• Tidak ada hasil yang ditemukan

Untitled

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2023

Membagikan "Untitled"

Copied!
4
0
0

Teks penuh

(1)

No. 24 12 Juni 1931

--'!!!!!'!!!'!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!'!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!'!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

REGINIPOEN LENGGANAN SWARA-TAMA:

1/2 .. . . , . f 3 . .- nioewoen ka- taoen . • . . f 6.-

I

3. woelan . •. . f 1,50 bajar roemijin.

Kenging mbajar saben woelan RAGAD ADVERTENTIE:

1 katja

1/2 "

•1 • ..

1/s " . .

Saladjengipoen: saben 1 cm2 • sekedik • kedikipoen: f 1.50.

f 36.- f 18.65.

' 9,75.

5,25 . 0,03;

Kabar premili alit - alitan: .f 1..-

Moendoet kapatjak langkoeng saking sapi- san, oetawi dados lengganan, tepang rembag rocmijin kalijan administratie.

-

. SE RAT KABAR KATHOLI EK

Medal saben dinten Djoemoewah.

I TALI KALIJ AN VA TICAAN.

Pius X, anggelaraken babagan Aksi Katoelik. ( - Malah saperanganing Nawala sawatawis taoen kapengker nate koela pertal oeroet - oeroetan wonten Sw.T.).

ingkang dateng pradja Itali wonten ingkang anjeboetaken soepados pradja Itali neda ngapoenten dene wonten oetjap makaten dipoendjor kemawon dening poelisi.

Sa bar.

Johannes Jorgensen, nate njarijos- aken salebetipoen satengah djam, djagad serat kabar kedah sampoen saged dame! wawasan lalampahan- Ialampahan wigati ingkang kalampah wonten ing djagad pasrawoengan.

Dados poen journalist kedah tjak- tjek toemrampil tjoekat atrangginas, Jantip! Alijas kedah tjepat tangan ring.ln kaki . . . . •

Sok rnakatena, kita ladjeng gadah koepija koran hari warti poenika temenipoen boten saged kaangge gondelaning pangrembag ingkang bakoeh. Kadjeng koela boten ke- nging kaangge gagaran ingkang ngantos njakoep sadaja lebetaning prakawis. Djer tilgrarn-tilgram ing serat kabar hari warti poenika jek- tinipoen toemindak akanti kasesa.

Dados amengkoe pikadjengsoepados enggal soemebar ing saindenging bawana; dados inggih nama angeng- geni pawakaning journalist: tjepat tangan ringan kaki pesat ingetan, . . . . kaseboet nginggil.

Sapoenika, kados ingkang kase- boet ing Swara Tama minggoe ka- pengker, djagad Irali saweg kalim- poet ing mendcieng peteng, margi gesrekipoen pradja !tali kalijan Va- ticaan.

Kita, gotrah Katoelik ing Indo- nesia, mangertosipoen prakawis waoe margi tilgram -tilgramipoen Aneta. Lan, ti I gram - tilgram waoe sampoen mesti kemawon boten

I

djangkep, tegesipoen: boten saged njakoep sadaja lebetaning prakawis.

Mananawi wonten lalampahan wigati makaten poenika, ingRang nomer satoenggal kita kedah alam- baran watak sareh, sabar, boten koemroengsoeng, anggragap toewin goegoep, 11ngiras angentosi datenging pawartos ingkang langkoeng talesih.

Ing riki, klta journalisten Katoelik, margi kadesek ing kawontenan- kawontenan ingkang angengingi djagad Vaticaan, inggih ladjeng saja kraos ambetahaken kasagedan basa !tali. Djer, serat kabaripoen Vaticaan, Osservatore Romano, poe- nika kaserat ing basa !tali.

Dados, . . . . • salebetipoen kita angraosaken lalam pahan ing Va- ticaan waoe, manah kita kedah arangkepan sareh, sabar . . .

Kita bela prihatos.

Sanadjan tilgram - tilgram Aneta boten talesih, ewadene wonten ka- wontenan ingkang boten kenging dinorakaken, i.p.:

"Pradja ltali gesrek kalijan Va- ticaan."

Lalampahan poenika wonten!

Kita Katoelik ing dalem Pasa- moean Soetji sarni maoedjoedaken badan satoenggal. Kala pangoeja- oeja ing Roeslan Ian Mexico taksih moeroeb-moeroebipoen, gotrah Ka- toelik ing saindenging djagad sami

Serat kabar De Tijd angewrat pakabaran saking Roem, katitimang- san 29 April 1930, ingkang kenging kangge oelar- oelar angoedari oen-

• deramng prakawis gesrekipoen !tali kalijan Vaticaan kaseboet nginggil.

horeg. Ing Indonesia inggih boten kantoen, sarni ngatingalaken bela soengkawanipoen, asarana poe-poe- dji ing salebeting Gredja, sosorah lss. Samanten oegi kedadosan ing ltali sapoenika, inggih angebahaken katresnan Katoelik ing salo~mahing

djagad. Saja manawi ngengeti ing- kang katradjang prahara poenika telenging KathoLcisme saha sarira- nipoen Ratoening Pasamoewan Soe- tji pijambak, koela tanggel ebah- ipoen djagad Katoelik anglang- koengi tinimbang kala lalampahan ing Mexico toewin Roeslan. Sale- betipoen bingah, kalanipoen Sri Nata Pandita ing Roem amengeti anggenipoen djoeff;eneng imam sarnpoen 50 taoen, kala samanten ing poendi - poendi sami ngatingaI- aken gambiraning rnanah. Sadaja enggen wonten pahargjan, . • . . . katresnanipoen saja moeroeb, .. . sadaja sami asasanti: " . . . . Widada Sri Nata Pandita Pius XI.

Basoeki, Kangdjeng Paus Pius XI!"

Samangke, ing salebetipoen kadaton Vaticaan ingkang dados poesering Katholicisme kataman reribed, kita poetra - poetranipoen inggih mesti toemoet prihatos sareng-sareng ka- Iijan pandjenengan dalem Sang Ma- ha Gopa Pius XI. Pakempalan-pa- kempalan kita mesti ladjeng ang- goegah manahing warga - warga- nipoen, soepados samia amoemoedji amrih basoekiniog Vaticaan. Malah ingRih boten nama mokal, manawi tilgram - tilgram bela prihatos ing- kang ambandjiri Vaticaan bade wonten ingkang saking Indonesia atas namanipoen wandawa Katoelik.

Pakempaian K. W., K. S. B. ingkang sakalih-kalihipoen sami pakempalan sosijal, mesti ladjeng toemrampil, anglampahi wadJibipoen. Poenika, . . . . mesti! Lan, kedah makaten!

Aksi Katoelik.

Tjekakan koela babagan Hali - Vaticaan kaseboet ing Sw.T. ming- goe kapengker, anjarijosaken nala- ring pasoelajan ingkang bakoe, margi:

Pehak kemedja hitam (Fascisten) njangga roenggeni pakempalan Azione Cattolica oet. Aksi Ka- toelik. Pakempalan poenika Glinalih nawoeng sedya poelitik. Dinalih nedya angrebahaken paprentahan Fascisten. Azoine Cattolica dinalih dados topeng poelitik.

Kita, wandawa Katoelik sami ma- ngertos poenapa .sadjatosipoen ing- kang nama aksi Katoelik. Kados ingkang k aseboet won ten ing na- wala - nawala dalem Nata Pandita ing Roem, Aksi Katoelik ing rikoe ateges: Sociale Katholieke- Actie.

Dados poenika babar pisan dede aksi poelitik. Prakawis poenika gamblang sanget manawi kita maos Nawala ,,Motu Proporio" (18 Dec.

1903), toewin Nawala ,,11 Fermo Proposito" (11 Djoeni 1905). Na- wala kakalih poenika paring dame!

Serat kabar poenika njarijosaken, ing taoen 1886 ing ltali wonten pagoejoeban aksi Katoelik anama Gioventu Cattolica. Warga - warga- nipoen sami tijang ~jaler oemoer 12 - 35 taoen. Inggih pakempalan poenika ingkang dados bapa-baboe- ning pakempalan Aksi Katoelik ingkang sapoenika. Taoen 1923 la- djeng toewoeh pakempalan golongan kasepoehan, Ian warga-warga Gio- ventu ingg1h saged katampi ing rikoe. Wiwit kala samanten watesing oemoer-oemoeraning warga ing da- lem pakempalan kakalih waoe tan- sah kaangkah sageda soeda.

Para maha siswa Katoelik ing rikoe inggih ladjen ngadani pakern- palan. Samanten oegi golongan wa- nita Katoelik: sepoeh, anem toewin maha siswa sami anggolong dame!

barisan. Lare-lare

e

tri oemoer nem taoen kemawon 'Sampoen kenging malebet dados warga. Lare - !are djaler oemoer 6 - 12 taoen sami dados reksanipoen pakempalan wa- nita Katoelik.

Golongan djaler (wredda) gadah garombolan 40 warganipoen 140.000; wanita wredda} warga- nipoen 250 000; golongan moeda (djaler) 300.000; dene moeda Ka- toelik (wanita) warganipoen 450.000.

