The Interaction between Environmental and Natural-Disasters Law in Ensuring
Environmental Protection
(Type of Paper: Research Article)
Masoud Faryadi*
Abstract
Due to the destructive effects of natural disasters in our time, protecting the environment has become necessary to ensure the stability and security of human society. Ensuring environmental security requires prevention of environmental degradation and natural disasters. Therefore, a kind of academic and practical interaction has emerged between environmental law and natural-disasters law that help them reinforce each other. Environmental law, with its mechanisms to prevent environmental degradation and adaptation to environmental change, contributes to the prevention and reduction of the adverse effects of natural disasters. It is also contributes to the growth of the natural-disasters law. By providing legal rules for emergency situations, natural-disasters law can improve the enforcement of environmental law by making it necessary to ensure environmental security. This paper will examine how environmental security can be ensured through preventing natural disasters and transforming environmental law by the implementation of legal rules on emergency situations. The implementation of such rules in environmental law through legislation and regulation can ensure environmental security. It can also prioritize the protection of vulnerable ecosystems.
Keywords
environmental security, natural disasters, environmental law, emergency situations, principle of prevention.
________________________________________________________________
* Assistant Prof., Department of Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
Received: December 21, 2019 – Accepted: July 14, 2020
This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International, which permits others to download this work, share it with others and Adapt the material for any purpose.
یعیبط یایلاب قوقح و تسیز طیحم قوقح لماعت یتسیز طیحم تینما نیمأت رد
یملع :هلاقم عون(
)یشهوژپ _
یدایرف دوعسم
*
هدیکچ
نارحب برخم راثآ هب هجوت اب هزورما تأیتما و واأبث یممأت یارب تسیز طیحم ظفح ،یعیبط یاه
ی أسیز طیأحم تأیتما یممأت .دراد ورورض عماوج و تأسیز طیأحم حأیرخت زا یریرأگیی هأب
نارحب یدب .دراد یر سب یعیبط یاه طیأحم یوأ ح ناأیم یدربراأا و یأملع لماعت یعون حیترت
نارحب یو ح و تسیز یم کما رریدمه تیو ت هب ها تسا ه فرگ لکش یعیبط یاه
یوأ ح .دتتا
رد یراگزاأس و تأسیز طیأحم حأیرخت زا یریرگیی یاهرااوزاس اب تسیز طیحم وارأیییت رأبارب
نارحب یفتم راثآ شهاا ای یریرگیی هب یطیحم یاأی ب یوأ ح یأملع دأشر هأب و یأعیبط یاأه
یم کما یعیبط تیعأضو یووأ ح دأعاوو أئارا اب زین یعیبط یای ب یو ح .دتا
یرارطأضا یاأه
یم ورورض اب دناوت ظأفح رد یووأ ح یاأهارجا تنامأض ،ی أسیز طیأحم تأیتما یممت هب یگخب
تسیز طیحم ور اأب هأ ا م أیا رد .دأتا تیو ت لمع رد ار تسیز طیحم یو ح و دهد ا ترا ار
،یأعیبط یای ب و تسیز طیحم یو ح یتاع اطم ةزوح ود نایم لماعت ییبت مض یوو ح لیلحت نارحب زا یریرگیی اب ی سیز طیحم تیتما یممت یاهرااوزاأس رد دوأحت ورورأض و یعیبط یاه
سبراا اب تسیز طیحم یو ح یأم یسررب یرارطضا تیعضو یوو ح دعاوو ت
أیا تأسبراا .دوأش
وارر م و یراذرنوناو قیرط زا تسیز طیحم یو ح رد دعاوو یم یراذگ
تأیو وا مض دناوت یأگخب
م سیسواا زا تظافح هب حیسآ یاه
.دتا یمضت ار ی سیز طیحم تیتما یممت ،ریذی
ناگژاودیلک
نارأحب ،ی سیز طیحم تیتما ،یریرگیی لصا تیعأضو ،تأسیز طیأحم یوأ ح ،یأعیبط یاأه
.یرارطضا
________________________________________________________________
* .ناریا ،رسلباب ،ناردنزام هارگناد ،یسایس مولع و یو ح ةدکگناد ،یو ح هورگ رایدا سا Email: [email protected]
:تفایرد خیرات 03
/ 30 / 8001 - : ریذی خیرات 42
/ 32 / 8000
همدقم
لیدأبت و ی اسکگخ و نافوت ،لیس دتنام یعیبط یای ب عووو رد یددع م یعیبط لماوع هکنآ اب نارحب هب اهنآ داس رد یعیبط یاه
ه شاد ریثمت اهروگا رد ریخا یاه یب ،دنا
طیأحم حیرخت نامگ
سیسواا یعیبط دداعت ندز مه رب و تسیز م
تأی اعف طسوت اه رد ییازأسب شأ ن یناأسنا یاأه
یم افیا ای ب یا دیدگت کی زا .دتا
وراسخ و اهدیدهت شیازفا وس یأعیبط یاأی ب زا یشان یاه
رد یناأسنا عأماوج زا تظافح و ای ب یا زا یریرگیی یارب رتدماراا و رترثؤم ییاهراکهار ذاختا یم ورورض ار اهنآ ربارب ید یوس زا و دگخب
م أسیسواا یگدتتکأش شیازأفا ،رأر ،یأعیبط یاأه
،یداص وا لئاسم یگدیچیی و یمز هب یر سباو شیازفا ،یتیگنرهش ر سگ و تیعمج شیازفا یأم ناأگن ار تأسیز طیأحم تأظافح یزاأسدماراا ورورأض ،ی سیز طیحم و یعام جا .دأهد
نارحب عووو رب تسیز طیحم حیرخت ریثمت ییاساتش حم یو ح تیمها یعیبط یاه
رد تسیز طی
م سیسواا زا تظافح نارحب یا عووو دام حا شهاا و یعیبط یاه
أشور شیأی زا شیأب ار اه
یم م أسیسواا زا تأظافح تیمها رب یدایز یملع راثآ ریخا نای اس رد ساسا یمه رب .دتا اأه
هب اهدأیدهت أیا لأح هأب یم سیسواا درکیور ذاختا و یعیبط یای ب عووو زا یریرگیی روظتم
امت ه شاد دی ( دنا
Millennium Ecosystem Assessment, 2005: 444
.)
