QUY HOACH KIEN TRUC
Q U A N L Y PHATTRIEN DOTH! TAI
T H A N H PHO BUON MATHUOT
PGS.TS.KTS Nguyen To Lang
I. N H Q N G TlM HIEU SO B O VE BUON MATHUOT
La trung tam chinh trj, kinh te - xa hpi va van hda cua tinh Oak Lak, vdi vai trd thanh phd trung tam vung Tay Nguyen, Budn Ma Thupt da va dang phat trien mot each manh me va nhanh chdng.
Sau ngay giai phdng, tQ mdt thj xa nhd be, Budn Ma Thupt da phat trien thanh dd thj loai III nam 1994, la thanh pho vao nam 1995 va 10 nam sau do, nam 2005 thanh phd Budn Ma Thupt da dupc Chinh phu cdng nhan la dd thj loai II. Nam 2010 Budn Ma Thupt da trd thanh do thj loai I true thudc tinh Oak Lak nhan djp ky niem 35 nam giai phdng thanh pho.
Qua trinh do thj hoa mang lai nhieu hieu qua tich cUe song cung lam nay sinh nhieu van de bat cap trong quy hoach va quan ly dd thj lien quan den cae khia canh ve kinh te - xa hpi va moi trudng. Ngay nay, eac dd thj dang gap nhieu khd khan va
Hinh 1. Do thi nhieu cay xanh
§•
'3^'
chju anh hudng sau sac cua bung no do thj tren mpi phupng dien, dae biet la cdng tac quan ly phat trien do thj.
I . T h a n h c o n g
Nhin chung, bp mat dd thj cua thanh phd Budn Ma Thupt gay dupc nhieu cam tinh, an tUpng tdt ddi vdi ngudi quan sat.
0 6 la mot thanh phd xanh, saeh va chin chu, kien true thuan tuy khdng lai cang dupc xay dUng vdi chat lUpng kha cao (anh 1, 2). Cdng tac quan ly phat trien dd thj da thu dupc nhieu thanh tUu dang ke trong thdi gian vUa qua.
Nhieu cdng trinh kien true cdng cdng mdi dupc xay dUng kha hien dai, dau dd cd nhQng net rieng mang sac thai kien true truyen thdng nhU ehi tiet tren mai nha, mot vai hoa van (anh 3). Mau sac cua cac cdng trinh kha hai hda vdi khung canh thien nhien, dac biet la phan mai nha.
Nhieu cdng trinh van cdn giQ net dac trQng
? f^'m.^^
bdi nhQng kien true ed, thudng md phdng theo kieu nha dai eua ngudi E de nhu Biet dien Dao Oai hay Tda Giam muc Budn Ma Thupt vdi kien true ddc dao.
Mot sd budn lang dan toe dupc bao tdn va tdn tao nhu budn Kd Thdn, K6 Sier, Ale A, Ale B, va Pam Lam, cac budn nay dupe hien dai hda cP sd ha tang, giQ nguyen truyen thdng, sac thai dan tdc Tay Nguyen (anh 4).
Cay xanh la mdt the manh cua Budn Ma Thupt, 6 day cd rat nhieu cay xanh vdi the loai da dang, cay xanh da dupc ket hpp mot each ddng bp, kha hpp ly vdi cac khdng gian trdng trong do thj. Cac khdng gian trdng tai Budn Ma Thupt dupe bd tri vdi mat dp cao va cd td chUe, nhieu tien nghi da lam tang them hieu qua cho yeu t d giao tiep epng ddng.
Phan Idn dudng pho deu 6i!ac trai nhua, hau het nhQng con dQdng cd ten deu ed den dQdng, tren bien bao ten dQdng
Hinh 2. Xay diTng chinh chu
44^E^n[i:ni?ii 8.2010
pho deu cd nhQng quy djnh ve Id gidi va mat cat dQdng (anh 5), day cd le la dieu ma Budn Ma Thupt la mot trong nhQng do thj dau tien trong ea nude lam dQpc.
Nha 6 trong d d thj gdm hai loai chinh la nha d theo kieu phd va biet thu, ngoai ra la eac nha d cd vQdn d khu vUc ven do.Tren 80% nha d trong do thj 6uac cap phep xay dQng. 100% tuyen dQdng dupc xac dinh dudng dd va chi gidi xay dung.
