SEJARAH PERKEMBANGAN PELABURAN JEPUN DI MALAYSIA 1971-1980
THE HISTORICAL DEVELOPMENT OF JAPANESE INVESTMENT IN
MALAYSIA 1971-1980
ABSTRAK
Katakunci: Faktor Tarikan, Faktor Tolakan, Jepun, Malaysia, Pelaburan
ABSTRACT
This study discusses the historical development of Japanese investment in Malaysia between 1971 and 1980. The research is based on the examination method of the resources available in the library and the National Archives of Malaysia. The objective of the study was to analyze the push and pull factors that contribute to the entry of Japanese investments in Malaysia during Tun Abdul Razak and Tun Hussein Onn administration. After 1970, Japanese investors began investing through a joint venture with government organizations such as the National Corporation Limited (Pernas), Majlis Amanah Rakyat (MARA) and the Federal Land Development Authority (Felda). This is in line with the NEP policy that emphasizes the participation of Bumiputera. These agencies represent Bumiputera participation. Relations between Malaysia and Japan continue to grow in 1977 through the formation of MAJECA in Malaysia and JAMECA in Japan. Japanese investment in this period was in labour-intensive industries that involves cheap labour, raw material processing and trade-related investment.
Keywords: Investment, Japan, Malaysia, Push Factor, Pull Factor
Hubungan ekonomi Malaysia dan Jepun diteruskan semasa zaman pentadbiran Tun Abdul Razak apabila Bantuan Pembangunan Rasmi (ODA)1 Jepun disalurkan ke Malaysia bagi
membiayai sebahagian besar projek pembangunan negara.2 Hubungan ekonomi Malaysia dan Jepun diperkukuhkan lagi semasa zaman pentadbiran Tun Hussein Onn.3 Salah satu perkembangan signifikan adalah penubuhan Malaysia-Japan Economic Association (MAJECA) dan
Japan-Malaysia Economic Association (JAMECA)4 yang diusahakan oleh
Raja Mohar Raja Badiozaman,5 penasihat khas ekonomi kepada Tun Hussein Onn.
Mengenai pelaburan Jepun di Malaysia dari tahun 1971 hingga 1980,
terdapat lapan belas kajian ekslusif mengenainya. Kajian pertama ialah Chee Peng Lim & Lee Poh Ping dalam buku The Role of Japanese Direct
Investment in Malaysia.6 Kajian kedua ialah Chee Peng Lim & Lee Poh Ping
dalam artikel Japanese Direct Investment in Malaysia, with Special
Reference to Japanese Joint Ventures.7 Kajian ketiga ialah Mehmet Sami
Denker dalam tesis Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan.8 Kajian keempat ialah Mehmet Sami Denker dalam artikel The
Evolution of Japanese Investment in Malaysia.9 Kajian kelima ialah Fumitaka Furuoka dalam tesis Japanese Direct Investment in Kedah
State.10 Kajian keenam ialah Swee Ean Tan dalam tesis Pelaburan Terus
Asing Negara Jepun dalam Sektor Pembuatan di Malaysia: Satu Kajian Kes
Kajian ketujuh ialah Foo Lai-Reen Joanne dalam tesis Pelaburan Langsung Teknologi Tinggi Jepun di Malaysia.12Kajian kelapan ialah Woon Yoke Sun dalam tesis The
Role of Japanese Direct Foreign Investment in the Malaysian
Manufacturing Sector.13 Kajian kesembilan ialah Sukadevan Prakash
Lachmanan dalam tesis The Role of Japanese Direct Investment in
Malaysian Manufacturing Sector.14 Kajian kesepuluh ialah Swee Ean Tan
dalam tesis Dynamics of Japanese Foreign Direct Investment (JFDI) in
Electronic and Electrical (E&E) Manufacturing Sector in Malaysia.15 Kajian
kesebelas ialah Makoto Anazawa dalam artikel Japanese Manufacturing Investment in Malaysia.16 Kajian kedua belas ialah Anuwar Ali dalam artikel Japanese Industrial Investments and Technology Transfer in Malaysia.17 Kajian ketiga belas ialah Yong Ee Chin dalam tesis
Japan-Malaysia Relations: The Impact of Japanese Investment on Japan-Malaysia.18
Kajian keempat belas ialah Ooi Loy Mui dalam tesis Sejarah Ekonomi Malaysia-Jepun: Kecenderungan Dasar Pandang Ke Timur Sehingga
Membawa Kepada Penerapan Sistem Penglibatan Gaya Jepun di Malaysia
Dari Tahun 1957-1980an.19 Kajian kelima belas ialah Ahmad Ali Seman dalam artikel Hubungan Ekonomi Malaysia-Jepun: 1980-1990.20 Kajian keenam belas ialah Roszaima binti Rosdi dalam tesis Sejarah Perkembangan Kegiatan Pelaburan Jepun di Malaysia: Satu Penilaian.21 Kajian ketujuh belas ialah Sumanthy a/p Murugaiah dalam tesis Perdagangan Dan Pelaburan Jepun Di Negeri Sembilan 1957-1990.22 Kajian
FAKTOR TARIKAN DARI MALAYSIA
Apabila Tun Abdul Razak menjadi Perdana Menteri, beliau telah mengamalkan dasar berkecuali. Dasar ini menegaskan Malaysia tidak akan memihak kepada mana-mana blok dan akan bekerjasama untuk mendapatkan pengiktirafan bagi mengecualikan Asia Tenggara sebagai rantau aman, bebas dan berkecuali selaras dengan motif penubuhan Zone of Peace, Freedom and Neutrality (ZOPFAN) pada tahun 1971.24 Sejajar dengan itu, beliau telah
mengadakan lawatan ke negara-negara di Blok Timur yang sebelum ini tidak pernah dikunjunginya. Ini termasuklah lawatannya ke Soviet Union dan menamatkan sikap memusuhi China pada tahun 1974.25
Bermula dari awal tahun 1970-an, polisi kerajaan telah ditetapkan untuk menarik lebih ramai pelabur Jepun.26 Contohnya melalui penyertaan kerajaan di dalam pameran selama
seminggu yang ditaja oleh Southeast Asian Promotion Centre for Trade, Investment and Tourism, dengan kemudahan fasiliti disediakan oleh Japanese External Trade Organization
(JETRO).27 Pameran ini adalah yang pertama bagi Malaysia dan yang ketiga dianjurkan oleh
Centre for Individual Southeast Asian Countries.28 Timbalan Menteri Perdagangan dan
Industri ketika itu, Musa Hitam, menyatakan bahawa beliau berharap untuk membincangkan kemungkinan kerjasama industri antara golongan usahawan Malaysia dan Jepun. Beliau yakin bahawa kempen ‘Sell Malaysia’ akan membuatkan pelabur Jepun sedar akan iklim pelaburan yang menarik di Malaysia.29
Pada 11 Julai 1972, satu seminar pelaburan telah diadakan di Osaka untuk menarik lebih ramai pelabur Jepun ke Malaysia.30 Malaysian Investment Centre telah dibuka di Tokyo
Hitam.32 Usaha menarik pelaburan Jepun ke Malaysia adalah disebabkan persaingan
antarabangsa yang sedang dihadapi oleh kerajaan dari negara-negara membangun yang lain dalam usaha menarik pelaburan dari negara-negara maju. Kerajaan berpendapat bahawa usaha perlu ditingkatkan untuk mencapai matlamat ini.33 Tindakan yang diambil oleh
kerajaan dalam menarik pelaburan Jepun kemudiannya membawa hasil, dengan rombongan delegasi Jepun tiba satu demi satu ke Malaysia. 34
Pada tahun 1974, kerajaan Jepun telah mengadakan ekspo Jepun di Malaysia.35 Ekspo
ini bertujuan meningkatkan kerjasama, memberi galakan kepada industri di Malaysia, menyumbangkan pelaburan dan kerjasama teknikal sesuai dengan dasar pembangunan kerajaan Malaysia.36 Pada lewat tahun 1974, satu delegasi industri Jepun seramai 16 orang
tiba di Malaysia. Timbalan ketuanya, Takutaro Nishijma menyatakan matlamat mereka untuk melabur secepat mungkin di Malaysia, tetapi ia agak sukar pada masa itu untuk menetapkan masanya. Walau bagaimanapun, mereka mahu ini menjadi kenyataan dalam bentuk tertentu pada tempoh satu atau dua tahun yang akan datang.37 Matlamat pasukan ini pada asasnya
adalah untuk menyiasat iklim Malaysia bagi pelaburan Jepun. Pemimpinnya merasa terpanggil untuk menggesa kerajaan Jepun bahawa sentimen anti Jepun hasil legasi Perang Dunia Kedua tidak seharusnya menjadi faktor penentu dalam menentukan pelaburan mereka.38