م سیسواا زا تظافح زاغآ رد تسیز طیحم یو ح فده هکنآ اب شیازأفا ،هدوأب یعیبط یاه
یأتعی تأسا هدیگخب تسیز طیحم یو ح فادها هب یررید دعب یعیبط یای ب زا یشان عیاجف هب تسیز طیحم تظافح ب عووو زا یریرگیی روظتم
رأبارب رد ناأسنا زا تأظافح و یعیبط یای
م سیسواا زا تظافح یی رد تسیز طیحم یو ح ه شذگ رد رگا .اهنآ هزورأما ،دوأب یعیبط یاه
نوزفا م سیسواا یا زا تظافح رب نادتچود دیامت رب یتیمزرس یتمیا و یکیژو واا وابث دیاب اه
یم یارباتب .دتا یمضت مه ار ناسنا تسیز یارب فگ ناوت
یماأظن زا تسیز طیحم یو ح ها ت
م سیسواا زا تظافح یارب هأا ی أسیز طیأحم تیتما و یرادیای داجیا یارب یماظن تمس هب اه
یذ یم لیکگت تعیبط و ناسنا ار نآ ناعفن یأم ر أسگ ،دهد
هأب داأح یأع رد .دأبای روأظتم
هدش حیوصت یتارر م و یناوو یعیبط یای ب راثآ شهاا و تیریدم فده ها دنا
تیامح زین اهنآ
)اأی ب( یوأ ح عأسوت ،واررأ م و یناوو یا تسبراا و یجیردت عسوت .تسا یناسنا عماوج زا نارحب طیأحم زا تأظافح یارأب یماأظن ار تسیز طیحم یو ح رگا .دراد یی رد ار یعیبط یاه
ناسنا زا تظافح یارب یماظن زین ار یعیبط یای ب یو ح ،مینادب ناسنا ربارب رد تسیز رأبارب رد
یم ی لت تعیبط ی سیز طیحم تیتما یممت و تسیز طیحم ظفح اهنآ کر گم ط ن ها میتا
هزوح ررید و تسیز طیحم یو ح لماعت .تسا ناأگن یأعیبط یاأی ب یو ح دتنام یوو ح یاه
یم ه شر زا تسیز طیحم یو ح هزورما ها دهد هیشاح یا
ه شر هب یعرف و یا یأساسا و مهم یا
واع اطم رد هأب یووأ ح وایبدا رد .تسا هدش لیدبت یعام جا و یناسنا مولع
لأماعت یألا روأط
رارو یسررب و ثحب دروم نوتاات اهنآ نایم دایز طابترا دوجو اب یوو ح یتاع اطم ةزوح یا نایم لماش ها تسا هعسوت داح رد یتاع اطم ةزوح زین یعیبط یای ب یو ح دوخ ه ب ا .تسا ه فررن یناوو زا یرامش نارحب و ای ب تیریدم رب رظان وارر م و
یم یعیبط یاه .دوش
یم شیی ار هلئسم یا یعیبط یای ب یو ح و تسیز طیحم یو ح یو ت و لأماعت ها دگا
یأم هأنورچ و تسا هنورچ یملع ةزوح ود یا نایم نا سب و هدب عأسوت و دربأگیی هأب دأتناوت
د یا ییاررمه و لماعت ایآ ؟دتتا کما رریدکی یم یوو ح ةزوح و
یدربراا و یملع جیا ن دناوت
مه ،ی سیز طیحم تیتما یممت ها تسا ساسا یا رب ه ا م یضرف ؟هن ای دشاب ه شاد یدیدج یاأی ب یو ح و تسیز طیحم یو ح نایم کر گم لصف ،تسیز طیحم یارب مه و ناسنا یارب یم حبس ها تسا یعیبط و فادأها ةزوأح ود رد لوادح ود یا دوش
ه أشاد لأماعت اهرااوزاأس
زا هداف أسا اأب یأعیبط و یناأسنا تأسیز طیأحم تأیتما یممأت ود ره فده وس کی زا .دتشاب ود رأه ،رأرید یوأس زا و تأسا تأعیبط و ناأسنا زا تنایص یارب یض م یوو ح یاهرااوزاس هب یم هداف سا یراگزاس و یریرگیی یاهرازبا زا فده یا هب ندیسر روظتم هکنآ اب .دتتا
یوأ ح
طیأحم حأیرخت زا یریرأگیی رد تأسیز طیأحم یوأ ح یاهرااوزاس زا نوتاات یعیبط یای ب زا تأسا ه أسناو ن تأسیز طیأحم یوأ ح اأما ،هدرأب یأفاو هرأهب نارأحب عووو هب رجتم تسیز شهاأا یارب یرارطضا تیعضو دعاوو زا هداف سا یتعی یعیبط یای ب یو ح صاخ یاهرااوزاس دتا هداف سا نارحب یروف و تأسیز طیأحم یوأ ح لماعت یوو ح لیلحت ور اب ه ا م یا رد .
یم یسررب ناریا یوو ح ماظن رب دیامت اب یعیبط یای ب یو ح رارأو ثحب دروم ه کن یا و دوش
یم یم هنورچ یوو ح یتاع اطم ةزوح ود یا ها دریگ کما رریدکی یدماراا و هعسوت هب دتناوت
یازا .دتتا ثمت هب اد با رد ور
یأعیبط یاأی ب یوأ ح عسوت رد تسیز طیحم یو ح دربراا و ری
یم یأسررب تأسیز طیأحم یوأ ح رد یأعیبط یای ب یو ح دعاوو ریثمت ةوحن سپس و میزادری
یم هب تسیز طیحم ظفح ییاساتش ها دوب دهاوخ یا ثحب ییاهن جی ن .دوش هی وا طرش ناوتع
دعاوو زا هداف سا ،تسیز طیحم تیتما یممت یارب ظأفح رد ر أگیب تعرأس و یدأماراا یاراد
یم ورورض ار تسیز طیحم .دگخب
یعیبط یایلاب قوقح رد تسیز طیحم قوقح ریثأت
مهم زا یکی أیا یارأب هأا تأسا ی سیز طیحم تیتما یممت تسیز طیحم یو ح فادها یرت
یم هرهب یراگزاس و یریرگیی رااوزاس ود زا حلغا دوص م یأحم یو ح یارباتب .دیوج
تأسیز ط
یأأطیحم وارأأیییت اأأب یراگزاأأس و حأأیرخت زا یریرأأگیی ،ی أأسیز طیأأحم تأأیتما یممأأت اأأب تموا م یم لیهست ار یعیبط یای ب یو ح فادها ق حت ،ریذیان .دتا
1 . یتسیز طیحم تینما نیمأت
یرأیگارف یعام جا و یداص وا و کگم ،رابغ و درگ و لیس دتنام ی سیز طیحم وارطاخم دیدگت د رد ار هه وخ أسد ار یرأگب عأماوج زا یرایأسب یرادأیای و تأیتما و هدرأا داأجیا رأیخا یاه
یأب یاأهداهن قیدأصت هب اتب .تسا ه خاس یدج یاهدیدهت ناأهج طاأ ن زا یرایأسب رد ،یأللم ا
ههد رد یعیبط وارطاخم ( تأسا ه أشاد یداأیز شیازأفا رأیخا یاه
UNDRR, 2019: 27
قأبط .)
مگچ رازگ یمگش ز طیحم زادنا
ناوأتع اأب ناهج ی سی
« م اأس مدرأم ،م اأس ةرأا
، » تیعأضو
دوئأأسم تأأسیز طیأأحم بولطماأن 42
یراأأمیب دأصرد ( تأأسا هدوأأب ناأهج رد رأأم و اأأه
UN
Environment, 2019: 123
.) دتب 48 یب دربهار صوصخ رد للم نامزاس ماتعطو شهاأا یأللم ا
نارحب ( اه
UN A/RES/68/211
چ فر تسد زا لماوع زا یکی زین ) ی أسیز طیحم حهاوم ریرمگ
یم ناوتع یعیبط یای ب ار اهروگا هأب تبأسن یأعیبط یاأی ب اأیورا یاروأش رازأگ قبط .دتا
ضراعت و و کگم دیدگت ای زورب رد یر گیب ریثمت ه شذگ ( دنراد یعام جا یاه
EC, 2008: 5
.)
حیسآ اما ،دت سین دیدیون یعیبط وارطاخم أیا ،اأهنآ رأبارب رد عأماوج یریذأی
یاهدأیدهت
یم لیدبت یعام جا یای ب هب ار یعیبط یلصا ت ود یدام م نای اس ات .دتا
ار دوأخ فیظو یرت
یم هص خ مدرم یارب یکیزیف تیتما یممت رد م أسیسواا یگدتتکش هزورما اما .درا
راأثآ و اأه
حیرخت ةدر سگ یفتم ما زا رتارف تیتما موهفم تماد ات تسا هدش حبس ی سیز طیحم یاه
تیت
( دتا ادیی زین یعام جا و ی سیز طیحم داعبا و دور یکیزیف
Brauch, 2011: 63
تأیتما نودب .)
راچد هعماج و دوب دهاوخن میا ناسنا یعام جا و یدرف یگدنز ةزوح چیه ًابیر ت ی سیز طیحم هورگ مه ها تسا یا ی سیز طیحم تیتما مهم یگژیو .دش دهاوخ نارحب نآ زا یعام جا یاه
هب هرهب یمومع عفن کی ناوتع یم دتم
یعاأم جا اأی یماأظن تأیتما ف خرأب نآ یممأت و دنوش
و یگدأیچیی هأب رأما أیا زا یأگخب .تأسین أکمم صخگم ینامزاس یورین کی ًافرص طسوت ندوأب یأگخبارف و یموأمع هب ررید یگخب و تسا طوبرم ی سیز طیحم لئاسم ندوب یزرمارف ب .دراد طابترا تسیز طیحم لئسم شخب مه تاراگم نود
یممأت یعاأم جا و یداأص وا یاه
.تسین کمم ی سیز طیحم تیتما ههد رد مأهم زا تأسیز طیأحم حیرخت زا یشان یعیبط یای ب زورب ریخا یاه لأماوع یرأت
داس یناسنا عسوت رازگ .تسا هدش یفرعم عماوج تیتما هدتتادیدهت 8002
نامزاأس مانرب
ا دعب تفه عسوت یارب للم یدب ار یناسنا تیتم
ه سد حیترت یم یدتب
،ییاذأغ ،یداأص وا :دتا
( یسایس و یعام جا ،یصخش ،ی سیز طیحم ،ی شادهب
UNDP, 1994: 24,25
دأعب تفه یا .)
