nilai akhir =

b). Rumus Menentukan Rata-Rata

c).

Penampen sisia pacang katilikin ngangge teknik analisis deskripsi kuantitatif lan kualitatif. Tetilikan puniki

kabaosang sampun berhasil yening sisia 60% ngicenin penampen sane positif. Pikolih lan Tetepasan

Pikolih sane kapertama ngenenin indik tata titi pamelajahan ngangge model

pembelajaran kooperatif tipe make a match. Ring pailehan I pamelajahan

ngangge model pembelajaran kooperatif

tipe make a match sampun memargi

antar, nanging wenten temuan sane dados kakirangan ring sajoring tata titi pamelajahan. Kekirangan punika minakadi (1) guru nelatarang materi patut kadagingin conto utawi imba nyurat kruna sane maksara anceng ring papan, (2) rikala sisia ngrereh pasangan kartunyane, wenten sisia sane nabrak utawi mapalu sareng kursi. Dadosnyane sisia sane nabrak kursi ngrasayang sakit, (3) wenten

(6)

sisia sane nenten nyelapang nguek kartu, santukan ipun saling kedeng ritatkala ngrereh pasangan kartu. Nglantur kalaksanyang tata titi pamelajahan ngangge model pembelajaran kooperatif

tipe make a match ring pailehan II,

nanging kakirangan ring pailehan I sampun kabecikang. Punika pacang kawentenan paobahan majeng laksana sane kalaksanayang ring pailehan I. Paobahan punika minakadi, (1) guru pacang nelatarang materi sambil ngicenin imba kruna aksara anceng sane kasurat ring papan, nenten ja nelatarang sane ring LCD manten. (2) Rikala ngrereh kartu pasangan, sisia kauningayang mangda nenten kanti nabrak kursi lan nenten dados ngedeng kartu sawitrannyane, (3) kertas kartunyane pacang kagentosin antuk kertas sane tebelan mangda nenten gelis wek, (4) rikala tes sisia pacang kawewehin galahnyane nyurat wacana bawak antuk aksara anceng. Dadosnyane sawusan pailehan II kalaksanayang ngangge model pembelajaran kooperatif tipe make a match, sisia sampun ngancan ngresep

indik materi pamelajahan. Guru sajeroning nelatarang materi sampun ngicenin imba utawi conto nyurat aksara anceng ring papan. Taler ri sedek ngrereh kartu nenten wenten sane nabrak kursi lan nguek kartu.

Ring sajeroning pamelajahan ngangge model pembelajaran kooperatif

tipe maka a match, sisia prasida malajah

ring sajeroning kartu sane kapolihang utawi nyingakin kartu sane kadruwenang olih sawitrannyane. Dadosnyane sisia prasida gotong royong (kerja sama) sajeroning nyawis pitaken antuk nyocokang kartu sane kapolihang. Taler pamelajahan dados naut uratian lan sisia seleg nyarengin pamelajahan. Indike punika prasida kacingak rikalaning sisia ngrereh pasangan kartunyane soang-soang. Temuan puniki pateh sekadi penampen Kurniasih lan Sani (2015) "

Pamelajahan kooperatif inggih punika

pamelajahan sane ngutamayang gotong royong lan tugas kapuputang sareng-sareng".

Sajeroning ngwangun sekaa, guru ngrasa sampun kawantu olih sisia sane wikan. Santukan ring sajeroning sekaa, sekaa punika hiterogen (macampuh kawagedan, kasta, lan lanang utawi istri). Punika sane ngranayang sisia sane wikan, presida ngwantu sisia sane madue kawagedan kirang antuk ngresepang materi utawi rikala ngaryanin tugas sekaa. Punika pateh sekadi penampen Jauhar (2011) maosang " sekaa sane hiterogen mapikenoh ring sisia sajeroning nrima pabinayan (perbedaan) lan gotong royong sareng sawitrannyane sane mabinayan linggih utawi kasta". Dadosnyane tata titi sane prasida nincapang kawagedan sisia nyurat wacana bawak antuk aksara anceng ngangge model pembelajaran kooperatif prasida kacingak ring sor. 1). Nyinahang apersepsi ngenenin indik Aksara Bali, pamekas Aksara Anceng. 2).Nyinahang KD lan tetujon pamelajahan sane pacang kapanggihin olih sisia sawusan nyarengin palajahan.