berpendapat ramai usahawan Jepun akan berminat untuk melabur di Malaysia. Ini kerana struktur gaji telah naik dengan ketara di kebanyakan negara maju. Di Jepun, kadar gaji mereka jauh melebihi kadar gaji di Itali, Perancis dan British.40 Beliau juga menyatakan
bahawa tenaga buruh yang murah adalah satu sumber tersedia yang boleh digunakan dalam industri intensif buruh, yang seterusnya mungkin akan digunakan untuk menyokong industri lain yang lebih maju.41
Pada tahun 1975, kepelbagaian pelaburan Jepun di luar negara telah menyediakan peluang baru untuk perniagaan di Malaysia.42 Menurut Goh Cheng Teik, Setiausaha Parlimen
di Jabatan Perdana Menteri, beliau melihat ia sebagai peluang untuk mendapatkan sumber modal Jepun bagi membiayai Rancangan Malaysia Ketiga dan menolak ekonomi Malaysia ke peringkat lebih tinggi.43 Beliau menasihatkan badan-badan berkanun kerajaan dan sektor
swasta agar tidak kehilangan peluang ini dan menggunakan keadaan untuk merebut seberapa banyak pelaburan dari Jepun.44 Situasi baru ini telah membawa kepada beberapa misi
perdagangan ke Jepun,45 satu daripadanya di bawah Timbalan Perdana Menteri ketika itu,
Dato’ Seri Dr. Mahathir Mohamad.46 Beliau berpendapat oleh kerana import dari Jepun akan
menjadi lebih mahal akibat kenaikan nilai yen, penubuhan lebih banyak industri yang menggalakkan di Malaysia perlu disokong.47
Dapat dilihat bahawa dasar kerajaan dalam menarik pelaburan Jepun telah membuahkan hasil yang positif pada tahun 1970-an.48 Terdapat peningkatan besar dalam pelaburan Jepun,
terutamanya dalam sektor tekstil, elektrik dan elektronik. Kedua-duanya adalah industri yang memerlukan buruh murah. Selain daripada sektor pembuatan, firma-firma Jepun juga terlibat dalam sektor pembinaan, perdagangan, kewangan dan insurans.49 Modal kewangan Jepun,
pembinaan telah menyumbang kepada perlaksanaan Rancangan Malaysia Kedua dan Ketiga bagi projek-projek seperti lebuh raya, lapangan terbang, pelabuhan, bandar-bandar baru dan perkembangan infrastruktur lain.50 Semua infrastruktur ini bertujuan mewujudkan suasana
yang menarik bagi pelaburan asing.51
Pada tahun 1970-an, kerajaan memberi penekanan kepada pengeluaran pelbagai barangan eksport52 seperti alat-alat elektronik, perabot, dan buah-buahan dalam tin. Satu
perkara yang menjadi perhatian kerajaan ketika itu ialah untuk memperoleh sumber modal dan teknologi bagi membantu Malaysia dalam program industrialisasinya, juga mencapai perlaksanaan DEB. Kepelbagaian ekonomi Malaysia terutamanya dalam sektor pembuatan,53
menjadi satu agenda penting kerajaan sebagai sumber pertukaran wang asing serta menyediakan peluang pekerjaan yang lebih banyak untuk rakyat.54
Salah satu objektif penting DEB adalah membetulkan ketidakseimbangan ekonomi dan struktur antara wilayah di Malaysia.55 Memandangkan jurang serantau tersebut, kerajaan telah
membuat usaha intensif untuk memperbaiki kedudukan relatif negeri-negeri miskin, iaitu Kedah, Perlis, Kelantan dan Terengganu.56 Salah satu strategi yang digunakan untuk
mencapai matlamat ini adalah peruntukan insentif khas fiskal kepada firma-firma Jepun yang bersedia untuk menempatkan operasi mereka di kawasan-kawasan yang kurang maju.57 Walau
bagaimanapun, kebanyakan firma-firma Jepun masih memilih untuk menempatkan operasi mereka di negeri-negeri yang lebih maju, khasnya Selangor, Pulau Pinang, Johor dan Perak.58
Pantai Barat telah pun menerima masuk para pelabur asing untuk mengusaha dan memajukan kegiatan ekonomi mereka sejak zaman British lagi. Kemudahan infrastruktur yang lebih maju di kawasan Pantai Barat turut membantu menarik minat pelabur asing. Di Malaysia, kebanyakan penduduknya lebih suka berhijrah ke bandar-bandar besar seperti Kuala Lumpur. Ini menyebabkan kawasan bandar menjadi sesak dengan lebihan penduduk. Oleh kerana lokasi perindustrian hampir dengan bandar-bandar besar, ia memberi kelebihan kepada pelabur untuk mendapatkan tenaga buruh yang murah.
Pengenalan Zon-Zon Perdagangan Bebas (FTZs)59 dan insentif khas untuk industri
elektronik dan industri berintensif buruh yang lain telah mewujudkan suasana baik bagi firma-firma berorientasikan eksport.60 Pada awal tahun 1970-an, firma-firma elektrik dan
elektronik yang berorientasikan eksport menempatkan operasi mereka dalam Zon Perdagangan Bebas, terutamanya di Selangor.61 Melalui Rancangan Malaysia Pertama62 dan
Kedua, kilang-kilang Jepun telah diberikan peluang untuk mengalihkan operasi mereka ke kawasan-kawasan baru yang dibangunkan. Sebelum ini, kilang-kilang Jepun hanya terhad di Pulau Pinang dan Kuala Lumpur. 63 Kerajaan telah membuka dan merancang kawasan
perusahaan baru di Seremban, Melaka, Ipoh dan Kuala Kangsar.64
ini dapat menyeimbangkan peluang pekerjaan untuk kedua-dua jantina. Ketiga, industri elektronik juga boleh menawarkan banyak pekerjaan dibandingkan dengan perusahaan ekstraktif.
Dari tahun 1970-an, firma-firma penggantian import Jepun pada umumnya tidak dibenarkan oleh kerajaan untuk menubuhkan subsidiari pemilikan asing sepenuhnya.65
Mereka melabur bagi mengembangkan dan melindungi pegangan pasaran mereka di sebalik tarif. Firma-firma Jepun yang mengeksport produk mereka mempunyai hubungan perniagaan secara langsung dengan pemborong tempatan atau kenalan tidak langsung melalui Sogo Shosha.66 Sebelumnya, mereka hanya menubuhkan perkongsian dengan rakan kongsi
tempatan dan selepas itu dengan Sogo Shosha dan rakan kongsi tempatan. Firma-firma penggantian import Jepun yang mempunyai rakan kongsi tempatan telah mendapat faedah dan manfaat dari segi jaringan kenalan perniagaan mereka, mengurangkan pendedahan kewangan, dan mengurangkan risiko pengurusan.67
Di antara tahun 1973 dan 1974, terdapat penurunan mendadak dalam pelaburan Jepun.68
Ini dijelaskan oleh Setiausaha Pertama Kedutaan Jepun, S. Wakaboyashi, yang mendakwa bahawa pelabur Jepun secara amnya keberatan untuk terlibat dalam komitmen di luar negara. Beliau juga menegaskan bahawa peraturan pelaburan di Malaysia semakin ketat. Pelaburan Jepun di Malaysia menurun sedikit pada tahun 1975 akibat pengenalan Akta Koordinasi Industri (ICA) dan Akta Pembangunan Petroleum (PDA).69
memandangkan ia adalah sumber yang semakin berkurangan dan simpanan minyak Malaysia dijangka akan bertahan sehingga tahun 1980-an berdasarkan pengeluaran kadar semasa. Kedua-dua akta ini memberikan kuasa kepada kerajaan untuk campur tangan dalam operasi firma pembuatan.70 Akta-akta ini mendapat bantahan daripada pelabur Jepun. Ini mendorong
beberapa pelaburan Jepun dialihkan ke negara-negara lain yang lebih menarik di Asia Tenggara. Kritikan Jepun terhadap peraturan pelaburan Malaysia boleh dikaitkan dengan peningkatan nasionalisme ekonomi Malaysia pada pertengahan tahun 1970-an.71 Walau
bagaimanapun, K. Senoo, wakil ketua dari Mitsui United Bank, menyatakan pelabur Jepun dijangka akan masuk ke Malaysia sebaik sahaja situasi ekonomi Jepun bertambah baik.72
Kemelesetan ekonomi Jepun yang disebabkan oleh keruntuhan sistem Bretton Woods pada tahun 197173, diikuti hubungan defisit dagangan dengan Amerika Syarikat74 dan krisis
minyak dunia pada tahun 197375 adalah sebab yang dikenalpasti terhadap kekurangan
pelaburan di luar negara oleh firma-firma Jepun pada tempoh itu.76 Penurunan ketara
pelaburan Jepun di Malaysia pada pertengahan tahun 1970-an adalah disebabkan krisis minyak yang begitu kuat dirasai di Jepun pada masa itu.77 Krisis minyak ini juga
menyebabkan Jepun mula mempelbagaikan pelaburan perindustrian mereka.