هب یرمه تیتما مه
ه سویی یب اما ،دنا یم تسیز طیحم یتابث
رثمأ م مه ار تیتما ررید داعبا دناوت
زین یناسنا تیتما نویسیما .دزاس داس رازگ رد
4330 تأیتما یر أسباو هأب ناأعذا اأب دوخ
تأیتما یممأت زا یأساسا یگخب ار ی سیز طیحم تیتما یممت ،ی سیز طیحم وابث هب عماوج
یأم یأ لت عأماوج ( دأتا
Commission on Human Security, 2003:16,17
دأتب .) 20 رازأگ
ناوتع اب للم نامزاس
« ما یناهج ام کر گم تی وئسم :رت
» ت یم دیام طیأحم حأیرخت هأا دتا
( تسا هدرا دیدگت ار یعیبط یای ب زورب تسیز
UN, 2004
هأناخدور یعیبط میژر ریییت .) و اأه
بلاات یهت و یمیلوا ینوگرگد ،اوه و کاخ ،بآ یگدو آ ،کاخ و یهایگ ششوی حیرخت ،اه یزاس
تسگنورف ،نافوت ،لیس دتنام یعیبط یای ب زا یرایسب مگتم یعیبط عباتم د خا و یمز
یاأه
هب تسیز طیحم حیرخت ریثمت یارباتب .تسا یمیلوا ودأش اأی زورأب رأب یأمیلوا ینوأگرگد هژیو
هبزور یعیبط یای ب شور زور
یم رت أیا لأح یارأب هأچراپکی یاهدربهار ذاختا ورورض و دوش
یم نایامن ار هلئسم ( دزاس
Flatt, 2012: 795
مأه اأهنآ فدأه هأا ییاأهدربهار یتعی ) شهاأا
.تسا یعیبط یای ب شهاا مه و تسیز طیحم حیرخت یم باجیا ار یرتدماراا و رترثؤم یوو ح یاهرااوزاس زا هداف سا وارطاخم یا اب هلبا م دتا
هأب تأسیز طیأحم تظافح ت اسر تسیز طیحم یو ح هتیمز یا رد و تأیتما یممأت روأظتم
ار میا یتیمزرس شاد رب قح یمضت و ی سیز طیحم یأم هدأهع رأب
عأسوت هأاارچ ،درأیگ
یم لکش میا ی سیز طیحم ر سب رد عماوج لأباو یأطیحم یأتچ رد صاخشا یو ح و دریگ
مهم تیتما یا یممت .تسا یممت یاأی ب یوأ ح و تأسیز طیأحم یو ح کر گم فده یرت
طیأحم یوأ ح فدأه( تسیز طیحم ظفح هب ی سیز طیحم تیتما یممت هاارچ ،تسا یعیبط )تسیز یم )یعیبط یای ب یو ح فده( نارحب زا یریرگیی و .دماجنا
زا یدیدج خرچ و هدرا ل خم ار تعیبط و هعماج نا سود ی سیزمه خرچ هعسوت دتیارف هأا دأتیارف أیا .تسا هدرا داجیا یداص وا و یعام جا عسوت ناهب هب ار تسیز طیحم حیرخت
یم یمان تعیبط حیرخت ندش یعام جا ار نآ ناوت ( د
Beck, 1992: 80
اأب ار هدتتکأش عأماوج ،)
هأبور یسایس و یداهن ،یعام جا ،یداص وا دیدش یاهدیدهت یأم ور
و اأی ب راأثآ زا یأکی .دزاأس
شخب ندش ریگرد یعیبط وارطاخم هأب هرطاأخم یأتعی تسا یعام جا و یداص وا ددع م یاه
یم لیدبت نارحب هب و دوش
هب لی د مه ص وا لئاسم دایز یر سویی ،ی سیز طیحم و یعام جا ،یدا
نارحب زا ادج ینارحب چیه ًابیر ت ررید نارحب یارباتب .تسین ررید یاه
هأتیزه شیی زا شیب اه از
یم داجیا ار یر گیب و کگم و هدوب نایای خرچ یتعی یا و دتتا
،تسیز طیحم حیرخت ریذیان
و ت ار رریدمه هس ره ها نارحب و یداص وا و یعام جا و کگم یم تی
.دتتا
یم ه فرگ هدیدان ای ناشراثآ ندوب یتیع دوجو اب ی سیز طیحم وارطاخم اما رد هأکتیا ای دنوش
ما ی یتما و یکیزیف یاهدیدهت لبا م یأم هداد هوألج تأیمها
( دنوأش
Beck, 2009: 19
شیازأفا .)
حیسآ تسیز طیحم حیرخت مز و هداد شیازأفا ار یأعیبط وارطاأخم ربارب رد عماوج یریذی
ار هأتی
یگدأیچیی ،رأرید یوأس زا .تأسا ه خاس مهارف نارحب هب وارطاخم یا لیدبت یارب طیأحم یاأه
یم حبس یعام جا و ی سیز طیأحم یاأهرطخ عوأوو دام حا دروم رد یفاا یملع تیعطو ات دوش
شیی ناکما و یعیبط یای ب هب اهنآ لیدبت و ی سیز اأهرطخ أیا عوأوو لأحم و نازیم قیود یتیب
ادن دوجو یگژیو زا .دشاب ه ش هدأیدی عووو شیازفا یمیلوا ینوگرگد زراب یاه
تأسا یداأعریغ یاأه
(
Kimble, 2005: 104
اأجنآ رد لیأس عوأوو راأظ نا هأا ی طاأتم رد لیأس فاأی نایرج دتنام )
یمن یدب .تفر یأم لیدبت هغدغد هب ار ی سیز طیحم تیتما هچنآ حیترت
تأسخن أجرد رد ،دأتا
حیسآ داریا سنا یاه
هأب ر أگیب یاأی ب زورأب أتیمز ندوب مهارف مود جرد رد ،یعیبط و ینا لأی د
شیی موس جرد رد و تسیز طیحم ةدتیازف حیرخت یتیب
طیأحم حأیرخت ودأمدتلب راأثآ یریذأیان
ماهبا اب ار هدتیآ تیتما ها تسا تسیز هأبور یداأیز یاأه
یأم ور شیأی أیا .دزاأس یأتیب
،یریذأیان
ا راثآ ودش زین و یگدیچیی یم روبجم ار یرگب عماوج اهرطخ ی
داأم حا نازأیم زا اراأف اأت دتا
یدج ناریرگیی ریبادت ذاختا هب اهرطخ یا عووو ( دنزرو وردابم رت
Beck, 2009: 11
.)
و دراد یعاأم جا و یداص وا تیتما اب یدایز یر سبمه ی سیز طیحم تیتما ررید یوس زا و یداأص وا تی اعف یارب میا یطیحم یممت .تأسا أمیا تأسیز طیأحم دأتمزاین یعاأم جا
نارحب یم د خا راچد ار یعام جا و یداص وا طیحم یعیبط یاه هتیزه و دتتا
یتیرتأس یاأه
هب یم یاج هب .تساهنآ ناربج هب روبجم داح ره هب هعماج ها دنراذگ ،تسیز طیحم حیرخت لی د
نارحب عووو یارب هتیمز یم مهارف ییاه
هن ها دوش تیزه اهتت
ه هأتیزه هأکلب ،یداأص وا یاأه یاأه
هباج هب رابجا و یتماان دتنام یعام جا یم لیمحت عماوج هب ار ورجاهم و ییاج
هأتیزه .دتا یاأه
یأم لأ تم روگا یعیبط عباتم و تسیز طیحم شخب هب نآ راگف تیاهن رد ها یدیدج ،دوأش
هب دیاب ت ود نوچ هتیزه یا یوحن
ا رد و دتا یممت یعبتم زا ار اه اارأس هأب تأ ود دراوأم أی
هرهب یم روگا یعیبط عباتم زا یرادرب یریرگیی رگا اما .دور
یم ماجنا مزلا یاه هأب یزاین ،تفرگ
هتیزه یا فرص یم ی ام عباتم یا و دوبن یرتس یاه
طیأحم ظأفح و هعأسوت فرأص تسناوت
وراسخ یتچمه .دوش تسیز یأم حبأس یزرواأگا شخب هب هدراو یاه
لاوأصحم اأت دوأش و و
یمز یزرواأگا ولاوأصحم یممأت ةریجنز و دتتیبب حیسآ یزرواگا قطاتم رد یزرواگا یاه
ی ساا ناربج یارب .دوش لکگم راچد یمز ، یا زا یشان یاه
یأم تگا ریز یر گیب یاه و دور
یأم دراو کاأخ و بآ عباتم رب یر گیب راگف ةرأیجنز تأسیز طیأحم حأیرخت هأجی ن رد .دوأش
هب مه ه سویی زا یا ش اچ و و کگم یم داجیا ار ییاه
هأس تیتما ها دتا ،ی أسیز طیأحم أناگ
یم ل خم ار هعماج یعام جا و یداص وا یدب .دزاس
یارأب ی أسیز طیأحم تأیتما یممت حیترت
.تسا یتایح و مهم ود ره یعیبط یای ب یو ح و تسیز طیحم یو ح
2 تسیز طیحم بیرخت زا یریگشیپ .