Sampoen sawatawis taoen, pa- kempalan - pakempalan poenika di- poenreh ing Centraal bestuur. Para pangarsaning satoenggal-toenggaling pakempalan sami loenggoeh wonten ing centraai bestuur waoe, dene warga sanesipoen tinoeding ing Kg. Paus.

Tradjanging pakem pal an- pakem- palan poenika namoeng mligi won- ten ing laladan kasoesilan toewin agami oet. kabatosan. Dalasan sport- organisatie - nipoen kemawon kala taoen 1927 igggih kabibaraken, kangge koerban dateng fascistische centralisme. Parepatan - parepatan- ipoen ingkang penting angrembag gesangrng brajat sarta rembag-rem- bag ingkang magepokan kalijan prakawis poenika. Samanten oegi laladan sosijal ingkang langkoeng djembar, kadosta kasoesilan ing salebetipoen pabrik, ngaso ing din- ten Ngahad, lss., inggih dados rem- baging pakempalan - pakempalan waoe. Toemindaking prakawis-pra- kawis poenika ingkang saperangan ageng angengingi panggoela-wentah toewin sinaoe. Malah ing kabiskopan- kabiskopan Itali !er gadah babadan ingkang saemper pamoelangan-loe- hoer-sosijal.

Nitik ingkang kaseboet ing nging- gil, saha nitik oegi papakeming Aksi Katoelik, tangeh manawi Azione Cattolica amengkoe tradjang poe- litik.

Kadjawi poenika, pandjenengan sadaja ingkang sami anenggani konggres P. K. W. nembe poenika, margi sosorahipoen Rama Djaja- sepoetra mesti mangertos bilih pa- kempalan Aksi Katoelik ing ltali waoe babar pisan boten mengkoe poelitik. (Kala samanten pandjene- nganipoen ametik statuten lan pro- gramipoen pakempalan aksi Katoe- li k ing !tali).

Bedamen /tali - Vaticaan.

Wonten Sw.T. minggoe kapeng- ker katjarijosaken, ing salebetipoen roehara waoe, pehak kemedja hitam katah ingkang ngoetjap: Dipateni bae Paus koewi . . . . enz . . . !"

Oetjap makaten poenika tetep angremehaken, njoewijah, ngasora·- ken, natoni panggalih dalem kg.Paus, soemarambahipoen dateng poetra- poetranipoen. Mila inggih boten maiben, dene ing 11ota Vaticaan

Ing riki koela ladjeng kengetan Verdrag Lateranen kala 11 Febru- ari 1925.

Ing serat bedamenipoen ltali ka- lijan Vaticaan wonten papatjak ing- kang oengel-oengelan ingkang ma-

toki: •

sadaja tindak njoewijah oetawi anatoni Paus kedah rinengkoeh sami kalijan njoewijah toewin natoni (misakit) sariraning pan- djenenganipoen nata (art. 8), Dados artikel poenika ateges ngawisi tijang ngremehaken, nga- soraken, njoewijah oetawi anatoni ngarsa dalem Nata Pandita ing Roem.

Mifa, manawi poelisi Itali boten rnenging tindak angremehaken waoe, nama boten anetepl pikadjenganing artikel 8 kaseboet ing Verdrag La- teranen.

Kaela kengetan dawoeh pangan- di ka daiem kaia ananggapi soso- rahipoen Mussolini, kaseboet ing nawala dalem ingkang dateng kar- dinal Gasparri kat1timangsan tanggaI 30 Mei I 929. Kala samanten, pan- djeneoganipoen angand1ka: ,,beda- men kang lagi bae teloeng sasi, wis banget diganggoe gawe tanpa nganggo paparah babar pisan."

Awit, kala samanten wonten ing_

salebeting Kamer toewin Senaat Mussolini anjarijasake.n ingkang soeraosipoen: ora ngetjoelake apa- apa; ora ana consessie-ne pradja sidji - sidjia marang Pasamoewan Soetji; Jestari enggone ngawat-awati Pasamoewan Soetji; nglestarekake sarana-sarana kanggo ngawat-awati Pasamoewan Soetji dalah para imame enz ... " Katranganipoen Mussolini ingkang makaten waoe, kala samanten andosaken boten re- naning panggalih dalem. . . . .

Dados tjalon roebedaning beda- men Vaticaan-Jtali poenika sampoen katawis wiwit kala woelan Mei 1929.

Damelanipoen Vrijmetselarij?

Saweneh wonten ingkang nginten, lalampahan ingkang sapoenika a- ngen11ingi Vaticaan poenika, margi damelanipoen barisan Vrijmetselarij.

Gagapan makaten poenika inggih wonten emperipoen. Kaseboet ing De Koerier 17 April 1929 lembaran kaping kalih, won ten seratan ingkang soeraosipoen ing basa Djawi ma- katen:

• ,, . . . Moenggoeh Mussolini maoe -maoene ora amboebarake Loges disik, mesti ora kelakon bisa nganakake bedamen karo Vaticaan.

Dek taoen 1895, sang praboe Humbert Nata !tali amiwiti rem- bagan pijambak (persoonlijk) karo Paus Leo XIII. Sang Praboe ban- djoer animbali mantri moeka toe- wan Crispi, perloe paring pirsa qawoeh wangsoelane Kg. Paus.

Esoeke minister Crispi, matoer:

,,Koela sampoen rembagan kalijan grootmees ter-ipoen Vrij metselarij.

Tjarijosipoen dateng koeia: ,, Ma- nawa Sang Praboe toemindak gawe bedamining pradja !tali ka- ro Vaticaan, ing dina ikoe oega akoe kabeh nedya anggawe soe- paja satanah ltali nglawan pan- djenengane" . . .

Sang Praboe doeka; . . . nanging karsanipoen ladjeng kasandek- aken.

Nitik kawontenan poenika, boten nama mokal gagapanipoen tijang ingkang sami amastani; lalampahan ing ltali samangke poenika saking koerdani po en barisan Vrij metselarij.

Sinten ingkang menang?

Kaela mangertos tanah Portegal, Sepanjol toewin Itali poenika tanah Katoelik. Lan, ... tanah-tanah poe- nika, . . . . ing salebetipoen taoen 1931 koela tjatet kam bah ing reretoe.

Wiwit kina makina, piwoelang Katoelik sampoen moelangaken ing

Hoofdredacteur:

A. DJ AJ ASEPOETRA.

kabantoe

REDACTIE -COMMISSIE.

Adresipoen Redactie Ian Administratie

IGNATIUS. COLLEGE

DJOKJAKARTA

Telefoon no. 795.

Drukkerij .. Canisius" Djokja.

ISINIPOEN:

Itali kalijan Vaticaan-mBok sam~

poen kesangeten-Wirang mbeba~

rang - Kloeroeking sawoengipoen Pandji Laras - Basa Mladjeng Ian kantja goeroe ing doesoen.-Panga~

djaran ing tanah Indonesia .- Blitar -Goentingan pers..-Saking pakem~

paian-Pangandika Dalem K.S. Ba~

pa Leo XIII-0.P. G.Oe. - Oerap~

sari - Correspondentie.

GOENTINGAN PERS.

Oh, itoe toekang koran!

Panjaroewenipoen kadang sepoeh Mintagsama kaseboet ing Sw. T.

no. 23 sampoen koela waos. Koela waos Ian koela tampi kanti soerneh.

Kanti manah asrep, ngoemala, soe- milak kados remboelan. Kanti pam- bekan mornot kados poen soerja ..•

Roemeksaning katresnanipoen ka- dang Mintagsama ingkang dateng koela soemarambahipoen dateng journalisten Katoelik pantes inga- osan.

Ewadene soepados boten adamel seling serep, kaparenga Prendjak Mataram ngatoeri katrangan sakedik.

Bakoening iembag wonten Goen- tingan Pers Sw.T. no. 22 waoe, koela anedahaken: Ed an in

g

d j a rn an modern. Karn adj en g an d j a- m an sapoenika ingkang ateges ngrisak kasoesilan!

Ladjeng, .. ingkang koela angge tjooto n d i 1 a I ah i p o en paka·

baran ing Aksi prakawis id jab - ti 1 gr a m ingkang doemados anta- wisi poen student R. H. S. kalijan goeroe estri ing Prambanan.

Sapoenika manoet katranganipoen kadang sepoeh Mintagsama, prijan- toen kalih waoe pantjen sampoen idjab. Dados boterc idjab "gram makaten poenika.

Dados samangke manoet katrang- an saking saoedara Mintagsarna ...

terang poen t j onto ingkang klen- toe, boten njata! . . . .

Manawi teternboengan koela awa- waton kabar boten njata, in g Goen- tingan Pers waoe toemamanipoen dateng sang pmanganten kakalih adamel tjoerna, toememboes ing dada teroes ing gigir, . . . o, noewoen noewoen Prendjak Mataram boten awrat Jan boten is in neda ngapoenten.

0, pantjen awrat dados toekang koran poenika. Ageng tatanggelan- ipoen journalist, ingkang kedah apawakan tjepat tangan ringan kaki, nanging kedah kanti pangatos-atos.

Dados tjonto koeia ingkangklentoe.

Nanging kawontenan edaning djaman ,,modern", tandoek ,,modern'' ing- kang ngrisak kasoesilan, angasora- ken daradjading kadang wanita, ..•

boten saged sinelakan. Njata, temen, wonten temenan.