Hubungan Malaysia dan Jepun terus berkembang pada tahun 1977 melalui penubuhan MAJECA di Malaysia78 dan JAMECA di Jepun. Selain itu terdapat juga institusi-institusi
sesuai dengan kehendak sektor swasta. Malaysian Industrial Development Finance Berhad (MIDF) juga telah ditubuhkan bagi membantu syarikat yang menghadapi kesulitan kewangan. Pada tahun 1963 ia telah bekerjasama dengan Bank Dunia untuk meluaskan perkhidmatannya. Selain dari itu di Malaysia ada paling kurang 40 buah bank komersial dan pasaran saham berkembang dengan baik. Sementara Kementerian Perdagangan dan Industri telah menempatkan pejabatnya di 24 buah negara asing juga telah memainkan peranan untuk membawa masuk pelabur asing.79
Satu kajian lain mendapati Jepun melabur di Malaysia kerana terdapat tenaga buruh murah.80 Kepentingan modal Jepun dalam industri penggantian import menyebabkan ia
mengambil peluang ke atas polisi orientasi eksport Malaysia. Jepun mengeksploitasi 'kelebihan perbandingan' (dalam bentuk tenaga buruh murah) untuk menghasilkan barangan industri intensif buruh seperti produk elektronik. Kaedah operasi luar pesisir itu adalah untuk mengimport 100 peratus input mereka daripada syarikat induk dan mengeksport 100 peratus output yang dipasang atau dihasilkan di Malaysia kepada syarikat induk untuk fabrikasi lanjut dan eksport semula. Penambahan nilai dalam negeri (sumbangan ekonomi) dan jaringan perniagaan (integrasi ekonomi dalaman) adalah minimum.81
Sementara kestabilan ekonomi Malaysia sering dilihat sebagai jaminan keuntungan, kestabilan politiknya juga dianggap amat penting bagi melindungi aset firma-firma Jepun, menyediakan jaminan daripada pengambilalihan dan nasionalisasi, serta pergolakan pekerja dan lain-lain. Di Malaysia, undang-undang kerajaan yang meletakkan had ke atas kegiatan persatuan perdagangan, usaha rasmi untuk menentukan tahap gaji pekerja,82 dan hak kerajaan
menjanjikan pelaburan Jepun di Malaysia adalah industri untuk membangun dan memproses sumber-sumber bahan mentah dan jenis berorientasikan eksport. Secara umumnya, tempoh pentadbiran Tun Abdul Razak dan Tun Hussein Onn menyaksikan lebih banyak pelaburan baru Jepun daripada tempoh pentadbiran Tunku Abdul Rahman.83
FAKTOR TOLAKAN DARI JEPUN
Dalam tempoh tahun 1970 hingga 1980, kerajaan Jepun bertanggungjawab secara langsung bagi pelaburan Jepun di Malaysia. Menjelang awal tahun 1970-an, Jepun mengalami kekurangan tenaga buruh, kenaikan gaji sebanyak 25% di antara tahun 1971-1972, kekurangan pengeluaran bahan mentah dan kenaikan kos pengangkutan. Di samping itu berlaku juga perubahan dasar kerajaan terhadap pelaburan Jepun ke luar negeri dan Revolusi Yen telah menyebabkan kesukaran perdagangan dan pasaran antarabangsa. Oleh itu adalah menjimatkan bagi pengusaha-penguasaha Jepun untuk mendirikan kilang-kilang di Asia Tenggara.84
Pada tahun 1972, pelaburan Jepun dipindahkan mengikut pelan Tanaka.85 Pelan ini
menggalakkan pemindahan industri tertentu ke luar negara dan industri-industri ini pada dasarnya melibatkan tanah, buruh, intensif pencemaran86 dan industri-industri yang
menggunakan tenaga kerja berkemahiran rendah, seperti sektor tekstil.87 Sementara
industri-industri ini digalakkan ke luar negara, kerajaan Jepun menggalakkan pertumbuhan industri-industri berteknologi tinggi di Jepun.88 Satu kajian mendapati pada awal tahun 1970-an, majlis
Jepun.89 Tambahan pula, krisis minyak tahun 1973-74 telah mempercepatkan pelaburan Jepun
ke luar negara dan kebergantungannya terhadap negara-negara lain bagi input industri dan komoditi pertanian.
Peningkatan nilai tanah di Jepun adalah satu lagi faktor yang menolak industri Jepun ke luar negara. Firma pembuatan di Jepun perlu bersaing untuk mendapatkan tanah dengan sektor kediaman dan perkhidmatan yang berkembang pesat. Tambahan pula, terdapat spekulasi tanah yang meluas, ini menaikkan lagi nilai harga tanah. Hasilnya, sejumlah besar wang diperlukan untuk memperoleh tanah bagi pengembangan operasi syarikat. Sementara itu, pelaburan berorientasikan sumber adalah lebih ketara memandangkan terdapat sumber bahan mentah yang banyak di Malaysia. Jenis pelaburan ini diambil untuk meningkatkan pengeluaran sumber bahan mentah yang diperlukan oleh Jepun, dan dengan itu membantu untuk memastikan aliran masuk input bahan untuk industri Jepun. Jenis pelaburan ini umumnya berlaku dalam sektor pertanian, perlombongan, perhutanan, dan perikanan. Memandangkan kepentingan sumber asli terhadap negara yang kekurangan sumber seperti Jepun, pelaburan Jepun dalam sektor ini dijangka akan terus meningkat.90
(1955-1975). Dari tahun 1960-an hingga 1970-an, Jepun berusaha mendekati ASEAN lagi kerana pertumbuhan ekonominya melonjak dan ekonomi Asean juga menaik.
Jepun yakin akan kelancaran hubungan dua hala ini sehinggalah tahun 1972 apabila Thailand memboikot barang-barang Jepun. Malaysia juga membantah pengeluaran getah sintetik (plastik) Jepun.91 Dari tahun 1973 hingga 1975, demonstrasi anti Jepun berlaku di
universiti-universiti di ASEAN. Ketika Perdana Menteri Kakuei Tanaka melawat Thailand dan Indonesia pada Januari 1973, terjadilah kekacauan.92 ASEAN akhirnya mahu menerima
lawatan Jepun selepas Amerika Syarikat menarik balik tenteranya dari Vietnam pada tahun 1975.