ناوت ی سیز طیحم تیتما حیسآ رب هبلغ ییا
زا هأکتیا یمأضت یتعی ،تسا ی سیز طیحم یریذی
حیسآ عووو حیسآ یا عووو وروص رد و دش دهاوخ یریرگیی ی سیز طیحم یاه
ر سگ زا اه
هب یریگولج یعیبط یی ب هب نآ لیدبت و مأهم .دأمآ دأهاوخ لمع
تأیتما یممأت راأکهار یرأت
ناریرگیی یاهرازبا زا هداف سا ی سیز طیحم .تأسا تأسیز طیأحم حأیرخت زا یریگولج یارب ه
نارحب رطخ شهاا یارب ییادتس بوچراچ شیی ار تسیز طیحم تظافح ،8
یارب مادوا ره طرش
یم دیامت و ه سناد یعیبط یای ب شهاا نارأحب رأطخ رثؤم شهاا یارب دتا
هأعومجم اأه زا یا
أش ارجا و ذاختا دیاب ی سیز طیحم و یداص وا ،یتف ،یوو ح ریبادت ( دنو
SFDRR, 2015: I.17
.)
یساسا م سیسواا رد د خا زا یریرگیی ،ی سیز طیحم تیتما یممت رصتع یرت یأعیبط یاه
لیدأبت زا یریرأگیی یعیبط یای ب یو ح ار ی سخن ربارب رد .تسا تسیز طیحم حیرخت و هدیدی یمز و لیس دتنام ررناریو یعیبط یاه سا یناسنا و یعیبط یای ب هب هزر
رأما أیا هأا ت
زا یریگوألج ددأصرد یأعیبط یای ب یو ح .تسین کمم ی سیز طیحم تیتما یرارورب نودب .دنزب همدص روگا ی سیز طیحم و یتیمزرس تیتما هب ها تسا یزیچ ره عووو
نارحب زا یرایسب ها تشاد هجوت دیاب لأماوع زا یأشان حألغا ی أسیز طیحم و یناسنا یاه
تا اب هکلب ،دت سین یرهو مادوا ماجنا و ریبادت ذاخ
یم مزلا یاه اأی درا یریگولج اهنآ عووو زا ناوت
حیسآ ( دناأسر لوادأح هب ار اهنآ ربارب رد یریذی
Kramer, 2017: 73
ثأیح أیا زا هأ کن أیا .)
لیس دتنام یثداوح ندوب هدارا زا جراخ و یرهو دات سا هب ت ود تسا کمم هاگ ها دراد تیمها شیی و نافوت و یتیب
شأناد شیازأفا اأب هزورأما اما .دتا تی وئسم حلس دوخ زا اهنآ ندوب ریذیان
شیی یدودح ات یعیبط ثداوح زا یرایسب ،یتف و یملع یتیب
هدش ریذی یم هجی ن رد و دنا
زا ناوت
وراسخ ،یراگزاس و یگدامآ یارب مزلا ریبادت ذاختا اب لوالا ای درا یریرگیی اهنآ عووو یشان یاه
ار اهنآ زا یازا .داد شهاا طیأحم حأیرخت زا یریرأگیی أیای رأب تسیز طیحم یو ح نایتب ور
طیحم حیرخت زا یریرگیی رد تی فوم نازیم ساسارب نآ یدماراا و تسا هدش هداهن اتب تسیز یم یبایزرا تسیز مهم سی .دوش
ار یعیبط یای ب یو ح یارب تسیز طیحم یو ح دراراا یرت
حیرخت زا یریرگیی رد دیاب تسج یعیبط یای ب عووو هب رجتم ی سیز طیحم یاه
.درا وجو
یووأ ح لصا کی ناوتع هب ار نآ تسیز طیحم یو ح ،یریرگیی لئسم تیمها هب هجوت اب لوادأح هأب و ی أسیز طیأحم حیرخت کی عووو زا یریرگیی یارب نآ قبط ها تسا هداد ءا ترا
گ ماجنا دیاب یض م مادوا هنوگ ره نآ راثآ ندناسر یأب یوأ ح نویأسیما رأظن زا .درأی
لألم ا
تأسیز طیأحم حأیرخت زا یریرگیی یارب ها یمادوا ره یتعی یض م مادوا هنوگ ره زا روظتم یأم رارأو دوئأسم صخش یرادا و یملع ،یتف ،ی ام واناکما ةریاد رد و تسا مزلا ( درأیگ
ILC,
راب زا یریرگیی هکنآ اب یارباتب .)2001
لیس یاه یمز ای اسآ
أ ناوأت زا یألمع عاأح هأب هزر
یم ت ود اما ،تسا جراخ ت ود مادوا اب دناوت
تخاس هب ماز ا دتنام هناریرگیی یاه و ی وأصا زاأسو
هزاس تسرد یبایاج ذاأختا یریرأگیی لأصا هأب اأتب .دتا یریگولج اهنآ برخم راثآ دیدگت زا اه
جا رد تیساسح و تود هکلب ،تسین یفاا هناریرگیی وارر م و یناوو و یناوأو أیا رثؤأم یار
________________________________________________________________
1. Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015–2030 (SFDRR), ThirdUN World Conference in Sendai, Japan, March 18, 2015.
هب یصوصخ و یمومع صاخشا درکلمع شیای و یرادا وراظن و وارر م تیاعر زا ناتیمطا روظتم
( تسا یرورض زین تسیز طیحم حیرخت زا یریرگیی
Sands et al., 2012: 200
زا یریرأگیی .)
یم کما ی سیز طیحم تیتما یممت هب قیرط ود :دتا
5 . 1 . یارب یمتسیسوکا تیریدم یعیبط یایلاب رطخ شهاک
نارأحب هأب اأهنآ لیدبت و یعیبط وارطاخم رارکت نازیم تسیز طیحم حیرخت حیأسآ یاأه
ار از
تسیز طیحم حیرخت زا یر گیب دراوم زین یعیبط یای ب عووو ررید یوس زا .تسا هداد شیازفا هأب ار ،تأأسودنامهم یزأیزع( دراد هارأأمه 8003
: 40 م أأسیسواا شأ ن .) و اأأیوی یاأه
رد م اأأس
هأب و تأسا ریذأیانراکنا و شور اهنآ راثآ لیدعت ای یعیبط یای ب زا یرایسب دادخر زا یریرگیی تأسا مزلا شیأی زا شیأب یم سیسواا تیریدم ذاختا ،ای ب یا تیریدم رد هزورما لی د یمه (
Renaud et al., 2016: 4,5
م سیسواا زا تظافح یای رب نارحب رطخ شهاا درکیور .) ش اه
لما
ور یمامت باخ نا فدأه اأب م أسیسواا یزاأسزاب و تظافح ،رادیای تیریدم یارب کمم یاه
نارحب رطخ شهاا ( تأسا رادأیای عأسوت یریریی و اه
Estrella & Saalismaa, 2013: 30
رد .)