I

Lan edaning "modern", tandoek tjap dasamoeka, sasaged-saged ke- dah kasirnakaken. Kaleboera, karam- poga, kakroetoega ing djemparing amrih dados endeg - endeging amoen-amoen. PoenJka kawadjiba- nipoen kantja journalist toewin para panoentoening bangsa.

Mila, . . mangga sijaga, amepak dadamel, . . . anikelaken kakijatan, kadosa Sri Ramawidjaja sawadya- balanipoen kala nedya n'gleboer dasamoeka.

Alkasil, nalar Prendjak Mataram- Mintagsama, katjoentel samanten.

Habis perkara . . . I Kasih tangan, saudaral . . . Gandeng koentja am- boentjang rnoebaling tandoek angri- sak kasoesilan! . . . .

PRENDJAK MATARAM.

ngalam donja wonten barisan kalih ingkang tansah sami ajoen-ajoenan.

Barisan waoe i. p. barisanipoen Lu- cifer kalijan wadyabalanipoen Mi- kael. Gedibalipoen pepeteng, kalijan poetraning Papadang.

Kita sami kawarah, sampoen ngin- ten manawi anaking pepeteng poe- nika sami bodo. Wangsoel, kadig-

< -

(2)

P A K E M P A L A N. tidak akan ada halangan bersama- sama mengangkat protest terhadap kepada fascist karena kekedjiannja di Tripoli dan di Italia. ,, . . .

PAREPAT AN MOEDA - KATHOLIEK MATARAM GOLONGAN ST. ALOY- SIUS NALIKA TANGGAL 30 MEI 1931

WONTEN ING PANTI SISWA.

Ingkang rawoeh maremaken. Kadjawi Rama Moderator Ian para warga. oegi Tamce sa- watawls Ian oetoesan - oetoesan saking St.

Maria-stichting, M. K. St. Johannes Bergmans Ian M. K. St. Stanislaus.

Ingkang karembag:

1. Macs notulen sarta ngabsahaken oegi.

2. Prakawis penjokong warga ingkang ka- wedalaken saking pandamelanipoen. Poetoes- an : Ngedegaken Steunfonds. Antjasipoen : Njoekani srana dateng warga ingkang kawe- dalaken saking pandamelan. Ingkang kapilil-i pangreh steunfonds: sd. Soewandi pangarsa, Soebardja panitra-hartaka, sarta sadaja djoe- roe-noepiksa saking M. K. warga.

Dados jasanipoen M. K. tambah satoenggal malih.

3. Ngandaraken retraite dateog Giri-Sonta, sanalika oegi wonten saderek sawatawis ing- kang bade nderek retraite.

4. Oetoesan sakiog St. Maria-stichting me- dar sabda prakawis dana Gredja St. Joescep.

Temboengipoen tjekak, nanging ngengingi manah. Mila sareng kartjis dana dipoendoem, ladjeng katah sanget ingkang sami ngiseni, ngantos kartjisipoen kirang.

5. Sarehning bendjing tanggal 21 Juni poe- nika ngleresi riajanlpoen St. Aloysius, mila M. K. golongan St. Aloysius ing dinten poe- nika bade njoewoen Mis Soetji Ian para warga sadaja kedah nderek Mis Soetji waoe kalijan tampi Communie Soetji sasarengan.

6. M. K. bendjing 19 Juli bade dame! ex- cursi dateng Mendoet, Baraboedoer, Blabak.

Toedjoening excursie ,.boten namoeng pados hawa resik, oetawi seoeng - seneng, nanging oegi ngraketaken sasederekan. Prarni- la ingkang kengiog toemoet boteo oamoeng war ga M. K. kemawon, nanging sinten kemawon ingkaog poeroen. Ingkang bade toemoet ex- cursle, kenging moendoet katerangan dateog Pangreh M. K. golongan St. Aloysius.

Sasampoenipoen nampi warga enggal. djam 12 parepatao katoetoep.

M.K. -er.

PAREPATAN WARGA K. W.

SOERAKART A.

Manggen ing Kath. School Poerbajan.

Ingkang rawoeh maremaken.

I. Kawiwitan djam 10.

II. Pengetan parepatan kapengker kawaos, kaewahan sakedik ladjeng k-aabsahaken pisao.

III. Pakabaran:

l. Procesverbaal Verificatie Commissie. Pi- nanggihing panriksan V. C. beres.

2. Serat saking cursisten K. E. lami. Ma-

dajanipoen inggih nggegilani. Ang- genipoen pasang gelar nedya a- ngrebahaken mengsahipoen inggih warni-warni, remp1t, santosa.

Nanging sanadjan makatena, iman kita anetepaken, boten bade Pasa- moewan Soetji tjoerna dening pa- ngrabasanipoen golongan Vrijmetse- larij sakomplotipoen. Kita jakin, mesti oenggoel ing djoerit. Ing sale- beting manah kita, sami kinijataken dening oengel-oengelan:

,, Pandjenenganingsoen oeninga si setan tjoemlorot tiba saka doewoer kaja tatit. Weroeha, sira lngsoen paringi pangoewasa loemakoe ngambah oela Ian kala djengking;

sarta pangoewasa angregem wa- dyabalaning satroe, Ian babar pi san

r:;a

ana sing bakal agawe kelaranmoe." (Lukas 10:

18).

Dawoeh pangandika Dalem poe- nik.a paring kekijatan kita sadaja.

Ewasamanten, inggih perloe pan- djenengan tjatet oegi ,, .. Risaking kasoesilan, mesti adamel risaking pradja, hantjoering bangsa."

Swantenipoen golongan sanes.

Saderengipoen koela amoengkasi andaran koela, perloe koela anedah- aken pamanggihing golongan sanes toemrap gendranipoen kemedja hi- tam kalijan Vaticaan.

S. K.

,,Mustika"

no. 24, sasam-

0. P. G. Oe.

etc.

Petikao ingkang sampoen ngandaraken bab organisatie, sapoenika lalampahan sa- watawis ingkang dipoeoalami Tsjekist Aga- bekow pijaml:>ak.

Tsjeka ing Oeral.

Ing poeogkasaning taoen 1921 koela (Agabekow) wooten ing kita Jekoterinenburg (ing Oeral)-sapoe- nika nama: Swerdlowsk - dipoen- pindab dateng Gaebtsjeka (goeper.- men.-Asjeka). Kala samaoteo koela oemoer 24 taoeo. Waoeoipoen koela dados pradjoerit wadya-bala abrit;

ing rikoe koela sampoen ngraos.- aken kekirangao teda lao katisen.

Pindahan waoe ateges: oeripmoe ba~

kal rada majarl

Goebtsjeka paenika maoggen ing Poeskinst'Caat 47; grijani poen boten nama kagengeo; iog nginggil soeng.- soen kalih, iog ngandap wooten goetek ... goetekan ( kelders) kangge tijaog sakitan. Ing pentokaning pla~.

taran nglebet wonten kestalan, pa- panipoen kangge ngedrel tijang.

Pangagenging Tsjeka waoe. Ian ngi- 'as dados koemeodamiog wadya- bala, satoeoggiling tijang tilas man.- troes, nama Taeohoeskow, watak ambek sija toer kasar. Gandeogan- ipoeo: Chrorntsow, paogarsaning afdeeliog operatief peteng, djoelig.

Ladjeog Wjatka, sami-sami kaotja- nipoen katingal wasis pijambak;

roem1Jlll saderengipoen revolutie dados poeoggawa goepermeo. La- djeng malih Staalberg, tijang estri, asli saking Letland. Staalberg waoe saking toememen Ian senengipoen

teer noewoeo dateng K.W. Ian dateog warga ingkang sampoen kersa paring pitoeloeogan.

3. K.W. ngajom St. Joesoep. Pramlla ma- nawi ngleresi rijajanipoen Sento waoe ladjeng ngwontenaken Communie sasarengan kangge warga K. W.

4. Margi pindahipoen Mejuffr. A. Sawalijem (commissaresse K.W.). Mejuffr. M. Soedarini kapilih dados gegentosipoen.

5. Verlag Cooperatie Commissie.

6. Serat saking Spaarclub.

Soeraosipoen: Rehning Spa<1rclub poenika ngajom K. W., pramila Spaarclub neda da- teng K. W. soepados manawi wonten bot repotipoen Spaarclub K. W. kersaa mitoe- loengi ngoeroes.

7. Serat saking Kerk en Armbestuur. Wos- ing serat neda oeroenan dateng K. W. kangge toembas lampoe kabetahaning pakempalan.

Sampoen dipoensoekani.

8. Njadekaken Almanak.

Bebaten kangge dana tjalon Gredja eoggal.

Jatra tirahan Comite Decemberan kadanak- aken dateng Jav: Armen.

9. Grafcomite ngatoeraken genging panoe- woen dateng para saderek ingkang sampoen kersa paring dana.

10. Serat saking P. P.K. D.

Wosing serat ngadjak dateng K.W. ngwon- tenaken Schakekursus.

K. W. sampoen toemandang prakawis poe~

nika. Ladjeng benoem sdr. tiga kangge tjalon Schakelbestuur 1 sadr. Djajaoetama 2 sdr.

Poerwaatmadja, 3. sdr. Nataboedija.