Apabila Perdana Menteri Takeo Fukuda melawat Malaysia pada tahun 1977, beliau menjanjikan bantuan pinjaman ekonomi sebanyak US$ 1 bilion untuk pembangunan projek-projek ekonomi ASEAN. Fukuda juga menjanjikan peningkatan import dari Asia Tenggara. Di Manila yang merupakan persinggahan terakhirnya, beliau mengumumkan tiga perkara. Pertama ialah Jepun tidak akan menjadi sebuah kuasa tentera, kedua Jepun akan menjalinkan hubungan erat yang jujur negara-negara Asia Tenggara, dan ketiga Jepun akan menjalinkan kerjasama seimbang dengan negara-negara Asia Tenggara.93 Polisi ekonomi Fukuda ini
kemudiannya dikenali sebagai Doktrin Fukuda pada tahun 1977.94
membina hubungan baik secara diplomasi di antara Jepun dan negara serantau.95 Penekanan
ASEAN sebagai teras polisi Jepun di Asia Tenggara menjadikan Doktrin Fukuda sebagai titik peralihan hubungan Jepun-ASEAN. Doktrin Fukuda juga menandakan pengesahan rasmi Jepun terhadap ASEAN sebagai satu organisasi serantau dan aktor utama rantau Asia Tenggara. Hubungan khas Jepun-ASEAN dianggap sebagai faktor penentu kepada kestabilan dan kemakmuran serantau.96
Mekanisme yang disandarkan oleh Doktrin Fukuda ialah membantu pembangunan dan kerjasama ekonomi ASEAN. Doktrin Fukuda juga bertindak sebagi satu rangka kerja serantau Jepun yang baru untuk mengurus hubungan antara negara-negara Asia Tenggara.97
Jepun mula memainkan peranan politiknya sebagai orang tengah berhubung konflik Indochina (1978-1994).98 Jepun berharap dapat mengalakkan hubungan peaceful coexistence
antara ASEAN-Indochina.99 Doktrin Fukuda bertindak sebagai satu rangka kerja bagi Jepun
untuk terlibat dalam politik serantau.100 Peranan politik Jepun ini diselaras dan dilaksanakan
melalui rangka kerja hubungan Jepun-ASEAN. Dengan itu, Jepun dapat dielakkan daripada kritikan politik. Ini akan menguntungkan Jepun kerana pengaruhnya dapat berkembang di rantau ini. Ini menyebabkan ASEAN bergantung kepada Jepun bukan sahaja sebagai sumber pembangunan ekonomi tetapi juga sebagai sumber politik untuk memastikan kestabilan politik serantau. Maka ini seolah-olah menggambarkan satu Lingkaran Kesemakmuran Bersama Asia Timur Raya yang wujud di rantau ini di mana seluruh aspek ekonomi, politik, keselamatan dan kebudayaan rantau Asia Tenggara diletakkan di bawah lingkungan pengaruh Jepun.101
Antaranya ialah Japan External Trade Organisation (JETRO), Malayan-Japan Industrial and Technical Consulting Bureau dan The Industrial and The Industrial Co-operation Office.102
Objektif utama JETRO ialah mewujudkan perusahaan yang dapat meningkatkan perdagangan asing Jepun. Malayan-Japan Industrial and Technical Consulting Bureau pula bertujuan meningkatkan penjualan mesin berat dan peralatan industri. Manakala peranan The Industrial and The Industrial Co-operation Office ialah membantu para pengusaha Malaysia menghubungi para pengusaha di Jepun serta memberi nasihat tentang import dan eksport.103
KESIMPULAN
Terdapat beberapa faktor-faktor tarikan yang dilihat menyumbang kepada kemasukan pelaburan Jepun di Malaysia semasa tempoh pentadbiran Tun Abdul Razak dan Tun Hussein Onn. Pertama ialah polisi-polisi kerajaan Malaysia yang telah ditetapkan sejak awal tahun 1970-an untuk menarik lebih ramai pelabur Jepun. Misalnya pengenalan Zon-Zon Perdagangan Bebas (FTZs) dan insentif khas untuk industri elektronik dan industri berintensif buruh yang lain telah mewujudkan suasana baik bagi firma-firma berorientasikan eksport. Kedua ialah penubuhan MAJECA di Malaysia. Ketiga ialah bekalan tenaga buruh murah. Keempat ialah pembinaan infrastruktur yang lebih lengkap di Malaysia bagi menggalakkan kemasukan pelaburan asing. Kelima ialah faedah yang didapati oleh pelabur Jepun hasil usahama dengan usahawan tempatan mengikut rancangan DEB. Keenam ialah peranan penting yang dimainkan oleh cawangan bank-bank Jepun dan syarikat-syarikat insurans Jepun yang bertapak di Malaysia dalam membantu pengembangan pelaburan Jepun.
Tun Hussein Onn. Pertama ialah pengiktirafan Jepun terhadap ASEAN yang mewujudkan Doktrin Fukuda. Kedua ialah masalah peningkatan kos pengeluaran di Jepun akibat kenaikan gaji yang seterusnya diburukkan lagi oleh kenaikan nilai yen Jepun pada tahun 1971. Ketiga ialah peranan pelan Tanaka dalam membantu pemindahan industri Jepun yang tidak penting ke luar negara. Keempat ialah masalah krisis minyak tahun 1973-1974 yang telah mempercepatkan pelaburan Jepun ke luar negara kerana kebergantungannya terhadap negara-negara lain bagi input industri dan komoditi pertanian. Kelima ialah peningkatan nilai tanah di Jepun adalah satu lagi faktor yang menolak industri Jepun ke luar negara. Keenam ialah penubuhan JAMECA di Jepun.
RUJUKAN
Ahmad Ali Seman. 1996. Hubungan Ekonomi Malaysia-Jepun: 1980-1990. Dlm. Badriyah Haji Salleh & Tan Liok Ee (pnyt.). Alam Pensejarahan: Dari Pelbagai Perspektif, hlm. 333-351. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.
Anuwar Ali. 1994. Japanese Industrial Investments and Technology Transfer in Malaysia. Dlm. Jomo K.S. (pnyt.). Japan and Malaysian Development: In The Shadow of the Rising Sun, hlm. 102-126. London: Routledge.
Chamil Wariya. 1984. Pergolakan Antarabangsa: Perkembangan dan Isu Utama Sejak 1945. Kuala Lumpur: AMK Interaksi Sdn. Bhd.
Chee Peng Lim. 1977. An Analysis of the Government’s Industrial Policy in Malaysia with Special Reference to the Petroleum Development Act 1974 and the Industrial Coordination Act 1975. Paper presented at the Fourth Malaysia Economic Convention. Anjuran Malaysian Economic Assosication. Kuala Lumpur, 19-21 Mei.
Chee Peng Lim & Lee Poh Ping. 1979. The Role of Japanese Direct Investment in Malaysia. Occasional Paper No. 60. Singapore: Institute of Southeast Asian Studies.
Chee Peng Lim & Lee Poh Ping. 1983. Japanese Direct Investment in Malaysia, with Special Reference to Japanese Joint Ventures. Dlm. Sueo Sekiguchi (pnyt.). ASEAN-Japan Relations Investment. Singapore: Institute of Southeast Asian Studies.
Chou, K.R. 1966. Studies on Saving and Investment in Malaya. Hong Kong: Academic Publications.
Chua Wee Meng. 1975. Comments on Professor Ichimura’s Paper. Dlm. Institute of Southeast Asian Studies. The Future Pattern of Japanese Economic and Political Relations with Southeast Asia. Current Issues Seminar Series No. 5, hlm. 36-48. Singapore: Institute of
Southeast Asian Studies.
Doherty, E.M. 1987. Japan's Expanding Foreign Aid Program. Asian Affairs 14 (3): 129-149.
Far Eastern Economic Review. 1970. 19 Februari.
Fong Chan Onn. 1986. Technological Leap: Malaysian Industry in Transition. Singapore: Oxford University Press.
Foo Lai-Reen Joanne. 2003. Pelaburan Langsung Teknologi Tinggi Jepun Di Malaysia. Tesis Sarjana Falsafah. Fakulti Sains dan Teknologi, Universiti Kebangsaan Malaysia.
Fumitaka Furuoka. 1995. Japanese Direct Investment in Kedah State. Disertasi Sarjana Ekonomi. Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran, Universiti Malaya.
Hardev Kaur. 1997. Official missions abroad reflect on country. New Straits Times, 23 Jun.
Hideki Imaoka. 1985. Japanese Management in Malaysia. Southeast Asian Studies 22 (4): 339-356.
Irene Tay Ying Chee. 1995. Hubungan Jepun-ASEAN 1967-1994. Tesis Sarjana Muda Sains Politik. Jabatan Sains Politik, Universiti Kebangsaan Malaysia.
Junichi Yamada. 1996. Role of Japanese Official Development Assistance in Southeast Asia: Special Reference to Malaysia. Tesis Ph.D. Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran,
Universiti Malaya.
Kei Wakaizumi. 1974. Japan’s Role In International Society: Implications For Southeast Asia. Dlm. Sandhu, Kernial S. & Tang, Eileen P.T. (pnyt.). Japan As An Economic Power And Its Implications For Southeast Asia. Papers presented at a conference organized by
the Institute of Southeast Asian Studies, hlm. 75-87. Singapore: Institute of Southeast Asian Studies.
Khadijah Md. Khalid & Lee Poh Ping. 2003. Whither The Look East Policy. Bangi: Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia.
Kiyoshi Kojima. 1966. Reorganisation of North-South Trade: Japan’s Foreign Economic Policy for the 1970s. Hitotsubashi Journal of Economics 6 (2): 45-60.
Kiyoshi Kojima. 1973. Reorganisation of North-South Trade, Japan’s Foreign Economic Policy for the 1970s. Hitotsubashi Journal of Economics 13 (2): 1-28.
Lembaga Kemajuan Perusahaan Persekutuan. t.th. Malaysia: Your Profit Centre in Asia. t.tp.: t.pt.
Makoto Anazawa. 1994. Japanese Manufacturing Investment in Malaysia. Dlm. Jomo, K.S. (pnyt.). Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, hlm. 75-101. London: Routledge.
Makoto Sakurai. 1995. East Asian Trade and Investment Policies. Dlm. Toshihiko Kawagoe & Sueo Sekiguchi (pnyt.). East Asian Economies: Transformation and Challenges. Singapore: Institute of Southeast Asian Studies.