م أسیسواا زا تأظافح موزأ أتیمز رد یددع م داتسا ه کن یا هب هجوت اب ریخا نای اس رد اأه
رحب تیریدم نا
( نارحب رطخ شهاا یارب ییادتس بوچراچ دتنام یعیبط یاه
SFDRR, 2015:
هدش رداص )II5
،دنا نارأحب رأطخ شهاأا صوصخ رد دح م للم نامزاس ماتعطو زأین8
مأض
هب تسیز طیحم زا تظافح ها ه کن یا رب دیامت لرتج هژیو
یم اه شهاأا ار لیأس رأطخ دناوت
،دهد ریثمت زا ار دوخ قیمع یناررن دیدأگت و تأسیز طیأحم حیرخت رب یمیلوا واریییت
یاأی ب
شتآ و لیس دتنام یعیبط م عا یزوس
ت ود و دتا مادوا ماجنا هب ار اه
اأب هألبا م یارب رثؤم یاه
ارف لضعم یا .دناوخ
یدرأبهار أمانرب صوأصخ رد لألم نامزاأس یداأص وا یاروأش ماتعطو
لرتج یارب للم نامزاس اه
4382 ات
44303 ین لرتج یتایح ش ن رب ز شهاأا اأی هألبا م رد اه
و دأیدجت ییاأناوت شیازفا ،دوخ دوا فده رد و هدرا دیامت یعیبط یای ب ررید و لیس واریثمت لرتج یراگزاس یم یرورض ار یعیبط یای ب و لیس ربارب رد اه
.دناد
2 . 2 . بیسآ زا یریگشیپ یریذپ
هب ار ی سیز طیحم تیتما ها یلیلاد زا یکی هغدغد
یأم لیدبت یدج یا نازأیم شیازأفا ،دأتا
حیسآ و یگدتتکش حیسآ نازیم تسیز طیحم حیرخت .تسا زورما عماوج یریذی
ربارب رد یریذی
________________________________________________________________
1. UN A/RES/72/218, “Disaster risk reduction”, Resolution adopted by the General Assembly on 20 December 2017.
2. UN A/RES/71/285, “United Nations strategic plan for forests 2017–2030”, Resolution adopted by the Economic and Social Council on 20 April 2017.
یم شیازفا ار یعام جا ی ح و یعیبط یای ب و وارطاخم دروأم ر گیب دیاب هچنآ عواو رد و دهد
حیأسآ زا یریرأگیی ،دشاب یوو ح ماظن دیامت و هجوت یریذأی
حیأسآ زا روأظتم .تأسا یریذأی
رأبارب رد یفاأا ییاأناوت أشادن و ،یریذأیرطخ ناأمه اأی وارطاأخم لأبا م رد ندوأب دع سم لمحت نامه ای یعیبط وارطاخم ،راأثآ شهاا رد یناوتان ،یفااان ییاناوت زا روظتم .تسا یریذیان
وراأسخ میمرأت و رثؤم و عیرس شتااو ( تأساه
Misomali & McEntire, 2008: 23
عأواو رد .)
یداأص وا و یعاأم جا و یأکیزیف ،یأصخش ةدتتکأش تیعضو هب اهرطخ ربارب رد یفااان ییاناوت حیسآ اتعم یا رد و دراد هراشا حیسآ ًافرص یریذی
یاأی ب اأی وارطاخم ربارب رد یکیزیف یریذی
حیسآ لماش هکلب ،تسین یعیبط أیا رأبارب رد ی أسیز طیأحم و یعاأم جا ،یداأص وا یریذأی
خم یم زین وارطا نادب .دوش
یووأ ح و یداأهن ،یعاأم جا و یداص وا ماظن رد یدمارااان ها اتعم
یم حیسآ تیمز دناوت تسیز طیحم یو ح فده .دتا مهارف ار یعیبط وارطاخم ربارب رد یریذی
حیسآ عون یا شهاا حلغا زین یدمارااان زا ه سد نآ شهاا یتعی ،تسا یریذی
،یداأص وا یاه
ن ،یعام جا حیسآ ضرعم رد فرگ رارو هب ها یوو ح و یداه
یأعیبط وارطاأخم زا یأشان یاه
یم رجتم حیسآ .دوش حیسآ یا دیدگت حبس ی سیز طیحم یاه
یداأص وا و یعاأم جا یریذأی
حیسآ زا یموادم خرچ و تسا هدش یأمرب ار اه
رأبارب رد ار دارأفا تأسیز طیأحم حأیرخت .دأتت
یب یعیبط ثداوح یم عافد
زا .دزاأس ناأکما زأین یعاأم جا و یداأص وا و کأگم ،رأرید یوأس
یمن ار تسیز طیحم زا رثؤم تظافح یم ماد و کگم موادت هب هرابود ش اچ یا و دتهد
.دأنز
هب زین یعیبط ثداوح عووو نایرج رد هأا تأسا نآ حأیرخت و تأعیبط میرأح هأب زواأجت لی د
حیسآ یم زورب هدر سگ یاه
ًافرص دارفا یارباتب .دتبای هب
یأسر سد نازیم ای یناکم تیعووم لی د
یمن حیسآ اهنآ واناکما و عباتم هب راأثآ لیدعت و شهاا رد اهداهن و ناشدوخ یناوتان هکلب ،دتتیب
حیسآ یعیبط وارطاخم یم شیازفا ار یریذی
وگویه بوچراچ مد م .دهد ها تشاد دیامت زین8
نارحب طاأخم ناأیم لبا م رثمت و ریثمت زا یشان ،اه حیأسآ و یأعیبط وار
یریذأی ،یأکیزیف یاأه
.دت سه ی سیز طیحم و یعام جا ،یداص وا یلصا زا ش اچ یرت حیسآ لئسم فرگ یدج یعیبط یای ب تیریدم یاه
عأماوج یریذأی
دوأأجو اأأب یأأعیبط یاأأی ب راأأثآ و لألع زا یرایأأسب دروأأم رد .تأأسای ب أأیا لأأبا م رد یناأسنا تفرگیی وته هجوت روخرد یملع یاه عناو یملع تیعطو ز
هدتتا ( درادأن دوأجو یا
Millennium
Ecosystem Assessment, 2005: 443
تأیو وا دأتنام( رأرید یألیلاد دیاأش و لی د یمه هب .)
نارحب یا ربارب رد یگدامآ موز ،)یداص وا عفاتم هتیزه فرص و اه
عوأوو زا یریرگیی یارب ییاه
یمن عواو یدج هجوت دروم اهنآ ت ود و دوش
دوأخ ریذیرطخ یور موادت رب ناتچمه صاخشا و اه
نارحب یا ربارب رد یم همادا اه
( دتهد
De Hon, 2016: 451
یهاأگ هأ ب ا تسیز طیحم یو ح .)
________________________________________________________________
1. Hyogo Framework for action 2005-2015: Building the Resilience of Nations and Communities to Disasters, World Conference on Disaster Reduction, Kube, Japan, 2005.