3).Guru ngicenin pawarah-warah indik

model pembelajaran kooperatif tipe make a match.

4).Guru nlatarang materi indik aksara Bali, pamekas aksara Anceng. Rikala Guru nerangang, kawantu sareng media LCD. (Guru taler ngicenin conto nyurat aksara anceng ring papan).

5).Guru ngicenin galah majeng sisia anggen mataken. Taler ri sedek puniki guru sareng mataken majeng sisia. 6).Guru ngicenin sisia kartu siki-siki sane madaging pitaken utawi cawisan.

7).Guru nlatarang majeng sisia, mangda sisia ngrereh pasangan kartu punika ring sawitranyane. Taler guru ngicenin galah sisia nguratiang kartu sane sampun kadumang.(Guru ngicenin pawarah-warah mangda risedek ngrereh kartu mangda alon-alon, pang ten nabrak bangku utawi kursi).

8).Sesampunne makasami sisia polih pasangan, kartu punika kaambil lantas

(7)

kakocok malih.Guru malih ngedum kartu punika majeng para sisia.

(sisia sane dumunan prasida nyocokang kartu pacang kaicen hadiah)

9).Sesampunne makasami polih pasangan, pasangan punika dados sekaa(kelompok). Soang-soang sekaa kaicen tugas makarya 3 lengkara ngangge aksara Bali sane madaging aksara anceng. Aksara ancengnyane bebas, dados singkatan muwah akronim. 10). Guru nyingakin utawi nyarengin (mendampingi) rikalaning sisia ngaryanin tugas punika.

11).Sesampunne sisia wusan ngaryanin tugas sekaa punika, silih sinunggil angga sekaa nyurat lengkara sane sampun kakaryanin ring arep kelas.

12).Guru lan sisia sane tiosan ngicenin penampen utawi masukan.

13).Guru ngwantu sisia nyimpulan pamalajahan

Ring pikolih kakalih puniki ngenenin indik pikolih data tes. Rerata nilai sisia ring pailahan I inggih punika 70,66 lan ngranjing ring kategori lintang ring sedeng. Punika sampun nyinahyang wenten panincapan pikolih sisia saking data awal sareng pailehan I. Yening uratiang wenten 12 sisia sane durung nagingin KKM utawi nilainyane kari ring sor KKM. Taler wenten sisia sane durung ngresep indik materi sane katelatarang. Pikobet punika minakadi, (1) pangresep sisia sajeroning nyurat aksara Bali kari kirang, kacingak wenten 12 sisia kari iwang nyurat wangun sasuratan aksara Bali, (2) pangresep sisia kari kirang indik pasang aksara Bali, minakadi uger-uger nyurat cecek ( *), kacingak wenten 9 sisia kari iwangan ngenahang utawi nyurat ngangge aksara cecek, (3) sajeroning nyurat aksara suara, sisia durung prasida midayang nyurat aksara suara e ( )) lan aksara è (e), kacingak wenten 4 sisia sane iwang nyurat aksarane punika, (4) taler galah sane kaicen kantun kirang rikala

sisia makarya wacana bawak antuk aksara anceng. Pikolih tes taler nuuang dururng prasida nagingin sepat sida 75 %. Dadosnyane, patut kalaksanayang pabecikan ring pailehan selanturnyane, antuk nguratiang taler ngulat wali (merefleksi) kakirangan-kakirangan saking pailehan I.

Sasampunne pailehan II kalaksanayang, rerata pikolih tes sisia inggih punika 75,30 lan ngranjing ring kategori becik. Data punika nyihnayang wenten panincapan skor rerata nyurat wacana bawak antuk aksara aceng sisia kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja ngangge model pembelajaran kooperatif

tipe make a match. Yening saihang

sareng pailehan I, pailehan II nincapang pikolih tes sisia. Pailehan I sane polih nilai reratanyane 70,66, yening pailehan II nilai rata-ratanyane 75,30.

Tabel 1. Perbandingan skor rerata

kelas XII IPS 2 sadurung

kalaksanayang laksana, pailehan I, lan Pailehan II.

Punika dadosnyane skor reratanyurat wacana bawak antuk aksara anceng ngangge model pembelajaran kooperatif

tipe make a match nincap malih 4,64 %.