II. Verslag Congres P. K. W.

Saking panedaoipoen parepatan verslag bo- ten oesah kawaos, awit para warga sampoen sami mireng pijambak Ian oegi sampoen maos ing Swara Tama.

VI. Lezing Rerum Novarum saking P.K.W.

Rehning Swara Tama sampoen ngewrat bab poenika ing ngriki boten perloe koela wang- soeli malih {zie Sw. Tama no. 21 22/5 - '31 lembaran II).

V Oesoel2 ingkang katampi ing parepatan.

I. Pasang pakabaran ing serat kabar bade wontenipoen Gredja enggal ing Sala.

2. Ngedoem busjes dateng para sdr. Kath.

Sala kangge nglempakaken dana:Gredjaenggal.

3. Njerati pakempalan Kath. sanes perloe neda dana kangge Gredja enggal.

4. Parepatan njoekani pangoewaos dateng Pangreh nindakaken srana - srana kaogge pados dana.

5. K. W. sasaged - saged bade ngoedi nga- djengaken kagoenan (oep: ngwontenaken mu- ziekclub enz.).

VI Sasampoenipoen poenika pitakeoanpita- kenan ladjeng kawangsoelan klawan terang.

Wasana parepatan katoetoep ± djam 1.

Verslaggever.

poenipoen metik tilgram pakabaran pasoelajan ing ltali waoe, ladjeng njerat makaten:

Memang pertentangan katholiek dengan fascist itoe soedah lama.

Fascist memberi papa berkeradjaan sendiri, tapi ta' hendak mengidinkan papa dan kaoem katholiek men- tjapoeri oeroesan fascist dalam ne- geri Italia. Sebaliknja papa tidak hendak mengakoei atoeran jang sah dan akan tetap selama - lamanja.

Tetapi papa itoe poenja pendtrian, bahwa pengadjaran dan pendidikan tjara katholiek dan organisatie ka- oem katholiek mendjadi hak kaoem itoe selama-laman ja.

Demikianlah doea kekoeasaan itoe bertentangan didalam negeri itoe, jang bagian terlebih banjak ra'iatnja beragama menoeroet gere- dja katholiek.

Bagi kita ada satoe pertanjaan.

Adakah kiranja geredja katholiek akan menjoeroehkan pengikoetnja disini bangsa kita jang menoeroet agama geredja itoe akan mem- protest perboeatan fascist itoe? Kita hendak melihat, bagaimana anggap- an bangsa kita tentang keinternati- onalan pihak katholiek itoe, jang mempoenjai radja doenianja dan radja agamanja dalam Vaticaan.

Bagi kita pihak Islam tentoe

,, Wangsoelaning pitakenan poeni- ka inggih sampoen saged katjakoep wonten karangan poenika, (koela atoeri mriksani nginggil).

Dawoeh protest saking Roem, boten wonten. Nanging sanadjan makatena, tilgram - tilgram saking saloemahing djagad, anedahaken bilih kita ing salebeting Pasamoewan Soetji sami kadoenoengan antep in- ternationalisme.

Satoenggal engkas ! *** Correspon.- dent- ipoen

Soerabajasch Handels- blad

ing Roem inggih anjarijosaken pandakwanipoen pehak kernedja hitam dateng Azione Cattolica, ing- kang ladjeng dados pabenipoen Osservatore Romano kalijan Lavoro Fascista, sarta woesananipoen aboentoet kados ingkang kalampahan kala kalih minggoenan kapengker.

Kala njerat prakawis waoe, mesti kemawon dereng wonten tindak ngririsak kados ingkang kawrat ing Sw. T. minggoe kapengker. Pam-

bantoenipoen Soer. Handelsblad waoe gadah pamanggih soeraosipoen makaten: (zie Soer. Hadbld:

4

juni).

,, Vaticaan ora migoenakake pa- koempoelan ,, Azione Cattolica"

sing samono gedene, kang11:0 toedjoe poelitik. Jen ngantija toemindak mangkono, tanggoeng koewasane Pasamoewan Soetji mesti hantjoer. Bisa oega warga- · wargane ,,Azione Cattolica" pada amoelitik, nanging Azione babar pisan doedoe pakoempoelan poe- litik.

lng tanah kaja dene !tali sing moeng ana parte poelitik sidji, para ngoelama sasat ora bisa polah manawa kataman dening sawenang - wenange parte maoe.

@~~~~~~®

~VAN LIT~~STICHTING ~

~ ~+e- ~

i Saben arta pandjennengan

~

~

100 sen

~

~

kaparingna ingkang

~

~ 1 sen ~

~ dateng V. L. S. !

I ~~ ~

~ Penningmeester V. L. S. ~

~ 2e. Convict ~

! Moentilan N. I. S. ~

@)~~~~~~@

Lan, pakoempoelan ,,Azione Cat- tolica" sing koewasa koewi, mesti bae kadang kala ija nglairake panjaroewene. Nanging babar pisan ,,Azione" maoe ora nindak- ake aksi poelitik.

Makaten pamanggihipoen pam- bantoen Soer. Handelsblad.

* * *

Para saderek

!

Poenika soesoeloeh kagem antjer-antjering pamanggalih pandjenengan dateng kasoesahan ingkang ngengingi Vaticaan.

Pangadjeng-adjeng koela, moegi- moegi swasana ing Itali sageda

dateng pandamelaoipoen, ngaotos alcohol petitis. Endjing kangge sa- boten trimah oamoeng andawoeha- rapan njamboet dame! sampoen ken oekoeman pedjah. nangiog ing- ngglegendev wodka (brendi ing Roes) gih toemoet ngrampoeogi pijambak boteo sakedik; ladjeog doemoegi wooteo iog kestalan kaseboet. sonteo sambenipoen ioggih wodka;

Tiodakipoeo tiga2ning atoeoggal nanging jen sampoen sonten, saweg poeoika anggegirisi sanget, ngantos kemawon nam·a anggegirisi tradjang.- boten wonten tijaog iog Jekaterinen.- ipoen dateog bol:ol. log Roeslan berg, ingkaog poeroen mlampah poenika pantjeoipoen wonten awisan medal Poeskinstraat. Makateo ka.- bab alcohol; naoging kaogge ,,ajahan wontenanipoen 10 taoen kapengker. peteog" tansah wonten sedijanipoeo.

Sapoenikaaipoen Toeahoeskow sam- Pendak kawan welas dinten angsaI poen dipoendrel, margi nglampabi kiotoenan. Nanging Iwanow ingkang odjarah-rajah; Cbromtsow sampoen kerep saged ngglegender kintaenao dipoeasebrataken saking partijnipoen, pendak 14 dioten poenika oamoeng namoeng kantoeo nji Staalberg ing dalem ~aminggoe. Koela sam.- ingkaog taksih Jestantoen njepeng poen nate taken, dateog pijambak ..

dame!. ipoen, kenging poenapa ta kok

Dene pandamelan koela: dipoen.- minoem kados makaten. Waog- poerih andjagi sambetipoen kalijan soelanipoen: ,,Soepados koela bo.- wawakilan toewin ngoelat.-oelataken tena tansah emoet dateng tijang glagad cootra.-re-volutie Ian lampah maewoe-ewoe ingkang koela drel bandietisme (andjarah-rajah). Panga- wonten ing Peron!"

geng koela Korjakow. Pijambakipoen Woelan April 1921 wonteo serat poenika ing dasar tijang taoi, asli dawoeb enggal dateng.

saking goepermen Perim; seserapan- Kelderipoen Goebtsjeka makaten ipoenmogol. Anehipoen Korjakow oegi kelderipoen tangsi tansah ke ..

waoe anggeoipoen njepeng- dame! bak sakitan: opsir-opsir, poenggawa kanti manah boeroes Ian raos adil; agami, tijaog.tijang taoi. Saplok.- nanging margi makateo angsaI-ang-

·1

ipoen wooten dawoeh enggal poe- salanipoeo boten mingsra. Mesti nika waoe saben daloe wonten kemawon panginggilaoipoeo inggih ,,liquidatie" (sah-saban). Saben daloe kirang reoa. wonteo sakitan sawatawis ingkang Woelan Djanoewari 1921 koela kabekta medal sarta ladjeng dipoen- dipoenpindah dados assisteotipoen rampoengi, mawi dipoendjeneogi Seping salah satoenggiiing bagejan Strattow Ian lwanow pijambak.

wadya-bala. lnggil- ioggilan koela Maka ten poeoika dangoenipoeo I waoow, tilas kaoem berah; aoggen- ngan tos doemoegi woelan Mei 1921.

ipoeo karem miooem ogeram-eram.- i.p. nalika wonten dawoeh ewah- aken. Maas oetawi njerat a bengkong ewahan dateag.

kemawon boten saged; nangiog bab Ing wiwitaning taoen !ng goe.-

enggal lerem, wiloedjeng ingkang pinangglh

!

A.S.D.

PRADJA RAHAJOE.

rnBOKSAMPOENKESANGETE~

Koela sampoen dangoe gadah nijat bade nderek loeloemban won- ten madyaning taman poestaka warti ngriki, nanging tansah mangoe-ma- ngoe kawoworan adjrih; dene adjrih koela waoe, rehning koela poenika dede ahli dame! karangan, dados adjrih manawi dipoen-goegoedjeng ing para ahli damel karangan. Na- nging sarehning kapeksa, dados inggih koela poeroen -poeroenaken.