یم یریرگیی زا رتارف یم طای حا لصا رب ار اتبم و دور
یرایسب رد یملع تیعطو دوبن هب اتب .دهن
رب راثآ و للع دتنام ی سیز طیحم لئاسم زا میلأس لأ ع ،یأمیلوا ینوأگرگد و یعیبط یای ب زو
یم طای حا رب ار لمع یاتبم ناأفوت و لیأس دأتنام یعیبط یای ب یخرب عووو داثم یارب .دراذگ
هب هبور یملع تیعطو دوبن و دام حا اب یمیلوا طیارش یگدیچیی لی د أ طتم رد دیاأش و تسور
چیه یصخگم ا رد اما .دتکن زورب نافوت ای لیس هاگ
داأیز اأی ما هب هجوت نودب یوو ح ماظن اجتی
ار یدأعاوو و هدرأا ذاختا هنا سدگیی و هناریرگیی یدرکیور ،یثداوح یتچ عووو دام حا ندوب هب یم دامعا ثداوح یا ربارب رد یگدامآ روظتم تخاأس تأیعوتمم دأتنام ،دأتا
میرأح رد زاأسو
هناخدور هب ین ع یوو ح ماظن ره هاارچ ،لحاوس و اه وخ
یم یب هتیزه ها دناد کأی عوأوو یاأه
هتیزه زا ر گیب رایسب یعیبط نارحب .تسا یریرگیی و طای حا یاه
3 . یطیحم تارییغت اب یراگزاس
حیسآ زا یخرب هکنآ اب شیأی ناکما یگدو آ دتنام ی سیز طیحم یاه
،دأنراد یریرأگیی و یأتیب
حیسآ زا یخرب ینوگرگد دتنام ی سیز طیحم یاه
ب یمیلوا یاه ه
هنوگ اهنآ عووو زا ها دت سه یا
یمن حیسآ یا زا یشان واریییت و راثآ ،تیهام تخاتش رد ای درا یریرگیی ناوت زورأب ناأمز ،اه
شتااو و اهنآ ( درادأن دوأجو یفاأا یملع تیعطو اهنآ ربارب رد حساتم یاه
Le Prestre, 1999:
حیسآ دراوم یخرب رد هکتیا ای .)58
یتاریییت تسیز طیحم یاه درأکیور هأا تأسا هدرأا داجیا
هب هعماج و تسین ورخسای و رثؤم ررید هزرابم وراأیور ی أسیز طیحم دیدج طیارش اب دیاب راچان
مادوا رب حلغا یعیبط یای ب اب هلبا م یتچمه .دوش نارأحب عوأوو لحم هب دودحم و یلحم یاه
( تسا هدوب زارم م
Doswald & Estrella, 2015: 9
یخرب هکنآ داح ،) عوأوو هب رجتم لماوع زا
هأ طتم ًاأساسا یأمیلوا ینوأگرگد دتنام نارحب یاأیفاریج هأا دت أسه یزرأمارف و یناأهج ،یا
یأمه هب .تسا جراخ ت ود کی ای یلحم داهن کی فرص ةدهع زا اهنآ در تا و دنرادن یدودحم م سیسواا تیریدم اب وسمه دیاب یدراوم یتچ رد زین یعیبط یای ب اب هلبا م لی د و هدوأب اأه
.دشابن دودحم یروگا وامیس ت و یسایس یاهزرم هب ًاموز طیارأش اأب یراگزاأس تمأس هأب تأارح هلئأسم یا لح یارب تسیز طیحم یو ح راکهار
حیرخت یزاسزاب و راثآ شهاا کمم دح ات و ،دیدج یطیحم هأنومن یارأب .تأسا هداد یور یاه
ما سه یت کگم یمیلوا ینوگرگد و ی اسکگخ ،یبآ یمن لمع رد ها دت
هب ناوت اأب عطاأو روأط
یم اما .تسین کمم اهنآ زورب زا یریرگیی و درا هزرابم اهنآ خاأس راگزاس و گتهامه اب ناوت
شهاأا ار یطیحم واریییت یفتم یاهدمایی ،و ضعم یا اب هعماج یعام جا و یداص وا طیارش وراسخ عووو زا و داد .درا یریگولج ر گیب یاه
درکیور هب یراگزاس سیراأی مات فاوت دیامت دروم هژیو روط
زا هأمات فاوت أیا و هدأش عأواو8
ت ود یم وضع یاه مادوا ات دهاوخ
داس رد راثآ یا اب یراگزاس یارب ار مزلا یاه ماجنا هدتیآ یاه
رظن زا .دتهد یب ومیه
یراگزاأس ،یمیلوا ینوگرگد ی ود هأعومجم
ا و ریبادأت زا ی مادأوا
اأه ی
ام جا ،یزاسدتمناوت دتنام گتهامه یداص وا و یع شناد
ازفا و یأی گأتهرف زاأس و یزاأسداهن ،ی
مادوا اه راثآ شهاا ، یمز یربراا ح صا ،یرواتف دا نا ،لحاوس تیریدم دتنام ییارجا و یتف ی
رد ریییت ،نارحب راثآ شهاا ،عماوج رادیای عسوت و یفتم رواتف
ی اه و ور اه ح أصا ،ییارجا ی
ز ی خاسر ت اه تیریدم ، سواا
ی م س اه و یمومع تشادهب حطس تیو ت ، عوتت
گخب ییاذأغ داوم هب ی
( تسا یژرنا عباتم و
IPCC, 2001: 63 IPCC, 2014: 8;
) یطیحم واریییت اب یراگزاس هب ماز ا .
کما یمیلوا ینوگرگد و م
ی دتا رأبارب رد یر أگیب یگدامآ و یهاگآ عماوج ات یاأی ب
یأعیبط
د و دتشاب ه شاد یتچ عووو وروص ر
نارحب اأه یی أسآ ی ح اأه طیأحم و یعاأم جا ،یداأص وا ی
یدب .دوش دراو یر ما ی سیز ئارا اب تسیز طیحم یو ح حیترت
اهرااوزاس یریرگیی یارب یی
زا یای ب یا ربارب رد یراگزاس ای یعیبط نارحب
اه حبأس ،یریرأگیی ندوأبن أکمم وروص رد
یو ح و نارحب تیریدم ماظن تیو ت ب
یای یعیبط م ی دوش .
تسیز طیحم قوقح رد یعیبط یایلاب قوقح ریثأت
طیأحم تأظافح فدأه اأب یرایسب وارر م و یناوو حیوصت دوجو اب ناهج طا ن زا یرایسب رد م سیسواا حیرخت دنور ،تسیز هب یعیبط یاه
نارأرن وأحن هدأتتا
تیعأضو و هأ فای شیازأفا یا
ب زین ناریا رد .تسا هدرا ادیی ینارحب حیرخت هب هجوت ا
وروص ددع م یاه هزوأح رد هأ فرگ
یاأه
یم تسیز طیحم فل خم هأب دوأخ فادأها قأ حت رد تأسیز طیحم یو ح ها تفگ ناوت
روأط
ش اچ راچد هتیزه یر ما اب و رم سم أیا قأ حت دأناو ب هأا تأسین مولعم و هدوب یدج یاه
.دتا یمضت زین هدتیآ رد ار فادها وو ه شذگ ةدس مین دودح یط و هدیأسر حیوأصت هأب یددع م ی سیز طیحم وارر م و ینا
م سیسواا یخرب زا تظافح .تسا هداد لکش ار ناریا تسیز طیحم یو ح لأرتج دتنام اه
و اأه
لیسم و اهدور ،لحاوس ر سب و میرح هب مه اه
دتنام یتارطاخم زا یریرگیی رد اهنآ تیمها لی د
ت باس .تسا هدوب راذرنوناو هجوت دروم لیس کأی زا شیأب هأب لرتج زا تظافح وارر م حیوص
یم نرو
4.دسر حأیرخت زا یریرأگیی رد تأسا ه أسناوت واررأ م و یناوأو یا حیوصت ایآ داح
؟هن ای دوش عواو رثؤم ی سیز طیحم تیتما یممت و تسیز طیحم تیعواو یم ناگن روگا تسیز طیحم تیعضو صوصخ رد دوجوم یاه أیا حیوصت ها دهد
________________________________________________________________
1. UNFCCC. (2015). Paris agreement. FCCC/CP/2015/L.9/Rev1, Paris, France.
4 ةدام . 25 نوناو کگت و ی ای و ولاا لاو لمع ارو سد و وای ماکح
بوصم 8412 .
هوبنا مجح .دتا دودحم ار تسیز طیحم حیرخت ةدتیازف دنور تسا ه سناو ن وارر م و یناوو زا
م سیسواا زا یرایسب یناوو یا حساتمان یارجا رثا رد حأیرخت راأچد روگا یعیبط یاه
یاأه
ناربج و هدر سگ هدش ریذیان
هب ،دنا لرتج هژیو یرایأسب ر أسب و میرح ،روگا یهایگ ششوی و اه
تشد و اهدور زا و لیأس عوأوو ناأکما دیدگت رد یریرمگچ ریثمت اهنآ حیرخت ها یب یس یاه
ب یس عووو ررکت و دیدگت .دراد درگزیر یأمه زا یأشان یداأیز دودأح اأت مه ریخا هد رد اه
یم یارباتب ،تسا تسیز طیحم حیرخت زا یرایسب ها درا اعدا ناوت
دراوم یای ب هب یعیبط روط
یز طیحم حیرخت هب می سم شهوژی زارم( دراد طابترا تس
،سلجم یاه 8001
: 7 - 2 .) یأسررب
یم ناگن ناریا رد لیس عووو دنور ها دهد
دیدأگت اب لأرتج حأیرخت
مأیژر رد یراک أسد و اأه
هاربآ و اهدور یعیبط زأین لیس دراوم ،اه
تأسا ه أشاد شیازأفا روأگا رد (
شهوژأی زأارم یاأه
،سلجم 8005 : 0 ).