Malaysian Business. Disember 1973.
Malaysian Business. April 1974.
Md. Ali Hasan. 1996. Pelaburan Langsung Jepun di Malaysia. Kertas kerja Kongres Sejarah Malaysia II - Sejarah dan Proses Pemantapan Negara Bangsa. Anjuran Persatuan Sejarah Malaysia dengan kerjasama Jabatan Sejarah UKM. Bilik Jumaah UKM, Bangi. 26-28 November.
Md Nasrudin Md Akhir, Asmadi Hassan & Rohayati Paidi. 2008. Organisasi dan Institusi Jepun. Kuala Lumpur: Jabatan Pengajian Asia Timur, Fakulti Sastera dan Sains Sosial,
Universiti Malaya.
Mehmet Sami Denker. 1990. Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan. Tesis Ph.D. Universiti Malaya.
Mehmet Sami Denker. 1994. The Evolution of Japanese Investment in Malaysia. Dlm. Jomo, K.S. (pnyt.). Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, hlm. 44-74. London: Routledge.
Mohd. bin Samsudin. 1988. Perhubungan Malaysia-Jepun 1957-1982. Tesis Sarjana. Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia.
Narongchai Arkrasanee. 1983. ASEAN-Japan Relation Trade and Development. Singapore: ISEAS.
New Straits Times. 1973. 12 Julai.
New Straits Times. 1974. 21 Oktober.
New Straits Times. 1974. 23 Oktober.
New Straits Times. 1975. 29 Disember.
Nooriah Yusof. 2011. Pelaburan Langsung Asing dan Pembangunan Industri Barangan Elektrik dan Elektronik di Negeri Pulau Pinang, 1970-2007. Kemanusiaan 18 (2): 43-74.
Ooi Loy Mui. 1997/1998. Sejarah Ekonomi Malaysia-Jepun: Kecenderungan Dasar Pandang Ke Timur Sehingga Membawa Kepada Penerapan Sistem Penglibatan Gaya
Jepun di Malaysia Dari Tahun 1957-1980an. Tesis Sarjana Muda Sastera. Jabatan
Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia.
Raitaro Nagai. 1993. Japanese Manufacturing Studies in Malaysia. ISIS Focus 101: 24.
Roszaima binti Rosdi. 2011. Sejarah Perkembangan Kegiatan Pelaburan Jepun di Malaysia: Satu Penilaian. Tesis Sarjana Muda Sejarah. Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan
Malaysia.
Ryokichi Hirono. 1974. Japanese Private Investment in Asia. Dlm. Sandhu, Kernial S. & Tang, Eileen P.T. (pnyt.). Japan As An Economic Power And Its Implications For Southeast Asia. Papers presented at a conference organized by the Institute of Southeast
Asian Studies, hlm. 1-18. Singapore: Institute of Southeast Asian Studies.
Shum Yu Wen. 1997/1998. Dasar Luar Jepun Terhadap Negara-Negara ASEAN Selepas Perang Dunia Kedua Sehingga 1990. Tesis Sarjana Muda. Jabatan Sejarah, Universiti
Kebangsaan Malaysia.
Siow Yuen Tow. 1991. Perdagangan dan Pelaburan Jepun Di Malaysia Selepas Perang Dunia Kedua. Latihan Ilmiah. Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia.
Siti Muhaza binti Sh. Zainal. 1994. Hubungan Ekonomi Bilateral Malaysia-Jepun: 1981-1991, Ancaman Atau Peluang?. Tesis Sarjana. Jabatan Sains Politik, Universiti
Kebangsaan Malaysia.
Straits Echo. 1974. 23 Oktober.
Sukadevan Prakash Lachmanan. 1999. The Role of Japanese Direct Investment in Malaysian Manufacturing Sector. Dissertation Master of Economics. Fakulti Ekonomi dan
Pentadbiran, Universiti Malaya.
Sumanthy a/p Murugaiah. 1997/1998. Perdagangan Dan Pelaburan Jepun Di Negeri Sembilan 1957-1990. Tesis Sarjana Muda. Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan
Malaysia.
Swee Ean Tan. 2004. Pelaburan Terus Asing Negara Jepun dalam Sektor Pembuatan di Malaysia: Satu Kajian Kes di Negeri Pulau Pinang (1991-2000). Tesis Sarjana Sastera.
Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan, Universiti Sains Malaysia.
Swee Ean Tan. 2011. Dynamics of Japanese Foreign Direct Investment (JFDI) in Electronic and Electrical (E&E) Manufacturing Sector in Malaysia. Tesis Ph.D. Pusat Pengajian
Ilmu Kemanusiaan, Universiti Sains Malaysia.
Takafusa Nakamura & Grace, Bernard R.G. 1985. Pembangunan Ekonomi Negeri Jepun Moden. Terj. Prof Madya Dr. M. Rajendran. Jepun: Kementerian Hal Ehwal Luar
Negeri.
Tan Sock Cheong. 1994. Bantuan Luar Amerika Syarikat dan Jepun Kepada Malaysia: Satu Perspektif Sejarah Perbandingan (1957-1980). Tesis Sarjana Muda. Jabatan Sejarah,
Universiti Kebangsaan Malaysia.
Tatsuya Watanabe. 2005. History of Japan’s ODA in Brief. Dlm. Reality of Aid Asia-Pacific & IBON Foundation. Reality of Aid Asia-Pasific, Fifty Years of Japan ODA: A Critical Review of ODA Reform, hlm. 3-60. Manila: Ibon Books.
The Star. 1973. 14 Mac.
The Straits Times. 1964. 27 September.
Woon Yoke Sun. 1990. The Role of Japanese Direct Foreign Investment in the Malaysian Manufacturing Sector. Dissertation Master of Economics. Fakulti Ekonomi dan
Pentadbiran, Universiti Malaya.
Yong Ee Chin. 2000. Japan-Malaysia Relations: The Impact of Japanese Investment on Malaysia. Tesis Master of Arts in Strategy and Diplomacy. Strategic and Security
Studies Unit, Universiti Kebangsaan Malaysia.
Yoshi Tsurumi. 1976. The Japanese are Coming: A Multinational Interaction of Firms and Politics. Massachusetts: Ballinger Publishing Company.
ODA in Brief dlm. Reality of Aid Asia-Pacific & IBON Foundation, Reality of Aid Asia-Pasific, Fifty Years of Japan ODA: A Critical Review of ODA Reform, Manila, Ibon Books, 2005, hlm. 3-60. Lih. juga E.M.
Doherty, Japan's Expanding Foreign Aid Program dlm. Asian Affairs 14 (3), 1987, hlm. 129-149. Lih. juga Tan Sock Cheong, Bantuan Luar Amerika Syarikat dan Jepun Kepada Malaysia: Satu Perspektif Sejarah Perbandingan (1957-1980),
Tesis Sarjana Muda, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1994, Bab 3.
2 Siti Muhaza binti Sh. Zainal, Hubungan Ekonomi Bilateral Malaysia-Jepun: 1981-1991, Ancaman Atau Peluang?, Tesis Sarjana, Jabatan Sains Politik, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1994, hlm. 49. Lih. juga Narongchai Arkrasanee,
ASEAN-Japan Relation Trade and Development, Singapore, ISEAS, 1983, hlm. 1. Lih. juga Mehmet Sami Denker,
Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 609-615. Lih. juga Junichi Yamada, Role of Japanese Official Development Assistance in Southeast Asia: Special Reference to Malaysia, Tesis Ph.D., Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran, Universiti Malaya, 1996, hlm. 127-129. Lih. juga Ahmad Ali Seman,
Hubungan Ekonomi Malaysia-Jepun: 1980-1990 dlm. Badriyah Haji Salleh & Tan Liok Ee (pnyt.), Alam Pensejarahan: Dari Pelbagai Perspektif, Kuala Lumpur, Dewan Bahasa dan Pustaka, hlm. 336. Perjanjian pinjaman kredit yen yang kedua ialah 36,000 juta yen dari tahun 1972 hingga 1976.
3 Untuk maklumat lanjut mengenai dasar luar Malaysia di bawah pimpinan Tun Abdul Razak, sila lih. Ooi Loy Mui,
Sejarah Ekonomi Malaysia-Jepun: Kecenderungan Dasar Pandang Ke Timur Sehingga Membawa Kepada Penerapan Sistem Penglibatan Gaya Jepun di Malaysia Dari Tahun 1957-1980an, Tesis Sarjana Muda Sastera, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1997/1998, hlm. 48-52.
4 Md Nasrudin Md Akhir, Asmadi Hassan & Rohayati Paidi, Organisasi dan Institusi Jepun, Kuala Lumpur, Jabatan Pengajian Asia Timur, Fakulti Sastera dan Sains Sosial, Universiti Malaya, 2008, hlm. 197.