Para prijantoen, kados - poendi tepang oetawi sasrawoengan

pah~

djenengan dateng sasami kita, poe- napa mawi mbedak - mbedakaken?

Liripoen mawi ngegoengaken pang- kat? Pramila koela kami poeroen ngatoeraken bab poenika, awit koela mireng pijambak saking saiah sa- toenggiling prijantoen ing kita ing- kang koela doenoengi, toer prijan- toen waoe inggih radi inggil pang- k atipoen; makaten pangandikanipoen:

,,Adja pada tetepoengan karo wong kang ora pangkat, moendak ora kadjen pangkatmoe dewe."

Dados jen makaten mitoeroet te- tem boengan ing nginggil waoe, sam- poen tetela sanget prijantoen go- longan inggil boten karsa kempal kalijan golongan andap. ( toemrap ingkang ngandika waoe lo).

0, mesakaken sanget goiongan andap.

Saweg ingkang toenggil Agarni (broer in Christus) kemawon sam- poen boten kersa tepang, poenapa malih ingkang boten toenggil Agami kersaa tepang (kempal). Mangka ratjakipoen tijang Katholiek ingkang won ten ing ngamantja ( dede tanah Djawi Tengah lo) poenika sakedik sanget, samanten poenika toemrap tijnng Katholiek Djawi. Dados para prijantoen poenapa pandjenengan mesakakan dateng golongan andap waoe, awit wonten kampoeng sam- poen dipoenisin-isin oetawi dipoen- pojoki aggennipoen nglampalli Aga- mi, ladjeng manawi pinoedjoe pa- panggihan boten kasroewe kalijan ingkang toenggil Agami, poenapa boten kelara-lara raosing manah?

Saking wawasan koela, prakawis kadjen Ian botenipoen poenika, rak goemantoeng ing slira pribadi; awit jen tindak pandjenengan kanti:

,,nastiti, ngati-ati, soetji, wani, wi- ngit, angker, ririh, rereh, roeroeh"

* ),

sampoen mestinipoen pandjenengan dipoenadjeni; nanging kosok-wang- soelipoen, manawi pandjenengan nerak poenika waoe sadaja mesti boten wonten ingkang poeroen ngadjeni.

Mitoeroet andaranipoen bakjoe G. Bericht ing Sw. Tm. no. 42 tg.

17

October

1930 **),

prakawis mbe- dak-mbedakaken pangkat waoe pan- tjen boten prajogi.

0, prijantoen, mbok sampoen ke- sangeten?

Sarta mbok inggih ngemoetana sagedipoen dados pangkat inggil waoe, temtoe saking pangkat andap roemijin ta? Poenapa inggih pan-

*) Petikan saking andaranipoen saderek Ant. Soeprapta Sw. Tm. no. 29 tanggal 18 Juli 1930.

**) Njoewoen pangapoeten dene koela kami poeroen njeboet mbakjoe dateng pan- djenengan. sampoen dados ing panggalih.

permeoan Tjoemeoi wonten kraman kaoem tani; ogantos ing distrik Jaloetorowsk saged ngawooaken tijang komminis 400. Saking Omsk Ian Jekaterinenburg dipoendateng.- aken pradjoerit bantoean, margi pradjoerit ing rikoe pijambak boten tejeng. Tsjeka ing rikoe oegi ka.- baotoe sakiog Jekaterinenburg. Kor~

jakow, tilas pangageng koela, oegi katoet kakintoenaken mrikoe. Sa- reng mireng, jen koeia mar,gi ewah- ewahan kaseboet irtg nginggil, sampoen boten gadah tjetjepengao poeoapa - poenapa maI1h, ladjeng ojoewoen, soepados koela kapinda- ha dateng Tjoemeni. Amila woelan Djoeli 1921 koela dateng ing Tjoe- meni, dipoeopoerih ambantoe Kor- jakow.

Sareog dipoensoeioeh ... soeloeh.

kraman waoe djeboel dipoenpanga- geogi dening warga - warganing re ..

geerings-comite toemrap teda ing rikoe. Milanipaen koela ladjeng kadadosaken warganing comite de- niog rsjeka perloe ogoelat-oelataken para poenggawa.

Paogarsaning Tsjeka, Stoeditow, poenika sami meagsahan kalijan pa- ngagengipoen afdeeling sanes kalih, i.p. Boiko Ian Piltsjah.

Sarehoe kala samanten arta pra- sasat boten wonten aosipoen, mi- nangka blaodja Ian wragad sanes ..

sanesipoeo para agent tam pi gandoem, wodka lss.

Won ten agent satoeoggal ingkang nglapoeraken dateng koela, jen won ten gandoem 20.000 poed ( 1.

poed = 16. K.G.) kainggataken sa-

PANGANDIKA DALEM I. S.

K. SANTO BAPA LEO XIII.

Nerangaken a). Bapa bijoeng gadah kawadjiban ing atasipoen anak, kawadjiban poenika kedah dipoen-gatosaken sanget. b). Ang- gering kodffrt soeka wewenang nggoela-wentah anak namoeng dateng bapa bijoeng:

a). Moegi para tijang sepoeh sa- mia mangertos, sapinten ageng Ian soetjining kawadjiban saking Allah ing atasing anakipoen; tijang sepoeh kedah moelang dateng anakipoen babagan agami, moelang soepados moerni (boten djenes) gesangipoen sarta ageng soengkemipoen dateng Allah. Kosok-wangsoelipoen: tijang sepoeh bade manggih kalepatan, samangsa anakipoen ingkang moer- sid sarta boten ngertos babajaning soekma, dipoenpasrahaken dateng goeroe ingkang njoemelangi.

b). Kawadji ban, ingkang dados bebahanipoen tijang sepoeh kabek- ta saking anggenipoen anak - anak waoe, manoet kodrat, (tijang sepoeh temtoe ngertos prakawis poenika) ngemot wewenang katah; wondene wewenang waoe rnanoet kodrat- ipoen boten pisan - pisan kenging kalijeraken dateng tijang sanes, sar- ta pangoewasaning mauoengsa ka- dos poenapa kemawon boten saged ngrebat, amargi manoengsa boten kenging manasoeka oewal sakirig kawadj1banipoen ingkang gandeng kalijan Goesti Allah. Pramila para tijang sepoeh samia mangertos, jen kawadjibaken saestoe roemeksa da- teng anakipoen, nanging wonten ka- wadjiban ingkang langkoeng awrat:

nggoela-wentah anak soepados lang- koeng sae, langkoeng loehoer ge- sangipoen, inggih poenika

gesang~

ing soekma. Manawi tijang sepoeh boten saged nandangi kawadjiban waoe pijambai<', ladjeng kedah neda pitoeloenganipoen sanes, soepados poen anak mirenga Jan tampia pi- woeiang ingkang perloe babagan agami saking goeroe ingkang sam- poen kenging dipoenpikadjeng.

(Nawala "Jfficio Sanctissimo. 22 Dec.

1887).

djenengan ladjeng dados pangkat

.

inggil? Temtoe botenipoen.

Pramila rehning kita poenika sa- mi wonten ing ngamantja, sampoen sanget

2

anggenipoen mbedak-mbe- dakaken, mindak ingkang golongan andap kesakit-sakit manahipoen.

Nanging oepami koela dipoenpari- ngi wangsoeian makaten:

,,boenggan, kowe trima dadi baboe."

Koela inggih sampoen trimah, awit sam- poen koela djarag bili h koela tri- mah dados

baboe.

Wasana saking wawasan koela, bilih pandjenengan bade ngoedi adjenging bangsa Ian ngoedi kamar- dikani

ng tanah kita Indonesia, moegi

tindak pandjenengan waoe kabirata ingkang sajektos. Boten langkoeng moegi sampoen kirang ing panga- poenten, toemrap otjehan koe la poenika.

Koela baboe:

Adaninggar.

WIRANG MBEBARANG.

Para maos sampoen sami mirsa pijambak, bilih pangagenging sa.- toenggal ... satoenggalmg pa pan (pri.- jantoen B. B.) poenika sami nggadahi tjara pijambak ... pijambak. Won ten

king goepermenao Tjoemeni, Ian pangarsaniog Tsjeka angsal oentoeng katah. Kaela ladjeog ngrepotaken dateng Boi'ko; makaten poenika sam~

poeo dados koewadjiban koela.

Wonten ing omong-omongan kalijan Boi:ko, Stoeditow ngertos jen pra- kawis nginggataken gandoem waoe sam po en konangan. Kadadosan i po en?

Bo'iko Ian P1ltsjah, margi saking pangarahipoen Stoeditow, sanalika dipoentjepeng; dene sababipoen:

margi ,,anggoodjin£aken wewenaog leres" ( ,,ondermijnen van bet wettig gezag" ). Naogiog Piltsjah trenggioas saged ngontjati, kesah dateng Moskau perloe pados pangajoman. Jektos, Stoed1tow angsal dedoekan saking oginggil, Ian Bo'iko dipoenloewari.

Naogiog sadereogipoeo, mawi di- poenwootenaken commissie paoiti priksa roemijin.