ب یس یا یمامت دوجو اب اه
تی اعف مادوا و اه و بآ یأسدتهم ةدر سگ یاه
هزاس ثادحا یب یاه
ناأگن هأ کن أیا و تأسا هداد ر روأگا رد لیس و بآ در تا یارب رامش
یم شیی هن و یناوو هن ها دهد یتیب
هزاس و اه یتف یاه أیا درأ تا و یریرگیی رد یسدتهم–
ب یس ه شادن ار مزلا تی فوم هدادخر یاه .دنا
زا یکی ی أب زورأب هأب رأجتم لأماوع عوأوو زا یریرگیی تسیز طیحم یو ح یلصا فادها
فدأه ود ره ق حت ها تسا نارحب رطخ شهاا زین یعیبط یای ب یو ح یلصا فده و یعیبط یمامت ماجنا مزل سم مادوا
اه لأماوع شهاا و ییاساتش یارب مزلا ی نارأحب
از شهاأا قأیرط زا
شهاا ،وارطاخم عووو سآ
ی ح ذی ی ر رم ی شیازأفا ،تأسیز طیحم تیریدم دوبهب ،اهنآ داوما و مد
.تأسا یداأهن یزاأسدتمناوت و حساتم ی ام یممت ،ثداوح ربارب رد یگدامآ رأگا تأسا یهیدأب
یداص وا یراگزاس تیمز و هدرا یریرگیی تسیز طیحم حیرخت زا دناو ن تسیز طیحم یو ح یو ح ،دتا مهارف ار ی سیز طیحم واریییت اب یعام جا و تیریدأم و یریرأگیی رد زأین نارحب
یای ب شأسری یا ناریا ی سیز طیحم تیعضو هب هجوت اب یارباتب .دوب دهاوخ دمارااان یعیبط
حرطم م ی دوش ی سیز طیحم وارر م و یناوو ارچ ها ه سناو ن
دنا یدأماراا و بولطم ةویش هب
رر م و یناوو یا م ایآ ؟دتتا یریگولج تسیز طیحم حیرخت زا داریا وا
ه شاد دنا هأکتیا اأی
ح أصا ارأچ ،هدوب لکگم راچد وارر م و یناوو یارجا رگا ؟تسا هدوب لیخد یررید و کگم اب و هدگن عواو
ی ت اه راگزاأس هأعماج ی هدأگن
دأنا لأماوع زا یأگخب هأا تأفگ دأیاب خأسای رد ؟
هعماج یسایس و یعام جا ،یداص وا و کگم هب تسیز طیحم یو ح یدمارااان مرب
ی ددرگ اما ،
و را خاس رد دیاب ار لماوع یا زا ررید یگخب اهرااوزاس
تسج تسیز طیحم یو ح دوخ ی وجو
یدب .درا و را خاس ها حیترت
اهرااوزاس یداأع طیارأش یارأب تأسیز طیأحم یوأ ح یداع ی
طیارش یارب هن تسا هدش یحارط ی
ی چ ی هد یا لح یارباتب ،ینارحب و ش اأچ
اأه زا هداف أسا اأب
ااوزاس اهر راوشد یوو ح یداع ی هب
رظن م ی دسر زا هداف أسا اأب ناوأ ب دیاأش اأما . اهرااوزاأس
ی
یو ح یای ب هأب تأسیز طیأحم ظفح ی لت یتعی یعیبط یرارطأضا و یروأف رأما کأی ناوأتع
زا یخرب اد با دتب یا رد .درا ادیی تسیز طیحم یو ح یزاسدماراا یارب یراکهار ش اچ
اأه ی
ب لمع رد تسیز طیحم یو ح حرطم ه کن یا سپس و یسرر
م ی دوش یو ح ها یای ب
یعیبط
هنورچ م ی دناوت یا لح هب ش اچ
اه .دتا کما
1 . شلاچ یعیبط یایلاب زا یریگشیپ رد تسیز طیحم قوقح یاه
واررأ م و یناوأو فعأض طاأ ن اأما ،دأنراد ت اخد یددع م لماوع یعیبط یای ب عووو رد هکنآ اب یا رد زین ی سیز طیحم یب هتیمز
طیأحم زا رثؤأم تظافح رد یوو ح ماظن یدماراا و هدوبن ریثمت
مهم .تسا هداد شهاا ار تسیز فعض یا یرت
یم ار اه تسج ریز دراوم رد ناوت :درا وجو
1 . 1 . یراذگنوناق تلااکشا
ماهبا و اهاتث سا دوجو و یناوأو أیا زا یأطخت یارأب ار هأتیمز واررأ م و یناوأو رد فل خم یاه
یم مهارف نآ فادها ق حت رد یدمارااان زواجت ای لرتج حیرخت هکنآ اب یناوو یا داثم یارب .دتا
یم عوتمم ار هناخدور میرح هب ماهبا ،دتتا
یم هزاجا ها دنراد ییاهاتث سا و اه ت دتهد
لأرتج حیرخ
ی احرد داثم یارب .دریگ وروص هناخدور و یاهدأتب ها
« ح
» ،
« ر » و
« ف » ةداأم 01 نوناأو أمانرب
جتی اس ( هعسوت مگش 8233
أ 8005 ) ( 82 / 84 / 8002 لرتج تظافح و هعسوت رب ) ،دراد دأیامت اه
ةرصبت اما 4
دتب
« ف » راکشآ یگخرچ اب هدام یا یارب یلرتج نا خرد تشادرب
حرط یاه رمع یأنا
یم عنام ب ار دزاس
لرتج سفتت حرط ییاغ فده اب اراکشآ ها دراد وریایم اه
.
1 . 2 . یداهن تلااکشا
مهم اما و یأت م ولااکأشا هأب هأن ی أسیز طیأحم وارر م و یناوو حساتمان یارجا لیلاد یرت
رأجا یارأب مزلا تأیعطاو دوأبن و ینامزاأس و یأیارجا ماأظن ولااکأشا هأب هکلب ،اهنآ یموهفم یا
یب ما یمرب اهنآ تسااو ش اچ زا یگخب .ددرگ
و درکلمع زا تسیز طیحم تظافح رد یداهن یاه
یم یشان ی سیز طیحم لئاسم هب هجوت رد ت ود یور یدب ،دوش
ظفاأح ت ود ًاساسا ها حیترت
،یدهگم( تسین تسیز طیحم یارب یبوخ 8002
: 73 - 50 دیامت دوجو اب ها تسا نآ تیعواو .)
لصا 23 وناو جتی مانرب یناوو و یساسا ن رد ،تأسیز طیأحم اأب زاأسمه عسوت رب هعسوت ه اس
حأ اغ یعاأم جا و یداص وا عسوت هراومه ،تسیز طیحم ظفح و یداص وا عسوت نایم ضراعت ه أشاد تأیو وا هراوأمه مدرأم یارأب ییازدمآرد و یتیرفآراا ،تگیعم یممت ت ود یارب و هدوب اچ یا زا ررید یگخب .تسا ش
یاأه خ ،تأسیز طیأحم تأظافح تیریدأم را خاأس هب زین اه
ش اچ ،ینامزاس نایم یراکمه یاه
هرأهب یاهداهن ضراعت و ینامزاس تأظافح نامزاأس اأب رادرأب
یمرب تسیز طیحم ،یدایرف و یه ادبع( ددرگ
8010 : 851 ، 850 ، 820 .)