Sane ngranayang ngranjing ring kategori becik inggih punika guru sampun nelatarang materi palajahan kasarengin antuk nyurat imba kruna aksara anceng ring papan. Punika sane nadosang makeh sisia sane sampun ngresep indik materi aksara anceng.

Malarapang antuk punika, ngawigunayang model pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen

nincapang kawagedan sisia nyurat wacana bawak antuk aksara anceng sisia Palaksanaan Rerata

Tes awal 61,2

Pailehan I 70,66

(8)

kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja sampun kabaosang mapikolih (berhasil), santukan 34 (87,17 %) sisia saking 39 sisia sampun ngamolihang skor lintangan ring duur. Manut panuntun sepat sida (kriteria keberhasilan) sane sampun kacumpuin ring adyaya III, ngawigunayang model pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen

nincapang kawagedan sisia nyurat wacana bawak antuk aksara anceng puniki sampun kabaosang taler mapikolih (berhasil), santukan taler sampun nglintangin kriteria ketuntasan, inggih punika 75%.

Sajeroning pamelajahan ngangge model puniki, sisia prasida gotong royong sajeroning muputang tugas sane kanikain olih guru. Minakadi guru nikain ngrereh pasangan kartu utawi ngaryanin tugas sekaa. Kawentenan punika ngranayang sisia prasida saling tulung (saling mengisi) taler ngicenin pangresepan sareng sawitrannyane sane durung ngerti. Kawentenan rasa saling isi (interaksi) ngranayang makesami sisia prasida ngresepang materi palajahan sane katelatarang olih guru. Panincapan pikolih malajah sisia sane katemuan ring pailehan I lan pailehan II pateh sareng penampen sane kabaosang olih Slavi ( ring sajeroning Rusma, 2012) "

Pembelajaran kooperatif prasida

nincapang pikolih melajah sisia, taler prasida nincapang hubungan sosial lan rasa sagalak saguluk sareng sawitrannyane.

Temuan ring duur pateh sareng temuan sane kapolihang sajeroning tetilikan Lusia Andary sane tatilikannyane mamurda Penerapan Model Pembelajaran

Kooperatif tipe Make a Match dengan

Variasi Scramble Card untuk

meningkatkan Penguasaan Kosakata

Bahasa Jepang siswa Kelas X-7 SMA

Laboratorium UNDIKSHA Singaraja Tahun Ajaran 2014/2015. Pikolih tetilikan puniki nyinahang ngawigunayangan

model pembelajara kooperatif tipe make a match prasida nincapang pikolih malajah

sisia kelas X 7 SMA Laboratorium UNDIKSHA sajeroning pamelajahan kosakata bahasa Jepang. Malarapan

antuk pikolih panureksannyane, persentase pikolih melajah sisia sajeroning pangresepan indik kosakata basa jepang inggih punika ngamolihang kategori becik. Pikolih tetilikan puniki yening saihang sareng tetilikan Lusia Andary inggih punika pateh-pateh prasida nincapang pikolih malajah ngantos ngamolihang kategori becik.

Ring pikolih katiga punika ngenenin indik penampen sisia majeng

model pembelajaran kooperatif tipe make a match. Ring pailah I prasida kauningin

rerata penampen sisia inggih punika 25,35. Kacingak saking konversi

penampen sisia, penampen sisia majeng

model pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen nincapang kawagedan

sisia nyurat wacana bawak antuk aksara anceng ring kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja kapolihang kategori Positif. Sane ngranayang positif inggih punika model sane kawigunayang olig guru, sisia dados seneng lan seleg malajah aksara Bali ring kelas. Kacingak nenten wenten sisia sane kiap lan waneh rikala guru ngangge model puniki. Saking reratapunika nyinahang langkungan teken atenga (sebagian besar) sisia demen utawi seneng rikalaning guru ngajahin ngangge model puniki. Nanging kari wenten 3 sisia sane ngicenin panampen

cukup positif. Sisia-sisia punika durung

prasida ngicenin penampen sane positif manut panglaksana laksana ring pailehan I. Indike punika sane ngranayang, pamelajahan ring pailehan I kari kirang becik, dadosnyane wenten sisia sane durung seneng majeng panglaksana laksana ring pailehan I.