Koela ngertos, jen Stoeditow tam.- toe bade ograngket koela; amargi ingkaog dame! lapoeran opisijil poe~

nika inggih koela. Milanipoen koe.- la enggal-enggal pados pandamelan sanes. Begdjaoipoen, kala samanten wonten serat~ideran toemedak, ing- kaog marak ~ warakaken: sinten2 iogkaog saged basa wetanan njoe.- maaggakna badanipoen pijambak soepados kaagema. Mangka koela saged basa Toerki Ian basa Perzi;

milaoipoen koela ladjeng enggal Japoer, njoemanggaken. Woelan Oktoker 1921 koela bidal sakiog Tjoemeni dateng Moskau.

(3)

sawen~hing papan ingkang teksih nindakaken kanti kentjeng: sadaja tijang enggalan ingkang tjepeng dameJ wonten bawahipoen ngrikoe, kedah enggal-enggal njaosi katrangan kanti sowan pijambak. Namoeng wonten oegi ingkang istingarah njekadjeng. Liripoen, sowan inggih kleresan botenipoen inggih boten bade kedoekan. Rehning panjerat poenika awon-awon oegi kagolong ewoning danjang berah, mila oegi toemoet nggatosaken dateng tjara kasebat nginggil. Dilalah wekdal samanten pikantoek berahan wonten ing satoenggiling papan, ingkang pangagengipoen ngrikoe awatak nje- kad1eng prakawis sowanan. Na- moeng rehhing prekawis ngatoeri priksa poenika sampoen leresipoen, wewah - wewah papan koela poenika tjelak lan daleming pangageng (W .D ,) mila koela raos sae sanget jen mrelok- na sowan pifambak (boten medal prabot ds.). Kala samanten koela kengetan sowanan ingkang ladjeng dados ontran - ontran taoen roemijin poenika: para maos tamtoe oegi teksih kemoetan. Mila sowan koela inggih koela atos - atos sang et, sa- derengipoen koela rfotjangi njoeloeh- njoeloeh Ian taken - taken dateng saderek ingkang sampoen dangoe wonten ngrikoe, kados-poendi meng- gah I adosanipoen pangageng ngriki poenika. W oesana angsal - angsal- anipoen gampil. Rehning pangageng koela poenika waoe satoenggiling prijantoen ingkang mesih nglenggahi kakolotanipoen, mila jen sowan kedah ngangge dasar kanti ngeng gem ngandap, Ian bab sandang pangangge inggih sampoen ngantos kebregasen. Liripoen: sindjang sam- poen ngantos enggal. oedeng ma- katen oegi, ladjeng rasoekan (jas) jen wonten ingkang boten setlikan.

lngkang makaten poenika, mandar ndadosaken kaleresan koela, awit boten kepeksa ngenak - enakaken.

Sareng sampoen terang makaten;

kelampah koela legakaken sowan.

I

Wooten ing riko.! (kawedanan) jen koela nitik pangandikanipoen ingkang wedana, kados - kados so- wanipoen sang danjang berah poe- nika kaleresan. Sareng sampoen ragi dangoe ingkang W. D. ndangoe asal Ian nama koela, djer ing nga- djeng koela saweg ngatoeraken pandamelao koela. Ing riki koela inggih ngatoeraken kanti tjablaka, jen asal koela saking doesoen Anoe, anakipoen pak Anoe, nama koela Anoe (nama alit). Bendara W. D.

koela atoeri makaten poenika, meksa teksih moendoet tambahan nama koela sepoeb sinten? Adoeb, gemro- bjos wedaling kringet koela, sareng

mireng pndangon makaten poenika.

Lan inggih ing wekdal poenika oegi, koela ngertos, sanadjan be- bektan ingkang boten ngrenggijeg, namoeng saged ngewrat- ewrati ba- dan. Tamtoenipoen para maos sam- poen sami saged nggagapi, prakawis poenapa ingkang ngewrat- ewrati.

Ing riki koela tjeplosaken babar pisan, inggih poenika prakawis nama. Djer ingkang ndadosaken goemrobjosing kringet . koela waoe, inggih saking pakeweding anggen koela bade ngatoeraken wetahing nama koela. Dene ingkang ndjalari pakewed waoe, inggih saking bote- ning toemrap nama koela menggah- ing pangkat Ian oegi menggahing asal wah malih menggahing woedjoed koela; tam bah- tambah inggih ange- ling oetjap-oetjapanipoen. Ing nging- gil koela sampoen matoer, jen anak- ipoen pak Anoe; nitik temboeng pak, dados boten toemraping nama waoe, boten ateges kandapen oet.

kawonen (awon) ning mandar . . . tahoe sendiri ! Rehning kadangoe pangageng, inggih sanadjan kanti goemrobjos lan moentar - moentiring ilat (saking angelipoen). inggih meksa ngatoeraken saleresipoen, Lan nitik ing semoe ingkang wedana midanget nama koela poenika kados - kados rena sanget, tandanipoen teka mesem Ian mantoek- mantoek. Adoeh jajane, esem djare olehe djeroe!

Para maos kados sampoen boten kekilapan, kados ~ poendi menggah maksoedipoen esem Ian antoek waoe.

Sampoen; boten kapandjang-pan- djang, tjekakipoen inggih ;ng din ten poenika waoe manah koela ngraos kedoewoeng dene kala roemijin rikala ngrerangke adining nama waoe namoeng ngangge waton oeger saged; tanpa mawi dipoennalar ingkang pandjang. Lan wiwit kala samanten seboet koela rinten daloe boten won ten sanes kadjawi namoeng:

.,ngamoengna koela pijambaaaaak."

Dilalah seboet poenika waoe boten netesi, tandanipoen kadang koela babaran enggal poenika sampoen wonten (boten namoeng satoenggal kalih) ingkang kaplerokan prijantoen ingkang sadjadjar kasebat nginggil, inggih djalaran saking adi wah malih inggiling nama. Kang mangka ple- rok waoe boten namoeng wonten ing paningal, ning troesing panggalih.

Lan terkadang boten namoeng toe- moedjoe dateng persoon · ipoen ing- kang ngadi asma, saged klampah

~~~~~~'Y'~V"'~.... ~V"'~V"'~

~ NGATOERI PRIKSA. ~~

~ I

Pondokan ing Moentilan taoen poenika saged nampi.

~~

Jl;j

No. I. tjalon moerid kl. I. H. I. S. 60.

<::':

No. II. moerid kl. II. kl. III. gangsal welasan.

~

I ~

No.

III.

tjalon •moerid Schakelklas gangsal welasan.

~I

Wragad pondokan f 8.50, bajaran sekolah manoet prana- ~

-¢>- tan negari. ~

~ Presaben saderengipoen tanggal 15 Juni. Moendoeta ka-

'1A

It]

trangan dateng: ~

~ Raden M. S. WAHJASOEDIBJA ~

~~

Mantrigoeroe H. I. S. No. II. Moentilan D/M.

~

~~~~~~~~~~

ngembet golongan.

Ning tenan.

Mila rehning ingkang sampoen keladjeng sampoen nemahi esem toewin antoek ingkang boten bares:

ngamoengna ingkang sampoen ke- mawon. Lan pangangkah moegi- moegi dadosa pepenget dateng sadaja kemawon ingkang dereng keladjeng.

Langkoeng - langkoeng toemoedjoe doemateng kadang koela demang Kalihdasan toewin demang Patang- poeloehan ingkang dereng kladjeng.

Tijang wirang mbebarang.

P. Ragil al.

Arjasoedibjaadisoesastra.

KLOEROEKING SA WOENGI- POEN PANDJILARAS.

Temboeng laras, manoenggiling sipat sembada, njata sepeo koetjiwa.

Rinaosaken saketja sinawang moeoG- goeb apatoet, kaangge sreg taopa lobok oet: sesak. Oipoenaben tang- gon, kaleler katingal toelen. Watak- ipoen boten oemoek margi pangadji- adji, boten mendem deoing panga- lembana, boten serik oetawi moe- toeng dateog paojeda. Agoel- agoel- ipoen gelar jekti. Toemrap. Sawoeng- ipoen Pandji laras Kth: kados-poend1?

Kakablak mawi aogger-angger P(asamoewan) S(oetji). njoewaoten Lagoe gregoriao, keodel keloeroek, mentjok salebeting wadj1b, sadjawi- oing larangan. Para saderek kth.

lndonesiadoemoegi sawaroining koe- lit pisan, ten toe boten kak1lapan ing bah poenika. Mila keloeroek ingkang makaten poenika sasat merangi tatal, woeroeng begdja ingeseman ngantos . . . . !!

Mila njoewoen ngapoenten reh- ipoen sampoen keladjeng.

Gan to s k em aw o n ! Rehniog sapoenika djaman actie djaman per- gerakan sampoen hoem aoemoem, kaloeroek koela inggih bade ngge- pok kawontenan koela bah ebah kita manoet djamao medal raos koe- la pijambak.

Kath. actie Indonesia ingk aog da- dos r.l iogkang koela soemerepi (ing t. Ojaw1), pikoekoeh Kath. lan ing- kang tinoedjoe igoehing P. S. Meng- gab ingkang dados djedjeripoen irgkang katingal sanget P. K. W.

Ian P.