داس رد نآ یاتب گتس ها ناریا تسیز طیحم یو ح 8020
نوناأو حیوأصت اأب و تأظافح
مادوا رب حلغا ،دش هداهن یزاسهب دوأحت ه أشذگ داأس هاأجتی رد و هدوأب زأارم م یگتااو یاه
طیأحم یوأ ح هأکنآ داأح .تأسا هدأیدن دوخ هب ی ظافح یاهرازبا و اهدرکیور رد یریرمگچ هزوح یون تسیز شیی یاهدرکیور رب حلغا و تسایوی یا
دأتنام دأیدج یاهرازبا عسوت ،هنا سد
زبس داص وا یزاسزاب ماجنارس و روگا یطیحم طیارش اب هعسوت یزاسراگزاس و یمزرس شیامآ ،
.تسا ه شاد زارمت حیرخت قطاتم ههد رد هب ی سیز طیحم و کگم یخرب ریخا یاه ه فای ر سگ یدح
رثؤأم ألبا م ها دنا
ی اأحرد .تسین رسیم یوو ح ینوتا یاهرااوزاس اب و نامز هاتوا رد اهنآ اب داأس رد هأا
4335
ی سیز طیحم درکلمع صخاش رد ناریا بتر 20
ةرأمن اب 73 ( دوأب
Esty et al., 2006: 2
أیا ،)
داس رد هبتر 4381
هب 13 ةرمن اب 21 (
Wendling et al., 2018: 7
یوأ ح .تأسا هأ فای دزتت )
هد رد ها ناریا تسیز طیحم 23
رد تسیز طیحم تظافح میظتت یارب ،درا زاغآ ار دوخ دشر
طیارش طیأحم ظأفح یارأب و دوأب هدأش یحارط نامز نآ ی سیز طیحم و یعام جا ،یداص وا دأشر دأتنام یأناوارف یعاأم جا و یداأص وا ولاوأحت نآ رد هأا روگا ینوتا نارود رد تسیز
تی اعف ر سگ و تیعمج حیرخت و یزرواگا و یداص وا یاه
ی سیز طیحم کیتام سیس یاه
رد .تسین ورخسای ررید ،تسا هداد ر ی تأس یاهرااوزاأس اأب تأسیز طیحم یو ح یا عواو
.ی سیز طیحم یرارطضا طیارش یارب هن تسا هدوب هدش یحارط یداع طیارش یارب دوخ لرتج ندگن تنایص هناخدور ،اه
کاخ ،اه تشد و اه یم ناگن یب یس یاه
یوو ح ماظن ها دهد
م سیسواا یا حیرخت زا یریرگیی و تظافح یارب ینوتا ن رد و اه
یای ب عووو زا یریرگیی هجی
یمن یعیبط هأب هأا تأسا ی اأح رد یا .دشاب ورخسای دناوت
حأیرخت ةدر أسگ مأجح لأی د یاأه
وروص ،تسودنامهم یزیزع( ه فرگ 8003
: 03 - 43 هار نوکأس ی وأصاریغ و تسردان یبایاج ،) یاأه
هب ررناریو یعیبط یای ب عووو دام حا ،یمیلوا واریییت و یناسنا شیأب حأتارم
و تأسا ه أشذگ زا
نارحب عووو دام حا یم شیازفا هراومه اه
راأچد ار روأگا ی أسیز طیحم تیتما هجی ن رد ها دبای
یم یدج ش اچ و یناوأو یأمه رثؤأم یارأجا ،یوو ح یاهداریا یا مه دوجو اب ی ح اما .دزاس
یم وارر م ب یس عووو تیمز ندش مهارف زا یدایز رایسب دودح ات تسناوت
م یاه روأگا رد فل خ
نآ زا یروف تظافح موز و تسیز طیحم تیعضو ندوب یرارطضا دروم رد زوته اما .دتا یریرگیی یمن وارر م و یناوو یا یارجا هنرگو ،درادن دوجو دوئسم واما م نایم رظن یافتا لأطعم تسیاب
یم زا یریرأگیی ددأصرد یأعیبط یای ب یو ح و تسیز طیحم یو ح رگا یارباتب .دنام و دأیدهت
ی سیز طیحم تیتما ض ن هب ،دنا
.دتتا ذاختا یدیدج دربهار دیاب راچان
2 . تسیز طیحم قوقح رد یعیبط یایلاب قوقح دعاوق دربراک
تیعأضو دوأبهب یارب یوو ح ی ومعم یاهرااوزاس یدمارااان و تسیز طیحم بولطمان تیعضو یم یرورض ار یزریاج یاهرااوزاس ذاختا هب زاین نآ زاأس
یاأی ب یوأ ح رد اهرااوزاأس أیا .د
هب ها دنراد دربراا یرارطضا تیعضو ناوتع اب یعیبط یم رظن
تأظافح یارأب اأهنآ تسبراا دسر
یم تسیز طیحم .دتا کما تسیز طیحم یو ح یدماراا هب دناوت
2 . 1 . یرارطضا تیعضو دعاوق
هعومجم یعیبط یای ب یو ح ی ووم صاخ طیارش رد یوو ح دعاوو زا یا
قأ حت یارب ها تسا
یم هداف سا یرارطضا تیعضو دعاوو زا دوخ فادها هب هاگ .دتا
یرارطأضا تیعضو کی زورب لی د
تأفر یدازآ رب لصا داثم یارب .تسین کمم ینوناو داور و یداع یرط زا نارحب تیریدم دأمآو
نارحب لحم رد تسا کمم ینارحب طیارش رد اما ،تسا تیدودحم هدز
تأفر یارب ییاه اأی دأمآو
یأصوصخ صخأش کأی هب قلع م نام خاس ای یمز حیرخت یتچمه .دوش دامعا مدرم تماوا حأیرخت لیس دتنام یعیبط ةرطاخم کی دیدگت زا یریگولج یارب دراد دام حا اما ،تسا عوتمم زا ناوأ ب دیاب یعیبط ی ب رثؤم تیریدم رد یارباتب .دشاب ه شاد ورورض نام خاس ای یمز نآ اخ دعاوو وراسخ زورب زا یریرگیی و یناسردادما ها تسج هرهب یص .دتا لیهست ار ر گیب یاه
شیی هکلب ،تسین ینوناوریغ تیعضو ًاموز یرارطضا تیعضو یا رد وواأف م یاهرااوزاس یتیب
هب و نوناو حجوم هب یرارطضا طیارش ةزاأجا ،نوناأو یأتعی تأسا فادأها عیرأس ق حت روظتم
اجنا و اهراکهار باخ نا مادوا م
وافیرأگت یأط مزل أسم اأهنآ ماأجنا یداأع ت اح رد ها ار ییاه
یأم تأسیز طیأحم ای ناسنا زا تظافح فده اب ،تسا یصاخ أیا هأب زاأین هأکنآ نودأب ،دأهد
هأچنآ زا شیأب یزأیچ هأب درادأن قح یرارطضا طیارش رد یرجم ما م یارباتب .دشاب وافیرگت هب نوناو .دتا لمع ،تسا هداد هزاجا صاخ روط مادوا سی
ماجنا یاه یرارطأضا تیعضو رد ه فرگ
طیارأش عأفر زا سی و دت سه یرارطضا طیارش و صاخ دراوم هب رظان ًافرص و ی ووم ،ینوناو مه هبدوخ زین دعاوو و وارای خا یا یرارطضا .دش دتهاوخ وی دوخ
یوو ح داتسا یخرب رد یرارطضا تیعضو یرارورب ناکما ی
ی ش بی ت یارأب .تسا هدش ی داأثم
دتب 8 دام ة 2 یاثیم بی للم ا ی بوأصم دأح م لألم نامزاس یسایس و یندم یو ح 45
ربماأسد
8055 رر م م ی دراد رد یاأثیم یا وضع یاهروگا هأا یموأمع یرارطأضا یاهدماأگیی ناأمز
م دیدهت ار ی لم وایح ی
دتا هب دماگیی نآ دوجو و م أعا یمأسر روط
أش أم ،تأسا هد ی
دأتناوت
مادوا یاه ر مزلا یا داوم زا جراخ ا یاثیم
ب وایض م و تیعضو رباتب ه
رأب طورأگم ،دأنروآ لأمع
ای هکت مادوا یا اه عبت ی ض مآ ی ز و أب یوأ ح وادهعت ررید اب ضوات م ی
لألم ا دأشابن
8. ةداأم 45
________________________________________________________________
8 . دتب حجوم هب ه ب ا 4
هدام یا مادوا یا اه داوم زا جراخ دیابن 5
- 7 - 1 دتب(
یاه 8 و 4 ) 88 - 82 - 85 و 81 یا