Ring pailah II guru malih ngicenin sisia kuesioner manut model pembelajaran kooperatif tipe make a match. Pikolih penampen sisia ring

pailehan II inggih punika reratapenampen sisia inggih punika 28,17. Kacingak saking konversi penampen sisia prasida kauningin, penampen sisia majeng model

pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen nincapang kawagedan

sisia nyurat wacana bawak antuk aksara anceng ring kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja ngamolihang kategori Sangat

(9)

Positif. Kacingak wenten 33 sisia sane ngicenin penampen sangat positif. Punika sane nyihnayang sisia seneng rikalaning melajah ngangge model puniki.

Penampen sisia sane positif

majeng model pamelajahan pacang nincapang konsentrasi sisia sajeroning nyarengin pamelajahan ring kelas.

Konsentrasi punika sane ngwantu sisia

sajeroning ngresepang materi palajahan. Rikala model puniki kalaksanayang ring kelas XII IPS 2, sisia kacingak sampun

disiplin lan seleg nyarengin pamelajahan.

Napi malih wenten ngrereh pasangan kartu, mekejang sisiane seleg mangda gelis ngamolihang kartu. Nenten wenten rasa jejeh rikalanin ngwacen kartu sawitrannyane lan prasida pada pakedek pakenyum rikalaning nyocokang kartunyane. Punika sane ngranyang nenten wenten sisia sane meneng rikalaning model puniki kalaksanayang. Temuan puniki pateh sekadi napi sane kabaosang olih Suryahi lan Leo Agung (2012:82). Pembelajaran kooperatif

ngwentenang bebaosan (interaksi) sane asah asih lan asuh, dadosnyane wenten sane kabaos masyakat belajar (learning community). Sisia nenten wantah malajah saking guru manten, nanging sisia prasida malajah sareng sawitrannyane.

Pikolih tetilikan nyinahang persentase penampen sisia sangat positif nincap saking pailehan I ke pailehan II inggih punika 61,53 %, penampen positif saking pailehan I ka pailehan II menurun dados 53,84 %, lan ring pailehan II nenten wenten sane ngecenin penampen cukup

positif.

Ring pailehan II, sampun kacingak wenten panincapan ngenenin indik pamelajahan nyurat wacana bawak antuk aksara anceng ngangge model

pembelajaran kooperatif tipe make a macth. Penampen lan pikolih tes sisia

sampun wenten panincapan. Sane ngawinang panincapan pamelajahan nyurat wacana bawak antuk aksara anceng ring sisia ngangge model pamelajahan kooperatif tipe make a match

ring pailehan II inggih punika :

1. Pasinahan palajahan antuk ngicenin imba nyurat ring papan, ngranayang sisia ngancan ngresep indik materi aksara Bali pamekas aksara anceng.

2. Rikala galah mataken, sisia

sampun makeh sane

ngunggahang tangan, taler makeh sane nagih nyawis pitaken sawitrannyane. Punika nyihnayang wenten penampen sane becik ngenenin model pamelajahan sane kawigunayang

3. Ngwaangun sekaa ring sajeroning pamelajahan, ngaenang sisia prasida malajah kerja sama sareng sawitrannyane antuk ngresepin materi palajahan.

4. Pangrerehan kartu pasangan sane alon-alon mresidayang sisia nyingakin lan ngresepin sasuratan sane wenten ring kartu sawitrannyane.

5. Ngicenin panguatan marupa adiah (nilai) majeng ring sisia, prasida nincapang rasa seleg lan ngicen tatulud sisia.

Malarapan antuk mulat wali pikolih pailehan II puniki, prasida kacutetang, ngawigunayang model pembelajaran

kooperatif tipe make a match prasida

nincapang kawagedan nyurat wacana bawak antuk aksara anceng sisia kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja. Pikolih ring pailehan II puniki prasida kabaos laksana sane pinih becik, tur prasida nincapang penampen lan pikolih tes sisia sajeroning pamelajahan nyurat wacana bawak antuk aksara anceng ngangge

model pembelajaran kooperatif tipe make a match.

Pamuput

Malarapan antuk pikolih tetilikan taler tetepasan sane sampun kabahbahang ring adyaya IV, selanturnyane prasida kacutetang ring sor puniki.