P. K.

D.

Doemoegi samangke djedjer kalih waoe sami ngebeki ril kiwa oetawi tengen salah satoenggal. P.

K.

ogambah kiwa otpaminipoen, P. P.

K.

D. ngambah ingkaog ten gen. Ploe- itipoen P. K. W. Sw. Tm. koekoek- ipoen P.K.P.D. ,,Soeara Katholiek".

Kaela gam bar makaten soepados, para maos saged njawaog kados dene tijang ngambab ril satoenggal.

lab bab rekaos ingkang tenirnah ing kal1h-kalihipoen sageda katingal.

Ojedjer kabb waoe sami dene nggajoeh katb. actie kados ingkang sampoen nate kawahjakaken wonten Sw. Tm. dening Rama

J. J

van Rijcke- vorsel.

Malib, ingkang njipati pakernpal- an kalih waoe, meh tijang satoeng- gal, mila oepami koela entjokaken Iaa sanepan oginggil saderek Kath.

ing Indonesia langkoeng~laogkoeng

t. Djawi, babaganing actie toemin~

dakipoen kados tijang loemampab won ten ril leri pabrik rosan: soekoe kiwa ril kiwa, kosok-wangsoelipoen ingkang teogen.

Kawontenan ingkang makaten wa- oe, sadjakipoen oegi sampoen dados panggalthao deniog pak. kal1h21poen.

Nanging doemoegi samangke de- reng wonten ingkang tjoemeploog, oetawi dereng golong rembag.

Mila ing riki koela keloeroek ma~

lib oepami djedjer kalih waoe la- djeng kersa malih sipat ogroda se- poer, apeogawak locomotief pa- ngambahipoen ril ginandeng inden, winangoen kreta, pepikoelan kase- lebaken ing kreta, roda P. K. W. lan P. P. K. D. sami ngangkat, ladjeng sentitipoen tjekap satoenggal; kados menggah ing toedjoe boten ewab, kosok ~ wangsoelipoen menggabing lampah boten gendeng tjeneng.

Reh dene woedjoedipoen saestoe P. P. K. D. plus Soeara Ktb . . . . Ian P. K. W. plus Sw. Tm!.

,,Sapoenika gandeng Ian rembag ngadjeng, oepami Sw. Tm. Ian Sw.

Ktb. winangoen Sw. Kth. Indonesia.

(Sw. mendet Swara Tama, Kth men- det saking Soeara Katholiek

I.)

ni- poen mendet temboeng Indonesia, kados- poeodi? Soepados koeltoer ,.Djawi" adeging .,bangsa Djawi,"

boten sirna ngiras njentosani djoe- roe toedoeh, Tamtama dipoenageng- aken. Dene S.K.I. basanipoen Mla~

djeng.

Bab poenika matoek boten walak- walak dateng kaoem pengaroeh ,,n g a n g g e p p r e 1 o e p o en a pa bot en", jen kita kath. Indonesia saged gandeog srana tatangsoel, Ian ,,roemaos poenapa bote o" jeo pepikoelao kita poenika pantjenipoen

k~nging dipoenringkes? Manawi poenika sareng-sareng ginelar moe- rih tinandinga, temtoenipoen maog- ke bade wonten kekentelao, boteni- poen katrangan.

Soemaogga iogkaog kawotian, moerih larasipoen poeo biogoeng katedahna, pitaken kaparingana wangsoelan, soepados sampoen ngan- tos dados imbon koeaja.

Koela roemaos jen keloeroek koe- la boten Origioeel, nanging sanget paogadjeng ~ adjeng koela soepados iogkang koela tjeloeloekakeo poeni- ka, mewabana panimbanganing para kemoedi. P. S. Moentilan.

SEKOLAHAN.

BASA MLADJENG LAN KAN- TJA GOEROE DOESOEN.

Ing Sw. T. no. 22 medal tg. 29 Mei, koela ngatoeraken bah won- tenipoen piwoelang basa Mladjeng Ian ilmoe boemi ing pamoelangan Kasoeltanan kasoe'Vak, poenika es- tcenipoen nama sampoen kadaloe warsa rembag waoe; malah boten namoeng ing sakolahan Kasoeltanan kemawon ingkang sampoen toemin- dak kados makaten, dalasan ing pawijatan doesoen goepermenan ing- gih sampoen ngambah margi enggal poenika, nanging taoen kapengker volkschool Missie koela kinten tak- sih dlemok tjoeng anggenipoen sami nindakaken. Awit ing saenget koela J nalika taoentiga likoeran ngrikoe, swargi Rama Van Lith kagoengan karsa ngitjali piwoelang basa Mla- djeng wonten ing sekolahan H. I. S;

dados sanadjan dereng kaleksanan babar pisan, ewasamanten ingkang sami moelangaken basa waoe kados dene soeda kamempenganipoen. Na- nging sareng djaman sapoenika, ni- tik iksamenan toelating N. S., basa Mladjeng inggih kalebet hoofdvak toer pitakenanipoen inggih radi tje- kapan, mila manawi anggenipoen andadasari moelang basa Mladjeng waoe namoeng wiwitwonten kl IV.

vervolg, koe:la kinten meksa kirang mateng (grondig).

Sanadjan piwoelang volkschool temtoentpoen langkoeng katah wek- dalipoen, margi saged njoeda piwoe- lang basa Mladjeng toewin ilmoe boemi, ewasamanten doemoegini- poen vervolg pasinaonipoen lare-la- re waoe teka inggih dereng marema- ken, dene sababipoen koela kinten margi beda-bedaning dadasaripoen.

Lan ingkang nglingsemaken sanget poenika ingatasipoen lare sampoen tammat saking volksschool teka di- poen sambat dateng tijang sepoehi- poen kapoerih maosaken: Serat gan- tosan kemawon teka boten saged:

sampoen malih mangertos lelang · ipoen bendjing poenapa, poenika seratipoen sindjang, poenpa dandang, lsp. Nasib ·. , . nasib!

Ngengetana volksschool poenika kabetahanipoen volk, volk Indonesia rak dereng terpeladjar sadaja; rak inggih katah ta lare ingkang pasina ..

onipoen namoeng mandeg doemoegi klas III. kabekta saking sabab war- ni-warni (saperangan ageng saderek pareden).

Koela sampoen tjloeloek, poenapa kapareng manawi goeroe vervolg nindakaken moelang basa Mladjeng wonten ing sakolahan doesoen ing wantji sonten? Atoer koela poenika medal saking manah soetji, boten teges: jen koela bade njahak wewe- nangipoen para kantja goeroe doe- soen oetawi goeroe Kasoeltanan. 0, boten saderekl Awit hoofdbestuur ing P. G.

K.

pijambak ingkang ngan- dikakaken: bilih nagari nginten oetawi mastani jen kantja goeroe Kasoeltanan (doesoen), dereng (bo- ten) gadah Chak moelangaken basa Mladjeng. Dados atoer koela ing ngadjeng mengkoe soeraos: bade ngedjak njamboet damel sasarengan, kados anggen koela samenwerking kalijan semah koela: kontja estri ingkang rarateng, koela ingkang itjip-itjipl Awit koela tingali saking

katebihan, doemoegi sapoenika tak- sih wonten kantja goeroe Kasoelta- nan ingkang sami sinaoe perloe pados akte kweekeling, djalaran roemijini- poen namoeng wedalan klas V (IV).

Sekolahan angka kalih teroes kawi- soeda dados pamong siswa sakolah- an doesoen. Kaela kirang terang toemrap ing Goepermenan. ·

Wasana samanten kemawon atoer koela: mbokbilih wonten ingkang karsa paring wawasan soemangga koela tjatjadang ing siang Ian ratri.

Poen Aquina.

PENOADJARAN ING TANAH INDONESIA.

(Babagan pamoelangan Welandi;

djamanipoen Koempeni).

Kaparenga ngladjengaken atoer koela

! ! !

Kados dene ing Ambon oetawi ing papan sanes - sanesipoen ing tanah Djawi oegi dipoen-jasani pa- moelangan dening Koempeni. Pa- moelangan waoe ingkang katah- katah kaoeroes dening dominee.

Ing pamoelangan waoe mawi ka- woelang agami Protestant. Mila ingkang njakolahaken anak - anaki- poen ingkang katah - katah inggih bangsa Welandi oetawi bangsa Djawi ingkang sampoen ngrangkoel agami Protestant oetawi ingkang kepengin dados Protestant. Pamoe- langan waoe menga korinipoen kangge sadaja bangsa. Nanging margi tjatjahing bangsa Welandi makaten oegi bangsa Djawi ingkang ngrangkoelagami Protestantnamoeng sakedik, mila pamoelangan waoe saja dangoe saja moendoer.

Djaman samanten kenging koela wastani risakipoen basa Welandi.

Kabekta lare

2

won ten ing grija sami witjantenan mawi basa Portegis, mila katah sanget !are ingkang wiwit mle- bet ingkang boten ngertos basa We- landi babar pisan. Babagan poenika adamel sisahinggoeroenipoen. Malah manoet katranganipoen Dr. 0. J. N.

wonten ing ,,Kitab peringatan Hindia Belanda" basa ingkang kangge ing djagad pasrawoengan nalikasamanten basa Malajoe. Dados manawi maka- ten, basa Portegis Ian basa Malajoe poenika nalika djaman samanten sa- weg padjeng won ten ing peken Indo- nesia. Basa Walandi kawon desoek.