Sd Xay dung da td chQc dupe eac to thanh tra xay dung, thanh phd cd cae dpi
"Trat t u canh quan" phdi hpp vdi bp phan
"Canh sat mdi trUdng" eua Sd Cdng an de thUc hien edng tac duy tri trat t U d d thj.
2. Han che
- Kinh te do thj nhin chung da cd mUc tang trUdng kha cao nhUng van edn cham va ehUa tUOng xQng vdi vj the, tiem nang phat trien. Nhieu khu vUc, cdng trinh trong do thj ehUa dupe dau t u thda dang va ngudn vdn trong xa hdi ehua dupc huy ddng triet de. ChUa cd cP che, chinh sach du manh thu hut cac nguon lUc, vdn dau t u de day nhanh tdc dp phat trien kinh te - xa hdi ciJng nhu khdng gian do thj.
- Dd an dieu chinh quy hoach chung xay dung thanh phd Budn Ma Thupt den nam 2025 bat dau dupc trien khai tU nam 2006, nhung dang gap phai khdng it khd khan. Hien nay thanh phd dang phai sQ dung do an Quy hoach chung dupc UBND Tinh phe duyet nam 1998, do an nay kha cu va khdng edn mang nhieu tinh thue tien.
Quy hoach chi tiet tuy da ed, nhung van edn qua thieu va cham so vdi yeu eau thUe te. Hien nay tren dja ban thanh phd mdi cd khoang 40% khu vUc ed quy hoach
Hinh 3. Tru sd UBND tinh £)ak Lak
chi tiet ty le 1 /2.000, trong do ehi 50% dUpc thuc hien; sd lupng dd an quy hoach chi tiet ty le 1 /500 edn thieu tram trpng va ddi khi ehua linh hoat.
Mdt sd edng trinh xay dung chUa thuc hien dupe do thieu vdn, trong dd nhieu edng trinh thude khu vUe Nha nudc. Gia den bu dat, dac biet dat nong nghiep thap da lam cham lai edng tac giai phdng mat bang.
- Cdng tac quan ly quy hoach, quan ly xay dUng edn nhieu han che. Nhieu noi ehua cd bien phap xQ ly du manh ddi vdi tinh trang xay dung trai phep, vi pham quy hoach. LQc iQpng can bd quan ly d d thj d dja phuong cdn mdng, chua du nang lue de hoan thanh tdt nhiem vu. Phuong tien phue vu eho hoat dpng quan ly do thj cdn thieu thdn.
- S Q phdi ket giQa cae nganh chQa hoan toan ddng bd, ddi khi cdn chdng cheo.
- Ba con ngQdi dan tdc d nhieu noi khdng that sQ man ma vdi ngdi nha truyen thdng cua minh, tham chi hp mudn xay dung nha d theo kieu cua ngudi Kinh, ly do la chat lupng nha dai xuong cap va khdng cd dieu kien cai tao, viec dat, de xe may khd khan. Ben canh dd la viec chia nhd dat va xay dQng nha d kieu mdi ben canh cac ngdi nha truyen thdng tao nen tinh trang hinh anh budn lang khdng ddng bd, theo kieu da bao ve phong each kien true (anh 6).
II. M O T V A I G O I Y VE Q U A N LY PHAT TRIEN DO THj CHO T H A N H PHO BUON MATHUOT
Theo Quyet djnh so 445/2009/QO-TTg ngay 07 thang 4 nam 2009 cua Thu tudng Chinh phu ve "Phe duyet dieu chinh djnh hudng quy hoach tong the phat trien he
thdng dd thj Viet Nam den nam 2025 va tam nhin den nam 2050" thi ngoai chQc nang trung tam chinh trj, kinh te, van hda, giao due, khoa hpc ky thuat cua tinh Dak Lak, thanh phd Budn Ma Thupt la trung tam cd vj tri dac biet vung Tay Nguyen.
De cd dupe thanh phd Budn Ma Thupt phat trien dn djnh va ben vQng, cae gia trj canh quan, van hda truyen thdng va kien true ban sac do thj phai dQpc bao ve, tdn tao; dieu kien dja hinh tQ nhien cua dd thj can 6iJac khai thac cung vdi viee sQ dung hieu qua eac khu dat theo quy hoach.