Chee Peng Lim & Lee Poh Ping, TheRole of Japanese Direct Investment in Malaysia, Occasional Paper No. 60, Singapore, Institute of Southeast Asian Studies, 1979.
7 Chee Peng Lim & Lee Poh Ping, Japanese Direct Investment in Malaysia, with Special Reference to Japanese Joint Ventures dlm. Sueo Sekiguchi (pnyt.), ASEAN-Japan Relations Investment, Singapore, Institute of Southeast Asian Studies, 1983.
8 Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990.
9 Mehmet Sami Denker, The Evolution of Japanese Investment in Malaysia dlm. K. S. Jomo (pnyt.), Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, London, Routledge, 1994, hlm. 44-74.
10 Fumitaka Furuoka, Japanese Direct Investment in Kedah State, Disertasi Sarjana Ekonomi, Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran, Universiti Malaya, 1995.
11 Swee Ean Tan, Pelaburan Terus Asing Negara Jepun dalam Sektor Pembuatan di Malaysia: Satu Kajian Kes di Negeri Pulau Pinang, Tesis Sarjana Sastera, Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan, Universiti Sains Malaysia, 2004.
12 Foo Lai-Reen Joanne, Pelaburan Langsung Teknologi Tinggi Jepun Di Malaysia, Tesis Sarjana Falsafah, Fakulti Sains dan Teknologi, Universiti Kebangsaan Malaysia, 2003.
Sukadevan Prakash Lachmanan, The Role of Japanese Direct Investment in Malaysian Manufacturing Sector,
Dissertation Master of Economics, Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran, Universiti Malaya, 1999.
15 Swee Ean Tan, Dynamics of Japanese Foreign Direct Investment (JFDI) in Electronic and Electrical (E&E) Manufacturing Sector in Malaysia, Tesis Ph.D., Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan, Universiti Sains Malaysia, 2011.
16 Makoto Anazawa, Japanese Manufacturing Investment in Malaysia dlm. K. S. Jomo (pnyt.), Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, London, Routledge, 1994, hlm. 75-101.
17 Anuwar Ali, Japanese Industrial Investments and Technology Transfer in Malaysia dlm. K. S. Jomo (pnyt.), Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, London, Routledge, 1994, hlm. 102-126.
18 Yong Ee Chin, Japan-Malaysia Relations: The Impact of Japanese Investment on Malaysia,
Tesis Master of Arts in Strategy and Diplomacy, Strategic and Security Studies Unit, Universiti
Kebangsaan Malaysia, 2000.
19 Ooi Loy Mui, Sejarah Ekonomi Malaysia-Jepun: Kecenderungan Dasar Pandang Ke Timur Sehingga Membawa Kepada Penerapan Sistem Penglibatan Gaya Jepun di Malaysia Dari Tahun 1957-1980an, Tesis Sarjana Muda Sastera, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1997/1998.
20 Ahmad Ali Seman, Hubungan Ekonomi Malaysia-Jepun: 1980-1990 dlm. Badriyah Haji Salleh & Tan Liok Ee
(pnyt.), Alam Pensejarahan: Dari Pelbagai Perspektif, Kuala Lumpur, Dewan Bahasa dan Pustaka, 1996, hlm. 333-351.
23 Siow Yuen Tow, Perdagangan dan Pelaburan Jepun Di Malaysia Selepas Perang Dunia Kedua, Latihan Ilmiah, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1991.
24 Irene Tay Ying Chee, Hubungan Jepun-ASEAN 1967-1994, Tesis Sarjana Muda Sains Politik, Jabatan Sains Politik, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1995, hlm. 26.
25 Sumanthy a/p Murugaiah, Perdagangan Dan Pelaburan Jepun Di Negeri Sembilan 1957-1990, Tesis Sarjana Muda, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1997/1998, hlm. 87. Lih. juga Chamil Wariya, Pergolakan Antarabangsa: Perkembangan dan Isu Utama Sejak 1945, Kuala Lumpur, AMK Interaksi Sdn. Bhd., 1984, hlm. 199.
26 Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 447.
27 Mehmet Sami Denker, The Evolution Of Japanese Investment In Malaysia dlm. Jomo K.S. (pnyt.), Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, London, Routledge, 1994, hlm. 47. Lih. juga Foo Lai-Reen Joanne, Pelaburan Langsung Teknologi Tinggi Jepun Di Malaysia, Tesis Sarjana Falsafah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 2003, hlm. 14. Lih. juga Irene Tay Ying Chee, Hubungan Jepun-ASEAN 1967-1994, Tesis Sarjana Muda Sains Politik, Jabatan Sains Politik, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1995, hlm. 64.
28 Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 448.
30 Mehmet Sami Denker, The Evolution Of Japanese Investment In Malaysia dlm. Jomo K.S. (pnyt.), Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, London, Routledge, 1994, hlm. 47. Lih. juga Foo Lai-Reen Joanne, Pelaburan Langsung Teknologi Tinggi Jepun Di Malaysia, Tesis Sarjana Falsafah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 2003, hlm. 14.
31 Kemudiannya dirujuk sebagai MIDA, FIDA adalah sebuah agensi kerajaan yang ditubuhkan untuk menasihati
kerajaan persekutuan dan negeri mengenai dasar-dasar pembangunan perindustrian, menasihati perusahaan tempatan dan
asing mengenai sektor industri Malaysia, menguruskan pelesenan perniagaan dan pengecualian daripada tarif atau duti
import, dan menyelaraskan pembangunan perindustrian Malaysia.
32
New Straits Times, 12 Julai 1973. Lih. juga Alvin D. Coox, Japan and the South East Asia Configuration, New York, Praeger, 1981, hlm. 86. Lih. juga Ahmad Ali Seman, Hubungan Ekonomi
Malaysia-Jepun: 1980-1990 dlm. Badriyah Haji Salleh & Tan Liok Ee (pnyt.), Alam Pensejarahan: Dari Pelbagai Perspektif, Kuala Lumpur, Dewan Bahasa dan Pustaka, 1996, hlm. 337.
33 New Straits Times, 12 Julai 1973. Lih. juga Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 448.
34 Lih. juga Anon, The Malaysian Business Interview: Mr Shigeru Hiroto, Ambassador of Japan dlm. Malaysian Business, Disember 1973, hlm. 43. Dalam ucapannya, beliau menyatakan Malaysia adalah penting kepada peniaga Jepun untuk meluaskan operasi ke luar negara. Ini kerana suasana Malaysia yang positif untuk pelaburan asing dan juga pasaran
dalaman yang tersedia.
36 Malaysian Business, April 1974, hlm. 48.
37 New Straits Times, 21 Oktober 1974. Lih. juga Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 449.
38 Lih. Ooi Loy Mui, Sejarah Ekonomi Malaysia-Jepun: Kecenderungan Dasar Pandang Ke Timur Sehingga Membawa Kepada Penerapan Sistem Penglibatan Gaya Jepun di Malaysia Dari Tahun 1957-1980an, Tesis Sarjana Muda Sastera, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1997/1998, hlm. 48. Pada tahun 1971, kerajaan Jepun telah
memberikan dua buah kapal seberat 12,000 tan setiap satu kepada Malaysia sebagai pembayaran hutang darah. Lih. jug Far Eastern Economic Review, 19 Februari 1970, hlm. 47. Lih. juga Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 449.
39 Foo Lai-Reen Joanne, Pelaburan Langsung Teknologi Tinggi Jepun Di Malaysia, Tesis Sarjana Falsafah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 2003, hlm. 14. Lih. juga Sukadevan Prakash Lachmanan, The Role of Japanese Direct Investment in Malaysian Manufacturing Sector, Dissertation Master of Economics, Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran, Universiti Malaya, 1999, hlm. 28.
40 Straits Echo, 23 Oktober 1974. Lih. juga Foo Lai-Reen Joanne, Pelaburan Langsung Teknologi Tinggi Jepun Di Malaysia, Tesis Sarjana Falsafah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 2003, hlm. 14. Lih. juga Mehmet Sami Denker,
Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 450. Lih. juga Sukadevan Prakash Lachmanan, The Role of Japanese Direct Investment in Malaysian Manufacturing Sector, Dissertation Master of Economics, Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran, Universiti Malaya, 1999, hlm. 27.