Babagan ingkang kados makaten poenika adamel boten senengipoen golongan kaoem kabangsan tjapsana, kalebet oegi ingkang sami ngempal wonten ing N.

I.

0. 0. inggih poe- nika kaoem goeroe babaran Nga- tasangin. Inggih bandera

N. I. 0. 0.

ingkang toemandang ing damel, ndjoendjoeng dradjading basanipoen, ingkang oegi ateges ndjoeendjoeng dradjading kabangsan Nedrland.

Ing th.

1900 N. I. 0. G.

ingkang mentas matitisaken babagan !are Walandi ingkang wiwit mlebet se- kolah sapinten ingkang sampoen saged oetawi apesipoen sakedik- sakedik ngertos dateng basanipoen;

saged darner tjatetan bilih kirang langkoeng

l /3

moerid enggal saged tjara Welandi oetawi mangertos da- teng basanipoen pijambak radi loemajan; ingkang

40

pct. boten mangertos poenapa - poenapa.

Doemoegi samanten pandjenengan saged mangertos dateng sapinten risaking basa Walandi wonten ing Indonesia djaman samanten, ingkang basa waoe ing sapoenikanipoen sanget padjeng wonten ing peken Indonesia.

Pandjenengan inggih priksa oegi bilih wiwit kina mila basa Melajoe ing djagad pasrawoengan Indonesia.

· Roemijin basa Portegis Ian Mela- joe, sapoenika basa Walandi Ian Melajoe.

mBendjing poenapa basa Djawi?

Minggoe ngadjeng kapanggih ma-

lih.

HERCULES.

KABAR INGKANG LEPAT.

·Ing .. Aksi" No. 54; 5 Dioeni 1931. won- ten pakabaran. jen saking sekolahan Missie, bawahipoen Pastoer Struiter (Strater? Red.) wonten goeroe 20 ingkang dipoenwedalaken, amargi kesed moemoelang agarni.

Kabar poenika boten njata babar pisan.

1

Awit:

1. Goeroe ingkang bade pindah saking sekolahan Missie afdeeling Ngajogja (ba- wahanipoen Past. Strater) sekolahan Goe- permen, poenika namoeng wonten 8 (woloe idji).

2 ... Canisius-Stichting" salebetipoen taoen 1931 angsal goeroe doesoen katah; mangka ngantos sapriki katah goeroe Normaal ing- kang nawoeng moelang wonten ing seko- lahan doesoen. lngkang poenika ladjeng wonten ingkang bade pindah dateng Stan- daardschool; wooten ingkang njoewoen pi- jambak soepados kapiadaha dateng seko- lahan Goepermen; Jan wonten ingkang di- poensoekani soemerep, jen bade pindah dateng Goepermenan kenging, amargi keka~

tahen goeroe Normaal.

3. Ing sekolahao Missie katah goeroe ing- kang boten moemoelang agami; nanging bo- ten dipoenwedalaken.

4. Goeroe 8 (woloe) waoe boten wonten satoenggala kemawon ingkang pindahipoen kaoti kadjijad, margi kesed moelang agami;

nanging margi wonten sabab sanesipoen.

VARI A

Blitar.

Toek aneh Ing wekdal poenika, kita Blitar.

saweg dados gineming ngakallH.a- djalaran ing satjelaking kita ngrikoe wonten baraog ingkang aoeh, ing- kang awoedjoed toek iog tempoer- aoing lepen alit kalih. Toja toek waoe saged njarasaken sawaroining sasakit .... saking tjarijosipoen tijang.

Saben dinten tijang diidir dateng toek tempoeran waoe, mbekta gen- doel. lodong, sekar Ian menjan, oe- tawi nggendong !are, baji, oetawi nggered grobagan isi tijang loem- poeh, oetawi malih noentoen tijang woeta, atoesan, malah asring ewon katahipoen. Tjekak ingkang mrikoe poenika ingg1h tijang saras inggib tijang sakit warni-warni. Malah iog- kang grijanipoen tebib sami tetroeka ing rikoe, namoeng preloe bade adoes koengkoem ing tempoeran, sijang daloe boten wonten kendatipoeo.

Dialer estt'i, enem sepoeh, saras sa~

kit, toempleg bleg adoes koengkoem ing rikoe, ngantos djedjel rijel, seg- segan, wonten ingkang dipoen-ge- tjel, wonten ingkang dipoenojet-njet, dipoenidak-idak lsp. Dene ingkang dateog ing rikoe poenika sanes tijang saking Blitar tok, nangiog oegi saking Malang, Madioen, Kediri, Djombang lsp.

Anggenipoen sami dateog waoe djalaran:

le. Katjarijos bilih wonten tijang loempoeh ing satjelaking rikoe ang- sal wisik, kapoerih adoes koeng- koem ing tempoeran waoe. Sareng adoes, sanalika saged saras, saged · mlampah.

· 2e. Katjarijos bilih para panga~

geng (boepati ing Blitar, Malang Ian Kediri, Wedana Ian para asistent- wedana saandahanipoen) oegi kresa ngrawoehi, perloe moendoet toja~

oipoen kaagem bloojo oetawi oen- djoekan.

3e. Para Walandi, oegi sami mrikoe adoes,' ... tjarijosipoen malib.

4e. Tojanipoen nganeh-anehi, won~

ten ingkang beater, ingkang maoget- manget, lao wonten iogkang asrep.

Warninipoen wonten ingkang soelak djene, soelak idjem, soelak petak, Ian wontea ingkang bening, ... oegi ,,djarene" mal1h.

Se. Toja sampoen dipoenpriksa dokter, ,,d jar en e" malih lo, maog- ka dereng wonten dawoeh poe ..

napa2 dados ioggih moestadjap estoe.

6e. Tjrijosipoen malib, ing sale- beting toek wooten song-songipoen tretes djene Ian ketjohan, mratan~

dani bilih ing rikoe wonten ... Tje- kak dongengaoipoen warni2, aoeh2

Koela mila inggib ladjeng ningali mrikoe, njatakaken. Angsal2anipoen, djeboel namoeng goemoen, ngoe- ngoen, gadah welas. lngbatos koela:

le. Banjoe loemrah boetek meng- kono kok dienggo adoes, gek sing adoes wong warna-warna, ana sing Zara goedigen, Zara kematoes, Zara mripat, l. I. l. Apa sing CJJaras ora malah dadi ketoelaran Zara. Kroe- ngoekoe wis ana ketatalane. Apa ora prajoga dilarangi.

2e. Jen wis dipriksa dokter temenan, Zan tinemoe pantjen ana katijasane temenan, ngapaa dene ora diatoer, di- dandani kang betjik, moerih kang dianggo adoes moe ng banjoe kang saka toekbae, adja kamoran banjoe kalen kang woes reged mangkono.

3e. Jen doeroeng dipriksa, apa ora loewih betjik dilarangi disik.

ija marga moeng arep njingkiri lelara kang bakal tinemoe ing kono, Zan njing kiri oega soepaja adja ana wong sing oegal2an. ninggal kasoesilan.

Jen ora dilarangi kirakoe bakal ana lelara, djalaran banjoe kang reged, kang woes dianggo adoes, pada didjoepoek diombe oetawa di- anggo blonjo. Kedjaba ikoe wong kang adoes ing kono ora trima ma- nawa adoes sapisan bae. Ana sing nganti ping 12, ping 6, lagi gelem moelih. Sesoek bali maneh, adoes maneh.

4e. Apa njata para panggede pada rawoeh ing kono, moendoet banjoe kang boetek, reged diagem oendjoekan oetawa diagem lija, mangka akoe njabrang bae wis krasa gatel. fen doeroeng. apa goe- neming wong bab koewi ora pra- joga diperangi disik, sadoeroenge

banjoe kapriksa ing dokter, djalaran iki oega nggedekake pangandele ma- rang katijasane si banjoe.

Makaten poenika gagasan koela.

CORRESPONDENTIE.

Abn. 731, kwt. I. +II. t. '31 sampoen sah.

Abn. 302 (Th. M.) idem.

Zelatrice Blital', postwissel sampoen ka- tampi. Ressort Blitar boten wonten ingkang klangkoengan. toer sadaja kanti djangkep.

Ing kang poenika matoer noewoen.

Adm.

,... Abn. 148; karsaa njrantosaken doe- moegi Djoemoewah ngadjeng.

- W. [!rjanto; prakawis poenika lang- koeng prajogi karembag wonten ing wingking kelir kemawon. Amila poen .. P. p. Ian p. p.', prajogi boten mentjoengoel kemawon. Sam- poen kiraug pangapoenten!

- Karangan·karangan ingkang sampcen katampi i. p. saking: J. Koes; C. C. Blitar:

V. R. Mej. Thr. Soealbirah Blawong. Jen boten wonten sekara-kara, bendjing minggoe ngadjeng kapatjak. Sampoen dados panggalihl Red.

Referensi

Dokumen terkait

The slope class of the land reclamation atea &lt; 2 years old is quite gentle, namely behveen O1%o and 3-5o/o w;th soil cologr from yellowish-brown or pale brown