1 . Ve cd che chinh sach
Can cd nhQng chinh sach eu the, dac thu va phu hpp vdi dieu kien eua dia phuong ben canh eae chinh sach ehung cua Nha nudc ve quan ly phat trien d d thj.
Chinh quyen dja phuong can ddng vai trd cua nha phat trien, ngudi dieu phdi, ngudi khuyen khich va cd Chinh saeh ho trp eho thanh phan t u nhan, dae biet ve ky thuat.
Can xac djnh cdng tac quy hoach do thj la mdt qua trinh, 6\Jac trien khai lien tue va thudng xuyen thay vi quan niem quy hoach dd thj la mot san pham nhu trudc day.
2. Ve quan ly phat trien
Quy hoach ehung do thj can dupc nghien cUu can than, thiet lap nhanh chdng va hoan chinh de ed co sd cho xay dung va quan ly phat trien d d thj. Tuy nhien, viec trien khai cu the can dUa vao nhieu yeu td, dae biet la tai chinh nham dut diem tUng dQ an mdt each ed hieu qua, khdng xay dQng tran lan.
Vdi quy dat kha phong phu va dieu kien dja hinh hien nay eua Budn Ma Thupt,
8.2010^419^1:VOI 4 5
Hinh 4. Nha dtrong buon KoThon
Hinh 5. Bien ten dudng vdi cac so lieu ve chi gidi xay diing Hinh 6. Nha d trong budn duac xay dung theo phong each mdi Hinh 7. Ben nudc budn KM Rong Prong A
nen han che mat dp va chieu cao xay dQng.
NhQng cdng trinh cao tang ehi nen tap trung d mot so diem nhat djnh, khdng dan trai de tao diem nhan, cd the dupc bd tri d t r u n g tam thanh phd. NhQng cdng trinh nay cd the xay dQng hien dai vdi mot vai chi tiet mang sac thai dja phQOng. LQU y dac diem cua kien true xanh, kien true sinh thai va tiet kiem nang lupng. Ket hpp vdi cay xanh lam phan dem de chuyen tiep mdt each hai hda sang khu vUe eac cdng trinh thap tang.
Viec lap quy hoach chi tiet can linh hoat, tranh cUng nhac, vi vay trong hd so quy hoach cua cac khu vUc chi can neu kha nang ed the hoac khdng the xay dung vdi mdt sd ehi tieu co ban that cu the, ket hpp vdi kha nang dau t u , dam bao phu hpp vdi quy hoach chung.
Cae budn lang n h u Kd Thdn, Kd Sier, Ale A, Ale B... can dupe bao tdn va tdn tao theo sac thai kien true Tay Nguyen, co gang gin giQ net rieng ciia moi budn lang, tranh pha tap, xen cay, it nhat la tren mat phd.De lam 6uac dieu do, chinh quyen can ho trp
ngudi dan ve vat chat eung nhu tinh than.
Ve bao tdn, cd the ap dung nguyen tac xay dung mdi theo hinh thUc cu va bo sung eac chQc nang mdi theo hudng hien dai.
Cac hd nudc va cac con sudi n h u Ea Tam, Ea Nao, Ddc Hpc, Ea Ngay can dupe bao ve nghiem ngat, tranh lan chiem san lap. Viec xay dQng eac edng trinh nen thap dan ve phia b d hd, ven sudi de dam bao tam nhln va my quan.
Ve gin giQ mdi trudng, mat nudc ho, sudi can 6iJac quan tam dae biet cd lUu y den mUc nude cua tUng mua. Tat ca he thdng nQdc thai dan dung, cdng nghiep va nudc mat deu phai xQ ly trQdc khi do vao ngudn nudc. Cae ben nQdc eua ddng bao can dQpc gin giQ, bao ve va bd sung eae yeu t d canh quan (vi du ben nude budn KM Rong Prong A do ddng chi Hd DQc Viet tang, anh 7).