42 Ibid., hlm. 28.
43 New Straits Times, 29 Disember 1975. Lih. juga Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 451.
44 New Straits Times, 29 Disember 1975. Lih. juga Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 452.
45 Lih. Khadijah Md. Khalid & Lee Poh Ping, Whither The Look East Policy, Bangi, Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia, 2003, hlm. 65. Pada awal tahun 1970-an, delegasi pelaburan Malaysia ke Jepun kebiasaannya terdiri daripada
sama ada Menteri atau Timbalan Menteri dari kementerian berkenaan seperti Kementerian Perdagangan, pegawai kanan dari
Bank Negara, EPU, MIDA dan lain-lain agensi kerajaan. Ini bagi membolehkan pelabur asing mengetahui dahulu akan
insentif yang disediakan oleh kerajaan dan suasana pelaburan di Malaysia.
46 Rombongan beliau kebiasannya akan mengandungi beberapa orang ahli perniagaan dari kalangan golongan
peniaga Melayu dan pemimpin korporat Cina. Untuk maklumat lanjut, sila lih. Hardev Kaur, Official missions abroad
reflect on country dlm. New Straits Times, 23 Jun 1997. Selain misi pelaburan, Dato’ Seri Dr. Mahathir Mohamad juga membincangkan mengenai pinjaman yen dengan Perdana Menteri Fukuda. Untuk maklumat lanjut, sila lih. Susumu
Awanohara, Working on the yen shift dlm. Far Eastern Economic Review 17 November 1978, hlm. 77-78.
47
New Straits Times, 26 Ogos 1978. Lih. juga Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 452.
50
Ibid., hlm. 15. Lih. jugaMehmet Sami Denker, The Evolution Of Japanese Investment In Malaysia dlm. Jomo K.S.
(pnyt.), Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, London, Routledge, 1994, hlm. 50. Lih. juga Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 453.
51 Sukadevan Prakash Lachmanan, The Role of Japanese Direct Investment in Malaysian Manufacturing Sector,
Dissertation Master of Economics, Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran, Universiti Malaya, 1999, hlm. 28.
52 Makoto Sakurai, East Asian Trade and Investment Policies dlm. Toshihiko Kawagoe & Sueo Sekiguchi (pnyt.),
East Asian Economies: Transformation and Challenges, Singapore, Institute of Southeast Asian Studies, 1995, hlm. 189. Lih. juga Ahmad Ali Seman, Hubungan Ekonomi Malaysia-Jepun: 1980-1990 dlm. Badriyah Haji Salleh & Tan Liok Ee
(pnyt.), Alam Pensejarahan: Dari Pelbagai Perspektif, Kuala Lumpur, Dewan Bahasa dan Pustaka, 1996, hlm. 336, 337.
53 Khadijah Md. Khalid & Lee Poh Ping, Whither The Look East Policy, Bangi, Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia, 2003, hlm. 63.
54 Ibid., hlm. 62. Lih. juga Ahmad Ali Seman, Hubungan Ekonomi Malaysia-Jepun: 1980-1990 dlm. Badriyah Haji Salleh & Tan Liok Ee (pnyt.), Alam Pensejarahan: Dari Pelbagai Perspektif, Kuala Lumpur,
Dewan Bahasa dan Pustaka, 1996, hlm. 340. Lih. juga Fong Chan Onn, Technological Leap: Malaysian Industry in Transition, Singapore, Oxford University Press, 1986, hlm. 23.
57 Trade Abroad, Issue No. 5, 1976, hlm. 5. Insentif ini memberikan pelepasan cukai sehingga 10 tahun kepada firma yang bersedia menempatkan operasi mereka di kawasan yang ditetapkan.
58
Johan Saravanamuttu, The Look East Policy and Japanese Economic Penetration in Malaysia dlm. Jomo (pnyt.),
Mahathir’s Economic Policies, Kuala Lumpur, INSAN, 1988, hlm. 19. Lih. juga Woon Yoke Sun, The Role of Japanese Direct Foreign Investment in the Malaysian Manufacturing Sector, Dissertation Master of Economics, Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran, Universiti Malaya, 1990, hlm. 95. Lih. juga Ahmad Ali Seman, Hubungan Ekonomi Malaysia-Jepun:
1980-1990 dlm. Badriyah Haji Salleh & Tan Liok Ee (pnyt.), Alam Pensejarahan: Dari Pelbagai Perspektif, Kuala Lumpur,
Dewan Bahasa dan Pustaka, 1996, hlm. 350. Lih. juga Sumanthy a/p Murugaiah, Perdagangan Dan Pelaburan Jepun Di
Negeri Sembilan 1957-1990, Tesis Sarjana Muda, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1997/1998, hlm. 109-110.
59 Nooriah Yusof, Pelaburan Langsung Asing dan Pembangunan Industri Barangan Elektrik dan Elektronik di Negeri Pulau Pinang, 1970-2007 dlm. Kemanusiaan 18 (2), 2011, hlm. 55. Lih. juga Foo Lai-Reen Joanne, Pelaburan Langsung Teknologi Tinggi Jepun Di Malaysia, Tesis Sarjana Falsafah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 2003, hlm. 15. Lih. juga Siti Muhaza binti Sh. Zainal, Hubungan Ekonomi Bilateral Malaysia-Jepun: 1981-1991, Ancaman Atau Peluang?, Tesis Sarjana, Jabatan Sains Politik, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1994, hlm. 45. Lih. juga B. Balassa, Economic Policies in the Pacific Area Developing Countries, Hampshire, Macmillan Academic and Professional Ltd., 1991, hlm. 146. Lih. juga Sukadevan
Prakash Lachmanan, The Role of Japanese Direct Investment in Malaysian Manufacturing Sector, Dissertation Master of Economics, Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran, Universiti Malaya, 1999, hlm. 27.
kerja Kongres Sejarah Malaysia II - Sejarah dan Proses Pemantapan Negara Bangsa, Anjuran Persatuan Sejarah Malaysia
dengan kerjasama Jabatan Sejarah UKM, Bilik Jumaah UKM, Bangi, 26-28 November 1996, hlm. 8.
61
Lih. Makoto Anazawa, Japanese Manufacturing Investment In Malaysia dlm. Jomo K.S. (pnyt.), Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, London, Routledge, 1994, hlm. 99. Sebagai contoh, Matsushita Industrial Corporation, Matsushita Electronic Components, Tamura Electronics dan Toko Electronics berada di Zon
Perdagangan Bebas Sungai Way, Toshiba Electronics (M) berada di Zon Perdagangan Bebas Telok Panglima Garang.
62 Mohd. bin Samsudin, Perhubungan Malaysia-Jepun 1957-1982, Tesis Sarjana, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1988, hlm. 57.
63 Ooi Loy Mui, Sejarah Ekonomi Malaysia-Jepun: Kecenderungan Dasar Pandang Ke Timur Sehingga Membawa Kepada Penerapan Sistem Penglibatan Gaya Jepun di Malaysia Dari Tahun 1957-1980an, Tesis Sarjana Muda Sastera, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1997/1998, hlm. 46.
64 Ibid., hlm. 46.
65 Raitaro Nagai, Japanese Manufacturing Studies in Malaysia dlm. ISIS Focus 101, 1993, hlm. 24.
66 Ibid., hlm. 24.
67 Ibid., hlm. 24.
69 Chee Peng Lim & Lee Poh Ping, Japanese Direct Investment in Malaysia, with Special Reference to Japanese Joint
Ventures dlm. dlm. Sueo Sekiguchi (pnyt.), ASEAN-Japan Relations Investment, Singapore, Institute of Southeast Asian Studies, Singapore, 1983, hlm. 69.
70 Untuk maklumat lanjut, sila lih. Chee Peng Lim, An Analysis of the Government’s Industrial Policy in Malaysia with Special Reference to the Petroleum Development Act 1974 and the Industrial Coordination Act 1975 dlm. Paper presented at the Fourth Malaysia Economic Convention, Anjuran Malaysian Economic Association, Kuala Lumpur, 19-21
Mei 1977.
71 Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 451.
72 Mehmet Sami Denker, The Evolution Of Japanese Investment In Malaysia dlm. Jomo K.S. (pnyt.), Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, London, Routledge, 1994, hlm. 48. Lih. juga Mehmet Sami Denker, Internationalization of the Malaysian Economy: Role of Japan, Tesis Ph.D., Universiti Malaya, 1990, hlm. 451.