1. Tata titi sane pinih patut sajeroning ngalaksanayang model pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen nincapang kawagedan sisia nyurat

(10)

wacana bawak antuk aksara anceng inggih punika :

a) Nyinahang apersepsi ngenenin indik Aksara Bali, pamekas Aksara Anceng.

b) Nyinahang KD lan tetujon pamelajahan sane pacang kapanggihin olih sisia sawusan nyarengin palajahan.

c) Guru ngicenin pawarah-warah indik model pembelajaran kooperatif tipe make a match.

d) Guru nelatarang materi indik aksara Bali, pamekas aksara Anceng. Rikala Guru nerangang, kawantu sareng media LCD. (Guru taler ngicenin conto nyurat aksara anceng ring papan).

e) Guru ngicenin galah majeng sisia anggen mataken. Taler ri sedek puniki guru sareng metaken majeng sisia.

f) Guru ngicenin sisia siki-siki kartu sane madaging pitaken utawi cawisan.

g) Guru nelatarang majeng sisia, mangda sisia ngrereh pasangan kartu punika ring sawitranyane. Taler guru ngicenin galah sisia nguratiang kartu sane sampun kabagiang.(Guru ngicenin pawarah-warah mangda risedek ngrereh kartu mangda alon-alon, pang ten nabrak bangku utawi kursi).

h) Sesampunne sisia mekejang polih pasangan, kartu punika kaambil lantas kakocok malih.Guru malih ngabagiang kartu punika majeng para sisia.

(sisia sane dumunan prasida

nyocokang kartu pacang kaicen hadiah)

i) Sesampunne mekejang polih pasangan, pasangan punika dados sekaa(kelompok). Soang-soang sekaa kaicen tugas makarya 3 lengkara ngangge aksara Bali sane madaging aksara anceng. Aksara ancengnyane bebas, dados singkatan muwah akronim.

j) Guru nyingakin utawi nyarengin (mendampingi) rikalaning sisia ngaryanin tugas punika.

k) Sesampunne sisia wusan ngaryanin tugas sekaa punika, silih sinunggil angga sekaa nyurat lengkara sane sampun kakaryanin ring arep kelas.

l) Guru lan sisia sane tiosan ngicenin penampen utawi masukan.

m) Guru ngwantu sisia nyutetang pamelajahan

2. Ngawigunayang model pembelajaran

kooperatif tipe make match prasida

nincapang kawagedan sisia nyurat wacana bawak antuk aksara anceng ring kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja. Indike punika prasida kacingak sajeroning pamelajahan sadurungnyane, reratapikolih malajah sisia sadurung model puniki kalaksanyang inggih punika 61,2. Nilai reratasisia ring pailehan I inggih punika 70,66 lan nilai rerataring pailehan II inggih punika 75,30. Dadosnyane persentase panincapan rerataantuk nilai tes sasampunne kalaksanayang laksana pailehan I nincap 9,46 lan pailehan II nincap 4,64 %. Saking makasami sisia kelas XII IPS 2, 87,17 % ngamolihang nilai 68 ka duur.

3. Ngawigunayang model pembelajaran

kooperatif tipe make match prasida

nglimbakang penampen positif sisia majeng pamelajahan nyurat wacana bawak antuk aksara anceng sisia kelas XII IPS 2 SMA Negeri 4 Singaraja. Antuk penampen sisia persentase panincapan reratasaking pailehan I ke pailehan II wenten panincapan 2,82 %. Jajeleg rerata skor penampen sisia ring pailehan I 25,35 % dados 28,17 ring pailehan II. Antuk punika, penampen sisia prasida kabaosang tuntas santukan sampun nglintangin panuntun sepat sida sane sampun kacumpuang inggih punika 60 % sisia ngicenin penampen positif.