He thdng cay xanh can dupe to chQc thanh nhQng tuyen lien tue, da dang loai hlnh cay trdng, can loai bd cac loai cay khdng thich hpp nhQ bang, xa cQ, hoa sQa, bang lang tim... va trdng cae loai cay phu
4 6 ^ l ^ n i : f f i i ? i l ! 8.2010
Hinh 8. Moiloai cay khac nhau duoc trdng tren mot tuyen dudng
hpp vdi Budn Ma Thupt, nhQ sao, viet, bd cap nQdc hay me tay. Can nghien cQu eu the va trdng cung mdt loai cay tren moi tuyen dudng tao nen net dac biet cho d d thj (anh 8).
Cac khu vUc phat trien trong thanh phd can ed Quy che quan ly dd thj day du ket hpp vdi viee tang cudng cae bien phap kiem soat phat trien. XQ phat nghiem khac va dUt diem tQng vu viec la dieu can thiet.
Can ngan chan kjp thdi mpi hanh vi vi pham tranh phai xU ly hau qua.
Cung cd va nang eao nang lUe cho dpi ngu can bd thanh tra, trat tU d d thi ea ve sd lupng va chat lupng, eung nhu phUPng tien hoat dpng. Phdi hpp lien nganh trong edng tac thanh tra va kiem soat phat trien.
3. Ve huy dong sU tham gia cua cong dong
Huy ddng vdn da dang va tU nhieu thanh phan kinh te, cd the tQ ngan sach Nha nudc, lien doanh, nude ngoai hay t u nhan cho eae d u an eu the. Ve cac d u an xay dung khu nha d, can cd sU ho trp cua Nha nudc trong viec xay dUng mang ludi ha tang ky thuat chinh, phan khdng gian cdng ddng ed the dupc dau t u bdi cae do- anh nghiep, nha d va via he trude moi can hd do hd gia dinh xay dung (vi du khu d d thj mdi Hiep Phuc, anh 9).
Mot sd d u an cd the huy ddng su phdi hpp giQa edng ddng dan cQ va chinh quyen, qua ba phQong thQc: Cae d u an hoan toan do ngQdi dan t u d d n g gdp thUe hien; Cac d u an ed su ho trp mdt phan cua chinh quyen;
Cac d u a n dupc chinh quyen dja phUPng va eac t d chUe khac tai trp thue hien.
Khuyen khich cae doanh nghiep dau tUxay dung edng trinh phue Ipi, edng vien,
Hinh 9. Khu do thi mdi Hiep Phuc
cay xanh va he thdng ha tang ky thuat (vi du xay dUng via he cua cac tuyen phd) vdi nhQng Qu dai nhat djnh.
Tdm lai, quan ly phat trien dd thj tren ea nude ndi chung v a d Budn Ma Thupt ndi rieng la mot nhiem vu het sQc quan trpng va cap bach hien nay, can cd sQ quan tam, tham gia eua tat ca cac cap chinh quyen va mpi thanh phan xa hdi.
Oe nang cao hieu qua, hieu iQe eho cdng tac quan ly phat trien dd thj d Budn MaThupt, can quan tam den nhieu van de:
tQ viee xay dQng co che chinh sach hpp ly den viec huy ddng ngudn vdn dau tUvasQ tham gia eua cdng ddng; tQ viee to chQc lap quy hoach chung dd thi den viec bao tdn tdn tao sac thai kien true Tay Nguyen;
tQ quan ly quy hoach, kien true canh quan den quan ly thUc hien quy hoach; tQ quan ly he thdng ha tang ky thuat den bao ve mdi trudng, sinh thai.
Hy vpng vdi no lUc eua toan thanh phd, edng tac quan ly phat trien dd thj d Budn Ma Thupt ngay cang phat huy hieu qua, hieu lUc, thanh phd lien tue phat trien va ben vQng, xQng dang vdi mong mudn
"Budn M a T h u d t - T h u phu ca phe - T h a n h
phd xanh Tay Nguyen". •
T A I LIEU THAM KHAO
Thu tudng Chinii phu. Quyet dinh so 445/2009/Qe-TTg ngay 07 thang 4 nam 2009 "Phe duyet dieu chinh djnh hudng quy hoach tong the phat trien he thong do thj Viet Nam den nam 2025 va tam nhin den nam 2050".
Cac Van ban va Bao cao ciia UBNO va cac Sd, Ban, Nganh tinh Dal(Lal<, 2009.
Nguon anh chup do tac gia thuc hien.