73
Sistem Bretton Woods adalah sistem urus tadbir matawang antarabangsa yang menetapkan peraturan-peraturan hal ehwal kewangan dan komersial di antara negara-negara industri utama dunia pada pertengahan abad ke-20. Dengan sistem
ini setiap negara perlu mempunyai dasar monetari bagi sistem pertukaran nilai mata wang yang ditetapkan yang ditambat
dengan nilai emas. Sistem ini adalah contoh pertama rundingan aturan dan seliaan matawang yang bertujuan untuk
mentadbir hal-ehwal kewangan di antara negara-negara merdeka. Di bawah Sistem Bretton Woods, setiap negara hendaklah
mewujudkan dasar kewangan yang mengekalkan kadar pertukaran mata wang dalam nilai yang tetap-dengan kelonggaran
unjuran tidak melebihi 1 peratus negatif (-1%) atau positif (+1%) yang ditambat dengan nilai emas dan kemampuan Tabung
Kewangan Antarabangsa (IMF) sebagai penyelesaian sementara ketidakseimbangan bayaran. Dalam menghadapi
hari ini adalah warisan sistem Bretton Woods yang runtuh pada era tahun 1970-an.
74 Irene Tay Ying Chee, Hubungan Jepun-ASEAN 1967-1994, Tesis Sarjana Muda Sains Politik, Jabatan Sains Politik, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1995, hlm. 44.
75 Leo Ching, Japan in Asia dlm. William M. Tsutsui, (pnyt.). A Companion to Japanese History, Malden, MA,
Blackwell Publishing Ltd., 2007, hlm. 416. Lih. juga Irene Tay Ying Chee, Hubungan Jepun-ASEAN 1967-1994, Tesis
Sarjana Muda Sains Politik, Jabatan Sains Politik, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1995, hlm. 55. Pada tahun 1973,
Organization of Arab Petroleum Exporting Countries (OAPEC) mengenakan embargo minyak terhadap Jepun untuk
memaksa Jepun memutuskan hubungannya dengan Israel. Ancaman ini membimbangkan Jepun kerana 83% import
minyaknya datang dari OAPEC.
76 Sukadevan Prakash Lachmanan, The Role of Japanese Direct Investment in Malaysian Manufacturing Sector,
Dissertation Master of Economics, Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran, Universiti Malaya, 1999, hlm. 28.
77
Takafusa Nakamura & Bernard R.G. Grace, Pembangunan Ekonomi Negeri Jepun Moden, Terj. Prof Madya Dr. M. Rajendran, Jepun, Kementerian Hal Ehwal Luar Negeri, 1985, hlm 103. Lih. juga Tan Sock Cheong, Bantuan Luar Amerika Syarikat dan Jepun Kepada Malaysia: Satu Perspektif Sejarah Perbandingan (1957-1980), Tesis Sarjana Muda, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1994, hlm. 91-92. Lih. juga Kiyoshi Kojima, Reorganisation of North-South
Trade, Japan’s Foreign Economic Policy for the 1970s dlm. Hitotsubishi Journal of Economics 6 (2), 1966, hlm. 11. Lih. juga Woon Yoke Sun, The Role of Japanese Direct Foreign Investment in the Malaysian Manufacturing Sector, Dissertation Master of Economics, Fakulti Ekonomi dan Pentadbiran, Universiti Malaya, 1990, hlm. 75.
78 Pejabat Perdana Menteri mendapat kerjasama dari MISC untuk menubuhkan MAJECA. Penglibatan MISC dalam
79 Lembaga Kemajuan Perusahaan Persekutuan, Malaysia: Your Profit Centre in Asia, t.tp., t.pt., t.th., hlm. 18.
80 Mehmet Sami Denker, The Evolution Of Japanese Investment In Malaysia dlm. Jomo K.S. (pnyt.), Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, London, Routledge, 1994, hlm. 53.
81 J. Saravanamuttu, The Role and Impact of Japanese Direct Investment in Malaysia, Paper presented at the Seminar Japanese Experience: Lessons for Malaysia, anjuran Ministry of Foreign Affairs, Pulau Pinang, 28-31 Mei 1983.
82 Untuk maklumat lanjut mengenai kelebihan kadar gaji di Malaysia, sila lih. Mehmet Sami Denker, The Evolution
Of Japanese Investment in Malaysia dlm. Jomo K.S. (pnyt.), Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, London, Routledge, 1994, hlm. 54.
83
Untuk maklumat lanjut mengenai hubungan ekonomi dan perdagangan di antara Malaysia dan Jepun antara tahun
1968 hingga 1978, sila lih. Mohd. bin Samsudin, Perhubungan Malaysia-Jepun 1957-1982, Tesis Sarjana, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1988, hlm. 77-95. Untuk maklumat lanjut mengenai hubungan ekonomi dan perdagangan
di antara Malaysia dan Jepun antara tahun 1978 hingga 1982, sila lih. ibid., hlm. 122-133. Untuk maklumat tentang 5 fasa
pelaburan asing selepas Malaysia mencapai kemerdekaan, sila lih. K.R. Chou, Studies on Saving and Investment in Malaya, 1966, Hong Kong, Academic Publications, hlm. 148-150.
84 Kiyoshi Kojima, Reorganisation of North-South Trade: Japan’s Foreign Economic Policy for the 1970s dlm.
Hitotsubashi Journal of Economics 13 (2), 1973, hlm. 3.
Papers presented at a conference organized by the Institute of Southeast Asian Studies, Singapore, Institute of Southeast
Asian Studies, 1974, hlm. 3. Lih. juga Kei Wakaizumi, Japan’s Role In International Society: Implications For Southeast
Asia dlm. Kernial S. Sandhu & Eileen P.T. Tang, (pnyt.), Japan As An Economic Power And Its Implications For Southeast Asia, Papers presented at a conference organized by the Institute of Southeast Asian Studies, Singapore, Institute of Southeast Asian Studies, 1974, hlm. 80.
86 Ooi Loy Mui, Sejarah Ekonomi Malaysia-Jepun: Kecenderungan Dasar Pandang Ke Timur Sehingga Membawa Kepada Penerapan Sistem Penglibatan Gaya Jepun di Malaysia Dari Tahun 1957-1980an, Tesis Sarjana Muda Sastera, Jabatan Sejarah, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1997/1998, hlm. 57-58.
87 Chua Wee Meng, Comments on Professor Ichimura’s Paper dlm. Institute of Southeast Asian Studies, The Future Pattern of Japanese Economic and Political Relations with Southeast Asia, Current Issues Seminar
Series No. 5, Singapore, Institute of Southeast Asian Studies, 1975, hlm. 45. Lih. juga Mehmet Sami Denker, The Evolution
Of Japanese Investment In Malaysia dlm. Jomo K.S. (pnyt), Japan and Malaysian Development: In the shadow of the rising sun, London, Routledge, 1994, hlm. 53.
88 Chua Wee Meng, Comments on Professor Ichimura’s Paper dlm. Institute of Southeast Asian Studies, The Future Pattern of Japanese Economic and Political Relations with Southeast Asia, Current Issues Seminar Series No. 5, Singapore, Institute of Southeast Asian Studies, 1975, hlm. 45.
89 Ibid., hlm. 45.
90 Lih. Yoshi Tsurumi, The Japanese Are Coming, Cambridge, Massachusetts, Ballinger Publishing Co., 1976, hlm. 37. Y. Tsurumi menganggarkan menjelang tahun 1980, 2/3 dari keseluruhan pelaburan Jepun di luar negara adalah dalam
ASEAN telah diadakan di Tokyo pada 27-28 November 1973 untuk membincangkan isu getah tiruan Jepun yang telah
menjejaskan eksport negara-negara ASEAN yang merupakan pengeluar 85% getah dunia.
92 Ibid., hlm. 34.
93 Ibid., hlm. 48.
94 J. Tann Kok Aun, I Go East: Learning From The Japanese Experience, Kuala Lumpur, Milimex Corporation Sdn. Bhd., 1982, hlm. 25. Lih. juga Irene Tay Ying Chee, Hubungan Jepun-ASEAN 1967-1994, Tesis Sarjana Muda Sains Politik, Jabatan Sains Politik, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1995, hlm. 39, 47.
95
Md. Shukri Shuib, Pemilihan Fukuda Mampu Baiki Imej Jepun dlm. Utusan Malaysia, 25 September 2007.
96 Irene Tay Ying Chee, Hubungan Jepun-ASEAN 1967-1994, Tesis Sarjana Muda Sains Politik, Jabatan Sains Politik, Universiti Kebangsaan Malaysia, 1995, hlm. 48. Untuk maklumat lanjut mengenai hubungan Jepun-ASEAN selepas
Doktrin Fukuda, sila lht. ibid., hlm. 49-54.
97 Ibid., hlm. 118.
98 Ibid., hlm. 74.
99
Ibid., hlm. 118.
102 Ahmad Ali Seman, Hubungan Ekonomi Malaysia-Jepun: 1980-1990 dlm. Badriyah Haji Salleh & Tan Liok Ee (pnyt.), Alam Pensejarahan: Dari Pelbagai Perspektif, Kuala Lumpur, Dewan Bahasa dan Pustaka, 1996, hlm. 337.