Malarapang antuk temuan-temuan sajeroning tetilikanan puniki, prasida kabahbahang piteket sajeroning tetilikan puniki inggih punika, (1) guru basa Bali

(11)

ring SMA Negeri 4 Singaraja mangda ngangge model pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen nincapang kawagedan sisia nyurat wacana bawak antuk aksara anceng. Taler guru rikalaning ngicenin imba kruna maaksara Bali patut kasurat ring papan, mangda sisia sayan ngresep indik aksara Bali. Sajeroning model pembelajaran kooperatif guru mangda ngicenin sisia antuk gotong royong mragatang tugas sekaa utawi mragatang pikobet, (2) sisia SMA Negeri 4 Singaraja mangda ajeng nincapang kawagedannyane indik nyurat aksara Bali, taler nincapang kawikana (wawasan) antuk ngwacen buku, mataken, lan mabebaosan sareng sawitrannyane utawi maceng guru, (3) Calon Guru Basa Bali prasida malajah model pembelajaran kooperatif tipe make a match, kanggen metode wewehan sajeroning ngamargiang

profesi dados guru basa Bali, (4) Majeng

ring panilik tiosan ngaptiang prasida nglaksanayang tetilikan asoroh ngenenin indik model pembelajaran kooperatif tipe make a match anggen nincapang kawagedan mabasa-basita sisia saking aspek sane kabaosang penting antuk katilikin.

Kepustakaan

Andari, Lusia. 2015. " Penerapan Model

Pembelajaran Kooperatif tipe

Make a Match dengan Variasi

Scramble Card untuk

meningkatkan Penguasaan

Kosakata Bahasa Jepang siswa

Kelas X-7 SMA Laboratorium UNDIKSHA. Sekripsi (Tidak

Diterbitkan). Jurusan Pendidikan Bahasa Jepang, Undiksha. Singaraja

Antara, I Gusti Putu. 2012. Semantik Basa

Bali. Singaraja : Undiksha

Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa. 2009. Peluncuran Peta

Bahasa Indonesia (online),

http://badanbahasa.kemdibud.go.i d/lamanbahasa/node/545, diakses 15 januari 2016

Dewi, Kd. Meta dkk. 2014. "Pengaruh

Model Pembelajaran Kooperatif Tipe Make a Match Berbantuan Media Grafis Terhadap Hasil Belajar Ips Siswa Kelas V SDN

18 Pemecutan". Sekripsi (Tidak Diterbitkan). Jurusan Pendidikan Guru Sekolah Dasar, Undiksha. Singaraja.

Jauhar, Mohammad.2011. Implementasi PAIKEM dari Behavioristik sampai konstruktivistik. Jakarta : Prestasi Pustaka

Kurniasih, Imas dan Berlin Sani. 2015.

Ragam Pengembangan model

pembelajaran untuk

meningkatkan Profesionalitas Guru: kata pena

Suryani, Nunuk dan Leo Agung. (2012). Strategi Belajar Mengajar. Yogyakarta : Penerbit Ombak

Gambar

Tabel  1.  Perbandingan  skor  rerata  kelas  XII  IPS  2  sadurung  kalaksanayang  laksana,  pailehan  I,  lan  Pailehan II

Referensi

Dokumen terkait

(2013) juga tidak sejalan dengan penelitian yang dilakukan oleh Ranto (2014) dengan hasil penelitian bahwa citra merek tidak berpengaruh signifikan terhadap keputusan pembelian

Kecurigaan adanya unsur kriminal atau tindak pidana pada kasus kematian mendadak, atau yang merupakan kematian tidak wajar, memerlukan penyelidikan lebih lanjut dari segi

Pada penelitian inimenggunakan uji coba terbatas yaitu bahan ajar yang telah dikembangkan kemudian divalidasi oleh tim ahli selanjutnya bahan ajar yang

Dalam pembahasan kali ini lebih difokuskan pada analisa kekuatan struktur dari FPSO sevan marine yang outputnya berupa hasil tegangan maksimum yang diperoleh

Metode yang dilakukan dalam penelitian ini adalah penelitian pengembangan (Research and Development). Instrumen yang digunakan untuk mengumpulkan data yaitu 1)

Secara umum untuk mengatasi kemikinan di Samigaluh yang terjadi karena aspek ekonomi, kerentanan, keterisolasian dan ketidakberdayaan dapat dilakukan dengan berbagai solusi seperti

Dengan menerapkan aplikasi Odoo modul purchase management pada perusahaan, maka proses bisnis perusahaan akan berjalan lebih optimal dan efektif karena PO yang di buat

Digitized picture adalah gambar yang didapatkan dari sebuah frame dari rekaman kamera, VCR, VCD atau live video lain yang di- capture dan dapat digunakan pada aplikasi